Op de wetenschapssite The Conversation zetten financieel deskundigen Bernardo Batiz-Lazo, Leonidas Efthymiou en Sophia Michael vorig jaar de laatste ontwikkelingen rond cashloos betalen op een rij.
Sinds de introductie van computers in retailbanking, eind jaren vijftig, bestaat er een toekomstbeeld van een wereld waarin contant geld overbodig is. Doordat cheques op sterven na dood zijn, het gebruik van bankpassen en creditcards toeneemt en innovaties als PayPal, Square, Apple Pay en Bitcoin hun intrede hebben gedaan, lijkt het alsof de komst van de plasticgeldmaatschappij slechts een kwestie van tijd is.
Uit gegevens van Retail Banking Research, een van de gezaghebbendste bronnen op dit gebied, blijkt echter dat betalingen waar geen contant geld aan te pas komt wereldwijd weliswaar razendsnel groeien, maar dat cash als betaalmiddel zeer veerkrachtig is. De resultaten van een onderzoek in opdracht van de ATM Industry Association door een panel van dertig landen bevestigen deze trend. Volgens dit onderzoek zou de wereldwijde vraag naar contant geld tussen 2009 en 2013 (de laatste peildatum) met 8,9 procent zijn gestegen. We zijn dus vijftig jaar onderweg, maar we zijn er nog steeds niet. Toch is er her en der een aantal innovaties. De verschillende continenten staan er als volgt voor.
EUROPA
In 2015 was een op de tien kaartbetalingen in het Verenigd Koninkrijk contactloos. Door ook de betaling van kleine bedragen gemakkelijker en sneller te maken, vormt contactloos betalen een grote bedreiging voor contant geld. Ondanks het feit dat Londen aanzienlijk minder investeringsmiddelen kent dan de Verenigde Staten, ontwikkelt de Britse hoofdstad zich in rap tempo tot een fintechcentrum.
Kopenhagen trad in 2016 op als gastheer van Money 20/20, mondiaal gezien het belangrijkste jaarlijkse evenement voor opkomende betalingstechnologie. Het was de eerste keer dat dit forum buiten de Verenigde Staten bijeenkwam, hetgeen het belang van Europa onderstreepte als het op innovaties op het gebied van betalingen en financiële technologie aankomt. In landen als Nederland zijn er cafés en zelfs supermarkten waar contant geld niet meer wordt geaccepteerd. Er wordt ook vaak gewezen op de langzame dood die contant geld in Scandinavië sterft, maar het is onwaarschijnlijk dat het helemaal zal uitsterven.
AZIË, LATIJNS-AMERIKA EN OCEANIË
In China is de mobiele app WeChat interessant om in de gaten te houden. WeChat is onderdeel van de kolos Tencent en is na de introductie als berichtenapp in 2011 uitgegroeid tot een app waarmee je taxi’s en eten kunt bestellen en overschrijvingen kunt doen. Met 650 miljoen gebruikers is WeChat een van China’s populairste apps.
In arme economieën, waar een derde van de bevolking amper toegang heeft tot de financiële sector, draait het om financiële inclusie en wordt mobiel geld als mogelijke oplossing gezien. Chili is een opvallend voorbeeld van succesvolle overheidsinitiatieven in deze richting. Maar een interessante ontwikkeling is ook de campagne van de Indiase overheid om geld te vervangen door mobiele betalingen, in aanvulling op een groeiend netwerk dat uit 140.000 particuliere ondernemingen en correspondentbanken van de overheid bestaat.
De uitdaging met betrekking tot mobiel geld zit hem echter in het feit dat het zich op het kruispunt van financiën en telecommunicatie bevindt, en dus te maken heeft met wet- en regelgeving uit beide sectoren. Bovendien vindt een aanzienlijk aantal transacties in India en Latijns-Amerika plaats buiten de formele financiële en typisch overgereguleerde telecommunicatiesector. Daarnaast zijn de mensen ‘onder aan de piramide’ angstig en wantrouwend ten aanzien van financiële instanties.
De vooruitzichten voor Australië zijn veel gunstiger. De introductie van contactloze betaalkaarten in 2010 is enorm succesvol gebleken, en plastic heeft het gebruik van contant geld en betaalautomaten substantieel verminderd. Sterker nog, uit recent onderzoek van de Reserve Bank of Australia blijkt dat het gebruik van bankbiljetten en munten van 69 procent in 2007 is gedaald tot 47 procent in 2013. Die afname manifesteerde zich in alle leeftijds- en inkomensklassen, waarbij de kans op het gebruik van contant geld op het platteland groter is dan in de grote steden.
In tegenstelling tot wat sommige mensen denken, wil het feit dat bepaalde landen voornamelijk elektronische betalingsvormen hebben omarmd niet zeggen dat landen waar bankbiljetten en munten nog worden gebruikt minder efficiënt of achterlijker zijn
In tegenstelling tot wat sommige mensen denken, wil het feit dat bepaalde landen voornamelijk elektronische betalingsvormen hebben omarmd niet zeggen dat landen waar bankbiljetten en munten nog worden gebruikt minder efficiënt of achterlijker zijn. Verschillen tussen landen, en tussen arm en rijk binnen de landen, blijven voornamelijk een kwestie van gewoonten, cultuur en wetgeving.
Maar de nieuwe technologie heeft het pleit ook zeker nog niet gewonnen bij de gebruikers. Er is meer innovatieve technologie waarvoor een markt moet worden gezocht, dan dat er consumenten zijn die alternatieve betaalmethoden zoeken. En er is niets mis met bestaande betaalwijzen: in de meeste landen werken ze in 99 procent van de tijd voor de meeste consumenten prima, en dat geldt met name voor contant geld. Natuurlijk veranderen mensen hun gewoonten, en fintech-start-ups zullen de status quo wellicht ooit verstoren.
AFRIKA EN HET MIDDEN-OOSTEN
Het Keniaanse succes van het mobiele betalingssysteem M-Pesa ten aanzien van financiële inclusie spreekt voor zich: de meerderheid van de bevolking kan nu met behulp van de telefoon geld overmaken zonder over een bankrekening te hoeven beschikken. Een vergelijkbare groei in mobiele betalingen deed zich voor in Botswana en Zuid-Afrika. Safaricom, het telecombedrijf achter M-Pesa, is er echter niet in geslaagd het model in buurlanden als Tanzania te kopiëren. Het is ook nog maar de vraag hoe succesvol het Cashless Nigeria Project zal zijn. Dit project van de Nigeriaanse centrale bank heeft tot doel de hoeveelheid fysiek geld die in de economie omgaat te verminderen.
Afrika en het Midden-Oosten zijn nog steeds de gebieden met het laagste aantal volwassenen met een bankrekening, terwijl deze landen, samen met China en landen in Azië en de Stille Oceaan, de groeimarkten voor geld- en betaalautomatenproducenten zijn geweest en zullen zijn. Dit wijst op een intensief gebruik van bankbiljetten in het dagelijks leven in deze regio’s.
NOORD-AMERIKA
Hoewel het land de crème de la crème van de technologie- en onderzoekscentra herbergt, lopen de Verenigde Staten achter als het op de implementatie van sommige technologieën aankomt. Betalingen via chip of pin werden pas in oktober 2015 ingevoerd en lijken in de kerstperiode weinig succesvol te zijn geweest, blijkens de signalen dat de grote warenhuizen de kaartlezers omzeilden en weer ouderwets op handtekeningen vertrouwden. Dit lijkt wellicht enigszins achterlijk, maar let wel, het is bij chip- en pinkaarten naast een veiligheidsaangelegenheid ook een kwestie van een protocol dat in geval van oplichting bepaalt wie wanneer welke kosten draagt.
De Verenigde Staten mogen dan traag zijn met de introductie van chip en pin, er zijn wel ontwikkelingen op het gebied van betalingen per smartphone. De bank JP Morgan Chase en supermarktketen Walmart hebben allebei concurrerende producten voor Apple Pay op de markt gebracht. Dit geeft aan op welke manier retailers, banken en toezichthouders innovaties doen die betalingen sneller laten verlopen en een maatschappij zonder contanten mogelijk dichterbij brengen.
Vertaler: Martinette Susijn
The Conversation
Verenigd Koninkrijk | theconversation.com
Het kleine Britse broertje van de Australische The Conversation, opgericht door een groep journalisten, verwierf in de drie jaar dat ze bestaat al groot aanzien. The Conversation werkt met ‘open bronnen’ en wil mede op deze manier een frisse en onafhankelijke blik op het nieuws bieden. Op de site komen vooral onderzoekers en academici aan het woord.
