Bingo: dat is iets voor ouden van dagen, toch? Mis, in Engeland is een nieuwe generatie spelers opgestaan.
Zaterdagavond, Camden in Noord-Londen: een enorme rij wachtenden bij een industrieel ogend gebouw in een zijstraatje. Modieuze jongelui, twintigers en een paar dertigers, allemaal in uitgaanskleding, vrolijk en opgeladen. Er staat nog een tweede, kleinere rij in tegengestelde richting: mensen op de gastenlijst. Een nachtclub? Daarvoor is het te vroeg op de avond, half acht nog maar. Zal wel een concert zijn. Wie speelt hier vanavond?
Iedereen. Ze spelen bingo.
Wat?!
Nou ja, Rebel Bingo dan: bingo voor de nieuwe generatie, bingo voor de eenentwintigste eeuw, met allerlei toeters en bellen. Maar toch onmiskenbaar bingo. Met getallen die worden omgeroepen, bingokaarten vol cijfers die je moet doorstrepen of markeren tot je een volle rij hebt, en mensen die ‘bingo!’ roepen. Maar straks meer over Rebel Bingo in Camden.
Eerst het traditionele bingo: dat zit al twintig jaar in het slop. Het heeft last van de staatsloterij, van krasloten (in feite een soort instantbingo), van het rookverbod (zo’n 60 procent van de bingospelers was roker, en de helft daarvan komt sinds de invoering van het rookverbod in 2007 niet meer opdagen), van de opkomst van onlinebingo en andere gokmogelijkheden op internet, en van de crisis.
‘De crisis heeft bingo geen goed gedaan,’ zegt Miles Baron, hoofd van de Bingo Association. ‘Veel van onze klanten komen uit een kwetsbare groep: vijftigers, vrouwen, arbeidersmilieu, om het maar zo te noemen.’ Twintig jaar geleden telde ons land nog 1200 commerciële bingoclubs. Kort voor de invoering van het rookverbod waren daar nog zo’n 600 van over, en nu nog maar 351. ‘We weten dat we zo’n 850.000 bezoekers per week krijgen,’ zegt Baron. ‘Dus dat is alles bij elkaar 44 miljoen per jaar. Dat klinkt alweer een stuk beter.’
Toen de belasting voor bingozalen in 2014 van twintig naar tien procent werd verlaagd, begon het tij te keren. ‘De daling vlakte bijna helemaal af. Net niet helemaal, er is nog een minieme krimp,’ zegt Baron. ‘De verrotting is gestopt, zogezegd, maar groei zit er nog niet in. We moeten nu gaan investeren. Toen de belasting werd verlaagd, moesten veel clubeigenaren eerst nog een inhaalslag maken: eindelijk eens het dak vervangen of de toiletten opknappen, dingen die erbij ingeschoten waren.’
Hypnotiserend
Op naar het Greyhound-winkelcentrum in Southend-on-Sea, Essex, zestig kilometer ten oosten van Camden. De vestiging van Mecca Bingo [een keten van bingopaleizen waar ‘nationaal bingo’ wordt gespeeld: een via onlineverbindingen gesynchroniseerd bingospel dat simultaan in meerdere zalen in het hele land wordt gespeeld, met grotere aantallen deelnemers en navenant grotere prijzen] heeft net een facelift gehad en lijkt goed te draaien. Op donderdagavond zitten er zo’n vierhonderd mensen in de felverlichte grijsbruine zaal, waar een plechtige stilte hangt. De gemiddelde leeftijd ligt rond de vijfenvijftig (en ’s middags nog een stuk hoger, zegt manager Peter). Vier vrouwen op iedere man. Want zoals Baron zegt: ‘Het is een familiegebeuren, echt iets voor moeder en dochter en aanverwanten. Bovendien denk ik dat vrouwen zich bij bingo veilig voelen, het is vrouwen onder elkaar en iedereen is lid van de bingoclub.’
De getallen worden omgeroepen door Fran. Vier-zeven, 47; twee-vier, 24; vijf-zes, 56… Het luisteren naar die litanie van getallen heeft iets hypnotiserends. Fran wisselt haar monotone dreun niet af met traditioneel bingojargon (zoals ‘twee kleine eendjes’ voor 22 en ‘twee dikke dames’ voor 88). Maar hé, niet in slaap vallen. Kop erbij houden. Het kost me zo al moeite genoeg om het bij te benen. Een volledige bingokaart bevat 162 vakjes: tegen de tijd dat ik het getal heb gevonden en gehighlight, heeft Fran het volgende al omgeroepen. Ik hobbel erachteraan. Misschien had ik beter voor een elektronische terminal kunnen kiezen, die de cijfers automatisch voor je invult. Maar dat haalt alle spanning () en lol () toch uit het spel?
‘Ik drink nooit wijn, ik wil geen getal missen’
Opletten dus. Was misschien toch niet zo snugger om vooraf nog even snel een halve liter bier achterover te slaan. De meeste deelnemers zitten aan de frisdrank of thee. ‘Ik drink nooit wijn, ik wil geen getal missen,’ zegt Nicola in de rij bij de bar in de pauze. Nu neemt ze wel een wijntje, om te vieren dat ze net vijfenzestig pond gewonnen heeft. Nicola (44) is hier met haar moeder Janet (68). Meestal komt haar dochter Gemma (24) ook mee, maar die moet vandaag op haar kind passen. ‘Het is hier gezellig, we maken veel vrienden,’ zegt Janet.
‘Het is echt een avondje uit,’ zegt Denise, een nieuwe vriendin in de rij. Ze komt elke maand wel een keer. ‘En als je wat wint, is dat mooi meegenomen.’ Ze heeft ooit duizend pond gewonnen, maar dat is alweer vijftien jaar geleden.
Aan mijn tafeltje helpen mijn buren Marie (58) en Jean (77), ook moeder en dochter, met het vinden van de juiste kaart. Ze leggen me uit hoe het allemaal werkt, de nationale bingo van Mecca Bingo en het Cashline-spel dat je in de pauze kunt spelen, en computerschermen op de tafels die verbonden zijn met andere bingozalen in het land. Ze komen hier elke week. ‘In de winter kom ik alleen omdat mama het per se wil,’ zegt Marie. ‘Ze is er echt aan verslaafd. Ze zou ontwenningsverschijnselen krijgen als we niet kwamen.’
Zodra het spel weer van start gaat, turen ze strak naar het papier en zeggen geen woord meer. Een diepe stilte daalt neer over de grote zaal. We horen alleen nog de getallen die Fran opdreunt, steeds gevolgd door zwak maar groeiend geroezemoes van hoopvolle verwachting, een enkele blije uitroep of teleurgestelde zucht, en hup, door naar het volgende getal.
Er zijn wel dingen aan mijn bingoavondje waar ik van geniet. Ik vind het leuk om kennis te maken met Nicola en Janet, met Denise en Marie en Jean. Ze zijn hartstikke aardig en hartelijk, maar dat rottige bingo fietst er steeds tussendoor, en dat is eigenlijk doodsaai.
Volgens manager Peter is bingo een van de beste activiteiten om je hartslag te doen stijgen: die spanning als je nog maar één getal verwijderd bent van bingo! Maar ik merk er niks van (misschien omdat ik nooit zo ver kom). Kunnen we niet gewoon snel kijken wie de winnende kaart in handen heeft en dan allemaal aan de wijn gaan?
Deze goedgevulde zaal in een badplaatsje in Essex is niet het enige teken dat het verval van ons nationale tijdverdrijf een halt is toegeroepen. Caledonian Investments, dat het vermogen beheert van de familie Cayzer, een van de rijkste families van het land, heeft in oktober voor 241 miljoen pond de 130 bingoclubs van Gala Bingo overgenomen (maar niet hun onlinebingo). Gala Coral, dat zelf weer wil fuseren met Ladbrokes, is de grootste bingo-organisator in het Verenigd Koninkrijk: 38 procent van de markt, 4000 werknemers, meer dan een miljoen actieve leden en 15 miljoen bezoekers per jaar. Winst vóór belastingen vorig jaar 33 miljoen pond. O, en in Southampton opent het dit jaar een gloednieuwe bingozaal die vijf miljoen heeft gekost. ‘Wat de gezondheid van het bingo betreft zou ik zeggen: de berichten over ons overlijden zijn zwaar overdreven,’ zegt Baron.
Wedergeboorte
Terug naar Camden, waar we inderdaad eerder getuige zijn van de wedergeboorte dan van het overlijden van het bingospel. Die lange rij wachtenden staat bij een vestiging van Mecca Bingo. Maar die is vanavond – niet met geweld, ben ik bang, maar met toestemming van Mecca – overgenomen door Rebel Bingo.
Voor het begin van de bingo (of de show, of wat het ook wordt, ik zal het snel genoeg merken) krijg ik in een kleedkamer de geschiedenis van Rebel Bingo te horen van een man die onder zijn keurig witte overhemd met vlinderdasje alleen een onderbroek draagt. (‘O mijn god, heb ik mijn broek niet bij me?’) Het is Freddie Sorenson (37), de tv-producer die samen met zijn vriend James Gordon verantwoordelijk is voor Rebel Bingo. Het begon allemaal in een parochiezaal in Farringdon, waar ze ‘een soort variétéavonden’ organiseerden. Toen ze op een dag bij het opruimen de oude bingoset van de parochiezaal vonden, leek het ze leuk om dat spel in hun feestjes te verwerken. ‘Dit is eigenlijk het uitvloeisel daarvan. We zijn min of meer per ongeluk ons eigen soort bingo begonnen. Toen we één keer zo’n bingoavond hadden georganiseerd, ging het een eigen leven leiden.’
Het nieuws verspreidde zich via vrienden, mond-tot-mondreclame en sociale media. Nu organiseren ze elke maand een bingoavond in Londen en af en toe ook eentje verder weg – in Schotland of New York bijvoorbeeld. En het is vanavond weer volle bak.
‘De eerste keer dat ik ooit bingo speelde, was op vakantie,’ zegt Dawn (27). ‘Dat was totaal anders. Dit is veel leuker, het is net een rave met bingo erbij. Heerlijk. Het is spannend, leuk, anders. En alle dingen die ze zeggen als ze de getallen omroepen: hilarisch!’ Zodra iemand bingo heeft, gaat de zaal uit zijn dak en wordt een confettikanon afgeschoten, alsof het om de winnaar van The X Factor gaat.
‘Ik vind het heerlijk, lekker keten,’ zegt Poppy (32), die hier met een groepje van tien vrienden is en net honderd flesjes Bulmerscider heeft gewonnen. ‘Vroeger speelde ik altijd traditioneel bingo in Catford. Maar dat doen we niet meer, we willen alleen nog dit. Rebel Bingo forever!’
Een tikje ironisch, een tikje zelfbewust, een tikje irritant. Heel stads, heel erg wit
Dan is het tijd voor de geldprijzen. ‘Geld maakt niet gelukkig, zeggen ze,’ roept Sorensen. ‘Maak dat P Fucking Diddy wijs!’ Het begint met vijf pond en loopt steeds verder op, van tien, twintig, vijftig tot vijfenzeventig (‘Ooit zo veel geld bij elkaar gezien?’). Tot slot wint Chris (33) uit Tottenham honderd pond. Er wordt hem een idioot grote cheque overhandigd. ‘Neem lekker mee naar de bank en roep aan het loket: Cash die motherfucker,’ brult Sorensen.
Hipsterbingo dus. Een tikje ironisch, een tikje zelfbewust, een tikje irritant. Heel stads, heel erg wit. Maar ook geinig. En leuk. Aan Janet en Jean in Essex zullen die drank en grove taal niet besteed zijn. Maar de bingowereld kan misschien wel iets van de rebellen leren als ze het verval definitief wil tegenhouden en weer volle zalen wil trekken: om te kunnen concurreren met internet moet je zorgen dat je meer te bieden hebt dan internet. Meer beleving, meer emotie, zou Sorensen zeggen.
Mijn eigen emoties maakt het nog niet echt los. Misschien dat een Jägerbom zou helpen. Of als ik eens wat zou winnen. Ook hier win ik niks, maar al verliezend vermaak ik me wel beter.
Auteur: Sam Wollaston
Vertaler: Frank Lekens
Het hier beschreven Engelse bingospel is meer verwant aan het in Zuid-Nederland nog populaire kienen. Wat wij in Nederland bingo noemen, is Amerikaans bingo: een spelvariant met andere regels dan de Engelse.
The Guardian
Verenigd Koninkrijk | dagblad, oplage 332.000
Onafhankelijke kwaliteitskrant van linkse signatuur. Sinds 1821 thuisbasis van de meest gerespecteerde columnisten en journalisten. Altijd zeer kritisch ten opzichte van de overheid en andere instituten.