In het Poolse dorp Bohiniki, een paar kilometer van de Belarussische grens, leven katholieken en moslims al vier eeuwen naast elkaar. Op 15 november werd er het eerste slachtoffer begraven van de migratiecrisis die aan deze grenzen van de Europese Unie woedt.
Vlak voor onze neus, op de drempel van de Pools-Belarussische grens, loeien de sirenes van een groot konvooi met militaire vrachtwagens en politiebussen. Wanneer het laatste blauwe zwaailicht dooft, verschijnen aan de horizon de contouren van een heuvel, die doet denken aan een egel. Van dichtbij blijken de toppen honderd enorme kruisen te zijn. De grootste is meer dan tien meter hoog – niet iets abnormaals in het meest katholieke land van Europa.
Maar toch, op slechts tien minuten afstand, voelt het alsof we in een heel ander land zijn beland als we het opschrift ‘Meczet’ (moskee) naast het toegangsbord van Bohoniki ontdekken. Het gebouw ziet eruit als een kleine houten kerk tussen keurige Poolse huizen. De halve maan die het gebouw siert, maakt echter het verschil in de ogen van een Oost-Europeaan.
Pools Mekka
‘Wij zijn Tataars en moslims. Dit is het Poolse Mekka,’ vertelt Szofia, of liever Zuhra, die binnenkort zeventig wordt en met haar zoon en haar man naast de moskee woont. Oorspronkelijk afkomstig uit een lokaal moslimdorp, trouwde ze in Bohoniki. Haar ouders waren Tataren uit Litouwen. Zuhra nodigt ons uit in haar huisje waarvan de muren bedekt zijn met islamitische kalligrafie. Naast de citaten uit de Koran, staren foto’s van meerdere generaties bruiloften, verjaardagen of feestdagen ons aan.
Ik vraag Zuhra wat ze vindt van haar geloofsgenoten, die vier of vijf kilometer van Bohoniki in de vrieskou Naast Zuhra en haar familie wonen hier nog slechts een paar Tataarse families. De rest zijn katholieken met wie de Tataren al honderden jaren in perfecte harmonie hebben samengeleefd. ‘Als zij een religieuze feestdag vieren, krijgen wij fijne dingen en andersom brengen wij hen ook traktaties op onze feestdagen’, zegt Zuhra. De idylle van de twee religies die vreedzaam naast elkaar leven staat in schril contrast met de botsing van beschavingen aan de nabijgelegen grens, waar Poolse bewakers de confrontatie aangaan met duizenden moslimvluchtelingen, die steeds meer bevangen raken door de kou.
Lees ook:
Naast Zuhra en haar familie wonen hier nog slechts een paar Tataarse families. De rest zijn katholieken met wie de Tataren al honderden jaren in perfecte harmonie hebben samengeleefd. ‘Als zij een religieuze feestdag vieren, krijgen wij fijne dingen en andersom brengen wij hen ook traktaties op onze feestdagen’, zegt Zuhra. De idylle van de twee religies die vreedzaam naast elkaar leven staat in schril contrast met de botsing van beschavingen aan de nabijgelegen grens, waar Poolse bewakers de confrontatie aangaan met duizenden moslimvluchtelingen, die steeds meer bevangen raken door de kou.
De Poolse Tataren zijn al vier eeuwen aanwezig in de regio. De kleine houten moskee dateert van driehonderd jaar terug, maar is nog steeds prachtig onderhouden. Er komen zoveel gelovigen uit het hele land naar de grote feestdagen en maandelijkse gebedsdiensten, dat de meesten van hen in de tuin moeten zitten.
‘Ik leef niet mee met deze mensen omdat het moslims zijn zoals ik, maar omdat het mensen zijn’
Maciej Szczesnowicz, hoofd van de lokale moslimgemeenschap, nadert de zestig maar zou met zijn joviale uitstraling en ronde gezicht zo tien jaar jonger kunnen zijn. Volgens hem ligt het geheim daarvoor in de islam: ‘Ik drink geen alcohol, ik kijk niet naar andere vrouwen dan mijn eigen vrouw en ik let op wat ik eet,’ zegt hij.
Lees ook:
Dan verdwijnt zijn glimlach. ‘De eerste hebben we op maandag begraven.’ Hij doelt op een negentienjarige Syrische moslim die op de avond van 15 november ter aarde werd besteld. ‘We hebben nog meer werk te doen, want vandaag hebben ze nog een lijk gevonden aan de rand van het naburige dorp,’ vertelt hij bij een mok dampende Turkse koffie. Maciej organiseert niet alleen begrafenissen. Bijna iedere dag brengt hij warme soep, thee en dekens naar de grens.
‘Als we ze binnenlaten en er gebeurt iets, dan zal het op ons afstralen, want we zijn ook moslim’
Aan het begin van de crisis zetten de dorpelingen zich in voor de vluchtelingen. Maar sinds ze op de Poolse televisie hebben gezien dat ze met geweld door de hekken proberen te breken, nam het enthousiasme af. ‘Zij hebben dure telefoons en hippe jassen, terwijl wij arm zijn. Geen wonder dat velen hen niet meer willen helpen. Maar wij gaan hoe dan ook door, want er zitten daar ook vrouwen, kinderen en zieken bij.’
Hoewel hij in dezelfde god gelooft als de vluchtelingen en hen als mensen ziet, heeft Maciej bedenkingen. “We zijn Hoewel hij in dezelfde god gelooft als de vluchtelingen en hen als mensen ziet, heeft Maciej bedenkingen. ‘We zijn hier al eeuwen en hebben uitstekende relaties met onze Poolse katholieke vrienden. Wie garandeert ons dat er geen terroristen tussen zitten, zoals degenen die zichzelf opbliezen in Duitsland of Frankrijk? Als we ze binnenlaten en er gebeurt iets, dan zal het op ons afstralen, want we zijn ook moslim.’
Voordat we Bohoniki verlaten, bezoeken we de ‘nieuwe’ moslimbegraafplaats aan het einde van het dorp. De oude was door de communisten platgewalst. Er zijn voornamen te zien als Ibrahim, Mohamed, Ajsa, Arslan of Yusuf, en ook Poolse namen zoals Milkamanowicz, Jasinscy en Sulkiewicz. De grond is nog niet bevroren in Bohoniki. De doodgravers hadden nog geen moeite om een graf te graven voor een man afkomstig uit een ver land.
Lees ook: