Frankrijk kiest een nieuwe president. De uitkomst van de verkiezingen is bepalend voor de toekomst van Europa. Wordt het een open (Macron) of een naar binnen gekeerde (Le Pen) samenleving? Florence Aubenas reisde drie maanden lang mee met de hoop van de progressieven.
Bij het tankstation in Rocamadour, in de Lot, laten toeristen zich voor de antieke benzinepompen fotograferen, als in een oud filmdecor. Ze zijn verbaasd als pomphoudster Tassadit zegt dat ze zelf mogen tanken. Meestal antwoorden ze: ‘Doe er maar net genoeg in om de supermarkt te halen, daar is het goedkoper.’
Het is negen uur ’s ochtends en Rocamadour wacht op het bezoek van presidentskandidaat Emmanuel Macron. Voorlopig horen we hem alleen nog maar zachtjes debatteren over Uber op tv-zender BFM. ‘Hubert, de patroon van de jacht?’ vraagt Tassadit verbaasd. Bruno, haar man: ‘Nee, dat zijn een soort taxi’s.’ Tassadit scheurt genereus een pak madeleines open. Rocamadour heeft allang geen bakker meer.
Het gesprek in het dorp zou zo langzamerhand over de verkiezingen moeten gaan. Vroeger kon het hier hoog oplopen en werd er woedend met wandelstokken geslagen. Die tijd is voorbij. Er is alleen nog maar afkeer. Bruno: ‘Ik voel me als een bedrogen minnaar.’
In het lagergelegen gemeentehuis slaat een tornado de deur dicht. ‘Eddarraz is de naam, maar zeg maar Ahmed,’ trompettert de Tornado. Hij ratelt in één adem zijn cv af: ‘31 jaar, mislukt op school, een miezerig ventje van wie niemand iets verwachtte’, maar dat tegenwoordig een goedlopende tabakszaak runt bij Millau, in de Aveyron. ‘En jullie hier, waar leven jullie van?’ vraagt hij. Maryline Delcayre, secretaresse van het gemeentehuis, somt de schatten op: kaas, ‘het apenbos’, ‘de adelaarsrots’, het heiligdom van de Zwarte Maagd, 684 inwoners in de winter, twee miljoen bezoekers in de zomer, ‘tweede toeristentrekpleister na de Mont-Saint-Michel’.
De Tornado onderbreekt haar: ‘Stop! Waar je ook komt, overal doen ze alsof ze tweede zijn na de Mont-Saint-Michel.’ De Tornado komt het bezoek van Emmanuel Macron voorbereiden. ‘Hebt u vragen?’ Maryline Delcayre waagt het erop: ‘Wat zijn de plannen voor de landbouw?’ Hij barst in lachen uit. Helaas, die worden pas over een maand onthuld. ‘Over het algemeen worden mij twee dingen gevraagd. Een: hoe is het met Macron? Twee: hoe is het met zijn vrouw?’
Weer trots
De een na de ander verschijnt om vier uur ’s middags bij de ingang van het dorp. ‘We zijn aan de beterende hand,’ zegt een kledingverkoper. Hij doet weer goede zaken: de Engelsen, die na de financiële crisis in 2007 naar Kroatië vertrokken, zijn na de Brexit teruggekomen. Een vertegenwoordiger in sieraden op het trottoir aan de overkant denkt daar anders over. Hij reist 120.000 kilometer per jaar ‘door een land dat op springen staat, waar steeds meer winkels hun deuren sluiten en de haat toeneemt. Dat gaat slecht aflopen.’ En plotseling lijkt Frankrijk op de Grand-Rue in Rocamadour: een schaduwkant, een zonnige kant; een die erin wil geloven, een die alles omver wil werpen.
Aan de voet van de citadel kijkt de Tornado naar de zon die net gespleten wordt door de rotsen. Macron beëindigt zijn verhaal over de ‘opkomst van het platteland’, de ‘modernisering van de overheid’ en ‘de digitale oorlog’. Een man zet zijn bril af: ‘Als we het toch over cijfers hebben, ik begrijp maar dertig procent van wat hij heeft gezegd.’ Zijn buurman: ‘Dan heb je nog geluk.’ Tijdens de presidentsverkiezingen van 2012 zat de Tornado in het campagneteam van Dominique Strauss-Kahn. Hij heeft er nog steeds moeite mee. ‘DSK was de droom van de Fransen, hij kon alles aan.’ De Tornado had gehuild toen zijn kandidaat enkele maanden voor de verkiezingen in New York werd gearresteerd. ‘We waren wees geworden. We schaamden ons en waren ontredderd.’ Veel voormalige aanhangers van DSK hebben zich volgens hem nu achter Macron geschaard. Alleen bij het noemen van diens naam leeft de Tornado al op. Hij vertelt over zijn laatste verjaardag, toen zijn mobieltje ging: ‘Met Emmanuel.’ Een vergissing, dacht de Tornado. ‘Maar nee, met Emmanuel Macron! Gefeliciteerd.’ De Tornado verheft zijn stem, zodat iedereen hem horen kan. ‘Ik ben weer trots,’ zegt hij.
‘Een paar maanden geleden waren we nog maar met zijn vieren,’ herinnert zich Sébastien Maurel (46), ondernemer en En Marche!-afgevaardigde voor de Lot. Nu telt de beweging van Emmanuel Macron bijna zeshonderd leden in het departement, voornamelijk afkomstig uit de middenklasse. ‘Mijn zwager zit ook bij Macron,’ zegt een kapster. Zelf gaat ze trouwens ook op hem stemmen, al begrijpt ze weinig van de ingewikkelde maatregelen die hij wil nemen. Het is zijn toon die haar bevalt. Haar jongste kind heeft net een ‘bijna-vaste baan’ gekregen. Ze slaat haar ogen neer: ‘Dat geeft me een beetje hoop.’
In de zaal leggen jongeren via een microfoon geëmotioneerd uit waarom ze zich bij En Marche! hebben aangesloten. Het lijkt wel een beetje op de Anonieme Alcoholisten
Lyon, 4 februari
Eigenlijk hadden we hier moeten beginnen, bij de meeting van Emmanuel Macron in Lyon, bij deze menigte jongeren, te talrijk om allemaal naar binnen te kunnen. Het zijn natuurlijk niet alleen maar jongeren, maar vooral zij zijn zichtbaar, de meesten goed opgeleid en met een stedelijke achtergrond. Voor zijn fanatiekste aanhangers is Macron veel meer dan een politicus. Hij heeft miljoenen verdiend bij een zakenbank, hij is op zijn zesendertigste minister van Economische Zaken geworden. Elke keer heeft hij al zijn schepen achter zich verbrand. Hij is zo’n jongere die doet wat hij wil en te snel rijdt zonder zich iets van de witte strepen aan te trekken. ‘Een held? Ja, een held,’ zegt Jérémie, die in Londen studeert.
Hier is het economische jargon overal in doorgedrongen. Men zegt geen ‘partij’ maar ‘beweging’, geen ‘programma’ maar ‘project’. Men streeft ernaar ‘politieke kleur’ door ‘label’ te vervangen. En men maakt er zelf grappen over: ‘De ministerraad zal voortaan de “weekly meeting” heten en worden gehouden via Skype.’ Dat zal gebeuren als de 39-jarige Macron tot president wordt verkozen. Rodolphe (34) twijfelt daar niet aan. ‘We zullen de oude Kamerleden aan nieuwe banen helpen, de hele politiek moet een arbeidscontract voor beperkte duur worden.’ Hij zegt het zonder te lachen, alsof hij de geboden waarmee hij van kindsbeen af is gemarteld als een boemerang teruggooit. Rodolphe heeft twee banen, onderwijzer en barman. Met het onderwijs wil hij stoppen. In de zaal leggen jongeren via een microfoon geëmotioneerd uit waarom ze zich bij En Marche! hebben aangesloten. Het lijkt wel een beetje op de Anonieme Alcoholisten.
Dan verschijnt Emmanuel Macron op het podium en wordt het een allesbehalve klassieke meeting. Iedereen blijft zitten, zoals tijdens een congres. Sommigen maken aantekeningen: ‘Je verrijkt je vocabulaire, je steekt er veel van op,’ zegt Paul Bonmartel (24), die een economische opleiding volgt in Rouen.
De meesten hebben nooit aan politiek gedaan en wekken eerlijk gezegd nog steeds niet de indruk daaraan te doen. Voor Nils Cohen kan het niet heftig genoeg. ‘Op mijn vijfentwintigste ben ik al werknemer, werkloos en directeur van een bedrijf geweest.’ Tijdens de laatste presidentsverkiezingen heeft hij tien minuten besluiteloos in het stemhokje gestaan. Bij de eerste verkiezingsronde van rechts, in december 2016, lag hij met zijn vriendin op een strand in Cannes. Eventjes kregen ze in hun badkleding een republikeinse oprisping. Maar geen van beiden heeft zich uiteindelijk verroerd. Dit keer heeft Nils een prachtig avontuur ontdekt: de presidentscampagne. Samen met Jean-Baptiste heeft hij het En Marche!-comité van Cannes opgericht. Elke groep richt zichzelf op en bestuurt zichzelf, je krijgt meteen verantwoordelijkheid, er is plek voor iedereen, dus ook voor hen. En zelfs een toekomst, of iets wat erop lijkt. ‘Je ploetert je dood, je maakt de gekste dingen mee. De grote bedrijven worden opgegeten door de kleintjes, dat is de geest van de tijd. In de politiek zal het net zo gaan. Macron heeft een voorsprong, hij is anders.’ Nils heeft de internetenquête ingevuld om als potentieel En Marche!-kamerlid ‘gelabeld’ te worden en mee te mogen doen aan de parlementsverkiezingen in juni.
Drie jongeren in een T-shirt met ‘Macron Team’ hangen verveeld bij de nooduitgang. ‘Raad eens waar ik ben?’ mompelt er een in haar mobieltje. Wanhoop bij de anderen: ‘Sinds Chloé voor Macron is, moet iedereen dat horen.’ Een moeder is naar ‘die meneer’ komen luisteren op wie haar dochter stemt. Ze praat over hem als over een huwelijkskandidaat en velt bij de uitgang haar vonnis: ‘Hij is erg intelligent, die Macron van jou, maar hij moet op zijn beurt wachten, net als iedereen. In 2022 zal hij perfect zijn.’ Haar dochter: ‘Als het niet lukt, ga ik naar Canada.’ Een arts heeft het over ‘een luchtbel die op knappen staat’, een uitdrukking die de En Marche!-campagne vanaf het begin heeft vergezeld. Op het voorplein hebben politicologiestudenten het idee dat de wind van de geschiedenis eindelijk over hun generatie waait. ‘In Frankrijk hebben we het altijd anders gedaan dan anderen. Dit keer zullen we de enigen zijn die een verandering ten goede teweegbrengen.’ Ze zeggen al heel lang op ‘iets of iemand’ te wachten.
In de bus op de terugweg zit een meisje met haar tas op haar knieën. Een van haar docenten op de universiteit heeft aan iedereen gevraagd in de huid van een kandidaat te kruipen. ‘Iedereen deed Marine Le Pen of Jean-Luc Mélenchon,’ zegt ze. Niemand anders. Ze is met een vriend meegegaan naar de meeting. Maar ze kwam er niet in.
Metz, 20 februari
Ziedaar, het is gebeurd: een slechte peiling voor En Marche!. De campagne is een achtbaan. In de buurt van Metz slaat een comitélid de schrik om het hart: ‘Wie zegt dat Macron tot het eind zal gaan? Stel dat alles in elkaar zakt?’ De anderen kijken hem vermanend aan in de hoop dat hij zich herpakt. Het lukt hem niet. De luchtbeltheorie wordt weer van stal gehaald. Het ‘noch links noch rechts’ van de kandidaat, dat zo veel medestanders aanspreekt, maakt hem plotseling duizelig. Wat maken ze mee? Een heuse omwenteling in het politieke leven waarbij familiebanden opeens niet meer tellen? Of het Elysée dat in zijn voegen kraakt?
Wie deze campagne volgt, doorkruist een Frankrijk waar de kiezers al in opperste verwarring zijn voordat de strijd heeft plaatsgevonden. Het meedogenloze schijnsel van de tv-schermen belicht plotseling het drijfzand van de politiek, kandidaten die zich terugtrekken en een goed heenkomen zoeken, de meest acrobatische lijstverbindingen aangaan. In de Lot-et-Garonne ‘heeft Macron aanhangers van allerlei slag, die alle kanten op rennen, als vlooien op een onweersdag. Als er een windstoot komt vertrekken ze weer,’ aldus een geamuseerde Anne Carpentier, journalist bij La Feuille, een kostelijk satirisch maandblad uit de streek.
‘Over het algemeen weten we voor tachtig procent hoe er in de fabrieken wordt gestemd. Dit keer niet. Zelfs de vakbonden praten niet meer over politiek’
Overal in het land valt het spel uit elkaar, herstelt het zich weer. Wie zit waar? Er komen steeds meer voorbeelden. Zoals in Cannes. Na jarenlange openlijke vijandigheid heeft Anne Majri, lerares en ex-secretaris van de plaatselijke Parti Socialiste, zich binnen En Marche! verenigd met notaris Philippe Buerch van Les Républicains. ‘Sarkozy heeft veel mensen buiten de boot laten vallen,’ zegt de notaris. ‘Op een avond gaf Macron me een hand. Ik was meteen verkocht.’
‘Over het algemeen weten we voor tachtig procent hoe er in de fabrieken wordt gestemd. Dit keer niet. Zelfs de vakbonden praten niet meer over politiek. De mensen weten het niet meer, het systeem loopt op zijn laatste benen,’ zegt Jean-Marie Piranda, voorzitter van de raad van commissarissen van Frial, een voedingsmiddelenproducent in Bayeux, in de Calvados. Piranda (62) vertelt dat het hem niet meer lukt hoger personeel naar de regio te krijgen. ‘Bayeux lijkt tegenwoordig verder weg dan Tokio.’ Hij heeft enkele maanden geleden voor Macron gekozen. ‘Dat was niet makkelijk. Sommigen verklaarden me voor gek.’ Tot voor kort neigde men in economische kringen naar François Fillon, ‘die het beste programma had’. Dat was vóór de affaire die Le Canard enchaîné in januari onthulde. ‘Nu durven de mensen niet meer voor hun overtuiging uit te komen, zelfs niet tijdens privé-etentjes.’
Tijdens een regenachtig partijtje golf in Étretat duikt de luchtbeltheorie opnieuw op. ‘Maar de mensen vergissen zich in de timing,’ zegt een Normandische leidinggevende. Hij neemt alle tijd voor zijn slag. ‘Als Macron wint, kan hij iets heel nieuws opbouwen. Als hij verliest, blijft er niets van over.’ En zijn handen beschrijven een luchtbel die uit elkaar spat.
Souillac, 24 februari
Van heinde en verre is men naar de kandidaat komen kijken. De meeting van Macron breekt alle records. Maar als het op applaudisseren aankomt, kijkt iedereen wat zijn buurman doet. Souillac, een stadje met 33.000 inwoners in het dal van de Dordogne, is niet Lyon, een grote universiteitsstad. Hier gaat men op de rails liggen opdat de treinen blijven stoppen op het station. Voor een vwo-opleiding moest je lange tijd naar Cahors. Medische bezoeken worden tegen elkaar uitgeruild, een tandarts tegen een oogarts, als een afspraak bij beiden te moeilijk te maken is.
Een groep veelal linkse vijftigers weegt de keuze voor Macron op gedempte toon af. Een ambtenaar: ‘Hij klinkt interessant, maar wat zit erachter? Sommigen ken je te goed. Hem niet genoeg.’ Dezelfde argumenten keren telkens terug. ‘Ik heb het idee dat ik me laat verleiden, als een bakvis,’ grapt een huismoeder. Een winkelier vraagt zich af: ‘Wat is zijn schaduwkant?’ Een kok begint over Benoît Hamon, de kandidaat van de Parti Socialiste, met zijn basisinkomen. ‘Daar heb ik moeite mee, ik werk al sinds mijn negentiende.’ Stilte, gezucht. De Socialistische Partij? ‘Die heeft ons verraden,’ zegt de vrouw van de kok. Uiteindelijk zal het voor allebei toch Macron worden. Tenminste, ‘als er vandaag gekozen zou worden. Morgen weet je het maar nooit…’
Nice, februari
Op zondag deelt makelaar Khaled Ben Abderrahmane (40) En Marche!-folders uit voor de supermarkt Leclerc in het oosten van Nice. ‘Ik ben voor Le Pen, zodat het eindelijk eens tot een confrontatie komt,’ zegt een huisvader in een gandoera. In 2007 had Khaled Ben Abderrahmane meegedaan aan de campagne van Ségolène Royal. De plaatselijke afdeling van de Parti Socialiste, waarvan hij woordvoerder was, telde toen nog 2700 leden. Bij de kandidatuur van François Hollande waren het er 1500, en dit jaar bij die van Benoît Hamon 800. ‘Ségolène raakte eenvoudige, hardwerkende mensen. Macron niet. Hij praat alleen met mensen die het al gemaakt hebben, of die het willen maken.’
Een gezin kuiert over de visafdeling van Leclerc, het zondagse uitje. ‘Zal er nog wifi zijn als Frankrijk uit elkaar knalt?’ vraagt een jongetje. Zijn vader heeft hem gewaarschuwd: ‘Dit keer worden de verkiezingen anders. Bereid je maar voor, zoon.’ Bij een pompstation maakt een leerling-banketbakker zich boos. Woonde hij maar in het Amerika van Trump! Of in het Rusland van Poetin! Of in het Engeland van de Brexit. Daar zou hij wel weten wat hij moest stemmen. ‘Maar hier lijkt zelfs Marine Le Pen te verbleken bij die lui daar.’
In de wijk hebben velen nog maar enkele weken voor de verkiezingen nooit van Macron gehoord. ‘Wat wil je? Er is geen poppenkast meer die ons informeert,’ zegt een geërgerde huisschilder. Vanessa geeft hem een folder. De man kleedt haar met zijn ogen uit. ‘Hem ken ik niet, maar hij weet ze wel te kiezen.’ Zo makkelijk laat Vanessa zich niet uit het veld slaan. ‘Ik kan wel tegen een stootje.’ Ze lacht aanstekelijk.
Vanessa is er op haar achttiende vandoor gegaan met een jongen uit een bende uit Grenoble, en is daarna naar Saoedi-Arabië vertrokken met een miljardair. Ze had politicologie willen studeren, jammer. Nu, op haar drieënveertigste, is ze receptioniste bij een groot hotel. Soms probeert ze over politiek te praten in de nachtclub. ‘De jongeren willen er niets van weten.’ En als het lot haar een tweede kans gaf? Op een heel nieuw leven? Vanessa trekt een ernstig gezicht. Waarom geen kamerlid?
Brive-la-Gaillarde, 25 februari
In Brive-la-Gaillarde heeft het En Marche!-comité geaarzeld. Wat doen we met Macron? Hem over het marktplein laten lopen? Is al gedaan. Hem meenemen naar een boerderij? Heeft hij al gezien. Het wordt een signeersessie van zijn boek Révolution in boekhandel Cultura. De wachtrij neemt Prix Goncourt-achtige proporties aan. Iedereen wil erbij zijn. ‘Ik heb zin om de bladzijde om te slaan,’ zegt een onderwijsinspectrice. ‘Laten we positief zijn! Het is een jongeman die de boel wil opschudden,’ zegt een sportschoolmedewerker. Tot nu toe stemde hij op Sarkozy.
De discussies laaien op tijdens het wachten. Men begint over Europa, dat door Macron altijd is verdedigd. Een apothekeres herinnert zich dat ze tijdens het Europese referendum van 2005 ja heeft gestemd. Toen het nee werd, heeft ze dat lange tijd niet durven bekennen. ‘Europa was een scheldwoord geworden.’
Uiteindelijk installeert Emmanuel Macron zich achter zijn stapels boeken. Hij doet of hij thuis is. De onderwijsinspectrice buigt zich naar hem over. ‘Mijn hart gaat tekeer.’ Hij speelt een aanhalig kind. ‘Hou op, u bent om op te vreten.’ Een vrouw huilt van emotie. Hij praat langdurig met iedereen en zoekt oogcontact. Een werkman probeert zijn handen te pakken. ‘Al onze hoop is op u gericht.’ Hij: ‘Zeg dat niet.’ De man loopt weg. ‘Toen we met elkaar praatten, waren we alleen op de wereld.’
In sommige steden, zoals Nice, zetten teams van En Marche! regelmatig borden neer waarop burgers commentaar kunnen schrijven. Ze ademen iets van een fanclub, met hartjes, stijlbloempjes. Ook een andere categorie raakt begeesterd: de bejaarden, die in Macron een ideale kleinzoon zien. Charles Corlet, bijvoorbeeld. Hij stelt zich voor: ‘boerendrukker’, oprichter van een bedrijf met vierhonderd werknemers, sociaal-rechts. ‘Ik heb een rotkarakter, ik hield me wijselijk buiten de politiek. In Frankrijk zijn ze bang markten te verliezen als ze hun stem verheffen, er kleeft iets maffioos aan onze leiders. Ik bekritiseer het niet, maar het moet wel worden gezegd.’
Corlet heeft zo’n vijftig ministers zien passeren. De enige die indruk op hem maakte was Macron, van meet af aan. ‘Waarschijnlijk ook omdat ik geen zaken meer doe,’ licht Corlet toe. Hij heeft zelfs een Franse ridderorde geaccepteerd, op voorwaarde dat Macron hem die opspeldde. ‘Eindelijk een jongeman die in de wereld gelooft en niet zegt dat alles naar de bliksem is. Die het land wil afstoffen.’
La Chapelle-Rainsouin, maart 2017
In het gemeentehuis van La Chapelle-Rainsouin, in de Mayenne, roept een affiche op tot strijd tegen de vogelgriep, en een ander tegen het jihadisme. Het stemhokje is in een hoek geschoven en de kerstboom achter een gordijn om plaats te bieden aan een veertigtal boeren, type FNSEA, de grote conventionele boerenbond. Ze zijn dertig jaar, moeten alles nog opbouwen en als je hun leningen bij elkaar optelt, zou het meer dan vijf eeuwen kosten om ze af te lossen. In de Mayenne heeft François Fillon tijdens de eerste ronde 81,19 procent van de stemmen behaald. Zijn dorp in de Sarthe ligt 30 kilometer verderop. Dit is een van de uithoeken van Frankrijk waar het stemmen vanzelf gaat. Of ging. ‘Voor het eerst ben ik mijn houvast kwijt,’ zegt een jonge landbouwer.
Iedereen in de zaal kent elkaar van de landbouwschool. Tijdens de varkensvleescrisis van vorig jaar heeft hun band zich verstevigd door gezamenlijke acties. Sindsdien vormen ze een groep die elkaar regelmatig helpt. ‘We zijn gaan beseffen dat we met elkaar moeten praten. Onze ouders waren te veel op zichzelf.’ Vroeger durfde niemand het over politiek te hebben. Maar nu hebben ze om een ontmoeting met Emmanuel Macron gevraagd.
Als Macron naast het stemhokje gaat zitten, komt het gesprek algauw op de vaste melkprijs. Hoe technischer het wordt, hoe liever Macron het heeft. In de Mayenne staan de meeste burgemeesters inmiddels achter hem. ‘Vóór de schandalen van Fillon zagen zijn medestanders zichzelf al als minister en weigerden ze over lokale aangelegenheden te praten. Dat heeft sommigen in de armen van Macron gedreven,’ vertelt Laurence Maillard van de Union des démocrates et indépendants (UDI). Voor het gemeentehuis heeft zich een groepje mensen verzameld. ‘Hij heeft geluisterd, hij heeft zijn best gedaan. Dat heeft ons verbaasd,’ zegt een jonge vrouw. ‘Uiteindelijk wantrouwen we hem, maar niet meer dan een ander.’ Iemand kijkt op zijn horloge. Hij moet de beesten verzorgen. Hij gaat op Fillon stemmen. ‘Die wordt onderschat, en de ander wordt overschat.’
‘We kennen gedesorganiseerde mensen die ’s ochtends bij het opstaan de deurwaarder zien arriveren. Zal de Republiek hen ooit kunnen terugwinnen?’
Valbonne, ter hoogte van Antibes, is een soort ‘Macron-land’. Het daar gelegen technologiepark Sophia Antipolis is een broedplaats van ingenieurs, start-ups en onderzoekers, waar de banen behouden blijven, zelfs in tijden van crisis. Er worden regelmatig politieke lunches of cafédebatten na het werk gehouden met Yannick Marziniak (29), bedrijfsdirecteur en lid van het En Marche!-comité. De gesprekken gaan over de overwinning van Macron. Men gelooft er kalmpjes in. Hebben we het dus gevonden, dat stukje land waar het vanzelfsprekend lijkt op wie je stemt?
Voor het antwoord daarop hoef je maar een paar kilometer te rijden, naar het achterland: daar vind je geen openbare diensten, geen telefoonnetwerk, geen cafédebatten omdat er niet eens een café is. De afficheplakkers komen er niet, de presidentsverkiezingen blijven iets abstracts op tv. ‘In die contreien wijst alles erop dat je niet meetelt, dat je je problemen zelf maar moet oplossen. We kennen gedesorganiseerde mensen die ’s ochtends bij het opstaan de deurwaarder zien arriveren. Zal de Republiek hen ooit kunnen terugwinnen?’ zegt een burgemeester. Laatst is Khaled Ben Abderrahmane erheen gegaan om te folderen voor En Marche! ‘Ze zijn te wanhopig om er een aan te nemen,’ zegt hij. Maar sommigen overwegen toch te gaan stemmen, omdat ze eindelijk hun ware voorvechter hebben gevonden, een man die fel tegen het systeem is gekant en alom verworpen wordt: François Asselineau, de kandidaat van de ‘Frexit’ en het grote complot.
Auteur: Florence Aubenas
Vertaler: Peter Bergsma
Le Monde
Frankrijk | dagblad | oplage 345.000
In 1944 opgericht op initiatief van De Gaulle. Iconische krant, gehecht aan zijn onafhankelijkheid (maar sinds 2010 wel eigendom van drie private investeerders). Om recht te doen aan de titel ‘De wereld’ houdt Le Monde een groot netwerk van correspondenten in stand.