Zoals u weet gebruiken we bij 360 Magazine het liefst zo veel mogelijk bronnen. Hoe veelzijdiger het perspectief, hoe beter. Maar in deze eerste digitale editie van 2017 maken we een uitzondering. De eerste zeven artikelen in deze Reader zijn gewijd aan slechts één krant: het Turkse Cumhuriyet.
Dat we onze kolommen zo ruimhartig openstellen voor deze publicatie heeft – het zal u niet verbazen – alles met de politieke situatie in Turkije te maken. Sinds de mislukte coup in juli vorig jaar heeft president Erdogan de oorlog verklaard aan hem onwelgevallige journalisten. Veel van hen zijn ontslagen, zo’n honderdvijftig van hen gevangengezet. Een halfjaar na het begin van de zuiveringscampagne is Cumhuriyet nog de enige overgebleven oppositiekrant van formaat.
Ook Cumhuriyet – oplage 51.000, gevestigd in Istanboel – kwam er niet zonder kleerscheuren vanaf. De krant werd bedreigd en geïntimideerd, en elf medewerkers zitten intussen vast. Maar het oudste dagblad van Turkije blijft trouw aan zijn missie, die al beschreven stond in het allereerste nummer: het verdedigen de democratie en het bestrijden van degenen die haar bedreigen.
Onder hoofdredacteur Can Dündar, die begin 2015 aantrad, werd de krant een speerpunt van het centrumlinkse verzet tegen Erdogan
Al sinds de oprichting in 1924 vertolkt Cumhuriyet in Turkije de stem van de seculiere kemalisten, die staan voor de erfenis van de grondlegger van de Turkse Republiek: Kemal Atatürk. De krant is pro-Koerdisch en pro-Armeens, en wordt – uniek in Turkije – uitgegeven door een onafhankelijke stichting. Onder hoofdredacteur Can Dündar, die begin 2015 aantrad, werd de krant een speerpunt van het centrumlinkse verzet tegen Erdogan.
Maar Dündar werd in november 2015 gearresteerd nadat hij foto’s had gepubliceerd van wapens die naar Syrië werden getransporteerd. Nadat hij in 2016 werd vrijgelaten, nam hij ontslag en vluchtte naar Duitsland, waar hij onlangs de nieuwe site Özgürüz (‘Wij zijn vrij’) oprichtte (waarvan een van de eerste artikelen verscheen in 360 Magazine in # 115).
Negen van de Cumhuriyet-journalisten die werden opgepakt.
Terwijl Erdogan-gezinde Turkse politici hun Nederlandse aanhang oproepen om ‘ja’ te stemmen bij het komende referendum op 16 april, roepen de journalisten van Cumhuriyet krachtig op om dat niet te doen. Als Erdogan nog meer macht krijgt, waarschuwen zij, zal in Turkije ‘een autocratisch regime ontstaan dat de politieke, culturele en economische toekomst van het land in gevaar brengt, en waar rechtszekerheid en vrijheid op losse schroeven komen te staan’.
Dat leek ons wel een boodschap om even bij stil te staan voor de (Turks-)Nederlandse lezer.
Verder vindt u in deze goedgevulde Reader zoals altijd prachtige verhalen uit alle werelddelen. Tot in de volgende papieren editie op 23 maart.
De prominente Turkse journalisten Can Dündar en Hayko Bagdat richtten eind januari in Berlijn het platform Özgürüz op, waar vrije journalistiek wordt bedreven. Een van hun eerste stukken was deze column van Bagdat.
Ik groet je, mijn dierbare broer, ik bid hier elke ochtend tot Jezus Christus om welzijn, gerechtigheid en vrede voor alle mensen in mijn land. Natuurlijk neem ik jou heel speciaal in mijn gebeden op. Tenslotte zijn we al 27 jaar lang vrienden.
Naar ik heb gehoord heeft men onlangs bij jou naar mij geïnformeerd. Nu wil ik je graag tot in detail over mijn leven hier in Duitsland vertellen, zodat je in zo’n situatie niet in verlegenheid raakt.
Eerst het allerbelangrijkste: mijn vrouw en kinderen zijn hier. Je weet dat de vrouw van Can in Turkije gegijzeld wordt gehouden en het land niet uit mag. Zoiets deden zelfs de farao’s niet, maar daar laat ik het liever bij. Wie weet openen ze de brief. Niet dat jij ook nog problemen krijgt. Die kerels daar lopen rood aan en kunnen het je heel lastig maken.
Toen mijn gezin hier aankwam, ben ik eerst een woning gaan zoeken. Alles begon heel gemakkelijk, echt waar. Tenslotte leven we hier midden in de grote Duitse beschaving, dat wil wel wat zeggen toch? Ze breken zich hier al honderd jaar het hoofd om het de mensen gemakkelijker te maken. Ze zoeken naar mogelijkheden om de problemen te decimeren. Van die problemen ben ik niet zo zeker, maar de wereldbevolking hebben ze indertijd behoorlijk gedecimeerd.
Maar nu zijn ze niet meer zo, naar ik hoor. Op school vertellen ze zelfs dat racisme een verschrikkelijke ziekte is. Onlangs was onze Garo [Paylan, een Turks politicus van Armeense afkomst] in Berlijn en omdat hij parlementslid is, bracht hij ook een bezoek aan de Bondsdag. Nou, toevallig is hij er precies op het moment dat in de plenaire vergadering de in de Holocaust vermoorde joden herdacht worden. In tranen applaudisseert de voltallige volksvertegenwoordiging voor een oude jodin die de Holocaust heeft overleefd. Garo heeft in ons Turkse parlement wat woordjes over de volkenmoord op de Armeniërs gemompeld en is toen in de kraag gevat en de zaal uit gesmeten. Het heeft hem werkelijk aangegrepen. Overigens laat hij je heel hartelijk groeten.
Hoe dan ook, ik wilde je over de woning vertellen.
Als ik een keer een geschikte woning vind, ben ik voor de bezichtiging ervan zo opgewonden, alsof ik een familie moet gaan vragen om de hand van hun dochter
Om een woning te kunnen huren, moet je een verblijfsvergunning hebben, werd mij verteld. Onze Can kreeg die binnen vier dagen. Mooi, dacht ik, dan duurt het bij mij hooguit vijf dagen. Drie zou te weinig zijn, misschien ervaart Can dat als een belediging. Jij en ik weten immers dat hij beroemd is.
Dus ben ik naar het bureau gegaan en heb de ambtenaar mijn verzoek kenbaar gemaakt. ‘Voor een verblijfsvergunning moet u kunnen aantonen over een vaste woonplek te beschikken,’ zei ze. Ik heb haar onmiddellijk van repliek gediend. ‘Maar mij is verteld dat ik eerst een verblijfsvergunning moet hebben om een vaste woonplek te krijgen,’ zei ik met mijn zeven woordjes Engels.
Dat is nu 27 dagen geleden. Ik geloof dat het de laatste logische zin was die mij in deze warboel is gelukt. In de mallemolen van ‘eerst woonplek, dan verblijfsvergunning’ en ‘eerst verblijfsvergunning, dan woonplek’ ben ik geen stap verder gekomen.
En dat is nog niet alles: zelfs als ik een keer een geschikte woning vind, ben ik voor de bezichtiging ervan zo opgewonden, alsof ik een familie moet gaan vragen om de hand van hun dochter. Woningen kunnen eenmaal per week bezichtigd worden en dan maar voor een of twee uur. En voor alle gegadigden tegelijk. Dan bevolken dertig mensen de woning en praten over de inrichting van de badkamer. Iedereen doet een beetje geheimzinnig. Je mag bijvoorbeeld niet laten zien dat je de woning prima vindt. Tegenover de andere gegadigden moet je je op de vlakte houden.
Ik zei tegen onze zoon: ‘Aras, deze kamer is fantastisch. Die krijg jij.’ Hardop, en ik deed zelfs een high five met hem. Sindsdien praat mijn vrouw niet meer met mij. Het is mijn schuld dat die prachtige woning aan onze neus voorbij is gegaan, denkt ze.
Om als Turk hier een woning te krijgen is toch al niet eenvoudig, zeggen de mensen.
Merkel
Thuis Armeniër, hier Turk… weet je, het zit me langzamerhand tot hier. In deze grote wijde wereld valt voor mij nog geen twee vierkante meter grond te vinden waar ik een normaal, doodgewoon mens kan zijn.
Oké, laat verder maar, ik heb je immers nog niet verteld hoe het met de woning afliep.
Om een woning te mogen huren, moet je bankafschriften van de laatste drie maanden overleggen. En daar is ook een speciale naam voor – hoe het heet, geen idee. Alleen krijg ik te horen dat om een rekening bij een Duitse bank te openen, ik eerst een verblijfsvergunning moet hebben. En voor een verblijfsvergunning heb je een woonplek nodig, zoals je vast nog wel weet. En voor de woonplek een rekeningnummer, enzovoort.
Zo wordt het nooit wat, zei ik uiteindelijk tegen mezelf, ik moet relaties inschakelen. Tenslotte ben ik niet de eerste de beste, ik verdien wat meer prioriteit.
Geweldig toeval: juist dezer dagen zou onze Can worden voorgesteld aan bondskanselier Merkel. Bij het jubileum van een krant, meen ik, zoiets. Merkel zou daar zijn en Can ook, en ze zouden met elkaar praten.
Hoewel ik Can alles uit-en-te-na heb verteld, hield hij tegenover Merkel zijn mond. ‘Mevrouw de bondskanselier, uw systeem is verkeerd, zelfs een intelligent man als Hayko lukt het al een maand lang niet om een woning te huren en zich hier te vestigen. Het is treurig dat hij met zijn hele hebben en houden ergens tijdelijk opeengepropt moet wonen. Staat u me toe dat ik u het systeem in Turkije uitleg, zodat u het ook hier in kunt voeren? En kan Hayko niet even bij u langskomen? Wellicht kunt u in deze woningkwestie iets betekenen.’ Dat zei hij allemaal niet.
Ze hebben gesproken over de reis naar Turkije die de bondskanselier binnenkort gaat maken en over haar ontmoeting met Erdogan, en dat soort dingen. Alsof dat iets nieuws is. Bij alle verkiezingen komt Merkel immers bij ons langs en geeft ze steun aan Erdogan.
Mijn probleem is in de hele reutemeteut al weer ondergegaan.
Overigens lieg ik als ik zou beweren dat ik me niet nogal ergerde aan het feit dat Merkel zich vlak voor haar bezoek aan Turkije liet fotograferen met journalisten die Erdogan haat. Als ze zulke figuren wil stangen, kan zij zeker toch wel iets eigens doen. Ze is tenslotte bondskanselier.
De brief is lang geworden. Ik schrijf je volgende week weer, broer.
Ach, voor ik het vergeet: filmregisseur Mustafa Altioklar is hier ook. We zijn meteen goede vrienden geworden. Supervent. Hij is, zoals je weet, dan wel kemalist, maar geloof me: een fantastische kerel. Volgende week kan ik ook over hem vertellen. We hebben hier een internetkrant opgericht. Ook daarover zal ik vertellen.
Hartelijke groeten aan moeder en vader. Hartelijke groeten aan je broers. Geef de kleine een kus van mij.
PS: In al die hectiek ben ik er nog niet in geslaagd een kussen te kopen. Ik weet niet waar zoiets te krijgen is. En ik heb geen idee welke formaliteiten je daarvoor moet vervullen. Al een maand zonder kussen; ik heb een ontzettend stijve nek, zonder dollen. Informeer alsjeblieft eens of het moeilijk is om mij van daaruit een kussen te sturen…
Özgürüz (’Wij zijn vrij’) is een Turks-Duitse website, gevestigd in Berlijn, die zich met van de Turkse regering onafhankelijke berichtgeving vooral richt op de vier miljoen Turken in Duitsland. De leiding berust bij twee Turkse journalisten die hun land zijn ontvlucht: de Turks-Armeense Hayko Bagdat en Can Dündar, voormalig hoofdredacteur van de Turkse oppositiekrant Cumhuriyet.
Özgürüz wordt ondersteund door het Duitse journalistieke onderzoekscollectief Correctiv. De site is sinds eind januari van dit jaar ‘in de lucht’.
Dündar werd in november 2015 in Turkije gearresteerd op beschuldiging van het lidmaatschap van een terreurorganisatie en ‘het lekken van staatsgeheime informatie’. Zijn krant had bericht over Turkse wapenleveranties aan islamistische strijdgroepen in Syrië. In afwachting van zijn proces werd hij op vrije voeten gesteld.
In juni 2016 mislukte een aanslag op zijn leven toen hij op weg was naar de slotdag van het proces dat tegen hem was aangespannen. Dündar nam onmiddellijk de wijk naar Duitsland en verblijft daar sindsdien, tot groot ongenoegen van de regering-Erdogan.
Eind januari van dit jaar riep het ministerie van Buitenlandse Zaken in Ankara de Duitse chargé d’affaires op het matje. Deze kreeg de boodschap dat Turkije de uitnodiging van Dünbar door het Duitse ministerie van Justitie voor een officiële receptie in Berlijn als ‘een provocatie’ opvatte, zeker aan de vooravond van het bezoek van bondskanselier Angela Merkel aan Turkije. Inmiddels waren eind oktober 2016 nog eens zestien journalisten van Cumhuriyet gearresteerd en is de krant zelf onder regeringscensuur gesteld.
360 koestert zijn bronnen. Dus was het de afgelopen maanden bijzonder pijnlijk om te zien hoe de kritische Turkse krant Cumhuriyet, waaruit we geregeld publiceerden, door president Erdogan monddood werd gemaakt.
Hoofdredacteur Can Dündar werd in mei al veroordeeld tot vijf jaar cel wegens het publiceren van een artikel over Turkse wapenleveranties aan Syrische rebellen. Tijdens de heksenjacht tegen journalisten die ontstond in de nasleep van de coup, wachtte hij zijn proces wijselijk niet af, legde zijn functie neer en ontvluchtte Turkije. Daarop trokken de autoriteiten het paspoort van zijn vrouw Dilek in. Als steunbetuiging aan Dündar vindt u in deze editie van 360 zijn laatste column ‘Hallo Fatih!’, gepubliceerd in Die Zeit. Daarin veegt Dündar even fijntjes de vloer aan met zijn knipmessende collega’s.
Ook in de rest van dit nummer gaat het veel over persvrijheid. In Rusland is het daar zoals bekend eveneens niet best mee gesteld, een van de redenen dat Vladimir Poetin overal mee wegkomt en ongekend populair blijft. De situatie in China lijkt een fractie hoopvoller, als je mag afgaan op het openhartige interview met de hoofdredacteur van de Chinese staatskrant Global Times. Volgens hem is er in elk geval een beweging gaande richting meer openheid, al gaat die voorlopig nog met keiharde repressie gepaard.
Verontrustend is dat ook in het vrije Westen de leugen steeds vaker regeert
Verontrustend is dat ook in het vrije Westen de leugen steeds vaker regeert. Politici als Donald Trump verkondigen steeds brutalere onwaarheden. En grote groepen kiezers lijken die onzin klakkeloos te geloven – of domweg te negeren. Oorzaken voor deze trend vallen wel aan te wijzen: kwaliteitsmedia hebben het zwaar, deskundigen hebben geen gezag meer, op sociale media zien we vooral nieuws dat onze mening bevestigt, we overschatten onze eigen (Wikipedia-)kennis en verwarren data met feiten.
Oplossingen lijken daarentegen nog niet in zicht. Vermoedelijk moeten die uit het veelgesmade, naar wereldheerschappij strevende Silicon Valley komen. Internetreuzen als Facebook, Google en Twitter zijn de oorzaak van veel problemen in kranten- en bladenland. Maar ze lijken ook de enige met voldoende middelen om de kwakkelende nieuwsindustrie nieuwe injecties te geven (in Frankrijk is Google door een aantal donaties intussen de held van de oude media). Ook zorgen ze, hoeveel kanttekeningen je daarbij ook kunt plaatsen, zelf voor meer openheid en vrijheid in de wereld. Niet voor niets worden ze in Turkije, Rusland en China regelmatig monddood gemaakt.
Hoofdredacteur Can Dündar van de Turkse krant Cumhuriyet verzette zich tegen de lange, repressieve arm van president Erdogan en werd veroordeeld wegens ‘openbaarmaking van staatsgeheimen’. Hij dook onder op een geheim adres buiten Turkije.
Zou de Duitse bondskanselier ooit de directie van Die Zeit hebben gebeld om ze de mantel uit te vegen met: ‘Hoe halen jullie het in je hoofd om zo’n artikel te plaatsen’? In Turkije is zoiets doodnormaal.
Twee jaar geleden werd de opname van zo’n telefonische uitbrander – als gevolg van het conflict tussen Gülen en Erdoğan – op internet gelekt. Erdoğan, overtuigd van het succes van zijn volksgezondheidsbeleid, is in het telefoongesprek geïrriteerd over een krantenartikel. Dat gaat over een vader, die klaagt dat het hem niet is gelukt zijn driejarige gehandicapte dochter in een ziekenhuis te laten behandelen. Erdoğan heeft het artikel gelezen en belt meteen de plaatsvervangend voorzitter van de mediagroep, een goede bekende van hem.
‘Luister eens Fatih, vandaag staat in de krant op pagina 24 een bijna paginagroot artikel met daarboven: Is dit nou het Turkije dat beweert dat onze gezondheidszorg de sprong naar de moderne tijd heeft gemaakt? Kan het wat minder misschien? Hoe kunnen jullie zo’n kop nou plaatsen?’ – ‘Schandalig meneer, het is schandalig.’ – ‘Het is schandalig, maar hoe krijgen we na zo’n kop de boel weer in orde? Wij bouwen iets op, jullie schoppen er eens flink tegenaan en wij zitten met de gebakken peren. We kunnen toch niet alle berichten van A tot Z in de gaten houden!’ – ‘U hebt gelijk. Het is onze fout. Het zal niet meer voorkomen. Geheel tot uw orders. Ik zal meteen Mehmet Bey [de minister van Volksgezondheid] laten bellen en een bericht op de voorpagina zetten.’
‘Fatih, kom nou, jullie begrijpen echt niet wat jullie doen. De man houdt een betoog alsof het met Turkije afgelopen uit is, en jullie zenden dat live uit!’
U kunt zelf wel bedenken wat er de volgende dag in de krant stond. Op de voorpagina een groot artikel over de minister van Volksgezondheid, die voor het driejarige meisje alles in het werk stelt. De hoofdredacteur betichtte zijn eigen krant van ondankbaarheid en schreef een hoofdartikel waarin de loftrompet werd gestoken over het volksgezondheidsbeleid van de regering. De drie verslaggevers en de redacteur die verantwoordelijk waren voor het artikel werden de laan uitgestuurd.
Ik geloof dat het telefoongesprek een goed idee geeft van hoe het er in de Turkse media aan toegaat. Maar ik wil nog een voorbeeld geven: in een andere opname zit Erdoğan zich op te winden als hij de oppositieleider op televisie ziet, en hij belt opnieuw met de ‘regeringscommissaris’ van de zender: ‘Fatih, kom nou, jullie begrijpen echt niet wat jullie doen. De man houdt een betoog alsof het met Turkije afgelopen uit is, en jullie zenden dat live uit!’
Na dit ‘bezwaar’ werd de live-uitzending vanuit het parlement onmiddellijk afgebroken. De plaatsvervangend voorzitter belt uit angst meteen met de zoon van de premier om zijn excuses aan te bieden. De volgende zinnen zijn uit dat telefoongesprek afkomstig: ‘Mijn baas [hij bedoelt Erdoğan] belde zojuist op en zei: “Jullie laten Bahçeli live zien.” Zeg hem alsjeblieft dat als de [staatszender] TRT het uitzendt, wij dat ook doen. Mijn baas heeft het kennelijk bij ons gezien, en ik heb de uitzending meteen afgebroken. Het belangrijkste is dat hij het zich niet te veel aantrekt.’
Maar ’mijn baas’ trekt zich steevast van alles aan. Toen hij een keer in Marokko was, ergerde hij zich eraan dat wat de oppositieleider zei, als bewegende tekst onder in beeld meeliep; dat moest weg. Op een persconferentie vroeg een onverschrokken verslaggever hem een keer naar zulke interventies: ‘Ja, dat heb ik gedaan,’ bevestigde Erdoğan, ‘want we werden beledigd. Ik weet niet wat er mis mee is om [de directeur van de zender op te bellen en] dat te zeggen.’
Nadat de opnames van deze telefoongesprekken waren gelekt, kreeg de plaatsvervangend voorzitter van de mediagroep met wie de premier steeds sprak, de naam ‘Hallo Fatih’ opgeplakt. ‘Hallo Fatih’ werd het symbool van een tijdperk van repressie van de media en het handelsmerk van toegewijde mediamanagers die gaan staan en hun jasje dichtknopen wanneer ze met hun ‘bazen’ praten.
Vóór de verkiezingen had Erdoğan, als tegenprestatie voor grote aanbestedingen, giften geïncasseerd van zakenlieden uit zijn omgeving, en zo degenen die het in de media voor het zeggen hebben nauw aan zich gebonden. Zij kregen de opdracht hem te steunen en zijn tegenstanders te vermorzelen. De propagandacampagne, die aan die van Goebbels deed denken, functioneerde uitstekend en zette, samen met een reeks andere factoren uiteraard, voor Erdoğan de deuren van het presidentiele paleis wijd open.
Na de coup
U kunt zich voorstellen hoeveel doorzettingsvermogen, moed, geduld en strijdvaardigheid ervoor nodig is om in een land waar de media op zo’n manier worden gemanipuleerd, een onafhankelijke, oppositionele krant uit te geven en te leiden. In Cumhuriyet, de krant waar ik anderhalf jaar leiding aan heb gegeven, verzetten mijn collega’s en ik ons tegen het ‘Hallo Fatih’-systeem in de media. Vanzelfsprekend had niemand de brutaliteit ons op te bellen en wie dat wel deed trof bij ons geen ‘Hallo Fatih’ aan. Wij kregen het op een andere manier te verduren. Ze probeerden ons door dreigementen, onrechtmatige interventies, processen en veroordelingen te intimideren. Maar we verloren de moed niet.
Na de coup is de druk echter toegenomen. Honderd mediabedrijven kregen te horen dat ze moesten sluiten. Tegen zeventien journalisten werd een arrestatiebevel uitgevaardigd. Als er een onderzoek naar iemand werd ingesteld, werd zijn paspoort ongeldig verklaard, zoals ook mij overkwam.
Afgelopen mei werd ik wegens ‘openbaarmaking van een staatsgeheim’ veroordeeld tot een gevangenisstraf van vijf jaar en tien maanden omdat ik een – met feiten onderbouwd – artikel had gepubliceerd waarin werd gezegd dat een konvooi van de Turkse geheime dienst wapens naar Syrië bracht. Het Hof van Cassatie, dat moest oordelen over het beroep dat wij tegen dit vonnis hadden ingesteld, werd na de couppoging volledig gereorganiseerd. Twee rechters van het Constitutionele Hof, dat onze gevangenisstraf onwettig had verklaard toen we al drie maanden in de gevangenis zaten, zijn gearresteerd. De officier van justitie die ons aan de rechter-commissaris had voorgeleid, is tot hoofdofficier van justitie in Istanboel benoemd. Op internet werd een lijst van ‘te arresteren journalisten’ verspreid; mijn naam stond bovenaan. Bovendien stonden er nieuwe processen op stapel. De rechtbank zou nu uit regeringscommissarissen bestaan. Daarom besloot ik mijn positie als hoofdredacteur ter beschikking te stellen en mijn land te verlaten.
Zou u, in een land waar na een bloedige couppoging, die 240 mensen het leven kostte, 20.000 mensen zijn opgepakt, 10.000 mensen zijn gearresteerd en bijna 3000 rechters en officieren van justitie uit hun ambt zijn gezet, en waar de herinvoering van de doodstraf op de agenda staat, de rechterlijke macht vertrouwen en uw hoofd op het hakblok van de regering leggen?
‘Hallo Fatih! Laten we deze alinea maar schrappen!’
De krant van de Duitse intelligentsia is tolerant en liberaal en biedt iedere donderdag grote politieke analyses. Bij controversiële thema’s worden verschillende meningen en auteurs tegenover elkaar gezet.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
