Catalaanse separatist Carles Puigdemont gearresteerd in Italië
Voorstander van onafhankelijkheid en voormalig regeringsleider van Catalonië, Carles Puigdemont, is op donderdag 23 september op Sardinië gearresteerd door de Italiaanse politie, meldt El Mundo. De Catalaanse leider werd gearresteerd in Alghero. Er liep een internationaal arrestatiebevel tegen de ex-premier.
Puigdemont is aangeklaagd voor ‘opruiing’ en ‘verduistering van publieke middelen’
‘Gerechtelijke bronnen verklaren dat de rechtbank zal moeten beslissen of de Italiaanse autoriteiten ermee instemmen hem aan Spanje uit te leveren’, schrijft de Spaanse krant. Hij verblijft sinds de mislukte afscheidingspoging in 2017 in ballingschap in België om aan vervolging door de Spaanse justitie te ontkomen. Carles Puigdemont is aangeklaagd voor ‘opruiing’ en ‘verduistering van publieke middelen’.
Dubbel zoveel CO2 door vlees
De wereldwijde voedselproductie veroorzaakt een derde van alle door menselijke activiteit uitgestoten gassen die de planeet opwarmen, aldus een groot nieuw onderzoek. Vleesproductie zorgt voor zeker twee keer zoveel emissies als de productie van plantaardig voedsel. Het volledige systeem van voedselproductie, inclusief het gebruik van machines, kunstmest en transport, zorgt jaarlijks voor 17,3 miljard ton broeikasgas. Dat is ruim het dubbele van de totale uitstoot van de VS en vertegenwoordigt 35 procent van de wereldwijde uitstoot, schrijft The Guardian.
Een kilo tarwe veroorzaakt 2,5 kilo broeikasgas, een kilo rundvlees 70 kilo
‘Dit is hoger dan we hadden verwacht’, aldus Atul Jain, van de Universiteit van Illinois en coauteur van het artikel, dat maandag werd gepubliceerd in Nature Food.
Het verschil in uitstoot tussen vlees- en plantaardige productie is groot: de productie van bijvoorbeeld een kilo tarwe veroorzaakt 2,5 kilo broeikasgas, een kilo rundvlees 70 kilo. Volgens de onderzoekers moeten samenlevingen zich rekenschap geven van dit significante verschil bij de aanpak van de klimaatcrisis.
Australië steunde de CIA in Chili
Australië was in de jaren zeventig betrokken bij spionageoperaties in Chili, ter ondersteuning van de Amerikaanse CIA, die samenspande tegen de democratisch gekozen regering van de socialistische president Salvador Allende, die 48 jaar geleden door het leger werd afgezet, bericht MercoPress. De Australische geheime dienst runde een ‘station’ in Santiago van 1971 tot 1973 op verzoek van de CIA, zo blijkt uit documenten die zijn vrijgegeven door het National Security Archive (NSA), in Washington.
‘Vijftig jaar na dato vinden we nog steeds aanwijzingen van gezamenlijke geheime inspanningen om de democratisch gekozen regering van president Salvador Allende te destabiliseren’, aldus Peter Kornbluh van NSA.
Een huiveringwekkend verslag van hoe eBay haar best doet om ‘personen van belang’ – lees: die zich ooit negatief over het techbedrijf uitlieten – kapot te maken. ‘Wat er ook voor nodig is.’
Veronica Zea is er vrij zeker van dat ze de site slechts één keer had gebruikt voordat ze voorjaar 2017 voor eBay ging werken. Ze kocht een surfposter. Die belandde in haar kast. Hoewel Zea opgroeide in Santa Clara, Californië, in het hart van Silicon Valley, gaf ze weinig om technologische snufjes. Ze had criminologie gestudeerd. Nadat ze was afgestudeerd, en een jaar lang van een knieoperatie had hersteld, verraste ze zichzelf door te reageren op een vacature van de e-commercepionier.
Zeas eerste baan bij eBay was inlichtingenoperator. In een raamloze kamer op het hoofdkantoor in San Jose bekeek ze beelden van camera’s. Zea (spreek uit Zé) was 23 en had geen speciale vaardigheden, maar ze werkte hard. Al snel kreeg ze promotie tot inlichtingenanalist, belast met het voorkomen van geopolitieke en individuele bedreigingen.
Haar afdeling, Global Security and Resiliency, bestond uit tientallen mensen, waaronder een gepensioneerde politiechef en voormalige beveiligingsadviseurs. Toch was het een verrassend hecht team.‘We zijn een familie,’ zeiden James Baugh, de baas, en Stephanie Popp, haar directe supervisor, tegen de analisten. ‘Wij zijn mama en papa.’
Een beetje eng
Toegegeven, papa kon best een beetje eng zijn. Meneer Baugh was een gedrongen man van middelbare leeftijd met dunner wordend haar, die graag praatte en niet van vragen hield. Hij zei vaak dat hij vroeger voor de CIA werkte. Soms zei hij dat zijn vrouw nu voor de CIA werkte. Eens vond hij een mes op een barbecue op de campus. Het had wel door een gestoord persoon gebruikt kunnen worden om iemand pijn te doen, zei hij tegen de analisten, om het vervolgens in een stoel te steken. Dat mes werd nooit weggehaald, als een soort waarschuwing. (Via zijn advocaat weigert meneer Baugh commentaar te geven.)
Zea had nooit eerder op een kantoor gewerkt. Haar enige echte baan daarvoor was in de Grizzly-achtbaan in het pretpark Great America in Californië. Dus was ze geneigd mee te gaan in hoe het ging. Zoals dat eBay regelmatig een soort filmfestival was. Baugh bracht de analisten dan naar een vergaderruimte om scènes te laten zien uit American Gangster, waarin Denzel Washington in alle kalmte een man voor een menigte doodschiet om zijn punt te maken. Of een fragment uit The Wolf of Wall Street, waarin de FBI duistere zaken onderzoekt maar geen van de betrokkenen zich iets kan herinneren. Of het stukje uit Meet the Fockers over de ‘vertrouwenskring’ van een gepensioneerde CIA-agent.
Vertrouwenskring
Die kwam vaak terug. ‘Niemand mag dit weten,’ zei Baugh bijvoorbeeld tegen de analisten over een of andere kantoorroddel. ‘We houden het in de vertrouwenskring.’ Net als de andere analisten was Zea een uitzendkracht. Haar ambitie was om in dienst te komen bij eBay. Eén fout kan die hoop tenietdoen en zelfs levens in de waagschaal stellen. Het was haar verantwoordelijkheid om ‘personen van belang’ – personen die een gevaar voor eBay konden vormen – op te sporen en in een bedreigingsmatrix te rangschikken. Zoals de vrouw die in april 2018 drie mensen van YouTube neerschoot aantoonde, bestonden er mensen die een wrok koesterden tegenover technologie.
‘Op dat moment was ik doodsbang en zat ik vast. Het spijt mij enorm’
‘We moeten voorbereid zijn,’ zei meneer Baugh vaak. ‘Wij zijn de enigen die kunnen voorkomen dat het echt helemaal misgaat.’ Op momenten dat de analisten het het minst verwachtten, vonden er plotseling oefeningen plaats. ‘Er is een schutter actief in Gebouw Twee!’ kregen ze ineens te horen. Waarop iedereen onmiddellijk deed wat er van hem of haar werd verwacht.
Meestal waren er zes analisten, maar het verloop was groot. Zea merkte dat vooral de mannen steeds schaarser werden. In mei 2018 bestond de groep volledig uit vrouwen. Baugh had ook daar een video bij: Sheryl Sandberg van Facebook die uitlegt ‘waarom we te weinig vrouwelijke leiders hebben’.
Sandberg zei er niet bij dat deze vrouwen allemaal jong en blond moesten zijn – ‘Charlie’s Angels’ en ‘Jim’s Angels’ werden ze in de bestuurskamer genoemd –, maar Zea wilde dat niet aankaarten. Ook vrouwen werden ontslagen, waarna de achterblijvers over de redenen smoezelden. Een vertrokken analist was berispt omdat ze niet glimlachte in het bijzijn van leidinggevenden. Een ander moest weg omdat ze tijdens de nachtdienst zong om wakker te blijven. Een derde omdat ze op haar pen kauwde.
Loyaliteit
In januari 2019 werd de sfeer bij Global Security and Resiliency nog gespannener. Elliott Management, een hedgefonds dat zelfs volgens Wall Street-maatstaven als genadeloos gold, kocht een stuk eBay en verlangde enkele aanpassingen. Niemand was veilig – vooral de algemeen directeur, Devin Wenig, niet. Een medeoprichter van een bedrijf dat eerder de aandacht van Elliott had getrokken, vergeleek zijn online zoektocht naar het fonds met ‘Googelen wat dat rare plekje op je arm eigenlijk is met als uitkomst: “Je gaat dood”’. Wenig en andere eBay-managers, die vrienden met het hedgefonds wilden blijven, duldden geen enkele kritiek op het bedrijf. Dat kon immers voor problemen zorgen. En als een criticus volhield? Dan moet ie zijn mond houden, indien nodig door hem de stuipen op het lijf te jagen.
Een andere verplichte video was van die van Billions, het televisiedrama over hoe meedogenloos het er op Wall Street aan toe gaat. Minstens vijf keer werd Zea gedwongen een scène te bekijken waarin een miljardair een ondergeschikte aanpakt die hij erop betrapt heeft een baan bij een concurrent te overwegen. ‘Loyaal zijn is niet iets wat je probeert,’ snauwt de miljardair de medewerker toe. ‘Je bent het gewoon.’
Loyaliteit. Dat was een van de grondbeginselen van Global Security and Resiliency. In de zomer van 2019 deed Zea wat haar baas, de baas van haar baas en de chief executive van het bedrijf van $28 miljard van haar verlangden – ook toen die verlangens steeds bizarder werden en ze werden meegesleept in het meest lugubere schandaal in de geschiedenis van Silicon Valley. Een jaar later, op 15 juni 2020, beschuldigde het Amerikaanse ministerie van Justitie zes voormalig eBay-medewerkers, die allemaal deel uitmaakten van het beveiligingsteam van het bedrijf, van samenzwering en cyberstalking en het beïnvloeden van getuigen. Hun vermeende doelwitten waren bijna komisch onbeduidend – een bloggend duo uit een buitenwijk in Boston en een Twitter-fanaat die vaak commentaren bij hen achterliet. Volgens de regering waren hun methoden kinderlijk en theatraal, met kakkerlakken, pornografie, nauwelijks verhulde dood- en geweldsbedreigingen, fysiek toezicht en nachtelijke pizzabezorgingen.
‘Dit was een vastberaden, systematische poging van senior medewerkers van een groot bedrijf om het leven van een echtpaar in Natick te verwoesten,’ zei de Amerikaanse advocaat in Boston, Andrew Lelling, op een persconferentie, ‘allemaal omdat ze content publiceerden die de leidinggevenden van het bedrijf niet beviel.’
Op elke aanklacht staat een gevangenisstraf van maximaal vijf jaar. Baugh, wiens leeftijd 45 zou zijn, en zijn plaatsvervanger David Harville, 48, werden gearresteerd. De andere beklaagden zijn Zea, nu 26, Popp, 32; Stephanie Stockwell, 26; en Brian Gilbert, 51. Een zevende werknemer, Philip Cooke, 55, werd in juli aangeklaagd. Na contact met de advocaten wilde niemand behalve Zea commentaar geven. Zij gaf aan dat ze schuld zou bekennen. Van Popp, Stockwell, Gilbert en Cooke wordt verwacht dat ze hetzelfde doen. De zaak loopt nog steeds.
‘Het leek wel een sekte’
Dit verslag is gebaseerd op gerechtelijke documenten en tientallen interviews met mensen die het stalkingschandaal op de voet hebben gevolgd, waaronder zes mensen die bij Global Security and Resiliency werkten. Het plan dat ze beschrijven was zowel volkomen moedwillig als uitermate onbeholpen – vol idiote veronderstellingen van de kant van eBay over een niet-bestaand complot. Het is een waarschuwing voor hoe gemakkelijk technologiebedrijven zich gekrenkt kunnen voelen, en de chaos die daaruit voort kan komen. En het laat duidelijk zien hoe het internet mensen gek maakt, vaak zonder dat ze het ooit doorhebben.
Paul Florence was CEO van Concentric Advisors, het uitzendbureau dat Zea bij eBay plaatste. ‘Het voelde alsof eBay de analisten psychologisch aan het breken was – waardoor ze aan zichzelf gingen twijfelen –, ze isoleerden, tegen elkaar opzetten,’ zei hij. In achttien maanden tijd ontsloeg eBay minstens een dozijn analisten. Toen Florence protesteerde, lag zijn firma er ook uit. ‘Ik was opgelucht,’ zei hij. ‘Het leek wel een sekte.’
‘Crush This Lady’
Zoals veel mensen tijdens de dotcom-boom eind jaren negentig, maakten Ina en David Steiner van hun hobby hun beroep. Ina werkte bij een uitgeverij en verzamelde boeken. David, een videoproducent, ging al van kinds af aan naar rommelmarkten. Hij hield ervan verzamelobjecten en antiek gereedschap aan te prijzen – alles wat zijn aandacht trok. In 1999, vier jaar na de oprichting van eBay, toen het idee van online transacties met vreemden nog in opkomst was, begonnen ze een bescheiden website om kopers te adviseren. Ze noemden hem AuctionBytes, wat later veranderde in EcommerceBytes. Doordat ze hun best deden trends en beleidsupdates in de branche bij te houden, veranderde het bedrijf gaandeweg in een hulpmiddel voor verkopers op een aantal platforms, van Etsy tot Amazon – een soort vakblad voor iedereen die geld verdient door items uit een garage of opslagruimte te veilen. Tegenwoordig is Ina eind 50 en schrijft ze de teksten. David is begin 60 en is de uitgever. Geen van beiden heeft met de pers gesproken sinds eBay’s vermeende complot tegen hen aan het licht is gekomen.
EcommerceBytes was misschien niet zo bekend, maar in de hoogste rangen van eBay was het verplichte lectuur. Begin 2019 bracht mevrouw Steiner het nieuws dat eBay een nieuwe communicatiechef had aangenomen, Steve Wymer, die aan Wenig zou rapporteren. Beide mannen hielden er een agressieve aanpak op na. Wenig had het grootste deel van zijn loopbaan in de financiële media van de East Coast doorgebracht, als advocaat en directeur bij Thomson Reuters, en hij bezat nog altijd een zekere New Yorkse arrogantie. Wymer had voor zijn baan als technologiecommunicator voor drie Republikeinse senatoren in Washington gewerkt en was nog altijd geïnteresseerd in politiek. Toen afgevaardigde John Lewis bijvoorbeeld tweette over het maatschappelijk belang om soms ‘in goede problemen, noodzakelijke problemen’ te geraken, antwoordde Wymer dat ook hij ‘een andere kijk had op hoe de VS zouden moeten worden bestuurd. Mijn mening is gelijk aan de jouwe.’
In het openbaar hield Wenig zich braaf aan de vijf waarden van eBay – waaronder ‘Mensen zijn in wezen goed’ en ‘Behandel anderen zoals jij behandeld wilt worden’. Maar samen werkten hij en Wymer aan een strijdbaarder eBay, dat minder gestoeld was op de Gulden Regels en meer op The Sopranos. (Ze reageerden niet op meerdere verzoeken om commentaar en eBay stelde geen leidinggevenden beschikbaar voor interviews.) Hoewel noch Wenig noch Wymer zijn aangeklaagd – beiden hebben hun betrokkenheid bij de intimidatiecampagne ontkend – hadden ze duidelijk een hekel aan mevrouw Steiner. In april 2019 schreef zij iets over de vergoeding van de chief executive, en stipte aan dat zijn inkomsten van $18 miljoen 152 keer zo groot waren als die van de gemiddelde werknemer, waarbij ze voorzichtig suggereerde dat dit ten koste ging van eBay-verkopers. Nadat haar stukje was gepubliceerd, stuurde Wymer een link naar Wenig met de opmerking: ‘We gaan deze dame verpletteren’.
Of mevrouw Steiner nu iets opzienbarends schreef over twijfelachtige uitgaven, zoals een eBay-pub die op de campus werd gebouwd, of meer onschuldige ontwikkelingen aankaartte, Wenig kon haar niet verdragen. Op 31 mei 2019 schreef ze dat hij ‘had beloofd verkopers meer bescherming te bieden’ tegen frauduleuze kopers.
‘Schokkend redelijk,’ schreef Wymer aan Wenig. ‘Het kan me niet schelen wat ze zegt,’ antwoordde de CEO, en voegde eraan toe: ‘Ze moet weg.’ Als er één persoon was die Wenig net zozeer verafschuwde als de Steiners, dan was het een Twitterfanaat die vooral bekendstaat onder de naam ‘Fidomaster’. Zijn vrouw verkocht op eBay en hij vond dat de site vaak oneerlijk was tegenover verkopers, waar hij over tweette. Elk bericht kreeg misschien niet meer dan een dozijn vind-ik-leuks, maar de analisten van Global Security and Resiliency hielden een dossier bij dat snel dikker werd. Baugh was ervan overtuigd dat er een geheime relatie bestond tussen de Steiners en Fidomaster – dat ze actief samenzweerden om eBay te beschadigen. (Hij verspreidde zelfs een theorie dat Fidomaster het geheime alter ego van de Steiners was.) Acht dagen nadat Wenig het ‘Ze moet weg’-bericht had ontvangen, vloog een lid van het beveiligingsteam richting het huis van de Steiners, een rijtjeshuis met steil dak in een rustige straat. Op hun hek, zeggen de aanklagers, krabbelde hij het woord ‘FIDOMASTER’. Het was zowel belachelijk als bedreigend, en een voorproefje van hoe raar dingen zouden worden. Ebay heeft de echte naam van Fidomaster nooit achterhaald. Ik ook niet, hoewel we veel hebben gesproken via telefoon, e-mail en Twitter. Fidomaster vertelde een soortgelijk verhaal over eBay-aanvallen, dat in de strafrechtelijke klacht over de intimidatie van de Steiners slecht terzijde wordt genoemd.
Marissa
Halverwege 2019 ontving Fidomaster een ongevraagd bericht van een nieuwe Twitter-gebruiker die zichzelf Marissa noemde. Op haar foto was ze ongeveer 25 jaar oud. Ze beweerde een voormalig eBay-medewerker te zijn en zei dat ze ‘extreem schadelijke video’s had van leidinggevenden die zich misdragen’ – en wilde hulp om ze door te geven aan de Steiners.
Ze wilde Fidomaster zover krijgen toe te geven dat hij met hen samenzweerde. Toen Fidomaster wees op de voor de hand liggende manieren waarop Steiner, wiens e-mailadres openbaar was, kon worden bereikt, stelde Marissa voor om de video’s op een USB-stick achter te laten bij ‘een hotel in de stad van uw keuze’. Hoe wilder haar suggesties werden, hoe meer Fidomaster zich verzette. Zoek een advocaat, zei hij steeds. Volgens Zea bestond ‘Marissa’ uit twee van haar collega-analisten. Fidomasters weigering om zich naar het hotel te laten lokken, had duidelijk kunnen maken dat eBay misschien overtrokken reageerde. In plaats daarvan concludeerden de leiders van het beveiligingsteam dat ze hun inspanningen moesten verdubbelen.
‘HEB IK NU JE AANDACHT ????’
Op 1 augustus 2019 schreef Ina Steiner een bericht over een rechtszaak die eBay had aangespannen tegen Amazon. Hoewel het maar een paar alinea’s waren en slechts een lichte scepsis verried ten opzichte van de strategie van Wenig, was de algemeen directeur woedend. Drieëndertig minuten nadat het artikel op EcommerceBytes was verschenen, sms’te hij Wymer: ‘Dit is het moment op tot uitschakeling over te gaan.’ ‘On it,’ antwoordde Wymer. Hij stuurde Baugh een sms. ‘Haat is een zonde,’ schreef Wymer, de zoon en kleinzoon van baptistenpredikanten. ‘Ik ben erg zondig.’ Baugh gaf aan dat hij klaar was om tot actie over te gaan. ‘Amen. Ik wil dat ze UITGESCHAKELD wordt,’ schreef Wymer. ‘Ze is een bevooroordeelde trol die VERNIETIGD moet worden.’
Wenig vertrok in augustus voor een sabbatical naar Italië. Met EcommerceBytes moest voordat hij terugkeerde worden afgerekend. De strategie van de intimidatiecampagne begon uiteraard met een film. Baugh liet de analisten een fragment zien uit Johnny Be Good, een tienerkomedie uit 1988, waarin bij een gemene voetbalcoach in één keer van alles thuis arriveert: een bezorger met honderden dollars aan ongewenste pizza’s, zingende en dansende hare krishna’s en hun olifant, een verdelger van knaagdieren, een mannelijke stripper. Baugh vroeg de analisten om inspiratie. Een van hen stelde voor de Steiners een doodskist te sturen.
En zo begon op 10 augustus om 16.00 uur een hele parade van verontrustende leveringen
De beveiligingschef maakte duidelijk dat het management van eBay het ondernemen van actie steunde en stuurde een bericht van Wymer door waarin hij verklaarde dat mevrouw Steiner en Fidomaster ‘schijnbaar hun leven hebben gewijd aan het, zonder enige reden, kapotmaken van ons’. De heer Wymer vervolgde: ‘Ik geloof oprecht dat deze mensen uit boosaardigheid handelen en we moeten ALLE manieren om hen te stoppen, onderzoeken.’ Hij sluit af met: ‘Wat er ook voor nodig is.’ [Whatever it takes.]
Volgens aanklagers hebben Baugh en leden van het beveiligingsteam een ingewikkelde en onwaarschijnlijke strategie bedacht: de Steiners in het geheim lastigvallen en vervolgens eBay’s hulp bieden bij het stoppen van de aanvallen – hun vertrouwen winnen en vervolgens manipuleren zodat eBay een dekmantel had. Ze noemden dit ‘de White Knight-strategie’. Onvermijdelijk hoorde er een filmvertoning bij: Body of Lies, een CIA-thriller over een undercover die een terrorist ontmanteld. Aanklagers zeggen dat Popp – de ‘mama’ – op 7 augustus begon met het sturen van Twitter-berichten naar mevrouw Steiner via een nepaccount: @Tui_Elei. De profielfoto was een doodshoofd, en hij moest een eBay-gebruiker uit Samoa voorstellen die vond dat EcommerceBytes zijn verkoop had geschaad. Mevrouw Steiner negeerde de berichten, zelfs toen de toon steeds bozer en groffer werd. @Tui_Elei schreef: ‘Ik geloof dat ik een andere manier moet gebruiken om je aandacht te krijgen trut. . . ’ En zo begon op 10 augustus om 16.00 uur een hele parade van verontrustende leveringen bij de Steiners thuis met de bezorging van een pakket met een bloederig varkensmasker erin. Veertien minuten later schreef @Tui_Elei: ‘HEB IK NU JULLIE AANDACHT ????’
De Steiners ontvingen een boek met de titel Grief Diaries: Surviving the Loss of a Partner [Rouwbegeleiding. Hoe om te gaan met het verlies van een partner] en een rouwkrans. Ze ontvingen vliegenlarven en levende spinnen en een doos kakkerlakken. Exemplaren van het septembernummer van Hustler: Barely Legal, waarin ‘oogverblindende achttienjarigen’ werden aangeprezen, arriveerden bij de buren met David Steiners naam erop. Het Twitter-bombardement ging door, en @Tui_Elei begon toespelingen te maken op geweld: ‘als je onze zaken schaadt, schaad je onze familie. . . Ik zal ALLES doen om de familie te beschermen!!!!’ Op zijn eigen Twitter-account haalde Wymer Fred Rogers aan – hij zei dat een film over de inspirerende tv-persoonlijkheid hem aan het huilen had gemaakt, en dat hij ooit een zin van Rogers retweette: ‘Als er iets is dat me stoort, is het iemand die een ander vernedert.’ Maar op eBay gooide Wymer wat olie op het vuur. ‘Ze moeten kapot,’ zei hij op 11 augustus tegen Baugh. ‘Hoe lang het ook duurt. Koste wat het kost.’
Baugh deelde het bericht met zijn plaatsvervanger, David Harville, en voegde eraan toe: ‘Ik heb opdracht gekregen om tot vernietiging over te gaan.’
Spoken
Na de dreigleveringen en de Twitter-aanvallen begon fase 3 van eBay’s campagne tegen de Steiners: fysieke surveillance in Natick. Op 15 augustus vlogen Baugh en Zea er eersteklas heen. Ze moest gaan, had ze te horen gekregen. Laat die avond, nadat ze hadden ingecheckt in het Ritz-Carlton in Boston en zich bij Harville hadden gevoegd, reden ze in een gehuurd voertuig naar het huis van de Steiners. Hun missie was om een GPS-apparaat op de auto van het stel te installeren, maar ze ontdekten al snel dat de auto in de garage stond, die op slot was. Daarop ging Harville naar een ijzerhandel, aldus de aanklagers, en kocht een koevoet en handschoenen om te kunnen inbreken. (Wat uiteindelijk niet nodig was.) Hun handelingen hadden effect. ‘Het was psychologisch verwoestend,’ vertelt Lelling, de Amerikaanse advocaat. De Steiners sliepen niet goed meer, werden angstig en maakten zich zorgen dat ze werden achtervolgd. Ze zochten hulp bij de lokale politie, die ermee instemde hen in de gaten te houden.
Op de tweede dag dat het team in Massachusetts verbleef keerden Baugh, Zea en Harville terug naar Natick om de auto van de Steiners te volgen. Ze luisterden naar een internetfeed van de Natick-politieradio, en stopten hun achtervolging toen ze doorhadden dat ze waren opgemerkt.
Maar de pesterijen gingen door. Om 04.30 uur bezorgde een 24-uurs pizzeria de Steiners 70 dollar aan pizza’s – en een verzoek om betaling. @Tui _Elei zette zijn scheldpartijen voort, met gedetailleerde seksuele verwijzingen. Meer pizza. Er werden advertenties geplaatst met de aankondiging van de verkoop van onroerend goed (‘Alles moet weg!’) en nachtelijke swingersfeesten in het huis van Steiner (‘Bel aan op elk moment van de dag of nacht’). @Tui _Elei openbaarde hun woonadres. Harville keerde terug naar Californië en Popp nam zijn plaats in Boston in. Het eBay-team deed op 18 augustus opnieuw een poging tot een achtervolging, dit keer met een andere huurauto – die David Steiner wist te fotograferen. De vierde keer dat ze naar Natick reisden om de Steiners te achtervolgen, stond er een jeep met getinte ramen voor het huis geparkeerd, makkelijk te herkennen als die van een undercoveragent. Tevreden schreef Baugh op WhatsApp: ‘Ze zien nu spoken. Lol.’
Maar het lachen was een vergissing – de politie van Natick handelde snel en efficiënt. Een rechercheur kwam erachter dat voor sommige pizza’s een betaling was gedaan met een cadeaubon uit Silicon Valley, slechts een paar kilometer van het hoofdkantoor van eBay, en het kenteken van een van de huurauto’s leidde naar Zea. Het was niet moeilijk te achterhalen waar ze werkte. Op 21 augustus kwam een rechercheur haar opzoeken in het Ritz-Carlton. Nadat Zea hem had afgeschud, belde de rechercheur haar terwijl Baugh haar naar het vliegveld bracht. Baugh antwoordde, deed alsof hij haar echtgenoot was, en alsof hij dom was. Het duurde nog uren voordat Zea zou gaan vliegen, dus kregen ze een hotelkamer op de luchthaven om zich te verstoppen. Baugh zat op de bank en keek een fragment uit de komedie Old School uit 2003, waarin een echtgenoot de deur opendoet en een man tegen hem zegt: ‘Ik ben hier voor de gangbang.’ Hij herhaalde het eindeloos en zei tegen Zea dat ze zich niet zo druk moest maken.
Wat er ook voor nodig is
De politie van Natick schakelde de FBI in, evenals de advocaten van eBay, die hun eigen onderzoek startten. Volgens aanklagers begon het beveiligingsteam van Baugh nu aan een dekmantel te werken. Voor een verklaring waarom een cadeaukaart die in Natick werd gebruikt in de achtertuin van eBay was gekocht, kamden ze hun lijst van ‘personen van belang’ uit op zoek naar iemand die ze erin konden luizen. Ze overwogen ook om een stalker te creëren op wie ze alles af konden schuiven, bij voorkeur een Samoaan, aan wie het nep-account van @Tui_Elei was toe te schrijven. Managers legden nepdossiers aan over de Steiners die eveneens personen van belang zouden zijn en deelden deze met de politie – zodat ze ‘gek leken’, zoals een van hen het verwoordde, en hun klachten over intimidatie ongeloofwaardiger werden.
Ondertussen schreven leden van het beveiligingsteam elkaar e-mails die de indruk wekten dat ze de @Tui_Elei-tweets pas net hadden ontdekt, en een van hen, Brian Gilbert, belde de Steiners, zogenaamd om eBay’s steun aan te bieden – de laatste stap van de ‘witte ridder’-strategie. ‘Ik heb net telefonisch contact opgenomen,’ liet Gilbert het team na afloop weten. ‘Ze waren totaal van slag en verwezen me onmiddellijk door naar de politie van Natick.’
Volgens de aanklagers werkte het team urenlang aan coververhalen om de autoriteiten van Natick te misleiden, en op een gegeven moment overwoog het om een ’vriend’ op een politiebureau in de Bay Area in te schakelen om vervalste camerabeelden te leveren. De volgende dag, 22 augustus, had Gilbert een ontmoeting met Natick-rechercheurs. Volgens de aanklagers veranderde de zelfverzekerde toon van de communicatie van het beveiligingsteam vrijwel onmiddellijk.
Op 25 augustus schreef Baugh Wymer op zoek naar ondersteuning op hoog niveau dat zijn team ‘onze vriend in Boston’ had gepolst. De politie had er lucht van gekregen, zei hij, en zelfs de advocaten van eBay stelden vragen. ‘Als er een manier is om een topcover te krijgen, zou dat geweldig zijn,’ schreef hij. De reactie van Wymer is niet bekend.
Het team van Baugh probeerde bedrijfsonderzoekers tegen te houden. Toen de juridische afdeling van eBay Zea de volgende dag via de speakerphone interviewde, wisten de advocaten niet dat Popp haar op de achtergrond stond te coachen. Zea loog en zei dat ze in Boston was geweest om een conferentie bij te wonen. Naderhand gaf Baugh het team volgens de aanklagers de opdracht om gegevens van hun telefoons te wissen. Tegen het einde van de maand wisten eBay-advocaten genoeg om de eerste leden van Global Security and Resiliency, waaronder Baugh, met administratief verlof te sturen.
Op 18 september kreeg Zea een bericht van haar uitzendbureau: ‘We zien ons genoodzaakt uw dienstverband met ingang van vandaag te beëindigen.’ Ze kreeg geen ontslagvergoeding. Wymer werd ook ontslagen. Wenig nam later die maand ontslag en zei dat het duidelijk was dat hij ‘niet op één lijn stond’ met het bestuur van eBay. Er was geen spoor van een schandaal. Zijn exit-pakket was 57 miljoen dollar.
In juni 2020, toen de FBI haar onderzoek afrondde en de beschuldigingen openbaar werden, zei Wenig in een verklaring dat hij niets verkeerds had gedaan. ‘Er was geen sprake van aansturing, kennis, persoonlijk begrip, stilzwijgende goedkeuring. Nooit,’ zei hij. In een aparte verklaring zei Wymer dat hij ‘nooit zou instemmen met of zou deelnemen aan’ activiteiten tegen de Steiners. Ina Steiner blijft groot en klein nieuws over eBay brengen. De aandelen van het bedrijf zijn bijna verdubbeld sinds het dieptepunt in maart, dankzij het coronavirus dat de online verkoop stimuleert. Elliott Management heeft een substantiële winst geboekt.
Zea maakt het minder goed. Ze kreeg afgelopen najaar een baan als analist bij een groot sociaalmediabedrijf, maar toen de Steiner-zaak openbaar werd, werd ze ontslagen. Ze is weer bij haar ouders ingetrokken. Ze gebruikte de vaardigheden voor het naspeuren van mensen die ze op eBay had opgedaan om zichzelf van internet te wissen. Op sommige dagen heeft ze het gevoel dat ze nauwelijks bestaat.
Zea wist zichzelf van internet te wissen. Op sommige dagen heeft ze het gevoel dat ze nauwelijks bestaat
‘Het is gemakkelijk om te zeggen: “Waarom ben ik niet weggegaan?”’ zegt ze. ‘Maar op dat moment was ik doodsbang en zat ik vast. Het spijt mij enorm. Ik heb er spijt van dat ik hier zelfs maar een kleine rol in heb gespeeld. Als ik terug in de tijd zou kunnen gaan en op enigerlei wijze zou kunnen voorkomen dat de Steiners dit zouden ervaren, zou ik dat onmiddellijk doen.’
Ze zegt dat ze in Massachusetts weinig deed, behalve dat ze soms in de gehuurde auto’s rondreed in Natick en haar moeder belde en huilde om hoezeer ze haar baan haatte. Het was er waarlijk sadistisch aan toe gegaan: één keer haalde een bewaker alle persoonlijke bezittingen van de analisten uit hun kluisjes en gooide ze in vuilniszakken om ze te leren dat ze geen privacy op het werk konden verwachten. Hierop volgde een fragment over lockerdiscipline uit de Vietnam-film Full Metal Jacket.
Techplatforms worden voortdurend gebruikt om misdaden te plegen, maar de ervaring van Zea is iets nieuws: gevraagd worden een misdaad te plegen om het platform zelf te beschermen, of in ieder geval de leidinggevenden die het runnen. Als je er iets tegenin brengt – zoals een van haar collega’s deed – word je ontslagen. Als je erin meegaat en erop vertrouwt dat de ex-politiechefs in je team het verschil kennen tussen goed en kwaad, kan je lot nog veel erger zijn. ‘Ik weet niet of ik ooit nog een werkgever zal vertrouwen – en of een werkgever mij ooit zal vertrouwen,’ zei Zea.
Wenig en Wymer hebben zulke zorgen niet. In juni werd Wenig herkozen in de raad van bestuur van General Motors, een functie die 317.000 dollar per jaar betaalt. Mary Barra, de CEO van GM, noemde het cyberstalkingschandaal ‘betreurenswaardig’, maar merkte op: ‘Dit had niks met GM te maken.’
Wymer heeft een nieuwe baan, als algemeen directeur van de Boys & Girls Clubs van Silicon Valley. De voorzitter van de raad van bestuur zei dat de non-profitorganisatie ‘op de hoogte’ was van wat er binnen eBay is gebeurd, maar gelooft dat Wymer ‘een integere leider’ is en de unanieme keuze voor de baan.
In een tweet van de organisatie waarin zijn werving werd aangekondigd, was als hashtag de kenmerkende zin van Wymer: Whatever It Takes. Voor de kinderen van Silicon Valley is dat in dit sombere jaar de nieuwe Gulden Regel.
In 2017 onderhandelden Amerikaanse spionnen maandenlang met een schimmige Rus die beweerde dat hij gestolen cyberwapens kon leveren, en compromitterende informatie had over Donald Trump.
Na maanden van geheime onderhandelingen heeft een schimmige Rus vorig jaar Amerikaanse spionnen honderdduizend dollar lichter gemaakt met de belofte hen cyberwapens te leveren die waren gestolen van de National Security Agency. Een ander onderdeel van die deal was dat hij compromitterend materiaal over president Trump zou verschaffen, aldus agenten van de Amerikaanse en Europese veiligheidsdiensten. Het geld dat in september in een koffer naar een hotelkamer was gebracht, was bedoeld als eerste termijn van een totaalbedrag van 1 miljoen dollar, vernamen wij van Amerikaanse functionarissen, de Rus en uit correspondentie die The New York Times heeft ingezien. De diefstal van de geheime cyberwapens was een ware ramp voor de NSA en de agency was nog druk bezig te inventariseren wat er precies allemaal ontbrak.
Verscheidene Amerikaanse veiligheidsfunctionarissen zeiden dat ze duidelijk hadden gemaakt dat ze geen belastend materiaal over Trump wilden van de Rus, die ze ervan verdachten duistere banden te hebben met de Russische veiligheidsdienst en Oost-Europese cybercriminelen. Hij beweerde dat de informatie zou aantonen dat er een connectie bestond tussen de president en zijn staf en Rusland. In plaats van dat de cyberwapens werden geleverd, verschafte de Rus onverifieerbare en mogelijk verzonnen informatie over Trump en anderen, zoals bankgegevens, e-mails en zogenaamde inlichtingen van de Russische geheime dienst.
‘Het onderscheid tussen een crimineel, een Russische geheim agent en een Rus die een paar inlichtingenjongens kent valt moeilijk te maken’
Volgens Amerikaanse veiligheidsfunctionarissen hebben ze de deal afgebroken omdat ze vreesden verstrikt te raken in een Russische operatie om tweedracht te zaaien binnen de Amerikaanse regering. Ook waren ze bang voor politieke consequenties in Washington als bekend werd dat ze belastende informatie over de president kochten.
De onderhandelingen in Europa vorig jaar zijn beschreven door medewerkers van de Amerikaanse en Europese veiligheidsdiensten, die spraken op basis van anonimiteit, en de Rus. De Amerikanen werkten met een tussenpersoon – een Amerikaanse zakenman in Duitsland – om zelf buiten schot te kunnen blijven. Er waren ontmoetingen in Duitse provinciestadjes waar John le Carré zijn eerste spionageromans situeerde, en informatietransfers in vijfsterrenhotels in Berlijn. Amerikaanse inlichtingendiensten volgden maandenlang de vluchten van de Rus naar Berlijn, zijn rendez-vous met een maîtresse in Wenen en zijn reizen terug naar Sint-Petersburg. De NSA gebruikte zelfs zo’n twaalf keer hun officiële Twitteraccount voor een gecodeerd bericht aan de Rus.
Aan deze geschiedenis kwam dit jaar een eind toen Amerikaanse spionnen de Rus West-Europa uit joegen met de waarschuwing dat hij nooit meer terug moest komen als zijn vrijheid hem lief was, aldus de Amerikaanse zakenman. Het materiaal over Trump bleef achter bij de Amerikaan die het in Europa heeft veiliggesteld.
De Rus beweerde toegang te hebben tot een ontstellende hoeveelheid geheimen, van de computercode voor de cyberwapens die waren gestolen van de NSA en CIA, tot wat naar zijn zeggen een video was van Trump in het gezelschap van prostituees in een hotelkamer in Moskou in 2013. Er is echter geen bewijs dat die video echt bestaat.
De Rus was bekend bij Amerikaanse en Europese diensten vanwege zijn banden met Russische inlichtingendiensten en cybercriminelen – twee groepen die werden verdacht van de diefstal van cyberwapens van de NSA en de CIA.
Maar de gretigheid waarmee hij de Trump-‘kompromat’ aan Amerikaanse en Europese diensten probeerde te verkopen wekte bij de Amerikanen het vermoeden dat hij deel uitmaakte van een operatie om de inlichtingendiensten van de VS van belastende informatie over president Trump te voorzien. In het begin van de onderhandelingen liet hij de vraagprijs zakken van tien miljoen dollar naar net iets meer dan een miljoen. Enkele maanden later liet hij de Amerikaanse zakenman een stukje van een video-opname zien van een man die in een kamer met twee vrouwen aan het praten is. Er zit geen geluid bij het filmpje en er kon ook niet worden vastgesteld of de man op de video daadwerkelijk Trump was. Maar de keuze van de plek waar de video werd getoond versterkte bij de Amerikanen het vermoeden van een Russische operatie: de video werd getoond in de Russische ambassade in Berlijn, aldus de zakenman.
Er waren nog meer twijfels over de betrouwbaarheid van de Rus. Hij was betrokken geweest bij witwaspraktijken en had een nauwelijks legitieme zaak als dekmantel: een bijna failliet bedrijf dat draagbare grills verkocht aan worsthandelaren.
‘Het onderscheid tussen een crimineel, een Russische geheim agent en een Rus die een paar inlichtingenjongens kent valt moeilijk te maken,’ aldus Steven L. Hall, het voormalige hoofd van de Russische operaties bij de CIA. ‘Dat is de moeilijkheid als je vanuit een westers standpunt probeert te begrijpen hoe Rusland en Russen opereren.’
Amerikaanse veiligheidsdiensten hadden ook hun twijfels over de zogenaamde kompromat die de Rus wilde verkopen. Ze vonden de informatie, en vooral de video, meer voer voor roddelbladen, niet voor een veiligheidsdienst.
Maar de Amerikanen wilden heel graag de cyberwapens terug. Die waren ontworpen om in te breken in computernetwerken in Rusland, China en andere concurrerende mogendheden. Ze belandden echter in de handen van een geheimzinnige groep die zich de Shadow Brokers noemde en hackers voorzag van de middelen die sindsdien miljoenen computers overal ter wereld hebben geïnfecteerd en ziekenhuizen, fabrieken en bedrijven hebben lamgelegd.
Geen dienst wilde de informatie weigeren, omdat ze dachten ermee te kunnen achterhalen wat er was gebeurd. ‘Dat is een van de lastige dingen in de jungle van de contraspionage: niemand wil in de positie terechtkomen van iemand die eerst heeft gezegd dat hij ervan afziet en vijf jaar later moet toegeven: “Goeie god, het was echt iemand,”’ zegt Hall.
Amerikaanse inlichtingendiensten zijn ervan overtuigd dat Russische geheime diensten de scherpe politieke tegenstellingen in de Verenigde Staten als een mooie gelegenheid zien om spanningen tussen de partijen aan te wakkeren. Russische hackers richten zich in de aanloop naar de tussentijdse verkiezingen op Amerikaanse databanken met kiesgegevens en met behulp van botlegers promoten ze partijstandpunten op de sociale media. De Russen waren er ook op uit om twijfel te zaaien over het federale onderzoek naar de Russische inmenging. Die pogingen bestaan onder meer uit het verspreiden van informatie die veel overeenkomsten vertonen met de onbewezen berichten over Trumps zaken in Rusland, zoals die zogenaamde video, waarvan het bestaan door president Trump steeds is ontkend.
De geruchten dat de Russische inlichtingendienst in het bezit is van de video verschenen een jaar geleden in een explosief dossier vol onbewezen feiten, samengesteld door een voormalige Britse spion en betaald door de Democraten. Sindsdien zijn in Midden- en Oost-Europa minstens vier Russen opgedoken die banden hebben met spionagediensten en de onderwereld die aan Amerikaanse politieke onderzoekers, privédetectives en spionnen kompromat te koop aanbieden dat de inhoud van het dossier zou bevestigen. Amerikaanse diensten vermoeden dat ten minste enkelen van de verkopers voor Russische spionagediensten werken.
Fixer
The New York Times wist de hand te leggen op vier documenten die de Rus in Duitsland probeerde te slijten aan Amerikaanse inlichtingendiensten (The New York Times heeft niet betaald voor het materiaal). Het zouden allemaal rapporten zijn van de Russische veiligheidsdienst en elk document gaat over de staf van president Trump. Carter Page, de voormalige campagneadviseur die doelwit is geweest van een FBI-onderzoek, komt in een document voor; Robert en Rebekah Mercer, steenrijke donoren van de Republikeinse partij, in een ander document.
Toch lijken alle vier bijna in zijn geheel te putten uit nieuwsberichten, niet uit geheime informatie. Ook bevatten ze stilistische en grammaticale kenmerken die niet typisch zijn voor Russische spionageverslagen, aldus Yuri Shvets, een voormalige KGB-agent die jarenlang spion in Washington is geweest voor hij na afloop van de Koude Oorlog emigreerde naar de Verenigde Staten.
Amerikaanse spionnen zijn niet de enigen die hebben onderhandeld met Russen die beweerden geheimen in de verkoop te hebben. Cody Shearer, een Amerikaanse politieke onderzoeker met banden met de Democratische partij, heeft ruim een half jaar heel Oost-Europa door gereisd om de zogenaamde kompromat te bemachtigen bij een andere Rus, vertellen mensen die op de hoogte zijn van zijn inspanningen. Toen we Shearer vorig jaar een keer aan de telefoon kregen zei hij dat zijn werk ‘heel belangrijk was, dat weten jullie best, dus daar zou je niet naar hoeven vragen’. Toen hing hij op. Het is niet duidelijk of Shearer iets heeft kunnen kopen, en zo ja, wat.
Voordat de Amerikanen met de Rus onderhandelden, hadden ze contact met een hacker in Wenen die bij Amerikaanse agenten alleen bekend was onder de naam Carlo. Begin 2017 bood hij een volledige set cyberwapens aan die in het bezit waren van de Shadow Brokers, en de namen van andere mensen in zijn netwerk, aldus Amerikaanse agenten. In ruil daarvoor vroeg hij strafrechtelijke immuniteit in de VS. Maar die immuniteitsdeal ging niet door, dus toen besloten de agenten te doen waar spionnen het best in zijn: ze boden aan het materiaal te kopen. Toen dook in Duitsland de Rus op die tegen de Amerikanen zei dat hij de verkoop zou regelen. Net als Carlo had hij eerder al contact gehad met Amerikaanse inlichtingendiensten. Hij trad op als ‘fixer’, die deals regelde voor Ruslands FSB, de opvolger van de KGB. Volgens Amerikaanse geheim agenten stond hij in direct contact met Nikolai Patroesjev, een voormalige FSB-directeur. Ook wisten ze dat hij eerder had geholpen bij illegale transporten van halfedelmetalen voor een Russische oligarch.
Begin dit jaar gaven de Amerikanen hem nog een laatste kans. De Rus had weer niets anders te bieden dan smoesjes
Vorig jaar april leek er een deal te komen. Verscheidene CIA-agenten reisden van het hoofdkwartier van het bureau naar Berlijn om te helpen bij de afhandeling van de operatie.
In een klein café in het voormalige centrum van West-Berlijn overhandigde de Rus de Amerikaanse tussenpersoon een USB-stick met een kleine hoeveelheid data als voorbeeld van wat er nog zou komen. Maar binnen enkele dagen ketste de deal af. Amerikaanse inlichtingendiensten bevestigden dat het materiaal inderdaad van de Shadow Brokers afkomstig was, maar dat de groep die data al openbaar had gemaakt. Dientengevolge verklaarde de CIA dat ze er niet voor wilde betalen.
De Rus was woedend. De onderhandelingen lagen stil tot september, toen de twee partijen overeenkwamen het weer te proberen. Aan het eind van die maand leverde de Amerikaanse zakenman de honderdduizend dollar. Volgens sommige agenten was het geld van de Amerikaanse overheid dat via een ander kanaal was doorgesluisd.
Enkele weken later begon de Rus het materiaal te leveren. Maar in de leveringen van oktober en december zat bijna alleen maar materiaal dat verband hield met de verkiezingen van 2016 en de vermeende banden tussen Trumps staf en Rusland, maar geen cyberwapens van de NSA of de CIA.
In december zei de Rus tegen de Amerikaanse tussenpersoon dat hij het Trump-materiaal leverde, maar op bevel van hoge Russische inlichtingenofficieren de cyberwapens achterhield.
Begin dit jaar gaven de Amerikanen hem nog een laatste kans. De Rus had weer niets anders te bieden dan smoesjes. Dus stelde de Amerikanen hem voor een keuze: ga voor ons werken en verschaf ons de namen van iedereen in je netwerk, of ga terug naar Rusland en kom nooit meer terug.
De Rus dacht niet lang na. Hij nam een slok van zijn cranberrysap, pakte zijn tas en zei: ‘Bedankt.’ Toen liep hij de deur uit.
Goodbye Mr. Bond. Inlichtingendiensten als het Britse MI6 en de Amerikaanse CIA moeten zichzelf compleet heruitvinden om te overleven in de wereld van de big data.
Je kunt je voorstellen dat de chef van MI6 – kortweg ‘C’ genoemd – even huiverde toen hij de Bondfilm Spectre zag. Niet bij de scène waarin het hoofdkantoor van MI6 wordt opgeblazen, maar bij de verontrustende verhaallijn waarin zijn inlichtingendienst moet opgaan in een nieuwe overkoepelende dienst die helemaal om data-analyse draait. Waarom dat een huivering veroorzaakt? Omdat het gevaarlijk dicht bij de werkelijkheid komt. De spion mag dan een van de oudste beroepen ter wereld hebben en MI6 kan dan bogen op nog zo’n roemrijk verleden, momenteel moet de dienst vechten voor zijn voortbestaan. En de reden daarvoor is data.
De huidige ‘C’, Alex Younger (52), spreekt van een technologische ‘wapenwedloop’. Een inlichtingendienst die goed is in data-analyse is beter opgewassen tegen zijn tegenstanders. Wie daar niet in mee kan, belandt automatisch op een zijspoor. Om dat te voorkomen zoekt MI6 nu antwoord op twee vragen: wat is er nog geheim in het digitale tijdperk? En hoe kun je die geheimen beschermen?
Cyberspionage
Spionage draait om het stelen van geheimen. Dat kan op verschillende manieren. Bijvoorbeeld door het onderscheppen en decoderen van elektronische communicatie, zogenaamde SIGINT (signals intelligence): het werk van diensten als het Britse GCHQ (Government Communications Headquarters) en de Amerikaanse NSA. Je hebt ook HUMINT (human intelligence), waarbij je informatie probeert los te krijgen van mensen die daarover beschikken. Die mensen worden ‘agenten’ genoemd (de medewerkers van MI6 zelf zijn geen ‘agent’ maar ‘inlichtingenofficier’).
Tijdens de Koude Oorlog speelde apparatuur bij deze vorm van spionage nauwelijks een rol. Als inlichtingenofficier was je vooral bezig om KGB-agenten af te schudden op weg naar afspraken met informanten in schimmige steegjes in Wenen of Berlijn. Maar de opkomst van computernetwerken heeft 25 jaar geleden grote veranderingen ingeluid. Bij de KGB, en vervolgens ook bij GCHQ en de NSA, groeide het besef dat er waardevolle overheidsinformatie op computers stond die met het internet waren verbonden. Tot ontsteltenis van MI6 kon GCHQ ineens aan documenten komen die je vroeger alleen kon bemachtigen door een buitenlandse agent stiekem foto’s te laten maken van materiaal dat in een kluis lag opgeslagen.
Cyberspionage veroorzaakte een revolutie in het vak. Je kon op afstand enorme hoeveelheden informatie in handen krijgen zonder gevaar voor mensenlevens. Maar wat is dan de taak van de ouderwetse spion? Op die vraag moet veteraan Younger een antwoord vinden. De strategie? Kort gezegd: data analyseren, onder de radar blijven en overal actief kunnen zijn.
Technologie biedt zowel kansen als bedreigingen. De eerste stap bij het ronselen van buitenlandse agenten is het kiezen van de juiste persoon. Stel dat je wilt weten of een land een geheim nucleair wapenprogramma heeft. Een goede bron zou dan een zakenman zijn die onderdelen voor dat programma kan leveren. De inlichtingendienst moet dus uitzoeken wie er allemaal toegang tot de geheimen hebben, wie een motief zou kunnen hebben om uit de school te klappen en hoe je die persoon kunt benaderen. Dat gebeurt nu allemaal met behulp van computerdata. Dat kunnen openbare data zijn, zoals informatie over wie voor welk bedrijf werkt. En sociale media kunnen een rol spelen bij het vaststellen van iemands interesses en kennissenkring. Zo bouw je een beeld op van iemands leven. Om de beoogde agent te begrijpen moet je tegenwoordig niet alleen naar diens echte maar ook naar zijn onlineleven kijken. Een discrepantie tussen iemands ‘echte’ wereld en zijn onlinegedrag kan op zichzelf veelzeggend zijn.
Ook grote dataverzamelingen worden steeds belangrijker. MI6 heeft gezegd dat die ‘steeds meer worden gebruikt voor het vinden van mensen die interessant voor ons kunnen zijn, en het vinden van mogelijke banden met het Verenigd Koninkrijk die wij kunnen gebruiken’. Om welke dataverzamelingen het precies gaat, is geheim. Dat kan het personeelsbestand van een vreemde overheid zijn, het klantenbestand van een hotel of het abonneebestand van een tijdschrift. Het gaat vaak om data van miljoenen, veelal onschuldige mensen. Volgens Britse spionnen is zowel de vergaring als de verwerking van deze data aan strikte regels gebonden. Elke zoekopdracht in zo’n bestand moet voldoen aan de Britse Human Rights Act: het moet als opsporingsmiddel wettig, noodzakelijk en proportioneel zijn. Dat laatste betekent dat een zoekopdracht die te veel resultaten oplevert niet alleen niet onproductief is, maar mogelijk ook tegen de regels.
Stel dat zo’n zoekopdracht uitwijst dat een ingenieur in geldnood zit; de volgende stap is dan om hem te benaderen. Er zijn systemen die een seintje kunnen geven als hij een hotel boekt. Dan zal een inlichtingenofficier hem daar opwachten in de lobby – want persoonlijk contact is in die fase vaak nog cruciaal.
Het kwetsbaarste moment in de hele spionageketen was altijd de overdracht van informatie van een agent aan een inlichtingenofficier. De overhandiging van een envelop was een uitgelezen moment voor een ‘heterdaadje’. Maar die overdracht kan met behulp van speciaal ontwikkelde technologie nu ook op afstand plaatsvinden. In 2006 beweerde de Russische veiligheidsdienst een door Britten gebruikte ‘spionagesteen’ te hebben ontdekt: een nepsteen waarin communicatie-apparatuur verborgen zat. Een buitenlandse agent zou daar informatie op kunnen zetten terwijl hij er langsliep. MI6 reageerde niet op de aantijging, maar een voormalig Brits regeringslid erkende later dat ze door de Russen ‘waren betrapt’. Inmiddels kan deze techniek waarschijnlijk veel grotere afstanden overbruggen, zodat de pakkans nog kleiner is.
Vroeger wilden spionnen niet dat hun foto’s en persoonsgegevens openbaar werden. Maar welk mens van onder de dertig heeft tegenwoordig geen profiel op sociale media?
‘Gebruik van data is een waardevolle kans om veel bewuster en doelgerichter te werken en onze agenten en ons land dus beter te beschermen,’ zei Younger in zijn eerste openbare toespraak in maart 2015. ‘Dat is goed nieuws. Het slechte nieuws is dat tegenstanders met diezelfde technologie ook kunnen zien wat wij doen en onze mensen en buitenlandse agenten in gevaar kunnen brengen.’ Technologie helpt onze spionnen om bronnen te vinden, maar helpt vreemde mogendheden ook om Britse spionnen en hun informanten te ontmaskeren.
Als je geheimen wilt stelen, moet je ze zelf ook geheim kunnen houden. En dat wordt steeds moeilijker. De eerste tekenen zagen we zo’n tien jaar geleden, toen de douane steeds meer gebruik ging maken van biometrische gegevens. Vroeger had een MI6-officier voor een buitenlandse afspraak met een agent genoeg aan een vals paspoort. Even snel de grens over, gesprek voeren met de agent en weer terug. Maar zodra er sprake is van een irisscan of vingerafdrukken, worden zulke gegevens aan die valse naam gekoppeld. Word je dan niet herkend als spion? Het werd een stuk ingewikkelder om buitenlandse agenten te ontmoeten.
Het volgende struikelblok werden de sociale media. Vroeger wilden spionnen niet dat hun foto’s en persoonsgegevens openbaar werden. Maar welk mens van onder de dertig heeft tegenwoordig geen profiel op sociale media? Wie laat geen digitale sporen na? Zoiets is al genoeg om op te vallen als iemand die zijn privacy uitzonderlijk goed bewaakt, en dus als mogelijke spion. Een paar jaar geleden deed MI6 een test: hoelang duurde het om iemands dekmantel door te prikken met behulp van een paar gerichte zoekacties op Google? De uitslag: ongeveer een minuut.
Ouwe rotten in het vak zeggen dat veel collega’s aanvankelijk de ogen sloten voor de nieuwe gevaren. Tot ze met hun neus op de feiten werden gedrukt. Zo werd in februari 2003 een CIA-team naar Milaan gestuurd voor de ‘buitengewone uitlevering’ van de van moslimextremisme verdachte Abu Omar. Die werd in Italië van straat geplukt en op transport gezet naar Egypte. Drie jaar later was een Italiaanse aanklager er dankzij de analyse van belgegevens, hotelreserveringen en gegevens van autoverhuurders en creditcardbedrijven in geslaagd om een twintigtal leden van het CIA-team te identificeren en bij verstek te vervolgen.
En grote dataverzamelingen? De angst voor wat daarmee mogelijk is, klonk sterk door in Washingtons hysterische reactie toen in 2015 het personeelsbestand van de federale overheid werd gehackt. Daarbij werden de persoonsgegevens gestolen van 21 miljoen werknemers in overheidsdienst. De gegevens van CIA-officieren en andere spionnen zaten daar niet bij, maar dat was juist het probleem: als een ambassademedewerker niet in dit bestand voorkomt, snapt een slimme inlichtingendienst meteen dat die dus voor de inlichtingendienst werkt. Na die hack kreeg de Britse regering de verzekering dat er in Groot-Brittannië niet één enkele database is die zo veel details bevat.
Ontmoetingen met agenten zijn tegenwoordig riskanter. Elkaar in het voorbijgaan op straat iets overhandigen, even kort smoezen in een steegje: vroeger was het niet te traceren zolang je niet werd geschaduwd. Maar nu hangen overal bewakingscamera’s en verzamelen smartphones en andere digitale apparaten allerlei data over je locatie. Sterker nog, die data worden opgeslagen. Dat digitale rookspoor heeft ingrijpende gevolgen voor de werkwijze van spionnen.
Landen leggen steeds vaker grote biometrische bestanden aan met data over hun eigen bevolking. ‘Toen ik bij MI6 ging werken, werd me geleerd hoe ik kon merken of ik werd geschaduwd en of mijn telefoon of radioverkeer werd afgetapt,’ zei John Sawers (van 2009 tot 2014 het hoofd van MI6) in januari 2015. ‘Tegenwoordig worden die arbeidsintensieve technieken ondersteund met geavanceerde software: gezichtsherkenning, voetstapherkenning, enzovoort.’
Sawers, die eind jaren zeventig bij MI6 was begonnen, keerde er na een lange carrière bij Buitenlandse Zaken in 2009 terug om de dienst te moderniseren. Dat hield onder meer in dat de afdeling technologie beter in de operationele activiteiten moesten worden geïntegreerd. Technici en data-analisten worden tegenwoordig dus vanaf het begin bij de planning van een operatie betrokken en niet meer alleen op het laatste moment geraadpleegd. De inlichtingenofficier die agenten rekruteert is nu één gelijkwaardig lid van een team, in plaats van een soort ‘straaljagerpiloot’ aan wie alle andere teamleden ondergeschikt zijn. De input van de data-analist is nu even belangrijk als die van de inlichtingenofficier.
Middeleeuws
Een tijdperk waarin alles wordt vastgelegd en digitale sporen nalaat, vereist andere werkwijzen. Soms betekent het dat je, zoals MI6 het noemt, juist ‘middeleeuws moet gaan’: offline blijven en ouderwetse communicatiemethoden gebruiken. Sommige landen grepen na de onthullingen van Edward Snowden terug op ouderwetse typemachines, en ook technieken als onzichtbare inkt schijnen een comeback te maken.
De volgende fase van de technologische transformatie is de opkomst van inlichtingen uit openbare bronnen, big data en voorspellende analyse. Tien jaar geleden werd in de spionagewereld nog neergekeken op informatiewinning uit openbare bronnen. Inlichtingenwerk was een kwestie van list en bedrog, niet van een zoekopdracht op internet. ‘Het zoeken in open bronnen beperkte zich toen tot het bijhouden van buitenlandse kranten en tv-journaals,’ zegt Cameron Colquhoun, voormalig data-analist bij de Britse inlichtingendiensten en oprichter van Neon Century, een particulier bedrijf dat is gespecialiseerd in informatiewinning uit openbare bronnen. De omslag kwam met de Groene Beweging in Iran in 2009 en de Arabische lente in 2011, die deels via sociale media waren georganiseerd. ‘Vanwege de rijkdom van die data – allemaal verifieerbaar en voorzien van een precieze locatie en tijdstip – was dit niet langer iets om alleen maar een beetje bij te houden, maar iets waarop je complete onderzoeken kunt baseren.’
Volgens een Britse generaal komt naar schatting 85 procent van alle militaire inlichtingen nu al uit openbare bronnen. Geografische informatie is makkelijk te vinden. En wat er onder de bevolking leeft, kun je analyseren met speciale software die de stemming van mensen peilt. Dus waarom zou je nog veel geld uitgeven en risico’s nemen om geheimen te bemachtigen als er zo veel informatie voor het oprapen ligt? Ook de opkomst van IS onderstreept het belang van sociale media: Britse jihadisten gebruiken sites als Facebook voor het ronselen van nieuwe volgelingen.
De analisten van inlichtingendiensten hebben moeite om hierin hun draai te vinden. Hun werkcomputers zijn tenslotte hermetisch afgesloten van internet, gebruik van sociale media is altijd ontmoedigd en ze mogen hun eigen smartphone doorgaans niet meenemen naar het werk. Internet is immers een ideaal achterdeurtje: een potentiële manier voor buitenlandse spionnen om in te breken in de systemen van MI6. En ook het koppelen van grote databestanden en het combineren van allerlei gegevens draagt grote risico’s van virusbesmetting met zich mee. Dé uitdaging waar de techneuten voor staan, is hoe je het internet kunt benutten zonder het je hoofdkwartier binnen te laten.
Volgens een Britse generaal komt 85 procent van alle militaire inlichtingen uit openbare bronnen
Technieken voor data-analyse worden tegenwoordig eerder ontwikkeld door de privésector dan door de overheid. De meest geavanceerde tools komen van start-ups die voor commerciële doeleinden de stemming van consumenten analyseren. Net zoals inlichtingendiensten willen weten wie er positieve en invloedrijke meningen verspreiden over een gruwelijk filmpje van IS, zo kan een fabrikant benieuwd zijn welke mensen op sociale media promotie kunnen maken voor zijn product. Het Amerikaanse Palantir, oorspronkelijk opgericht door In-Q-Tel, de investeringstak van de CIA, levert zowel inlichtingenprogramma’s voor het leger en de veiligheidsdiensten als analysesoftware voor commerciële bedrijven.
De Britse start-up Ripjar doet iets vergelijkbaars. ‘Het verzamelen van data is cruciaal voor het opsporen en blootleggen van crimineel gedrag,’ zegt CEO Tom Griffin. ‘Dat lijkt op het bedrijfsleven, waar de echte waarde van data pas evident wordt als je je zakelijke kennis combineert met analytisch denken en een hele hoop verschillende dataverzamelingen.’ Het gebruik van kunstmatige intelligentie en natuurlijke taalverwerking zal de inbreng van menselijke analisten volgens hem niet overbodig maken, maar het zal die analisten wel in staat stellen patronen te vinden in grote hoeveelheden data, zoals tweets uit het IS-kamp.
De diensten hopen dat big data zullen leiden tot betere analyses, minder ‘strategische verrassingen’ en beter inzicht in de vroege stadia van een dreiging. Hoge CIA-functionarissen zeggen te verlangen naar meer ‘anticiperend inlichtingenwerk’. Bij software die de stemming onder een bevolking peilt, wordt gekeken naar vroege voortekenen van politieke en sociale crises, onlusten en rellen, en tekenen van economische instabiliteit of dreigende tekorten. Het nieuwe Alan Turing Institute van de British Library is een samenwerkingsverband van bedrijfsleven, overheid en wetenschap dat onderzoek doet naar datagestuurde oplossingen voor allerlei nationale bedreigingen, ook voor de nationale veiligheid.
Maar is het, gezien de enorme hoeveelheid data en de onvoorspelbaarheid van mensen, überhaupt mogelijk om voorspellende analyses uit te voeren waar inlichtingendiensten echt iets aan hebben? Na de aanslagen van 9/11 nam data-analyse een hoge vlucht. Zo werden in Irak bijvoorbeeld bommenfabrieken opgespoord door het telefoongebruik van opstandelingen te analyseren.
In Groot-Brittannië werken GCHQ en MI6 nauw samen. Met behulp van grote dataverzamelingen worden eerst ‘doelwitten’ opgespoord, op wie vervolgens meer gespecialiseerde technieken worden losgelaten. Dat is nu veel moeilijker dan vroeger. Vroeger kon één analist van GCHQ een tiental mensen volgen. Nu heb je soms tien analisten nodig voor het volgen van één verdachte, als die persoon een beetje weet wat hij doet. Daarom blijft ook het oude handwerk belangrijk. Als je in een groep zoals Al-Qaida een spion hebt, kan die je vertellen wie iedereen is en wie zijn communicatie sterk beveiligt en wie niet. Er wordt dus vaak gewerkt met een combinatie van technische en menselijke middelen: analisten van GCHQ speuren naar patronen in de online-activiteit en inlichtingenofficieren van MI6 proberen agenten ter plaatse te rekruteren.
De samenwerking wordt steeds hechter. GCHQ heeft soms een spion nodig om een operatie mogelijk te maken. Denk maar aan het Amerikaans-Israëlische Stuxnet-virus, dat het nucleaire programma van Iran platlegde: er was een technicus voor nodig die de usb-stick in het systeem stopte. Bovendien kan een spion soms informatie vinden die je niet uit de data kunt halen. Maar de balans is aan het verschuiven. GCHQ is nu ongeveer tweemaal zo groot als MI6. Binnen MI6 heerst het besef dat er behoefte is aan een nieuw soort spionnen en dat iedereen digitaal vaardig moet zijn.
Het wordt steeds moeilijker om geheimen te bewaren. Spionnen moeten zich bezinnen op wat ze precies doen, alle zwaktes en mogelijkheden analyseren en op zoek gaan naar nieuwe bronnen van informatie en de nieuwste softwaretools om die data te ontginnen. Elke nieuw middel om iemand te bespioneren moet eerst goed worden getest om er zeker van te zijn dat de ander het niet tegen je kan gebruiken. In deze nieuwe wapenwedloop van hoogtechnologische spionage zijn alle landen hard bezig om te kijken wat data-analyse oplevert. De winnaar zal er met de buit vandoor gaan. De verliezer trekt – net als overal in de nieuwe wereld van technologie, maar nu met ernstiger gevolgen – aan het kortste eind.
Gordon Corera is Security Correspondent van de BBC.
Wired
Verenigde Staten | maandblad | oplage 750.000
Wired bericht in print en online over de verbanden tussen technologische ontwikkelingen en cultuur, politiek en economie. Absolute referentie voor internationale technologie. Spraakmakende covers, ongeëvenaarde inhoud.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
