Onder het motto ‘Een fris begin van het Nieuwe Jaar’ ontplooit het hoogste censuurorgaan van China speciale acties om het internet op alle niveaus ‘grondig te zuiveren’, om zo de ‘gebruikservaring en de veiligheid van de vele Chinese netizens te verbeteren’. De populaire chatroomapp Clubhouse binnen een mom van tijd offline – maar gaf gebruikers een uitzonderlijk gevoel van vrijheid.
Toen de Amerikaanse audio-app Clubhouse op 8 februari in China werd geblokkeerd kwam dat, zoals wij eerder berichtten, voor niemand als een verrassing. Wat wel verbaasde reacties uitlokte op Weibo, het Chinese equivalent van Twitter, was het feit dat de autoriteiten er dit keer zo snel bij waren. Het exclusieve virtuele platform voor vrije discussie werd al na een paar dagen uit de lucht gehaald. ‘Ze reageerden zo snel, het is gewoon eng,’ aldus een van de commentatoren geciteerd door What’s on Weibo.
Inderdaad is Chinese internetcensuur bijzonder streng en effectief. Het uiterst complexe systeem maakt niet alleen gebruik van hoogstaande technologie, maar ook van heel veel menskracht.
In een archieffilmpje over Chinese internetcensuur uit 2019 van de in Hongkong gevestigde South China Morning Post wordt het voorbeeld gegeven van een internetbedrijf dat wel twaalfhonderd ‘censoren’ in dienst heeft om het verkeer op hun servers in de gaten te houden en onwelgevallige inhoud te verwijderen; een van hen omschreef zijn functie als ‘vuilnisman in cyberspace’.
Verder zijn socialemediabedrijven in China wettelijk verplicht alle persoonlijke gegevens van hun gebruikers op te slaan en hun posts te bewaren, zodat de overheid deze wanneer nodig kan controleren. Het Staatsinternetinformatiebureau, dat direct onder het Centraal Comité van de Chinese Communistische Partij valt en verantwoordelijk is voor het bewaken van ‘een gezonde internetomgeving’, maakt bovendien gebruik van tips van de honderden miljoenen internetgebruikers die China rijk is.
De hele maand februari zijn er speciale acties om het internet op alle niveaus ‘grondig te zuiveren’
Onder het motto ‘Een fris begin van het Nieuwe Jaar’ ontplooit dit hoogste internetcensuurorgaan de hele maand februari speciale acties om het internet op alle niveaus ‘grondig te zuiveren’, om zo de ‘gebruikservaring en de veiligheid van de vele Chinese netizens te verbeteren’. Op die manier kan er in 2021, precies een eeuw na de oprichting van de Chinese Communistische Partij, ‘een eerste stap worden gezet op weg naar een in alle opzichten modern socialistisch land’, aldus het bulletin op haar website.
Burgers worden aangespoord illegale content of valse nieuwsberichten te melden; in januari van dit jaar werden er iets meer dan elf miljoen klachten ingediend, overigens 15,2 procent minder dan in de maand december, en 3,3 procent minder dan in januari 2020.
Het indienen van zo’n klacht is vrij gemakkelijk. Zo kun je bijvoorbeeld op de Chineestalige site van de grootste staatskrant, het Volksdagblad (Renminribao 人民日报), via het tabblad ‘aangifte’ direct doorklikken naar de desbetreffende pagina van het Staatsinternetinformatiebureau, de juiste categorie van overtreding aanvinken, en de klacht met bewijsmateriaal, zoals bijvoorbeeld screenshots, indienen.
De eerste vier van de in totaal negen genoemde categorieën van illegale content zijn politiek van aard
Wat opvalt in de toelichting op deze site, is dat de eerste vier van de in totaal negen genoemde categorieën van illegale content politiek van aard zijn. Het gaat daarbij om content die ‘schade toebrengt aan de veiligheid, de eer of het belang van de natie’, dan wel ‘aanzet tot de omverwerping van de regering en het socialistische systeem’, ‘oproept tot nationale verdeeldheid en regionale afscheiding’, of ‘terrorisme en extremisme bevordert’. Ook content van de vijfde categorie, berichten die ‘aanzetten tot rassenhaat en racisme’, ligt politiek gevoelig. De overige categorieën betreffen zaken als internetfraude, laster, en pornografie.
Alle onderwerpen van de zwarte lijst
In de luttele twee dagen dat de Clubhouse-app in China toegankelijk was, zijn volgens The New York Times en South China Morning Post vrijwel alle onderwerpen op de zwarte lijst van de Chinese censoren de revue gepasseerd. Geen wonder dus dat deze app, die alleen toegankelijk is voor leden en daardoor in China extra aantrekkelijk was, zeker in deze periode van verscherpt toezicht in een mum van tijd werd geblokkeerd.
In een van de chatrooms bespraken de deelnemers bijvoorbeeld welke Chinese leiders verantwoordelijk waren geweest voor de onderdrukking van de protesten op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989. In een andere virtuele discussieruimte ging het over persoonlijke confrontaties met de Chinese politie en ambtenaren van de veiligheidsdienst.
Een derde groep nam een minuut stilte in acht om dr. Li Wenliang te herdenken, die een jaar eerder aan corona was overleden nadat hij de autoriteiten als eerste op de gevaren van het virus had gewezen en monddood was gemaakt.
Weer andere groepen spraken over de verhouding tussen China en Taiwan, de inperking van de democratie in Hongkong, en de vraag of gesprekspartners uit de Chinese diaspora al dan niet bereid waren terug te keren naar het moederland.
Voor de deelnemers op het vasteland was het een bijzondere ervaring om met Chinezen aan de andere kant van de grens van gedachten te wisselen
Ook het bijzonder gevoelige thema van de onderdrukking van de Oeigoeren in de provincie Xinjiang in het uiterste westen van China werd niet gemeden. Volgens What’s on Weibo deden honderden Chineessprekenden binnen en buiten China aan deze discussie mee.
NYT citeert een Chinese man die zich afvroeg of hij de rapporten wel moest geloven over concentratiekampen in Xinjiang. Waarop een Oeigoerse vrouw het woord nam en rustig uitlegde dat zij er zeker van was dat deze kampen inderdaad bestonden, omdat een aantal van haar familieleden er had vastgezeten. Een Taiwanese man reageerde hier weer op met een pleidooi voor wederzijds begrip, terwijl iemand uit Hongkong de vrouw prees, omdat zij de moed had gehad haar ervaringen te delen.
Voor de deelnemers op het vasteland was het een bijzondere ervaring om met Chinezen aan de andere kant van de grens van gedachten te wisselen, omdat ze in veel opzichten van de virtuele buitenwereld zijn afgesloten door de alomaanwezige censuur. Ook het feit dat deze gesprekken verliepen volgens vaste regels, waardoor iedereen zijn zegje kon doen en met respect behandeld werd, kon op waardering rekenen, aldus What’s on Weibo.
Uiteraard bestonden op sociale media ook scepsis en kritiek op deze app. What’s on Weibo citeert een bekende blogger die stelt dat Clubhouse vooral zo’n hype was omdat Elon Musk er zojuist lid van was geworden, en dat de functionaliteit van de app niet veel verschilde van interactieve radio.
Andere commentaren vergeleken deelname aan een chatroom met een virtuele vergadering of een lang en oersaai seminar. Maar feit blijft dat de Clubhouse-app velen even de gelegenheid gaf vrijelijk te spreken over omstreden onderwerpen.
