Vaak is hij de enige zwarte in de zaal. Zanger El Compa Negro uit Los Angeles is de eerste Afro-Afrikaan die furore maakt in de Mexicaanse muziek. Zijn succes zegt veel over de veranderende bevolkingssamenstelling in Zuid-Californië.
Heupwiegend staat ‘El Compa Negro’ op het podium te zingen. Vrouwen met hoge hakken en korte jurkjes hangen in de armen van mannen met een cowboyhoed en een gesp op hun broekriem groter dan een iPhone. Ze deinen mee op de accordeonmuziek alsof het nummer speciaal voor hen is geschreven. ‘Ay mi yaquesita, tú tienes un cuerpo hermoso que parece sirenita’ zingt El Compa: je bent zo mooi als een zeemeermin.
Maar als iemand in deze nachtclub in het Californische San Bernardino een vis op het droge lijkt, is het deze zanger wel: Rhyan Lowery, ofwel El Compa Negro, ofwel ‘die zwarte knul’, wat vanavond betekent: de enige zwarte man in de hele zaal. En mocht het je nog ontgaan, dan word je er wel aan herinnerd door zijn manager. Als een standwerker roept die het om: ‘El primer afro americano de la música mexicana.’ De eerste Afro-Amerikaan in de Mexicaanse muziek. ‘We verkopen een concept,’ zegt Antonio Lopez, manager en achtergrondzanger van de negentienjarige artiest uit Compton. ‘We verkopen de inspirerende gedachte van iemand met een andere huidskleur die mooie dingen doet in een markt die de zijne niet is.’
Als hij een onbekend Spaans woord tegenkomt, vraagt hij Lopez of een ander bandlid wat het betekent
Buiten gaat Danny Ramirez (23) snel met El Compa op de foto. Hij heeft hem herkend van YouTube-filmpjes. ‘Een moreno die corrido’s zingt,’ zegt hij, ‘dat vind ik mooi.’ Moreno is Spaans voor iemand met een donkere huidskleur. ‘Hij draagt de cultuur van de Mexicaanse gemeenschap uit. Niemand verwacht dat een zwarte man corrido’s zingt.’
Jonge zwarte musici zullen niet meteen massaal Mexicaanse muziek gaan samplen, laat staan carrière maken in dat genre. En de blanke jeugd in de buitenwijken zal ook niet snel meedeinen op de muziek van Los Tigres del Norte. Maar Lowery’s metamorfose tot El Compa Negro zegt wel iets over de kracht van de culturele smeltkroes, en over de veranderende bevolkingssamenstelling in Los Angeles.
Lowery werd in 1996 geboren in Compton, kort na de hoogtijdagen van die stad als centrum van de gangstarap, bekend van het succes van de groep N.W.A. en hun monumentale album Straight Outta Compton. In het Compton van Lowery’s jeugd woonden al steeds minder zwarten en steeds meer latino’s. In 1980 bestond de bevolking er voor 73,9 procent uit zwarten en voor 21,1 procent uit latino’s (volgens cijfers van het Minnesota Population Center, het National Historical Geographic Information System en het American Community Survey). In 1990 was de verhouding 52,7 procent zwarten en 43,7 procent latino’s.
‘Toen N.W.A. de gangstarap en daarmee Compton op de kaart zette, was er in de stad al een sterke demografische verschuiving aan de gang,’ zegt Albert Camarillo, een docent op Stanford University die bezig is aan een boek over Compton. ‘De wijken waar die zwarte jongens woonden, waren zelf ook al aan het veranderen.’ In 2000 waren de latino’s in de stad in de meerderheid: 56,8 procent tegen 39,9 procent. In 2013 was dat gestegen tot 67,3 procent tegen 29,4 procent.
Die verandering weerspiegelt een grotere demografische verschuiving in heel Californië. Volgens officiële cijfers die de overheid in juni publiceerde, vormen latino’s inmiddels de grootste etnische groep in de staat. In de buurt waar Lowery opgroeide, tussen Rosecrans Avenue en Santa Fe Avenue, woonden vooral mensen van Mexicaanse afkomst. Hij pikte de Mexicaans-Spaanse straattaal makkelijk op. Hij spreekt het niet vloeiend, zegt hij, maar hij is prima in staat om met vrienden een gesprek in het Spaans te voeren: moeiteloos rolt ook de voor Amerikanen lastige R uit zijn mond. Als hij een onbekend Spaans woord tegenkomt, vraagt hij Lopez of een ander bandlid wat het betekent, want hij wil geen teksten zingen die hij niet begrijpt.
Verwarrend voor sommige fans, die ervan overtuigd zijn dat hij uit Mexico komt. ‘No tengo nada de sangre de Mexico. Soy afro americano,’ zegt Lowery dan. Maar ze blijven denken dat er tóch Mexicaans bloed door zijn aderen stroomt. ‘Dan zet ik mijn hoed af en zeg: kijk naar mijn haar, ik ben een Afro-Amerikaan.’
Elk weekend staat hij met zijn band Los Mas Poderosos in restaurants en nachtclubs en op andere podia waar het publiek vooral bestaat uit Mexicaanse immigranten en latino’s van de tweede generatie. Ze spelen cumbia en corrido’s (ballades), Mexicaanse muziek waar veel van de bezoekers mee zijn opgegroeid. Hij weet inmiddels wat hier de gebruiken zijn. Hij kijkt samen met de andere mannen naar de vrouwen die op het podium dansen om te bepalen wie de mooiste benen heeft (winnares is het meisje dat het meeste geld en applaus oogst) en danst met de jonge latina’s in het publiek als hij zelf niet hoeft te zingen.
Lowery heeft al aardig wat media-aandacht gekregen: er zijn artikelen over hem geschreven, hij werd derde in de Spaanstalige talentenjacht Tengo Talento, Mucho Talento op televisie en was het onderwerp van korte reportages op Univision en Telemundo.
‘Hij kan prachtig zingen, mooier dan de mensen in Mexico,’ zegt Margarita Vaal. Ze woont in Rialto en zag de tiener optreden in een restaurant waar ze samen met een vriendin Corona’s zat te drinken. Vaal, die zelf uit Mexico komt, vindt het jammer dat hij de talentenshow niet heeft gewonnen. ‘Hij heeft Mexicaans bloed,’ zegt ze.
Als Lowery zingt, klinkt zijn Spaans heel overtuigend, maar hij beperkt zich wel tot zijn set list, de nummers die hij kan dromen omdat hij ze al jaren zingt. Bij verzoeknummers gaat hij achter het drumstel zitten en neemt Lopez het over. Die kan nieuwe Spaanse teksten zo meelezen van YouTube.
‘Hij moet meer Spaans leren,’ zegt Laura Arredondo, een inwoonster van Riverside die Lowery in het restaurant ziet optreden. ‘Maar hij is wel goed.’ Haar moeder Maria Lopez, afkomstig uit Zacatecas in Mexico, is positiever: ‘Ik word er blij van als ik zie hoe iemand van een ander ras zo opgaat in onze cultuur.’
Het groeiende aantal latino’s beïnvloedt de muziek, de keuken en de cultuur van heel Californië. Dat ondervond Lowery in Compton al op zijn dertiende, toen hij fan werd van de Latijns-Amerikaanse muziekstijl reggaeton. In Perris, waar hij in 2009 ging wonen, hoorde hij voor het eerst de corrido’s waarin hij zich nu specialiseert. Daar gaf een schoolvriend hem ook de bijnaam die zijn artiestennaam werd. ‘Ik denk dat latino’s steeds meer hun stempel op de Amerikaanse mainstreamcultuur zullen zetten,’ zegt Erica Avila, docent geschiedenis, chicanostudies en stedelijke ontwikkeling aan de University of California, Los Angeles (UCLA). ‘Compa Negro is daar een voorbeeld van.’
Stunt
Maar hoewel het publiek blij verrast is door de manier waarop Lowery twee culturen verenigt, zijn er ook mensen die het afdoen als een gimmick. Lopez heeft al muzikanten horen mopperen dat Lowery niks in de Mexicaanse muziek te zoeken heeft en sommige clubeigenaren nemen de band niet serieus. Het zijn dezelfde geluiden die Lowery vroeger op school hoorde. ‘Dan zeiden ze: Wat zie je nou in die muziek? Je bent toch geen Mexicaan?’ zegt hij. ‘Maar dat is nou juist de reden om deze muziek te maken. Ik ben geen Mexicaan, en ik wil laten zien dat muziek universeel is.’
Lowery erkent dat zijn huidskleur ook iets van een stunt heeft, maar hij blijft trouw aan de roots van het genre. Hij kan paardrijden, weet hoe je hanen moet fokken, bezoekt jaripeos (Mexicaanse rodeo’s) en kan accordeon spelen. Als hij echt doorbreekt, hoopt hij ooit een ranch met twintig paarden te bezitten.
Voorlopig woont hij nog bij zijn vader in Moreno Valley, waar hij droomt van succes op de radio en uitverkochte zalen. En in sombere tijden sleept de muziek hem erdoorheen. ‘Te metiste completamente en mi vida, no hay un momento que no este pensando en ti,’ zegt hij. Het zijn twee regels uit het nummer ‘Te Metiste’ van Ariel Camacho: ‘Jij bent een onlosmakelijk deel van mijn leven, er is geen moment dat ik niet aan je denk.’ Hij heeft wat trubbels met zijn vriendin, zegt hij, en Camacho’s liedje is de beste manier om haar te vertellen wat hij voor haar voelt. Na zo veel jaren zingen in het Spaans is dat ook de taal waarin hij het beste uiting kan geven aan zijn liefdesverdriet.
Auteur: Brittny Mejia
Vertaler: Frank Lekens
Los Angeles Times
Verenigde Staten, dagblad, oplage 657.000
Meest links georiënteerde van de grote Amerikaanse kranten. Belangrijke nieuwsbron voor de entertainmentindustrie en winnaar van vele Pulitzerprijzen. Eigendom van de Tribune Company in Chicago.