Al maanden wordt er heftig geprotesteerd in Peru. Nadat president Pedro Castillo werd afgezet en in de gevangenis werd gegooid omdat hij probeerde het parlement buitenspel te zetten, claimen zijn aanhangers dat er sprake is van een staatsgreep door de rechtse elite. Wat moet er gebeuren om de rust te doen wederkeren in het Zuid-Amerikaanse land?
Volgens Mario Vargas Llosa, de beroemde Peruaanse schrijver die in 2010 de Nobelprijs voor de Literatuur won, ligt het probleem bij de politieke ideologie van Castillo. De inmiddels opgesloten president is lid van de Marxistische partij in Peru en wilde grote sociale hervormingen doorvoeren in Peru. ‘Socialistische waandenkbeelden’, aldus Vargas Llosa, die zowel Peru als andere Zuid-Amerikaanse landen moeten vergeten.
De Franse schrijver Éric Vuillard ziet het anders. Allereerst moet de repressie door de ordetroepen, aangestuurd door interim-president Dina Boluarte, gestopt worden. Castillo moet worden vrijgelaten, zelfs als hij ongrondwettelijke dingen heeft gedaan, en het zeer impopulaire Congres moet worden ontbonden. Nieuwe verkiezingen zijn de uitkomst, zegt Vuillard, om niet in een spiraal van geweld terecht te komen.
Lees hieronder hun betogen:
Het uur van de waarheid
Laten we hopen dat de Peruanen bij de volgende verkiezingen een betere keuze maken. Niet alleen Peru, maar alle ontwikkelingslanden moeten hun socialistische waandenkbeelden laten varen.
Kortgeleden las ik een artikel in de Miami Herald waarin Andrés Oppenheimer de spijker op zijn kop slaat als het gaat over de situatie in Peru. Hij onthult daarin dat de verkozen presidenten van Mexico, Argentinië, Bolivia, Chili, Honduras en Colombia samen een klein complot vormen met de bedoeling een staatsgreep te plegen om zo een eind te maken aan de democratie van Peru. Uiteraard zijn Cuba, Venezuela en Nicaragua ook bij deze samenzwering betrokken, maar dat zijn geen ‘democratieën’, vooral Cuba niet, het eiland waar vrije verkiezingen al meer dan zestig jaar verboden zijn. Daarom kunnen we deze drie landen niet in deze statistiek opnemen.
Hoe zit het nou precies met de situatie in Peru? Heel simpel. Pedro Castillo, de president die door het Peruaanse volk verkozen is, hield op 7 december een ‘toespraak’ op nationale radio en televisie, waarin hij aangaf een staatsgreep te willen plegen. De toespraak was een kopie van die van Alberto Fujimori van dertig jaar terug. In de toespraak, die door miljoenen Peruanen werd aangehoord, zei het staatshoofd toentertijd dat hij alle parlementariërs naar huis stuurde en kondigde hij verkiezingen aan om het Congres te vervangen door een parlementaire vergadering, iets wat volgens de wetten van Peru abnormaal en illegaal is. Ook verklaarde hij dat het Openbaar Ministerie en de rechterlijke macht ‘gereorganiseerd’ zouden worden (dat wil zeggen, hij ontbond ze).
Laten we hopen dat de Peruanen bij de volgende verkiezingen een betere keuze maken
Het Congres hield een spoedberaad en zette de president af, die onmiddellijk daarop door zijn erewacht aan de politie werd uitgeleverd, in plaats dat hij naar de ambassade van Mexico gebracht werd, waar president Andres Manuel López Obrador hem asiel had aangeboden. Sindsdien zit Pedro Castillo op gerechtelijk bevel gevangen, in afwachting van zijn vonnis, vanwege het misdrijf dat hij een poging deed tot een staatsgreep. De militaire strijdkrachten van Peru hebben daartegen opgetreden overeenkomstig de grondwet en de wetten en zijn daarbij dus binnen de wettelijke kaders gebleven.
Als plaatsvervanger van de president heeft het parlement de vicepresident Dina Boluarte benoemd, die lid is van dezelfde partij als president Castillo en bij meerdere gelegenheden verklaard heeft dat ze een ‘leninistische marxist’ is. Zij heeft voorgesteld om binnen een jaar verkiezingen te houden, en het Congres heeft de vervroeging van de verkiezingen in eerste instantie reeds goedgekeurd, wat in geen enkel opzicht indruist tegen de grondwet. Binnen iets meer dan twaalf maanden zullen de Peruanen dus een staatshoofd hebben dat verkozen is op een manier die geheel in lijn is met de wet.
En hier beginnen de ‘verkozen presidenten’ van de buurlanden Mexico, Argentinië, Colombia, Chili, Bolivia en Honduras hun gal te spuwen. Volgens hen was president Castillo helemaal niet van plan om een staatsgreep te plegen en is het de schuld van de ‘rechtse’ partijen met heel die samenzwering van hen dat hij nu gevangen is genomen. Waar halen die presidenten dit absurde en krankzinnige idee vandaan? Geen idee, maar de beschuldiging ligt er en is naar het schijnt verzonnen door het Mexicaanse staatshoofd López Obrador, die het gezin van Castillo naar zijn land heeft overgebracht en onophoudelijk dit soort lasterpraatjes verkondigt. Het is bedroevend dat meerdere landen geloof hechten aan dit verzinsel, namelijk dat president Castillo het slachtoffer zou zijn van de intriges van de rechtse partijen van Peru.
Waar halen die presidenten dit absurde en krankzinnige idee vandaan?
Datzelfde waandenkbeeld heeft postgevat onder bepaalde extreemlinkse groeperingen in Peru, die steden en luchthavens aanvallen en daarbij een politieagent levend verbrand hebben en confrontaties hebben uitgelokt met de ordehandhavers, waarbij tot nu toe al bijna zestig doden zijn gevallen. De president Dina Boluarte heeft aangekondigd dat de gerechtelijke instanties al deze sterfgevallen zullen onderzoeken om de verantwoordelijken voor het gerecht te slepen, en ondertussen eist de algemene opinie dat ze het onderzoek zo gauw mogelijk uitvoeren. De president, die van haar stuk is gebracht door de uitspraken van haar vroegere medestanders, zal voor nu al wel afstand genomen hebben van hun ideologische opvattingen.
Het is onzinnig om te stellen dat de rechterflank heel deze schijnvertoning op touw heeft gezet om af te rekenen met Pedro Castillo. Alle Peruanen hebben de toespraak gehoord waarin Castillo zich uitzonderlijke bevoegdheden aanmatigde en de parlementariërs, openbare aanklagers en rechters naar huis stuurde. Het enige wat voor hem verkeerd uitpakte was dat de soldaten hem niet steunden en dat zijn erewacht hem aan de politie uitleverde in plaats van hem naar de ambassade van Mexico te brengen.
Waar komt dat achterlijke waandenkbeeld vandaan dat Pedro Castillo ‘ontvoerd’ is door de rechtse partijen?
Dit is min of meer de stellingname van Andrés Oppenheimer die hij na diepgaand onderzoek in de Miami Herald onthulde en die miljoenen Peruanen zonder enig bezwaar zullen onderschrijven. Binnen een jaar zullen er verkiezingen worden gehouden en zullen de Peruanen een nieuwe president hebben, in lijn met de wetten en de constitutie. Het is geloof ik de eerste keer in de nationale geschiedenis dat het leger zich aan de wet gehouden heeft.
Waar komt dat achterlijke waandenkbeeld vandaan dat Pedro Castillo ‘ontvoerd’ is door de rechtse partijen? López Obrador, het staatshoofd van Mexico, heeft uit woede, niemand weet waarom, samen met de president van Colombia heel deze onzin verzonnen die de bevolking en de regering van Peru uit alle macht van de hand wijzen. Meneer López Obrador kan zich beter bezighouden met de problemen in Mexico, waar moordpartijen aan de orde van de dag zijn.
De Peruanen betreuren het dat de jonge president van Chili, Gabriel Boric, het oor leent aan deze farce en de belachelijke beschuldigingen van López Obrador steunt, die zegt dat de val van Pedro Castillo het werk is ‘van de rechtervleugel van Peru’. Tot nu toe was hij erg voorzichtig te werk gegaan en had hij de wet nauw in acht genomen. Terwijl Gustavo Petro van Colombia zijn welbekende leugens verkondigde, hield Boric zich tactvol afzijdig, maar die afzijdigheid heeft hij nu doorbroken. Wat heeft hem op andere gedachten gebracht? Dit is een beklagenswaardige daad die het Peruaanse volk altijd bij zal blijven.
De waarheid is dat weinig Peruanen wakker zullen liggen van de val van president Pedro Castillo. Sinds zijn verkiezing hebben de blunders van deze man, die de meest fundamentele kwesties in Peru negeerde, in verschillende sectoren van de maatschappij geleid tot verontwaardiging en woede. Een van zijn barbaarse acties was dat hij een eind wilde maken aan de mijnbouw om het nationale leefgebied in de kijker te zetten. De stumperd snapte niet dat Peru niet zonder de mijnbouw kan als het ooit een efficiënt land wil worden en op het lijstje met de meest welvarende landen ter wereld wil komen. Dit geeft al min of meer een indruk van de intellectuele kwaliteiten van de man die door de Peruanen verkozen is tot hoofd van de staat, een beslissing die tot een conflict geleid heeft. Bij zo’n 70 procent van de bevolking was hij al in ongenade gevallen, en die schrikbarende cijfers zouden nog oplopen.
Als gevolg van de poging van Castillo tot een staatsgreep is de krankzinnige verkiezingsuitslag waardoor hij in het regeringspaleis terechtgekomen is, teruggedraaid. Daarom geloof ik vast en zeker dat het niet genoeg is dat er ‘vrije verkiezingen’ worden gehouden in ontwikkelingslanden, maar stemgerechtigden moeten ook een goede keuze maken, oftewel de keuze voor democratie en vooruitgang.
In Latijns-Amerika hebben we het voorbeeld van Venezuela gezien; erger kan niet
Als ze namelijk een verkeerde keuze maken, bijvoorbeeld door op een dictator te stemmen die alles in zijn eigen zak steekt en geen moeite doet om de lagen in de samenleving naar een hoger niveau te tillen, zal de situatie verergeren, met het gevolg dat honderden of duizenden gezinnen aan hun lot worden overgelaten. Laten we hopen dat de Peruanen bij de volgende verkiezingen een betere keuze maken dan de vorige keer.
Niet alleen Peru heeft met dit probleem te kampen, maar ook heel Latijns-Amerika en de ontwikkelingslanden in het algemeen. Het verbazingwekkende is dat landen in deze tijd ervoor kunnen kiezen om arm of welvarend te zijn. Daarom moeten ontwikkelingslanden echt afscheid nemen van socialistische waandenkbeelden. Waar heeft het socialisme gezegevierd? In Latijns-Amerika hebben we het voorbeeld van Venezuela gezien; erger kan niet. Of neem Cuba, de situatie daar is toch dramatisch?
Zestig jaar geleden was ik net als vele anderen enthousiast over de Cubaanse revolutie. Sindsdien is het met het land van kwaad tot erger gegaan en miljoenen Cubanen zwerven op dit moment door de wereld op zoek naar werk in een poging invulling te geven aan hun leven, omdat hun eigen land ze geen werk of hoop te bieden heeft. Dat is toch triest? Ik hoop dat de mensen in Latijns-Amerika dit bij de volgende stembusgang in hun achterhoofd houden.
Mario Vargass Llosa – El País
De noodkreet van de Peruanen
De Peruanen die de straat opgaan, hebben laten zien dat ze zich ervan bewust zijn dat ze overheerst en uitgebuit worden door een hebzuchtige en corrupte elite. Om het geweld te stoppen, moet er een eind komen aan de repressie, moet president Castillo worden bevrijd en moeten er nieuwe verkiezingen komen.
Het begint allemaal met een indrukwekkende sliert politieagenten. Een inheemse vrouw vaart tegen ze uit: ‘Ik studeer niet, maar ik weet heus wel dat…’ Haar stem klinkt hees, ze maakt hartstochtelijke, koortsachtige gebaren. Ze heeft wat te zeggen. Al twee maanden lang hebben arme boeren, straatventers, kleine ambachtslieden, het stadse en plattelandse proletariaat, alle mensen die in Peru meestal onder de noemer ‘vreedzame Peruanen’ geschaard worden, wat te zeggen. En al twee maanden lang worden ze in elkaar geslagen, opgesloten en neergeschoten. Dit kan zo niet langer.
Om het geweld te stoppen, moet er een eind komen aan de repressie
In een korte video die ik van een Peruaanse vriend kreeg doorgestuurd, is te zien hoe de inheemse vrouw tegen de agenten tekeergaat met een moed en overtuiging waar je alleen maar het diepste respect voor kunt hebben. Er is heel wat intelligentie en pijn voor nodig om een dergelijke mate van vastberadenheid en karakter te bereiken. Tegen de achtergrond van de vijftig doden die er gevallen zijn [inmiddels zijn er negenenzestig dodelijke slachtoffers] en de troosteloze situatie waar de Peruaanse middenklasse, ofwel de overgrote meerderheid van het land, in zit, moeten de aanhoudende demonstraties en blokkades gezien worden als een concrete aanwijzing voor datgene wat ze ook wel ‘bewustzijn’ noemen.
Hoe vervelend het ook is voor die twee jongens in de video die onverschillig met een blikje bier in de hand tussen de rij politieagenten en de inheemse vrouw door lopen, de bevolking van Peru heeft bewustzijn. Bewustzijn van hun concrete situatie, van de overheersing waar ze al sinds het kolonialisme onder gebukt gaan, van het feit dat ze uitgebuit worden door een hebzuchtige en corrupte elite.
Castillo is de eerste mesties in de nationale geschiedenis die president werd
De twee jongens lopen onbekommerd langs. Een van hen, degene met de korte broek aan, de brutaalste van het stel, glimlacht naar de agenten en roept: ‘Knal haar neer, slome drol.’ Dit grapje was bedoeld voor de politie-eenheden die sinds het begin van de protesten al meer dan vijftig mensen hebben gedood en past binnen het kader dat honderdvijftig jaar geleden voor eens en altijd werd vastgesteld. Het is dus geen grap. Het is een begrip om de klasse mee aan te duiden. Peru is geen democratie.
Castillo is de eerste mesties in de nationale geschiedenis die president werd, en de keuze voor hem als president is de mensen duur komen te staan. Dat bleek overduidelijk toen er onlangs corrupte zaakjes van hem aan het licht kwamen. Castillo heeft niet alleen te lijden gehad van de systematische tegenwerking door een parlement dat in handen is van de rechterflank, maar is ook voortdurend het mikpunt geweest van de wraak van de media die in dienst staan van mensen die geld hebben. Iedereen weet dat.
De president, de eerste die van lage komaf was en uit het Andesgebied kwam, werd uiteindelijk aangehouden, afgezet en beschuldigd van een poging tot een staatsgreep, en dat terwijl de toestand van het land juist vanaf dat moment meer dan ooit aan een echte staatsgreep doet denken. Hoe dan ook, sinds zijn arrestatie wordt hij gesteund door de Peruaanse bevolking, die met de demonstraties haar leven op het spel zet.
Deze video, die al door vele Peruanen bekeken is, laat ons in negentien seconden de werkelijkheid zien waarin wij leven. Twee gewone en doorsnee jongens, zoals je ze overal in stadscentra in ontwikkelde landen ziet, maken een ommetje. Op het eerste gezicht staan we voor een kopie van een wereld die ons vertrouwd voorkomt: de wereld die opkomt voor de tolerantie, de liberale democratie, het hoger onderwijs; de wereld van ‘onze waarden’. Na tien seconden verandert dat echter allemaal. Een van de jongens wendt zich tot de afschrikwekkende sliert politieagenten en zegt tegen een van hen, met een glimlach op zijn gezicht: ‘Knal haar neer, slome drol.’
Peru is een feodaal land. Onze wereld is dat echter voor een deel ook
De boeken van José María Arguedas, de grote schrijver van Peru, beschrijven doorlopend deze afschuwelijke werkelijkheid: Peru is een feodaal land. Onze wereld is dat echter voor een deel ook. In het beste geval wekken de inheemsen, de zwarten, de mestiezen, de arme mensen op deze planeet bij ons de nieuwsgierigheid van een toerist of medelijden op, maar in het dagelijks leven buiten we ze op afstand uit en verachten we ze. Wat deze korte video ons met al zijn rauwheid, dwars door de hardheid van de koloniale samenleving van Peru laat zien, is dat onze wereld een schijnwerkelijkheid is en dat de structuur ervan zeer diep in de grond verankerd is. In werkelijkheid leven we wederom in een feodale wereld, net als in de tijd voor de Verlichting, waarin het de rijksten totaal niet kan schelen hoe de rest het heeft.
En ondertussen is Frankrijk in z’n nopjes met het feit dat het een Peruaanse schrijver mag vereren die zijn steun gegeven heeft aan Keiko Fujimori, aan de extreemrechtse flank dus, uiteraard vanuit een ‘open mentaliteit’ die ‘beantwoordt aan onze waarden’. De koning-emeritus van Spanje, die na de zoveelste beschuldiging van corruptie moest aftreden, was aanwezig toen zijn vriend toetrad tot de Franse Academie.
Met wat voor vreemd globaliseringsproces zijn we eigenlijk bezig? Heeft deze globalisering alleen betrekking op het liberale deel van de wereld? Terwijl de Peruaanse bevolking al wekenlang demonstraties houdt, treedt een Peruaanse schrijver die zich tussen de jet set beweegt toe tot de Franse Academie en nodigt hij een koning-emeritus uit die bij duistere zaakjes betrokken is en vanuit zijn ballingsoord in een oliemonarchie naar de ceremonie toe komt. Wat een bizarre wereld!
Als je de video nog eens bekijkt, zie je uiteindelijk woede tegenover onderdrukking, oprechtheid tegenover onverschilligheid, woorden tegenover geweld, minachting tegenover ellende staan. De woorden die de jongen zegt zijn heel zeker geen grapje. Niemand maakt hier grapjes. Schrijvers niet, academiën niet, koningen-emeritus niet, oliemonarchieën niet, hippe stadsbewoners niet. Als die glimlachende jongen aan de politie vraagt: ‘knal haar neer, slome drol’, dan moeten we dat helaas letterlijk opvatten. Wat hebben mensen de afgelopen eeuwen eigenlijk gedaan, in de tijd van het kolonialisme, van de dictaturen, van de omverwerping van regimes naar het goeddunken van de VS en van de landen die alleen in naam een democratie zijn? Arbeiders, mestiezen en arme inheemsen afslachten.
Met wat voor vreemd globaliseringsproces zijn we eigenlijk bezig?
Dit moet ophouden. Er moet een eind komen aan de repressie. Er moet een eind komen aan het geweld van de politie-eenheden. En als we werkelijk willen dat het tot een verzoening komt, dan moet president Castillo, wat we verder ook van hem vinden, worden vrijgelaten en moet het Congres worden ontbonden om nieuwe verkiezingen uit te kunnen schrijven. Algemene verkiezingen in Peru, nu! Een andere mogelijkheid om gerechtigheid en vrede tot stand te brengen is er niet.
Ik ben Peru wat verschuldigd. Ik ben daar geweest. Ik heb daar herinneringen en vrienden. De roman Diamanten en vuurstenen van José Maria Arguedas bevat een passage waarin Quechua kinderen een bloem op een klif proberen te pakken en schreeuwen: ‘Kon ik je maar bereiken!’ Vandaag de dag schreeuwt de monddood gemaakte bevolking van Peru: ‘Kon ik je maar bereiken!’ Laat het niet weer gebeuren dat er niets met deze noodkreet gedaan wordt.
Éric Vuillard – El País
