Hoe langer de oorlog doorgaat, hoe moeilijker het wordt
Hoe langer de oorlog in Oekraïne voortduurt, hoe erger de gevolgen zullen zijn voor het klimaat, waarschuwt de Amerikaanse presidentiële gezant John Kerry. Beperking van de opwarming van de aarde tot 1,5 graden Celsius kan daardoor moeilijker worden maar niet onmogelijk, zei Kerry in een exclusief gesprek met The Guardian.
Veel landen worstelen als gevolg van de oorlog met een energiecrisis, terwijl ze ook dringend de uitstoot van broeikasgassen moeten verminderen om de opwarming te beperken. ‘Als we op wonderbaarlijke wijze de komende zes maanden de acute energieproblemen kunnen oplossen, dan kunnen we daarna samen misschien juist het proces van klimaatverbetering versnellen,’ zei Kerry. ‘Maar hoe langer de oorlog doorgaat, hoe moeilijker het wordt’ om onder de 1,5 graden te blijven.
‘Gas heeft altijd deel uitgemaakt van de overgang van vuilere fossiele brandstoffen naar nieuwe energie’
Het doelen uit het akkoord van COP26, de klimaattop die vorig jaar werd gehouden, moet in 2030 worden behaald, waardoor een vertraging in het transitieplan nog kan worden ingehaald, meent Kerry. De VS zeggen dat zij de productie van aardgas kunnen verhogen om bondgenoten aan een alternatief te helpen voor Russische fossiele brandstoffen. Amerikaans aardgas, dat volgens Kerry minder CO2-uitstoot veroorzaakt dan Russisch gas, dankzij een efficiëntere winning, kan op korte termijn een duurzame oplossing bieden voor landen. ‘Gas heeft altijd deel uitgemaakt van de overgang van vuilere fossiele brandstoffen naar nieuwe energie,’ aldus de klimaatgezant. Hij benadrukt ook dat het hier echt om een tijdelijke oplossing gaat.
De Amerikaanse regering kreeg zware kritiek van klimaatactivisten omdat hij uitbreiding van gasboringen heeft toegestaan, waardoor nieuwe stukken openbaar land gebruikt mogen worden voor exploitatie.
Om de doelstelling van maximaal 1,5 graad opwarming halen, moet de jaarlijkse uitstoot van CO2 in het jaar 2050 zijn teruggebracht van 50 gigaton naar 10 gigaton. Dat betekent een vermindering van enkele tonnen CO2 per wereldbewoner. Maar hoe ziet een ton CO2 er in de praktijk uit?
Hij mag in geen enkele ranglijst van uiterst irritante zomerhits ontbreken: Despacito, de Latin-popsong van de Puerto Ricaanse zanger Luis Fonsi en rapper Daddy Yankee. In 2017 handhaafde het nummer zich 83 kwellende weken lang aan de top van de Duitse hitlijsten. Het werd al ruim een miljard maal op Spotify gestreamd en de videoclip ervan werd op YouTube zelfs reeds meer dan zeven miljard keer aangeklikt. Afgezien van de esthetische kwaliteit van het nummer – Fonsi zingt over je langzaam uitkleden, ademen in je nek en fluisteren in je oor – was het afspelen van het nummer ook schadelijk voor het klimaat. Want streaming is niet alleen Netflix en Amazon Prime, het zijn ook muziekdiensten. Die verbruiken allemaal elektriciteit en stoten dus CO2 uit.
Dit artikel gaat over de hoeveelheid koolstofdioxide die vrijkomt bij streaming, de aankoop van jeans of de handel in bitcoins. En het wil vooral ook een idee geven wat een ton CO2 in de praktijk is. Deze standaardmaat duikt immers telkens op in de discussie over de uitstoot van broeikasgassen. Zo werd er op de COP26-klimaatconferentie in Glasgow op gewezen dat de wereldwijde jaarlijkse uitstoot, op dit moment 50 gigaton CO2-equivalenten, tegen het jaar 2050 moet zijn teruggebracht tot 10 gigaton, willen we de doelstelling van maximaal 1,5 graad opwarming halen.
Maar wacht eens even! Sliep daar niet net het woordje giga ertussen? Jazeker, maar deze prefix, die staat voor een miljard, kunnen we bij 8 miljard mensen op aarde weglaten als het gaat over de uitstoot van een enkel individu. De uitstoot per persoon ligt dus in de orde van grootte van enkele tonnen koolstofdioxide per jaar. Hoeveel precies, dat kun je terugvinden in de landenvergelijking tussen Duitsland en Rwanda.
Kleine auto
Een ton CO2– dat moet dus de richtwaarde in allerlei bijdragen zijn. Maar wat moeten we ons daarbij voorstellen? Veel mensen denken bij een ton misschien aan het gewicht van een auto. Maar personenauto’s wegen gemiddeld 1400 kilogram. Zelfs kleine auto’s wegen tegenwoordig vaak meer dan een ton. Maar ook ingeval van een voertuig die precies een ton weegt, helpt de vergelijking ons niet echt omdat je het gewicht ervan kunt voelen is als zo’n auto bijvoorbeeld over je voet rijdt. Kooldioxide daarentegen is een spoorgas, het is onzichtbaar, reukloos en goed voor slechts 0,04 procent van de lucht in onze omgeving.
Misschien kan een blik op het volume van CO2 ons daarom helpen. Onder normale druk en bij nul graden Celsius neemt een ton zuiver CO2-gas ongeveer 500 kubieke meter ruimte in beslag. Dat is evenveel als er in een ballon met een diameter van 10 meter past. Met diezelfde hoeveelheid kunnen de kamers van een kleine eengezinswoning worden gevuld. Maar wanneer koolstofdioxide in de werkelijke wereld vrijkomt, vermengt het zich onmiddellijk met de bestanddelen van lucht: stikstof, zuurstof, enzovoort. Door zijn lage concentratie beslaat een ton CO2 onder normale omstandigheden een volume van ongeveer 1,25 miljoen kubieke meter in de omgevingslucht. Dat komt overeen met een luchtkolom van honderd kilometer hoogte en een grondoppervlak van 3,5 bij 3,5 meter – tenminste wanneer je de lage luchtdruk op grotere hoogte buiten beschouwing laat.
Eén ton CO2 bevat het equivalent van 22.727 mol, dat is meer is dan tienduizend quadriljoen deeltjes
Een uitstapje naar de scheikunde levert – weinig verrassend – vooral hoofdbrekens op: het CO2-molecuul bestaat uit een koolstofatoom dat als bij een sandwich aan beide zijden gebonden is aan een zuurstofatoom. So far, so good. Koolstofdioxide weegt 44 gram per mol, opgebouwd uit 12 gram voor het koolstofatoom, en 2 x 16 gram voor de beide zuurstofatomen. De mol, zo weten we van onze scheikundelessen, is de eenheid voor chemische hoeveelheid. Eén ton CO2 bevat het equivalent van 22.727 mol, dat is meer is dan tienduizend quadriljoen deeltjes. Oef.
Deze welhaast oneindige hoeveelheid CO2-moleculen hebben een ding gemeen: ze absorberen straling bij twee banden in het spectrum, om preciezer te zijn in het infraroodbereik, dus warmtestraling – terwijl ze het zichtbare zonlicht grotendeels doorlaten. Deze absorptiebanden bevinden zich op een golflengte van circa 15 respectievelijk 4,3 micrometer. Daar wordt het molecuul aangezet tot vibratietrillingen; beide golflengten komen elk overeen met een bepaald type trilling.
De crux van absorptie door koolstofdioxide is dat het molecuul niet alleen warmtestraling absorbeert, maar deze ook weer afgeeft. En terwijl de opvallende, door de aarde gereflecteerde, warmtestraling op weg is richting de ruimte verspreidt de door de CO2-moleculen afgegeven straling zich alle richtingen op, dus ook terug naar de aarde. En dat veroorzaakt dan het broeikaseffect.
Waterdamp is goed voor veruit het grootste deel van dit broeikaseffect. Waterdamp is geheel natuurlijk en zorgt ervoor dat we het op aarde doorgaans aangenaam warm hebben. Een aandeel koolstofdioxide in het broeikaseffect is ook normaal, maar in de laatste tweehonderd jaar, dus sinds de industriële revolutie, en met name in de afgelopen decennia, neemt de CO2-concentratie in de atmosfeer snel toe, van minder dan driehonderd deeltjes per miljoen (parts per million, ppm) gedurende de laatste 600.000 jaar tot meer dan vierhonderd ppm vandaag de dag. Als gevolg daarvan is de gemiddelde temperatuur op aarde met zo’n 1,2 graden Celsius gestegen en stijgt deze nog altijd verder.
Vicieuze cirkel
Niet alleen de lucht om ons heen bevat CO2, het slaat ook neer op de grond, in veen en in planten. Het zit zelfs in poolijs. Maar de koolstofrijke permafrostbodem van Siberië ontdooit. En wanneer veen niet vanzelf uitdroogt, helpen mensen graag een handje om er weiland van te maken. Ontdooiing of uitdroging geeft de in deze landschappen opgeslagen CO2 vrij, met verdere opwarming van de aarde tot gevolg. Een vicieuze cirkel.
Dirk Notz van de Universiteit van Hamburg doet onderzoek naar het terugtrekken van het ijs in de Noordelijke IJszee. Samen met de Amerikaanse klimatoloog Juliene Stroeve publiceerde hij in 2016 een studie in het gerenommeerde tijdschrift Science. Daarin proberen zij de uitstoot van broeikasgassen te visualiseren aan de hand van de teruggang van het ijs. De uitkomst van hun studie: de uitstoot van een ton CO2 veroorzaakt het smelten van drie vierkante meter Arctisch zomerzeeijs. Misschien zijn deze drie vierkante meter ijs de meest tot de verbeelding sprekende vergelijkingswaarde voor een ton koolstofdioxide. Het is immers min of meer de ruimte die een ijsbeer inneemt.
Zo ziet een ton CO2 er daadwerkelijk uit
Vliegen
Wie naar warm land wil vliegen, kan bijvoorbeeld kiezen voor Israël. De route van München naar Tel Aviv leent zich voor het in perspectief plaatsen van de emissies die deze vlucht met zich meebrengt: volgens de CO2-calculator van het Duitse Federaal Milieuagentschap komt het broeikaseffect van een retourvlucht overeen met ongeveer een ton CO2 – let wel: per persoon. Daarvan is echter maar een kleine veertig procent toe te schrijven aan CO2 als zodanig, de overige klimaatimpact is onder meer te wijten aan condensatiestrepen en ozonvorming.
Streaming
Op het eerste gezicht lijkt het een ongelofelijk verhaal: het al genoemde nummer Despacito zou als gevolg van YouTube-klikken en Spotify-streams evenveel elektriciteit verbruikt hebben als vijf Afrikaanse landen met elkaar in een jaar. Dat is althans de conclusie van een rapport van de Franse denktank The Shift Project. Het rapport vermeldt verder dat een half uur streamen evenveel koolstofdioxide veroorzaakt als zes kilometer autorijden. Maar deze cijfers berusten op nogal gewaagde veronderstellingen.
Voor een ton koolstofdioxide via Netflix kun je drieëntwintig uur streamen
In een paper uit 2020 komt het Duitse ministerie van Milieu namelijk tot heel andere conclusies: streaming veroorzaakt gemiddeld slechts vijf gram koolstofdioxide per uur. Wel is die waarde sterk afhankelijk van de transmissietechnologie. De verouderde gsm-technologie is met 90 gram CO2 per uur het meest problematisch. Daarentegen presteert een moderne glasvezelverbinding het best: maar circa twee gram CO2 per uur. Voor een ton koolstofdioxide via Netflix en andere streamingdiensten kun je bij een gemiddelde transmissiesnelheid dus 200.000 uur streamen. Dat komt overeen met een kleine drieëntwintig jaar zendtijd. Voor het bekijken van kattenvideo’s of series als Squid Game hoef je je dus niet te schamen, althans niet wanneer het de opwarming van de aarde betreft.
Cruise
In een ligstoel naar zonnige oorden varen, met een cocktail in je hand, starend naar het ruime sop je nergens zorgen over hoeven maken – veel Duitsers dromen van zo’n vakantie. Maar een cruiseschip produceert elke dag ongeveer 0,3 ton koolstofdioxide per passagier. Als deze over een budget van een ton CO2 zou beschikken moeten de cabines dus al na drieënhalve dag ontruimd worden, waarbij niet eens rekening is gehouden met de reis van huis naar de haven en terug. En die uitstoot zal nog weer duidelijk groter zijn, mocht er ook nog eens per vliegtuig worden gereisd.
Crypto
Ontsnappen aan het juk van de banken. Een decentraal betalingsmiddel, versleuteld, veilig en democratisch. Dat beloven cryptovaluta ons, ware daar niet de gigantische elektriciteitsbehoefte voor het minen van digitale munten. Blijkens een in het vaktijdschrift Joule gepubliceerde studie vergt een bitcoin-transactie tussen de 300 en 900 kilowattuur elektriciteit, een Forbes-rapport komt op 708 kWh. Met ongeveer 400 gram CO2 per kilowattuur in de Duitse elektriciteitsmix komt dat neer op 0,28 ton koolstofdioxide per transactie. Bij vier bitcoin-overschrijvingen per dag wordt de CO2-limiet van een ton dus al overschreden.
Paketbezorging
Inmiddels kunt u thuis zelfs levensmiddelen laten bezorgen tegen supermarktprijzen, onlinebusiness is booming. Momenteel worden er jaarlijks zo’n 4 miljard pakketten bezorgd, 11 miljoen zendingen per dag. Blijkens een studie van de Universiteit van Bamberg wordt een op de zes pakketten teruggestuurd. Een teruggestuurd pakket veroorzaakt 1,2 kilogram CO2. Dat betekent dat retourzendingen dagelijks 2200 ton koolstofdioxide veroorzaken. Anders gezegd: een stad van 37.000 inwoners retourneert elke dag zoveel goederen dat zij een ton CO2 produceert. Overigens is een autorit naar de goed verwarmde winkels van de binnenstad om daar te gaan shoppen niet per se klimaatvriendelijker.
Duitsland en Rwanda
Al met al produceren de Duitsers gemiddeld tien ton koolstofdioxide per hoofd van de bevolking, met inbegrip van consumptie. Daarmee staan ze er niet goed op. Een Rwandees stoot gemiddeld maar 0,09 ton CO2 uit. Terwijl de Duitsers dus net iets meer dan een maand nodig hebben voor de productie van een ton koolstofdioxide, heeft Rwanda diezelfde hoeveelheid nog niet eens na tien jaar helemaal bereikt. Wel heeft Duitsland blijkens een EU-rapport tussen 1990 en 2018 vooral in de bouwsector CO2 bespaard. De uitstoot kon daar met 36 procent worden verlaagd. Maar zelf wat vaker dingen achterwege laten zou toch ook mogelijk moeten zijn.
Bomen
Plant vandaag een boom en compenseer je CO2-uitstoot. Klinkt te mooi om waar te zijn en dat is het ook: want één boom is niet genoeg. En verder gaat er een hoop tijd overheen, want een jonge boom bindt nog nauwelijks koolstofdioxide. Oude bomen breken CO2 dus het beste af. Een beuk heeft ongeveer 80 jaar nodig om via fotosynthese een ton CO2 om te zetten in zuurstof en organisch materiaal. Bovendien, hoe zwaarder het hout, hoe meer koolstofdioxide er in wordt opgeslagen. En wat vaak vergeten wordt: Als de boom uiteindelijk gekapt wordt en bijvoorbeeld in een schoorsteen wordt verbrand, ontsnapt alle CO2 weer in de lucht.
Zuivel
Don’t sleep on the Gouda! (In het Nederlands zoiets als: probeer Goudse kaas voordat het te laat is). In de sitcom How I Met Your Mother spoort Marshall Eriksen, gespeeld door Jason Segel, zijn vrienden aan te eten van de kaas die hij heeft aangesneden. Hun gezamenlijke spelletjesavond wordt echter een fiasco.
Na vijf jaar zuivel eten zit de gemiddelde Duitser op een ton koolstofdioxide
Ook de zuivel- en kaasindustrie promoot graag haar zogeheten gezonde, uit een perfecte wereld van boerderijen en grasland voortgekomen producten. De klimaatbalans van zuivelproducten, vooral die van boter en vetrijke kaassoorten zoals Gouda, is echter niet al te best. Een belangrijke oorzaak is het herkauwen van de melkkoeien. Daarbij worden grote hoeveelheden geproduceerd van het zeer krachtige broeikasgas methaan dat een veel sterker effect heeft dan koolstofdioxide. Om voer voor het vee te verbouwen wordt ook nog eens de grond bemest, met het eveneens voor het klimaat schadelijke lachgas als resultaat.
Omgerekend naar CO2-equivalenten ontstaat er blijkens een analyse van het Instituut voor Energie- en Milieuonderzoek in Heidelberg 9 kilogram koolstofdioxide bij de fabricage van een kilo boter. Voor harde kazen is dat 6 kilogram. Elk jaar eet een Duitser gemiddeld zo’n 25 kilo kaas en 6 kilo boter. Dat komt neer op ruim 200 kilo CO2. Na vijf jaar zit hij dus op een ton koolstofdioxide.
Internet
Hoe klimaatvriendelijk is het internet eigenlijk? Aan deze vraag heeft Google in 2019 een rapport gewijd. Het gebruik van Google-diensten zou volgens het betreffende rapport dagelijks 8 gram CO2 per persoon vergen. Het gemiddelde verbruik omvat 25 zoekopdrachten, een uur Youtube-kijken en het bijhouden van een Gmail-account. Als je daar de 60 minuten streaming tegen 5 gram CO2 van aftrekt leert een ruwe schatting dat een keer klikken 0,5 gram CO2 oplevert. Bijgevolg zijn 2 miljoen klikken goed voor een ton koolstofdioxide. Dat wordt vooral veroorzaakt door het stroomverbruik van de datacenters. Zij vormen de ruggengraat van het internetbedrijf.
New York
Elke 0,6 seconde stoot de stad New York een ton koolstofdioxide uit. Om die uitstoot te concretiseren werd ooit een simulatie gemaakt van het effect wanneer er midden tussen de wolkenkrabbers ballonnen met een diameter van tien meter zouden verschijnen. Zo’n ballon heeft plek voor 500 kubieke meter gas – en dat komt overeen met het volume van een ton CO2. Na ongeveer elke halve seconde komt er op de video weer een bol bij. Net als bij Goethes tovenaarsleerling verschijnen er voortdurend nieuwe ballonnen, binnen een tijdsbestek van enkele dagen vullen deze ballonnen de diepe ravijnen tussen de wolkenkrabbers, als was het een reusachtig ballenbad. Na een jaar torent een gigantische hoop ballonnen uit boven het Empire State Building.
Auto’s
Bij grote Duitse bedrijven met een internationale uitstraling denk je al gauw aan BMW, Daimler of VW. De autofabrikanten vormen de motor van de Duitse economie, miljoenen mensen hebben hier en bij toeleveranciers een baan. En ook vanuit immaterieel oogpunt hecht de Duitser aan zijn voertuig. Want nog altijd straalt een Porsche uit dat je het gemaakt hebt. Daarom verbaast het ook niet echt dat de door de Groenen beoogde maximum snelheid het bij de coalitiebesprekingen niet heeft gehaald – zonder dat zij daar zelfs iets in ruil voor terugkregen.
De uitstoot van een elektrische auto’s is per kilometer maar een derde dan die van een benzineauto
Vanuit ecologisch oogpunt zou dat echter wel degelijk hout hebben gesneden: blijkens een omvangrijk onderzoek van non-profitorganisatie icct stoot een personenauto met een benzine- of dieselmotor gemiddeld 250 gram CO2 per kilometer uit, dit inclusief de productie van de brandstof en het voertuig zelf. Maar hoe harder je rijdt, hoe meer broeikasgassen je produceert. Gemiddeld genomen kun je met het equivalent van een ton koolstofdioxide 4000 kilometer afleggen. Dat lijkt een flink eind maar is in werkelijkheid ongeveer de afstand die een automobilist gemiddeld in vier maanden aflegt. Daarentegen stoten elektrische auto’s per kilometer maar ongeveer een derde van diezelfde hoeveelheid koolstofdioxide uit, eveneens inclusief fabricage van de auto en productie van elektriciteit. Maar ondanks de CO2-beprijzing voor verbrandingsmotoren zijn elektrische auto’s goed voor nog geen een procent van alle op de Duitse wegen toegelaten personenwagens.
Veengrond
Een hectare veengrond bindt gemiddeld 700 ton koolstofdioxide. Als er 14 vierkante meter veengebied verloren gaat, bijvoorbeeld door turfwinning of drooglegging, komt er op termijn een ton CO2 vrij. Wereldwijd slaan wetlands 30 procent van de grondgebonden CO2 op. Door het vernatten van eerder drooggelegde moerasgrond en het aanleggen van nieuwe moerassen kan CO2 dus worden afgevangen. Maar het winnen van turf en het omzetten van veengebied in weiland leveren nog altijd een bijdrage aan de opwarming van de aarde. Naast koolstof komt hierbij methaan vrij, een bijproduct van het verrottingsproces van planten.
Rundvlees
Duitsers werken jaarlijks gemiddeld tien kilo rundvlees naar binnen, mannen twee keer zoveel als vrouwen. Dat lijkt veel, maar wie twee keer per maand een rundvleesburger eet, een keertje spaghetti Bolognese en een ander keertje chili con carne bestelt en zichzelf bij wijze van uitzondering op een biefstuk trakteert, komt al snel op een kilo rundvlees per maand. Bij een conventionele productie van 14 kilo CO2 per kilo rundvlees resulteert dat elk jaar in circa 140 kilo koolstofdioxide. Dat is ongeveer een twaalfde van de gemiddelde uitstoot door alle voedsel. Zeven jaar rundvleesconsumptie is dus goed voor ongeveer een ton CO2.
Wetenschappelijk onderzoek
Toponderzoek is dikwijls duur. Naast het salaris van onderzoekers en docenten valt er van tijd tot tijd een forse elektriciteitsrekening op de mat. Want in de laboratoria moeten de testresultaten worden gekoeld, de reagentia gecentrifugeerd en de computers bediend. Erg energie-intensief zijn grootschalige complexen zoals Cern, ’s werelds grootste onderzoekscentrum op het gebied van deeltjesfysica. Het instituut in de omgeving van Genève herbergt diverse deeltjesversnellers. Hier laat men elementaire deeltjes op elkaar botsen, in 2012 werd zo het Higgs-deeltje aangetoond. Bij Cern is vooral het koelen van de detectoren en het gebruik van gefluoreerde broeikasgassen (f-gassen) voor het detecteren van deeltjes schadelijk voor het klimaat. Daarom heeft het instituut in 2018 zijn CO2-voetafdruk openbaar gemaakt: het totale complex stootte in een jaar tijd 223.800 ton kooldioxide-equivalenten uit. Dat betekent ongeveer elke tweeënhalve minuut een ton CO2.
In de aanloop naar de COP26-klimaatconferentie in Glasgow bundelden toonaangevende laboratoria in Europa en de VS hun krachten. Ze willen gezamenlijk oplossingen ontwikkelen voor het verminderen van hun eigen uitstoot van broeikasgassen. Naast Cern hebben ook gerenommeerde instituten als Fermilab en de Europese ruimtevaartorganisatie Esa hiervoor getekend. Met elkaar willen zij werken aan best practices op het gebied van duurzaamheid.
Kleding
‘Ik heb twee actieve broeken,’ zei stand-upcomedian Felix Lobrecht ooit in een optreden. Zo maakte de podcastmaker in een klap duidelijk dat de meeste Duitsers veel te veel kleding hebben die ze vaak niet eens dragen. Hun overige jeans – en dat beseffen ze pas als er verhuisd moet worden – liggen vergeten in een verre hoek van de kledingkast. Hoewel steeds meer mensen tweedehands kopen, beleeft de zogeheten fast fashion wereldwijd een hausse.
Een aan de gevolgen van de textielproductie gewijd rapport van het Europees Milieuagentschap vermeldt dat tien procent van de wereldwijde uitstoot aan broeikasgassen toegeschreven kan worden aan de fabricage van kleding en schoenen. Met al hun shopactiviteiten maken de Duitsers het quotum van een ton koolstofdioxide in anderhalf jaar vol. De constant dalende prijs van kleding is een van de oorzaken voor de immense CO2-voetafdruk van de mode-industrie; zo bleef die prijs tussen 1996 en 2018 binnen de EU met 30 procent achter bij de inflatie, aldus het rapport. Gemiddeld gooit een inwoner van de EU jaarlijks 11 kilo kleding weg. Fabricage, aanlevering, afvalverwerking – dat alles drijft de CO2-teller op. Maar het grootste probleem is simpelweg de overvloed aan textiel. De eenvoudigste oplossing is dan ook: minder nieuwe spullen kopen.
Na lange tijd te zijn verguisd, is kernenergie een onontkoombaar onderdeel geworden van de wereldwijde strategie voor CO2-reductie. Wat is er veranderd, en zal dit zo blijven?
Jarenlang heeft de kernenergiesector geklaagd: Waarom houdt niemand van ons? Kernenergie is tenslotte de Atlas van de CO2-vrije energieproductie die de wereld jaar in jaar uit op zijn schouders torst met duizenden megawatturen elektriciteit waaraan geen fossiele brandstoffen te pas komen. Ook nu nog genereren kerncentrales wereldwijd meer CO2-vrije energie dan wind en zon bij elkaar.
En toch is de sector, zo luidt de klacht, genegeerd, gehaat en gemarginaliseerd. Traditionele milieuactivisten hadden geen goed woord over voor kernenergie, verzetten zich tegen de bouw van nieuwe centrales en waarschuwden voor rampzalige ongelukken. Nog in 2017 waarschuwde de Amerikaanse Sierra Club Foundation dat kernenergie een ‘grote CO2-voetafdruk’ had omdat er fossiele brandstoffen werden gebruikt om uranium voor splijtstofstaven te winnen, ook al zou diezelfde kritiek kunnen gelden voor de winning van lithium, silicium en andere mineralen voor duurzame energiebronnen. Dit soort psychologische spelletjes wekten irritatie bij voorstanders van kernenergie en maakten dat de beroepsgroep zich tegen de energiewereld keerde. ‘Kernenergie kan de wereld redden,’ mompelden ze, ‘als iemand ons de kans maar geeft.’
Hoe werden ze hun frustratie de baas? Het antwoord is dat ze, zoals bij zoveel problemen in het leven, gewoon moesten doorgaan met hun werk, in afwachting van wat komen ging.
De afgelopen tijd is kernenergie in de ogen van zowel rechts als links een onontkoombaar onderdeel geworden van de wereldwijde strategie voor CO2-reductie. Kernenergie maakt deel uit van de CO2-reductieplannen van de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en China en zal vermoedelijk een nog grotere rol gaan spelen in armere landen die hun zware energie willen behouden. Een aantal keuzes dat het afgelopen decennium is gemaakt begint nu vrucht af te werpen. Kernenergie mag zich misschien nog niet in liefde of aanbidding verheugen, maar toch tenminste in een tandenknarsende genegenheid.
Research en ontwikkeling
‘Ik denk dat je rustig kunt zeggen dat kernenergie steeds meer op voet van gelijkheid wordt behandeld,’ zegt Jackie Toth, directielid van het Good Energy Collective, een progressieve pro-nucleaire organisatie. ‘Is het een herleving of een moment van buigen of barsten? Allebei een beetje.’
De opbloei van kernenergie is merkbaar tijdens de Conferentie van de Partijen (COP), de permanente klimaatconferentie van de Verenigde Naties in Glasgow. Alleen dat erover gesproken wordt is al opmerkelijk. ‘Bij COP 25 werd ik nog gewaarschuwd dat ik niet eens hoefde te komen,’ zei Rafael Mariano, de directeur van het Internationaal Atoomenergieagentschap tegen persbureau Bloomberg News. Tijdens de conferentie van dit jaar noemden vertegenwoordigers van de Verenigde Staten, Rusland en Brazilië kernenergie allemaal een belangrijk onderdeel van hun CO2-reductiestrategie.
‘Wij zijn erg optimistisch over deze geavanceerde kernreactoren’
Inderdaad heeft de regering-Biden het Amerikaanse cohort van ‘geavanceerde nucleaire’ start-ups en hun (hopelijk) veiligere reactoren onderdeel van haar klimaatdiplomatie gemaakt. Tijdens de COP van afgelopen november kondigden de Verenigde Staten en Roemenië een partnerschap aan dat ervoor zal zorgen dat de Amerikaanse start-up NuScale, producent van fabrieksmatig vervaardigde modulaire reactoren, vijf daarvan in gesloten kolencentrales in Roemenië zal installeren. Ook dat de VS het land, dat grofweg een zevende van zijn elektriciteit uit kolen haalt, zal helpen om zijn kolencentrales tussen nu en 2032 geleidelijk te sluiten. De reactoren zullen de uitstoot van kooldioxide met 45 miljoen ton per jaar reduceren.
‘Wij zijn erg optimistisch over deze geavanceerde kernreactoren,’ zei Jennifer Granholm, de Amerikaanse minister van Energie, tegen Yahoo News. ‘We steunen die dan ook met ook een heleboel geld voor research en ontwikkeling.’
De afgelopen jaren staat ook de klimaatbeweging positiever tegenover kernenergie. In 2018 meldde de Amerikaanse Union of Concerned Scientists, die oorspronkelijk als waakhond toezag op de nucleaire veiligheid (de bezorgde wetenschappers waren kerngeleerden), dat naar verwachting meer dan een derde van de Amerikaanse kerncentrales voortijdig zou sluiten. Die centrales zouden dan waarschijnlijk worden vervangen door kolen- en gascentrales, waarschuwden de wetenschappers.
Enorme bedragen
Amerikaanse politici van beide partijen staan inmiddels zo open voor kernenergie dat ze er enorme bedragen in zijn gaan pompen. Het ministerie van Energie van de regering-Trump was zo opgewonden over geavanceerde kerntechnologie dat het een nepdatingapp maakte om die te promoten. (‘Het is lang geleden dat kernenergie op vrijersvoeten was’, zo begon de post ter aankondiging.) Het wetsvoorstel voor infrastructuur dat afgelopen november door beide partijen in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden is aangenomen reserveert 8,47 miljard dollar voor bestaande kerncentrales (inclusief een nieuwe subsidie om ze tot halverwege de jaren twintig in bedrijf te houden) en projecten voor geavanceerde kernenergie. De Build Back Better Act, Joe Bidens gigantische investeringsprogramma, voorziet in aparte nieuwe belastingvoordelen voor kerncentrales.
Dit gebeurt niet alleen maar in de Verenigde Staten. China wil de komende vijftien jaar honderdvijftig nieuwe reactoren bouwen. De Franse president Emmanuel Macron kondigde onlangs aan dat Frankrijk na een stagnatie van decennia ‘de bouw van kernreactors zal hervatten’. Volgens Bloomberg News gaat het al met al om meer reactoren dan de hele wereld sinds 1986 heeft gebouwd. En de Europese ‘groene taxonomie’, een uitgebreide regeling die specificeert welke energie-investeringen volgens de Europese Unie als ‘groen’ kunnen worden aangemerkt, zal kernenergie naar verwachting als klimaatvriendelijk classificeren.
De eerste demonstratieprojecten zullen nog wel enkele jaren op zich laten wachten
Ondertussen komen enkele Amerikaanse kernenergie-start-ups van de grond, doorgaans een tijdrovend karwei. Twee bedrijven, Terra Power en X-energy, hebben plannen ingediend bij de U.S. Nucleary Regulatory Commission, het Amerikaanse toezichtsorgaan op nucleaire activiteiten. Terra Power, gevestigd in Washington State met Bill Gates als bestuursvoorzitter, gebruikt als brandstof uranium in een container met koelvloeistof van gesmolten zout; X-energy in Maryland gebruikt in zijn reactorontwerp grafietbollen ter grootte van een biljartbal die ‘pebbles’ worden genoemd.
Mensen zoals ik horen al jaren over geavanceerde reactors zonder dat duidelijk is wat ze precies inhouden of wanneer ze klaar zullen zijn. Ze lijken zich in een griezelig tussengebied te bevinden waarin niemand nog ooit een geavanceerde reactor heeft gebouwd, terwijl de veiligheid van de technologie al regelmatig onder de loep wordt genomen. De eerste demonstratieprojecten zullen nog wel enkele jaren op zich laten wachten. Dus het lijkt onverstandig om erop te rekenen dat ze klaar zullen zijn in, zeg, 2035, wanneer Biden hoopt dat het Amerikaanse elektriciteitsnet geheel CO2-vrij zal zijn.
Huiverig
Toch is de tijd tussen concept en commercialisering in het geval van kerntechnologie ongewoon kort. Als we normaliter over een wetenschappelijke doorbraak of een nieuwe technologie horen, moeten we jaren (of decennia) wachten voordat we die op de markt zien verschijnen. Ingenieurs leren deels hoe een bepaalde technologie werkt door die te ontwikkelen, uit te testen en vervolgens geschikt te maken voor massaproductie.
Maar vanwege het risico van kernongelukken moet nucleaire technologie al officieel worden goedgekeurd voordat de plannen worden uitgevoerd. Het ontwerp voor een nieuwe reactor wordt in de VS geïnspecteerd en doorgelicht door de Nuclear Regulatory Commission. De tijd tussen de blauwdruk en de feitelijke bouw van een ‘goedgekeurde’ geavanceerde kernreactor kan heel kort zijn: binnen enkele jaren zou TerraPower of X-energy officiële goedkeuring kunnen krijgen voor zijn ontwerp, een demonstratiemodel kunnen bouwen en, gesteld dat dat werkt, zijn orderboek kunnen vullen.
Met andere woorden, kernenergie verliest haar stigma
Natuurlijk is er één ding dat kernenergie weer in het defensief kan dringen: een groot ongeluk. Rampen op Three Miles Island en in Tsjernobyl en Fukushima hebben regeringen, nutsbedrijven en investeerders huiverig gemaakt voor de technologie. Na Fukushima begon Japan met de geleidelijke sluiting van al zijn vijftig reactors, een proces waarin pas onlangs een kentering is gekomen, en Duitsland heeft plannen aangenomen om zijn CO2-vrije kerncentrales jaren eerder te sluiten dan zijn kolencentrales.
Ondertussen begint de tijd te dringen. ‘De grote stappen voor klimaatverandering en bestellingen van nutsbedrijven moeten voor 2030 zijn genomen,’ aldus Jackie Toth van het Good Energy Collective. Met name nutsbedrijven zullen snel moeten beslissen wat ze zullen bouwen om hun klimaatneutrale beloften na te komen. ‘Dat betekent dat de eerste toepassingen van geavanceerde kernreactoren in de VS uitzonderlijk succesvol zullen moeten zijn om klanten van het aardgas te laten afstappen.’
Met andere woorden, kernenergie verliest haar stigma. Ze mag aan tafel bij de getapte jongens. De pesterijen zijn voorbij. Nu moet ze zich waarmaken.
Verklaring biedt hoop op een ambitieus slotakkoord
Het is een ‘onverwachte verzoening’ die ‘zou kunnen doorwerken in de slotbesprekingen’, merkt Le Soir op. Als ’s werelds grootste uitstoters van broeikasgassen hebben China en de Verenigde Staten woensdag tijdens COP26 in Glasgow een verrassende klimaatovereenkomst aangekondigd: de twee belangrijkste wereldmachten hebben aangekondigd ‘krachtigere maatregelen te nemen om de ambities in de jaren 2020 te verhogen’, waarbij de landen opnieuw bevestigen zich te zullen inzetten voor een wereldwijde temperatuurstijging die beperkt blijft tot ‘ruim onder’ de 2 graden Celsius ten opzichte van het pre-industriële tijdperk, en indien mogelijk tot 1,5 graden.
Beijing en Washington beloven ook financiële steun voor arme landen om zich aan te passen aan het veranderende klimaat en hun uitstootdoelen te halen.
‘China en de VS spraken voor het eerst sinds lange tijd als bondgenoten in de strijd tegen de opwarming van de aarde’
‘Dit pact tussen ’s werelds twee grootste vervuilers verraste de duizenden deelnemers’ aan COP26, merkt The New York Times op. China en de Verenigde Staten spraken woensdag voor het eerst sinds lange tijd ‘als bondgenoten in de strijd tegen de opwarming van de aarde’, schrijft het Amerikaanse dagblad. De krant betreurt echter dat het akkoord ‘details mist’ over hoe de twee landen het in de praktijk willen aanpakken.
Voor Matt McGrath, milieucorrespondent van BBC, doet de gezamenlijke verklaring de hoop twee dagen voor het einde van COP26 stijgen. In de woensdag gepresenteerde overeenkomst ‘erkennen beide landen dat er een enorme kloof gaapt tussen de inspanningen die de landen tot dusver hebben geleverd om de uitstoot te beperken, en wat volgens de wetenschap nodig is. De bereidheid om die kloof te dichten maakt een sterke overeenkomst hier in Glasgow mogelijk’, aldus de journalist.
Lobby heeft meer vertegenwoordigers dan welk land dan ook
Olie-, kolen- en gasbedrijven hebben meer vertegenwoordigers op de klimaattop in Glasgow dan de acht delegaties van de landen die het zwaarst door de klimaatcrisis worden getroffen: Puerto Rico, Myanmar, Haïti, de Filipijnen, Mozambique, de Bahama’s, Bangladesh en Pakistan, schrijft Público.
Het aantal vertegenwoordigers van olie-, steenkool- of gasbedrijven bedraagt 503 personen
‘De fossiele-brandstoflobby laat van zich horen op de klimaattop. Haar aanwezigheid in Glasgow is zo groot dat, als deze industriële sector een land zou zijn, zij de grootste delegatie zou hebben van de gehele COP26’, aldus de Spaanse onlinekrant. Dit blijkt uit de gegevens die zijn verzameld door de organisatie The Global Witness, die meldt dat het aantal vertegenwoordigers van olie-, steenkool- of gasbedrijven 503 personen bedraagt.
De grootste staatsdelegatie die deelneemt aan COP26 is die van Brazilië, met 479 vertegenwoordigers. Het Verenigd Koninkrijk, dat de top voorzit, telt 230 afgevaardigden.
Global Witness wijst er ook op dat sommige landen, zoals Canada, Rusland en Brazilië, vertegenwoordigers van nationale fossiele-brandstofbedrijven in hun delegaties hebben, wat de onderhandelingen zou kunnen ophouden en vertragen.
Thunberg noemt klimaattop een ‘viering van de status quo’
De jonge klimaatactivist Greta Thunberg deed op vrijdag 5 november in Glasgow mee aan een klimaatmars samen met duizenden schoolkinderen, middelbare scholieren en universiteitsstudenten, om meer actie en minder ‘blablabla’ te eisen op de COP26.
‘Nu de eerste week van de klimaattop ten einde loopt, zijn veel activisten teleurgesteld, zoals het geval is met een van de bekendste onder hen, de Zweedse Greta Thunberg’, merkte de Zwitserse krant Le Temps op. ‘Voor de activisten zijn de toezeggingen die de staten in het kader van de COP26 hebben gedaan, vooralsnog ruim onvoldoende’.
In haar toespraak voor duizenden ambitieuze activisten, nam Greta Thunberg geen blad voor haar mond: ‘Het is geen geheim dat COP26 een mislukking is,’ zei ze, aldus BBC. ‘De machthebbers blijven in hun bubbel leven’, voegde zij eraan toe, en noemde de klimaatconferentie een ‘viering van de status quo en blablabla’ door een stelletje ‘keizers zonder kleren’.
Volgens The Washington Post illustreerde vrijdag ‘een grimmige realiteit: kinderen, die de toekomst vertegenwoordigen, marcheerden in de straten, terwijl de oude garde – waaronder de 73-jarige voormalige vicepresident Al Gore en de 77-jarige Amerikaanse klimaatgezant John Kerry – aan de onderhandelingstafel zat, voorzichtig optimistisch’ dat er op COP26 meer vooruitgang was geboekt dan verwacht.
‘Hoeveel COP’s zijn er nog nodig voordat ze inzien dat hun passiviteit de planeet niet zal redden?’
Na vijf dagen vergaderen hebben de in Glasgow verzamelde leiders ‘een reeks beloften gedaan, onder meer over ontbossing, steenkool of het stopzetten van overheidsinvesteringen in overzeese projecten voor fossiele brandstoffen’, vat CNN samen.
‘Maar veel van de in Glasgow verzamelde jonge activisten roepen op tot drastischere toezeggingen’, terwijl de Verenigde Naties erop wijzen dat ’de wereld zich niet snel genoeg aanpast aan de klimaatcrisis’, aldus de nieuwszender.
Onder de demonstranten zag El País ‘veel jongeren van de inheemse bevolking van het Amazonegebied, uit Latijns-Amerika, Azië en Afrikaanse landen’, wat getuigt van het belang van het mondiale Zuiden in de beweging. Het Spaanse dagblad wees op de toespraak van de Oegandese activist Vanessa Nakate, die zich tijdens haar toespraak afvroeg: ‘Hoeveel COP’s zijn er nog nodig voordat ze inzien dat hun passiviteit de planeet niet zal redden?’
45 procent denkt niet dat de mens grotendeels verantwoordelijk is
Dit jaar werd gekenmerkt door enorme bosbranden in de VS en zware overstromingen in Europa en Azië. Experts brengen die natuurrampen in verband met de klimaatcrisis, maar veel Amerikanen worstelen met de vraag waarom deze crisis zich precies voordoet. Dat blijkt uit een peiling die werd gehouden in opdracht van VICE News, The Guardian en Covering Climate Now, een week voordat COP26, de conferentie over klimaatverandering in Glasgow, begon.
8,3 procent gelooft helemaal niet in opwarming van de aarde
Uit de gegevens blijkt dat klimaatverandering een belangrijke kwestie is voor kiezers in de VS, na gezondheidszorg en sociale programma’s. Voor ondervraagden met een universitair diploma en Democratische kiezers staat klimaatverandering zelfs op de eerste plaats, schrijft ViceNews. Maar ook al gelooft 69,5 procent van de respondenten dat opwarming van de aarde een feit is, er bestaat verdeeldheid over de oorzaak. 45 procent denkt niet dat de mens grotendeels verantwoordelijk is voor de opwarming van de aarde, maar dat die ontstaat door ‘natuurlijke veranderingen in het milieu’ of ‘andere’ oorzaken. 8,3 procent gelooft helemaal niet in opwarming van de aarde.
Tijdens de VN-klimaattop COP26 in Glasgow waarschuwde president Surangel Whipps Jr. van Palau voor de dramatische gevolgen van de klimaatcrisis voor de archipel in het westelijk deel van de Stille Oceaan. Zoals de lokale krant Pacific Island Times berichtte, zei de president:
‘Wij zien de brandende zon die ons aan ondraaglijke hitte blootstelt, de zee die opwarmt en ons overspoelt, de krachtige winden die ons omverblazen, onze hulpbronnen die in rap tempo uitgeput raken en onze toekomst die ons ontglipt. Ik zal eerlijk zijn, er is niets waardigs aan een langzame, pijnlijke lijdensweg. U kunt net zo goed onze eilanden bombarderen, in plaats van ons eindeloos te laten lijden en ons aan een langzaam, onverbiddelijk einde te tegemoet zien gaan.’
Als de zeespiegel blijft stijgen, dreigen de eilanden in de Stille Oceaan onder water te lopen
Surangel Whipps Jr. riep wereldleiders op om meer geld uit te trekken voor de aanpak van klimaatproblemen. Aangenomen wordt dat tussen 500 miljoen en een miljard mensen gevaar lopen door de stijging van de zeespiegel als gevolg van de opwarming van de aarde en het smeltende ijs. Dit is het geval voor de bewoners van de Palau-archipel en voor een groot deel van de eilanden in de Stille Oceaan. Als de zeespiegel blijft stijgen, dreigen de eilanden in de Stille Oceaan onder water te lopen. Ook koraalriffen dreigen vernietigd te worden, schrijft Courrier International.
Opmerkelijk genoeg ontbreken op de klimaattop COP26 in Glasgow, die zondag is begonnen, veel van de landen die als eersten grote risico’s lopen door klimaatverandering. Redenen voor hun afwezigheid lopen uiteen van geldgebrek tot gebrekkige organisatie door COP26.
Eilandstaten in de Stille Oceaan spelen vaak een grote rol op VN-klimaatconferenties. De toespraken en samenwerkingsverbanden van leiders van landen die dreigen te verdwijnen onder de stijgende zeespiegel, tonen wat er daadwerkelijk op het spel staat. Om voor de hand liggende redenen dringen deze leiders ook het hardst aan op ambitieuze klimaatovereenkomsten die hun kwetsbare landen zullen beschermen. Desondanks zal een derde van de kleine eilandstaten en gebieden in de Stille Oceaan geen mensen afvaardigen naar COP26, de klimaattop die nog tot 12 november duurt, aldus Jocelyn Timperley in haar artikel voor Wired UK.
Dit is voornamelijk het gevolg van de quarantaineverplichtingen waarmee ze te maken zouden krijgen bij terugkeer naar hun grotendeels coronavrije landen. Persbureau Reuters meldde dat slechts vier leiders van deze eilanden, Fiji, Papoea-Nieuw-Guinea, Tuvalu en Palau, COP26 zullen bijwonen.
Catastrofaal
Laaggelegen eilanden in de Stille Oceaan worden geteisterd door de klimaatcrisis en dan niet alleen door stijgende temperaturen en veranderende weerpatronen, maar vooral door de stijgende zeespiegel die ertoe kan leiden dat hele landen onder water kunnen komen te staan.
COP26 wordt gezien als een evenement met een bijzonder hoge inzet omdat de conferentie de deadline markeert voor de tweede ronde van nationale klimaattoezeggingen, die om de vijf jaar worden gedaan. Het is dus een cruciaal moment voor het intensiveren van de klimaatambities. De huidige klimaattoezeggingen zullen deze eeuw voor een temperatuurstijging van 2,7 graden Celsius zorgen volgens de VN, ruim boven de doelstelling van anderhalve graad van het akkoord van Parijs, die al catastrofaal zal zijn voor veel eilanden in de Stille Oceaan.
Eilanden in de Stille Oceaan zullen weliswaar vertegenwoordigers hebben op de conferentie, maar de afwezigheid van hogere regeringsvertegenwoordigers is onwenselijk. Dit zijn overigens niet de enige belangrijke mensen die op COP26 zullen ontbreken. Covid-19-beperkingen, lange visumprocedures, stijgende hotelprijzen en veranderend quarantainebeleid hebben ervoor gezorgd dat veel potentiële afgevaardigden thuis zijn gebleven. Als gevolg hiervan hebben de plannen van COP-voorzitter Alok Sharma om van de conferentie ‘een inclusieve top’ te maken ‘waar alle stemmen worden gehoord’ een schrille bijklank gekregen.
Saleemul Huq, directeur van het International Centre for Climate Change and Development in Bangladesh, merkt op dat de meeste landen die voorheen op de rode lijst van het Verenigd Koninkrijk stonden – en wiens inwoners dus in verplichte quarantaine moesten –, de armste ontwikkelingslanden waren. Hoewel het VK nu de meeste landen van de rode lijst heeft gehaald, wat zeker heeft geholpen om de conferentie te kunnen bijwonen, ‘zullen velen het nog steeds niet halen’, zegt hij.
De warrige beslissingen van het VK met betrekking tot de rode lijst hebben het voor sommigen nog moeilijker gemaakt. Als reactie op aandringen van maatschappelijke organisaties bood het VK aan om de kosten van een verplichte vijfdaagse quarantaine volledig te dekken. Dit aanbod kwam nadat het vereiste quarantaineverblijf in hotels al eerder was teruggebracht van tien naar vijf dagen voor COP26-aanwezigen.
Toen het VK begin oktober 47 landen van de rode lijst schrapte, hadden velen al vliegtickets gekocht, en moesten ze dus alsnog vijf extra dagen accommodatie betalen ter vervanging van de quarantaineperiode. Dat zegt Alejandro Aleman, coördinator van de Latijns-Amerikaanse tak van het invloedrijke non-profitnetwerk Climate International Network (CAN).
Twee derde van de leden van Latijns-Amerikaanse organisaties die normaal gesproken zouden deelnemen, zijn er niet bij
‘Ten minste vier organisaties van CAN Latijns-Amerika die ik ken, hebben hun deelname geannuleerd omdat ze zich die extra dagen niet konden veroorloven’, zegt Aleman. Hij schat dat ongeveer twee derde van de leden van Latijns-Amerikaanse maatschappelijke organisaties die normaal gesproken zouden deelnemen aan VN-klimaatbesprekingen, er niet bij zijn bij COP26.
Dan zijn er ook nog vertragingen geweest met visa voor afgevaardigden. Maria Aguilar, advocaat bij de Colombiaanse non-profit Ambiente y Sociedad, zegt dat ze op 27 juli een visum aanvroeg om COP26 bij te wonen, dat pas op 20 oktober arriveerde, een dag voor haar vlucht. ‘Dus mijn hele planning was onzeker’, zegt ze. ‘Ik kon nog bellen en reageren omdat ik Engels spreek en een creditcard bij de hand had, maar ik kan me voorstellen dat mensen die dat allemaal niet hebben veel meer problemen ervaren.’
Een gebrek aan participatie van het maatschappelijk middenveld uit landen die kwetsbaar zijn voor klimaatverandering zal een aanzienlijke impact hebben op de resultaten van de conferentie, denkt Aleman. CAN Latijns-Amerika is bijvoorbeeld een voorstander van een vergoeding voor verlies en schade door klimaatverandering, zoals het verlies van huizen of land, tot ‘pijler van de onderhandelingen’ te maken, iets waar veel rijke landen zich krachtig tegen hebben verzet.
Begin september kwam de kritiek op COP26 tot een hoogtepunt toen CAN opriep om de conferentie uit te stellen, met het argument dat ‘een veilige, inclusieve en rechtvaardige wereldwijde klimaatconferentie’ nu onmogelijk was. De UK COP26 Coalition, die de oproep steunde, zei dat er geen tijd meer was om een ‘normale en inclusieve’ conferentie te organiseren.
Maar veel kwetsbare landen waren het daar niet mee eens en voerden aan dat COP26, die vanwege de pandemie al een jaar vertraging had opgelopen, ondanks de problemen door moest gaan. Aguilar vindt ook dat het uitstellen van COP26 geen optie was. ‘We zien al dat uitstel vanwege covid-19, waardoor klimaatactie is vertraagd, verdere schade heeft veroorzaakt’.
Rijken en machtigen
Ondertussen zijn veel van de rijkste landen met grote delegaties aanwezig op COP26. De VS, traditioneel een zeer machtige speler bij VN-besprekingen, zullen naar verluidt dertien kabinetsleden en hoge regeringsfunctionarissen sturen naast tientallen andere afgevaardigden. VolgensPolitico werden de organisatoren van de conferentie overspoeld met aanvragen van rijken en machtigen die aanwezig willen zijn. ‘Mijn gevoel is dat de kloof in participatie tussen de machtige landen en de kwetsbaren groter wordt’, zegt Aleman.
De Chinese president Xi Jinping woont de conferentie niet bij, maar de leider van van ’s werelds grootste vervuiler heeft er ongetwijfeld voor gezorgd dat berichten over zijn eisen en wensen zullen worden doorgegeven. Zowel koningin Elizabeth als de paus hebben hun aanwezigheid om medische redenen geannuleerd. En de Europese Unie heeft, hoewel ze nog steeds veel afgevaardigden stuurt, de opdracht gegeven om sociale evenementen op de conferentie te vermijden vanwege het toenemende aantal coronagevallen in het VK, wereldwijd gezien het op één na hoogste aantal na de VS.
Conferenties als COP26 zijn zeker niet de enige plekken voor klimaatactie, maar er worden belangrijke beslissingen genomen en ze bieden cruciale kansen voor degenen die het meest worden getroffen door klimaatverandering om hun stem te laten horen. ‘Nu de wereld op weg is om binnen ongeveer tien jaar meer dan anderhalve graad warmer te worden, kan niemand zich het veroorloven dat de landen die het meeste risico lopen afwezig zijn’, concludeert Timperley haar artikel.
Onder andere China, Brazilië en de VS zeggen toe ontbossing tegen te gaan
Wereldleiders hebben tijdens de klimaattop in Glasgow (COP26), die zondag is begonnen, een akkoord bereikt om ontbossing in de komende tien jaar een halt toe te roepen en het wereldwijde bomenarsenaal te vergroten als onderdeel van een miljardenpakket om de door de mens veroorzaakte uitstoot van broeikasgassen aan te pakken, bericht The Guardian.
Xi Jinping, Jair Bolsonaro en Joe Biden behoren tot de leiders die zich dinsdag tijdens de conferentie aan de verklaring zullen verbinden om uitgestrekte gebieden te beschermen, van de oostelijke Siberische taiga tot het Kongobekken, waar zich het op één na grootste regenwoud ter wereld bevindt, aldus de Britse krant.
Boskap is verantwoordelijk voor bijna een kwart van de uitstoot van broeikasgassen
Boskap is verantwoordelijk voor bijna een kwart van de uitstoot van broeikasgassen, grotendeels als gevolg van landontginning voor landbouwproducten zoals palmolie, soja en rundvlees, schrijft The Guardian. Door de verklaring te ondertekenen, verbinden presidenten en eerste ministers van grote producenten en consumenten van ontbossingsgerelateerde producten zich ertoe de bosecosystemen te beschermen.
El Salvador van president Bukele ontslaat een derde van de rechters
De jonge Salvadoraanse president Nayib Bukele, veertig jaar, staat bekend om zijn steeds autoritairder wordende methoden. Recent heeft hij besloten een slag toe te brengen aan de rechterlijke macht en 249 rechters ontslagen.
Alle rechters ouder dan zestig jaar of met meer dan dertig dienstjaren zijn ontslagen wegens ‘corruptie’
‘De ochtend van 27 september 2021 is een keerpunt in de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht’, schrijft dagblad La Prensa Gráfica. Alle rechters ouder dan zestig jaar of met meer dan dertig dienstjaren zijn ontslagen wegens ‘corruptie’.
De hele zaak werd geregeld via een wetsdecreet van het parlement – waarvan de meerderheid lid is van de partij van Bukele – en bekrachtigd door de president van het Hooggerechtshof, die door de regering werd benoemd. Inmiddels zijn al 98 nieuwe rechters ingezworen.
De bekende rechter Jorge Guzmán, die een onderzoek instelt naar een bloedbad in het leger in 1981 (bijna duizend doden) en die de president ervan beschuldigt hem de toegang tot militaire archieven te hebben ontzegd, verklaarde tegenover El Faro:
‘Het woord “corrupt” komt niet voor in het decreet, maar als je kijkt naar de discussies in het parlement om het te rechtvaardigen, denk ik dat dat het bijvoeglijk naamwoord is dat het meest werd gehoord. “We gaan ons ontdoen van corrupte rechters”, “we gaan het rechtssysteem zuiveren”. En nog voordat deze plenaire vergadering het decreet goedkeurde, had de president van de republiek zelf in een tweet aangekondigd dat er een ware zuivering zou komen in het justitiële apparaat.’
‘Een effectieve zuivering kan niet worden bereikt door de rechtsstaat met voeten te treden’
In een hoofdredactioneel commentaar stelt La Prensa Gráfica: ‘De rechterlijke macht heeft haar werk niet naar behoren gedaan. Het hele land maakt zich hier zorgen over en wil het gebrekkig rechtssysteem hervormen, dat openstaat voor georganiseerde misdaad (…) en politieke druk. Maar een effectieve zuivering kan niet worden bereikt door procedures met voeten te treden, de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht met voeten te treden en de rechtsstaat met voeten te treden.’
Tijdens de klimaattop van de VN, die van 31 oktober tot 12 november in Glasgow plaatsvindt, wordt vuurwerk verwacht tussen de Schotse en Britse regeringen. COP26 wordt officieel georganiseerd door de Britten, maar met de grootste stad van Schotland als gastheer zal de pro-onafhankelijkheidspartij SNP van Nicola Sturgeon ongetwijfeld een prominente rol spelen, schrijft Politico EU.
De Schotse regering van Sturgeon is ambitieuzer op het gebied van klimaatverandering dan de Britse regering
De door de SNP geleide Schotse regering van Sturgeon is ambitieuzer op het gebied van klimaatverandering dan de Britse regering en heeft zich ten doel gesteld om tegen 2045 een nuluitstoot van CO2 te bereiken, tegenover het VK in 2050. Dat de SNP de macht deelt met de Schotse Groene Partij, de eerste keer dat een groene partij aan een regering in het VK deelneemt, is daarbij een factor van betekenis.
Milieuactivisten zijn bezorgd over steun van Britse ministers aan nieuwe olie- en gaswinning in de Noordzee, waaronder plannen voor exploratie van het Cambo-olieveld bij de Shetlandeilanden.
EY Ierland breidt uit
Dienstverlener EY creëert het komende jaar meer dan achthonderd banen in Ierland, bericht RTÉ, de Ierse publieke omroep. Het bedrijf is op zoek specialisten op het gebied van onder meer belastingen, audit, consulting, economie, recht, duurzaamheid, technologie en cyberbeveiliging. Met de uitbreiding zal het aantal medewerkers van het bedrijf in Ierland op 4200 komen.
‘De fundamentele veranderingen als gevolg van de pandemie, in combinatie met bredere macro-economische tegenwind en veranderende bedrijfsmodellen, hebben geleid tot een grotere vraag naar onze diensten om onze klanten te helpen de meest complexe zakelijke uitdagingen aan te gaan’, aldus Frank O’Keeffe, Managing Partner EY in Ierland. Hij voegde eraan toe dat het nieuwe hybride werkmodel van EY betekent dat het werk zal kunnen worden verricht door mensen overal op het eiland. ‘De medewerkers zullen de mogelijkheid hebben om te wisselen tussen werken op locatie bij de klant, vanuit een EY-kantoor of vanuit huis op een manier die het beste werkt voor onze klanten, onze mensen en voor ons bedrijf.’
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
