De Duitse Anna Haifisch (30) maakt snel naam in de stripwereld met haar door dieren bevolkte graphic novels over het kunstenaarsbestaan. Begin november staat ze op Crossing Border in Den Haag.
Alleen al haar naam is briljant: Anna Haifisch. Beng! [Haifisch betekent ‘haai’]. In 1986 werd ze geboren in Leipzig, waar ze ook heeft gestudeerd en tegenwoordig haar atelier heeft. Anna Haifisch tekent comics, undergroundstrips waarin niet veel gebeurt, maar die wel heel goed zijn. Kikkers bezuipen zich op feestjes, twee skaters belanden in een griezelig opvangcentrum voor elektrische gitaren, een of ander figuur wordt door zijn Nintendo in de maling genomen en moet later als invalkracht in de supermarkt een hippie uit de vuilcontainer wegjagen, en een kungfuvechter – een haas – raakt bevriend met een octopus die net weduwe is geworden.
Dat zijn allemaal korte verhalen, maar onlangs is bij Rotopolpress het eerste langere stripverhaal van Anna Haifisch verschenen: Von Spatz. Alweer zo’n goede naam, als die van een nazi uit een Amerikaanse C-film uit de jaren zeventig. ‘In werkelijkheid’ zijn de Von Spatzs van oude Oostenrijkse adel en in 1938 na de Anschluss van Oostenrijk bij Hitler-Duitsland naar de VS geëmigreerd. Daar hebben ze het Von Spatz Rehab Center gesticht, dat de op leeftijd geraakte hippiedochter Margarete nu met veel liefde leidt.
Het Rehab Center is een psychiatrisch ziekenhuis voor opgebrande striptekenaars. Een losse verzameling modernistische kubussen met veel glas, veel licht, veel rust en veel tijd om te tekenen. Tussendoor vinden er groepstherapiesessies plaats en wordt natuurlijk ook wel eens een dosis lorazepam geslikt.
‘Als je de hele tijd maar wat voor je uit zit te tekenen, dan komen de lows vanzelf,’ zegt Anna Haifisch. ‘Ik zie dan altijd beelden voor me van Lindsay Lohan met enkelband en e-sigaret in LA, of van rocksterren in de Betty Fordkliniek. Ik kijk daar met een liefdevolle blik naar, waarom weet ik ook niet.’ Maar omdat ze niet een verhaal over zichzelf wilde schrijven, liet ze gewoon Walt Disney in het psychiatrisch ziekenhuis opnemen: als grote dunne gans met snor en een enorme cowboyhoed. Opgebrand wordt Walt in zijn kamer gevonden, letterlijk niet meer dan een leeg omhulsel. ‘Toen ik hier werd binnengebracht, woog ik niet meer dan een kat,’ noteert hij over zijn aankomst in het Von Spatz.
In veel korte episodes vertelt Anna Haifisch over Walts therapie, zijn vooruitgang, existentiële crises en nachtmerries, over innerlijke monologen in haikuvorm, een zonsverduistering en ook over de zeer uiteenlopende interpretaties van de opdracht ‘Teken een verhaal met een emmer, een mees en een wezel met een leuke hoed’. Behalve gans Walt zijn er namelijk nog twee stripcoryfeeën uit de twintigste eeuw bij Margarete von Spatz onder behandeling: de witte muis Tomi (Ungerer) en de kater Saul (Steinberg).
“De kleuren mogen beslist niet deprimerend zijn,” zegt ze. “Ze zijn een eerbetoon aan de Californische zon”
De surreële stijl is de bijzondere kwaliteit van Von Spatz, want die geeft de juiste draai aan het tamelijk uitgemolken thema van de crisisgevoeligheid van de kwetsbare kunstenaarswereld. Als in een aquarium bewegen Walt, Saul en Tomi zich door het Rehab Center. Hun stilzwijgen is ronduit rustgevend, alsof Margarete von Spatz ons lezers ook een paar kalmeringsmiddelen heeft gegeven. ‘Een van de pinguïns wilde dat ik hem met een haring een draai om z’n oren gaf,’ noteert Walt over de pinguïntherapie van de bewoners [waarbij ze pinguïns aaien]. Bij de stelling met boetseerklei in de kunstbenodigdhedenwinkel duikt plotseling stripfiguur Doraemon op. En telkens weer ligt er ergens een ananas.
Ook de kleuren dragen bij aan de onwerkelijke sfeer. Anna gebruikt uitsluitend seringenpaars, oranje, geel, hemelsblauw en oudroze. Hier komt haar achtergrond in het zeefdrukken om de hoek kijken, waarbij doorgaans weinig kleuren worden gebruikt. En haar afkeer van groen. ‘De kleuren mogen beslist niet deprimerend zijn,’ zegt ze. ‘Ze zijn een eerbetoon aan de Californische zon. Ik hoop dat ik die pretentie kan waarmaken, want ik ben daar nog nooit geweest. Het verhaal heb ik, net als Karl May, compleet verzonnen.’
The Artist
Von Spatz is niet Haifisch’ enige strip over het kunstenaarsbestaan. Voor VICE tekent ze wekelijks de webcomic ‘The Artist’, drie pagina’s lange anekdotes uit het leven van een hedendaagse bohemien. Het pijnlijke bezoek aan het ouderlijk huis en de creativiteitscrisis die al Facebookend in bed wordt doorgemaakt zijn evenzeer thema’s als de geweldige herinneringen aan de kunstacademie en het bezoek aan een met clichés overladen vernissage: ‘Haha, no Art Show without a Birdcage. Oh no… there is a naked man over there.’Haifisch heeft nauwe banden met het deel van de Duitse comicscene dat van de kunstacademies komt. Samen met tekenaar James Turek uit Leipzig geeft ze Tiny Masters uit: broekzakgrote strips waarop je een verrassingsjaarabonnement kunt nemen. Elk kwartaal vallen er dan drie nieuwe nummers in de bus, die in good old fanzinestijl worden gekopieerd, gesneden en ingebonden. Tot de tekenaars behoren de Duitse stripgrootheden Arne Bellstorf en Sascha Hommer.
Bovendien is ze mede-initiatiefneemster van het festival The Millionaires Club – alweer zo’n gave naam! – een bonte verzameling strips, illustraties, posters en zeefdrukken, veelal gemaakt door amateurs. Sinds 2013 vindt het gelijktijdig plaats met de Leipziger Buchmesse.
Kunstenares is Anna Haifisch in elk geval graag: ‘Ik heb best een mooi leven. Ik kan zo’n beetje doen wat ik wil en vooral ook wanneer ik wil,’ zegt ze. Dat er onregelmatigheden in het geld verdienen zitten, neemt ze graag voor lief: ‘Als het kan, dan leef ik als een bohemienne. Zo niet, dan kruip ik weg in mijn atelier en eet ik knäckebröd.’
Auteur: Michael Brake
Op zaterdag 5 november is Anna Haifisch te gast op het Crossing Border Festival in Den Haag. Samen met de Nederlandse striptekenaar Wasco en de Fin Tommi Musturi treedt ze op het in het Graphic Novel-programma. Presentatie: Gert Jan Pos.
Die Zeit
Duitsland | dagblad | oplage 540.000
De krant van de Duitse intelligentsia is tolerant en liberaal en biedt iedere donderdag grote politieke analyses. Bij controversiële thema’s worden verschillende meningen en auteurs tegenover elkaar gezet. Voormalig bondskanselier Helmut Schmidt levert regelmatig bijdragen.