360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
MUZIEK – Een vrouw van bijbelse proporties
De Queen of Funk treedt op
Chaka Khan, de dampende, stampende moeder-overste van de funk, komt naar Nederland voor een concert in Paradiso op 17 juli. Ze begon als zangeres in de band Rufus, in een tijd dat de bomen voor het papier waarop deze 360 is gedrukt nog moesten groeien, ging solo sinds 1978, geldt als de ontdekker van Whitney Houston, was intens bevriend met de betreurde Prince en is tot nu toe winnaar van tien Grammy Awards.
‘Chaka Khan over de eerste keer dat zij ooit op het podium stapte’, kopte People onlangs. Om de lezer niet lang in spanning te houden, volgde nog in dezelfde kop Chaka’s onthulling: ‘Ik herinner me er niks van.’ De rest van het bericht is een herschrijving, maar dan slechter, van wat Wikipedia meldt over de onlangs 64 geworden diva.
‘Gefeliciteerd Chaka Khan’, kopte Vogue bij die verjaardag, ‘nog steeds ain’t nobody zoals de Queen of Funk’. Dat klinkt toch beter, al was het maar omdat iedere lezer bij de verwijzing naar la Chaka’s klassieker ‘Ain’t Nobody’ (Loves Me Better) meteen in de feeststemming komt. De jarige Queen werd geëerd met een serie foto’s uit de oude doos, waarmee Vogue aantoonde dat Chaka Khan ‘er allang als een diva uitzag voordat ze er een was’.
‘Ik heb geen tijd voor een man. Tenzij hij echt iets meebrengt. Zoals een grote zak met geld’
Uit zulke verhalen blijkt dat Chaka Khan, de Queen of Funk, groter is geworden dan de som van haar biografische wapenfeiten. Ze is een wereldster, die niet alleen vanwege haar muziek tot de verbeelding spreekt maar om haar hele levenswandel. Elk bericht over haar is goed.
Ook omstreeks die verjaardag kwam The Guardian met een interview waaruit juist blijkt dat Chaka Khan zich haar leven uitstekend herinnert, tot ver vóór die eerste keer op het podium. ‘Ik wilde antropoloog worden. Dat ik kon zingen ontdekte ik pas toen ik letterlijk mijn avondeten bij elkaar moest zingen in het nachtleven van Chicago.’
Ze was toen al weggelopen van huis om zich, op haar zestiende, aan te sluiten bij de Black Panthers. Het stuk in The Guardian, opgetekend door Ruth Huntsman, is eigenlijk geen interview maar een aantal losse uitspraken achter elkaar gezet. Het resultaat is vreemd genoeg niet te lezen zonder een brok in de keel te krijgen voor dit bijzondere mens. ‘Het was slopend voor me om I’m Every Woman te gaan zingen. Ik knokte tegen zo veel gevoelens van onzekerheid, terwijl ik die hymne aan de bevrijding van de vrouw zong’, vertelt ze bijvoorbeeld. En: ‘Ik ben twee keer getrouwd geweest. Allebei de keren vroeg ik me af van wie ze nou hielden: van Chaka Khan of van Yvette Stevens, mijn echte ik. Er zou een man van bijbelse proporties voor nodig zijn om mij over te halen om nog een keer te trouwen. Ik heb geen tijd voor een man. Tenzij hij echt iets meebrengt. Zoals een grote zak met geld.’
Maar ook zonder man is Chaka Khan vandaag de dag ‘gelukkiger dan ooit’, is de laatste uitspraak in The Guardian.
Vorig jaar was dat anders. De Queen of Funk liet zich opnemen in een ontwenningskliniek om van haar verslaving aan pijnstillers af te komen. ‘Dat kwam als een verrassing. Gedurende de vijf decennia van haar carrière leek alles haar zo gemakkelijk af te gaan.’
Volgens de Los Angeles Times was de tragische dood van haar goede vriend Prince daar de aanleiding voor. Prince, schrijver van Chaka Khans hit ‘I Feel For You’, overleed aan een overdosis pijnstillers. Gesterkt kwam ze weer naar buiten, en aan de Birmingham Post verkondigde ze dat ze maar één ding wilde en dat is ‘blijven zingen tot ik er dood bij neerval’. Haar optredens zijn nog altijd wervelend. ‘Zie je bij rockconcerten mensen luchtgitaar spelen, bij een Chaka-show zijn het denkbeeldige synthesizers waarop de noten van “I’m Every Woman” worden aangeslagen. En zelfs de diva zelf gooit er een stukje onzichtbare basgitaar tegenaan op de tonen van het onvergetelijke ‘Tell Me Something Good’.
Op 17 juli is het Koninginnedag in Paradiso.
TENTOONSTELLING – Fierljeppen met Frans accent
Spektakel in het Fries Museum
Eric Giraudet de Boudemange is behalve kunstenaar ook colombofiel oftewel liefhebber van duiven. En omdat hij een kunstenaar is die graag de omgeving bij zijn werk betrekt, kan het dus gebeuren dat hij bij wijze van performance duiven loslaat, zoals twee jaar geleden bij de Cycloop, het beroemde 400 ton staal bevattende collectieve kunstwerk in de bossen van de Essonne (Frankrijk). Le Parisien vond dat ‘een mooie klapper’ om het culturele seizoen mee te openen. Giraudet de Boudemange, die een tijd aan de Amsterdamse Rijksacademie studeerde, heeft twee tentoonstellingen in het Centre Pompidou op zijn naam staan. Op Vimeo is zijn performance That Speechless Man inside a Green Cyborg te zien. Volgens France Culture gaat het hier om een ‘semiotisch spel waarin verwijzingen naar taalexperimenten met mensapen worden vermengd met de figuur van de wilde mens, zoals die bestaat in de Europese folklore’. En wie zou na het zien van de beelden het tegendeel willen beweren? In 2015 reisde Giraudet de Boudemange door Friesland op zoek naar lokale verhalen en tradities. Hij leerde fierljeppen, zocht naar kievietseieren en vergaarde kennis over bedreigde weidevogels. Dat resulteert in een zaalvullend landschap van kunstwerken in het Fries Museum, te zien vanaf 1 juli.
LITERATUUR – De modder tussen moeder en dochter
Kleine, grootse roman uit Zuid-Afrika
De Zuid-Afrikaanse schrijfster Deborah Levy heeft een talent voor prachtige titels. Beautiful Mutants, Swallowing Geography en The Unloved bleven vooralsnog onvertaald. Maar haar nieuwste roman, Hot Milk, is door Roos van de Wardt en Astrid Huisman vertaald als Warme melk en verschijnt dezer dagen bij Uitgeverij De Geus.
The Atlantic vergeleek Warme melk met De vreemdeling van Albert Camus. ‘In beide boeken wordt de moeder-kindrelatie onderzocht en speelt het strand een belangrijke rol.’ Het verhaal speelt zich af in een vakantiehuis aan de zuidkust van Spanje. ‘Maar als dat klinkt als vakantie, heb je het mis’, schreef Erica Wagner in The Guardian.
Warme melk gaat over een moeder, Rose, en haar dochter Sophia, die samen lijden onder de gebreken van Rose’s lichaam. De vraag die in het boek op de spits wordt gedreven is wat er zou gebeuren als Sophia haar moeder zou loslaten.
Als het aantal literaire connotaties een criterium is voor het predicaat “te literair”, dan komt ook Warme melk ervoor in aanmerking
De roman stond vorig jaar op de shortlist voor The Man Booker Prize, na een eerdere nominatie voor Swimming Home, dat prompt vertaald werd als Terug naar huis. Want zo gaat dat met genomineerden voor de belangrijkste Engelse boekenprijs; alle bedenkingen verdwijnen als sneeuw voor de zon. Aanvankelijk, schreef The Guardian, had Levy niet eens een uitgever kunnen vinden voor Terug naar huis, dat als ‘te literair’ werd bestempeld. Het verscheen bij een kleine, alternatieve uitgever genaamd And Other Stories. Inmiddels is Levy onder contract bij Penguin Random House, een mastodont in het landschap van Engelstalige literatuur.
Als het aantal literaire connotaties een criterium is voor het predicaat ‘te literair’, dan komt ook Warme melk ervoor in aanmerking, want het boek staat bol van verwijzingen naar de klassieke mythologie. ‘Net als in het even sterke Terug naar huis, een koortsachtig verhaal over verlangen en verraad, heeft Levy [in Warme melk] een ogenschijnlijk simpel verhaal afgezet tegen een achtergrond waar een duistere dreiging gromt, afgewisseld met lepe, droge humor’, vat The New York Times het boek samen. Alsof Camus nog niet genoeg was, vergeleek The Observer het werk van Levy met dat van Virginia Woolf, vanwege ‘de levendigheid waarmee zij het innerlijk leven schetst’.
‘ De relatie moeder-dochter is beroemd om de monstrueuze perverteringen die erin op kunnen treden. Levy’s droomachtige Warme melk is niet gemakkelijk om te lezen – ondanks het perfecte proza –, omdat het boek ons diep de moerassen in trekt van een moeders liefde en wanhoop, een dochters afhankelijkheid en de vijandigheid en woede die oplaaien tussen twee individuen die elk strijden voor hun leven’, schrijft The Independent. ‘Warme melk is doordrenkt van de mediterrane mythe van Demeter en Persephone (…), telkens wisselen de moeder en de dochter van rol als slachtoffer en dader, als de sterkere en de zwakkere. De medische klachten van Rose zijn raadselachtig, misschien wel verzonnen, en zij wisselt voortdurend tussen zwak, hulpbehoevend, koket en manipulatief. Sofia snakt naar vrijheid, en zoekt naar uitgangen, frisse lucht. De vraag die dit boek stelt is: waarom moeten moeders zo tekeergaan om hun dochters te beletten huns weegs te gaan?’
Over dat perfecte proza merkte de Washington Post op: ‘Levy schrijft in een precieze stijl. De absurde wendingen lijken aanvankelijk willekeurig, maar tonen ten slotte een groter patroon.’
Auteur: Pieter van den Blink
Openingsbeeld: © Jon Super / SilverHub / REX / Shutterstock