Op 6 november worden in de VS midterm-verkiezingen gehouden. De grote vraag is of de Democraten de Republikeinen hun meerderheid zullen ontnemen. In Texas, voedingsbodem van het rechtse tribalisme, woedt een titanenstrijd tussen de conservatief Ted Cruz en zijn opponent, voormalig punkrocker Beto O’Rourke, die bepalend zou kunnen zijn voor de toekomst van Amerika.
Tijdens een zwoele nacht in Austin, tegen de achtergrond van de glinsterende wolkenkrabbers van het florerende centrum, zet Beto O’Rourke zijn vermetele plannen uiteen om Texas, en Amerika, een ander aanzien te geven. Voor hem staat een goeddeels jonge menigte, opeengepakt in een park, zinderend van nauwelijks verholen vreugde. Zelfs in de liberale bubbel van Austin hebben ze niet eerder zoiets meegemaakt: een Democraat die een serieuze kans maakt te worden gekozen als senator en daarmee Ted Cruz van zijn troon zou stoten – de Tea Party-fanaticus die zelfs door mede-Republikeinen de duivel in eigen persoon wordt genoemd. ‘We nemen het niet op tegen een politieke partij of een bepaald idee’, houdt O’Rourke zijn aanhang voor. Hij steekt als een vurige revolutionair een vuist in de lucht, terwijl hij ondertussen met de charmes van een podiumdier probeert het publiek voor zich te winnen.
De boodschap is boven alles positief. De 45-jarige O’Rourke heeft Obama’s slogan uit 2008, ‘Hope and Change’ [Hoop en verandering] aangepast aan deze donkere tijden: ‘Hope over Fear’ [Geen angst maar hoop]. ‘We gaan de strijd aan voor elkaar en voor dit land dat me zo dierbaar is’, zegt hij, waarna oorverdovend gejoel klinkt.
Vermetel is nog niet eens het juiste woord voor O’Rourkes campagne. ‘Explosief’ komt dichter in de buurt. Het is op zich al een wonder dat een voormalig punkrocker die zich heeft ontpopt tot politicus, en die een jaar geleden nauwelijks enige bekendheid genoot buiten El Paso, de grensplaats die hij binnen het Congres vertegenwoordigt, zich in Texas in de strijd werpt. Het is 25 jaar geleden dat de staat voor het laatst een Democratische senator had. Sinds 1998 heeft Texas alle federale posities laten bekleden door Republikeinen. Maar de laatste peilingen geven aan dat het een zeer spannende strijd zal worden. Het gerespecteerde Cook Political Report zei tot verbijstering van velen dat de verkiezingen een dubbeltje op zijn kant gaan worden. In de peiling van Real Clear Politics ligt Cruz met vier punten voor, maar ook daar wordt gesproken van een dubbeltje op zijn kant.
Beto-effect
De reikwijdte is nauwelijks te overzien. Als O’Rourke erin zou slagen Cruz naar huis te sturen, dan zouden de Democraten weer De reikwijdte is nauwelijks te overzien. Als O’Rourke erin zou slagen Cruz naar huis te sturen, dan zouden de Democraten weer de meerderheid krijgen in de Senaat, met alle gevolgen van dien voor het programma van Donald Trump – en wellicht zou het zelfs tot een impeachment kunnen leiden. Maar de weerslag zou nog veel groter zijn. Texas heeft het op een na hoogste inwoneraantal van de Verenigde Staten. Gezien de prognose dat het aantal inwoners van Texas in 2050 zal zijn verdubbeld tot meer dan vijftig miljoen – even veel als Californië en New York bij elkaar – zal de nu al aanzienlijke invloed op de Amerikaanse cultuur en politiek dan helemaal immens zijn. Volgens Pulitzerprijswinnaar Lawrence Wright zal het geringste teken dat Texas een wezenlijke rol gaat spelen, een ware aardverschuiving in gang zetten. ‘Als dat eenmaal gebeurt, verandert de hele politieke situatie in het land. De Republikeinse presidentiële strategie komt dan zwaar onder vuur te liggen; zonder Texas kunnen ze het Witte Huis wel op hun buik schrijven.’
Wrights boek God Save Texas kwam eerder dit jaar uit, toen er nog geen sprake was van het zogeheten Beto-effect. Het heeft haast iets griezeligs. Wright uitgangspunt – dat de sleutel van de toekomst van Amerika in handen ligt van Texas, dat niet alleen een belangrijke voedingsbodem is van het rechtse tribalisme dat Washington in de greep heeft, maar ook een mogelijke oplossing zou kunnen zijn – is precies waar het om draait in deze titanenstrijd om de zetel in de Senaat.
‘Cruz en O’Rourke vertegenwoordigen verschillende visies op de toekomst van Texas, en van Amerika’, zegt Wright. ‘Cruz heeft een kille visie, waarin mensen worden buitengesloten, en
die niet in de pas loopt met de centralistischere politieke opvattingen die eigenlijk kenmerkend zijn voor Texas.’ Zelfs in zeer conservatieve gebieden, zoals de voorsteden van Dallas, duiken bordjes met ‘Beto for Texas’ op. Verrassend, gezien O’Rourkes achtergrond als bassist in een punkband en zijn onomwonden liberale opvattingen over kwesties als algemeen toegankelijke gezondheidszorg, wapenwetgeving, de hervorming van de immigratiewetten en het legaliseren van marihuana.
Jongeren zeggen dat ze zich aangetrokken voelen tot de nieuwe manier van politiek die Beto hanteert (iedereen gebruikt zijn voornaam, die je uitspreekt als ‘Betto’). Men vindt het prettig dat hij wars is van focusgroepen en strategen, dat hij zegt wat hij denkt en dat hij weigert geld aan te nemen van grote bedrijven. De ‘Beto for Texas’-campagne is gedrukt in zwart-wit en niet in het blauw van de Democraten, om aan te geven dat men grenzen wil slechten.
Sinds de tussentijdse verkiezingen van 2014 zijn er zo’n 1,6 miljoen extra kiezers geregistreerd, en die toename kan van cruciaal belang zijn voor O’Rourke. Een van zijn stokpaardjes is dat Texas een conservatieve noch een liberale staat is. Het is vooral een staat waar men niet naar de stembus gaat. In 2016 wist Trump Texas binnen te halen met negen punten voorsprong, maar zowel hij als Hillary Clinton werd afgestraft door het leger aan Texanen dat thuisbleef. Slechts 43 procent van de geregistreerde keizers nam de moeite te gaan stemmen – een van de laagste opkomstcijfers van het hele land – en het aantal jonge mensen dat ging stemmen was nog veel lager. Als O’Rourke niet alleen die poel van jongeren aan zich weet te binden, maar ook nog eens de mensen met een laag inkomen en de hispanics, die meer sympathie hebben voor de Democraten maar zelden naar de stembus gaan, dan lijkt de hersenschim van een paar maanden geleden ineens realiteit te kunnen worden.
En dan zijn er ook nog vrouwen als Jennifer Harris (45). Zij is de trotse eigenaresse van een bumpersticker met de tekst: ‘Republicans for Beto’. Harris stemt al twintig jaar op de Republikeinen, maar nu gaat ze op O’Rourke stemmen. ‘Gematigde vrouwen zoals ik, die hebben gestudeerd, zijn het beu, al dat tribalisme en de negatief geladen politiek die Ted Cruz vertegenwoordigt.’ Harris heeft al langer problemen met haar gezondheid, en ze heeft er geen vertrouwen in dat onder de Republikeinen haar ziektekostenverzekering overeind zal blijven. Onder invloed van de Tea Party heeft Texas het grootste aantal onverzekerden van heel Amerika – zo’n 4,3 miljoen mensen, onder wie 623.000 kinderen.
Harris heeft ook een zoontje van tien, en tot haar verbijstering heeft ze geconstateerd dat de Tea Party-Republikeinen met hun belastingverlagingen de investeringen in onderwijs op openbare scholen hebben terug-geschroefd tot zo’n 9000 dollar per kind per jaar. Dat is een kwart minder dan het landelijk gemiddelde, in een staat waar 10 procent van de Amerikaanse kinderen woont. De druppel voor Harris was het feit dat Ted Cruz de kandidatuur van Brett Kavanaugh voor het hooggerechtshof steunde, ondanks aantijgingen van seksueel wangedrag. ‘Republikeinse vrouwen zijn kwaad’, zegt Harris. ‘Wij zouden weleens de doorslag kunnen gaan geven bij deze verkiezingen.’
De laatste keer dat in Texas de balans doorsloeg naar de andere kant, is dertig jaar geleden. De staat was vele decennia in handen geweest van de Democraten, maar in de jaren tachtig en negentig kwam er een ommekeer en werd het een Republikeins bolwerk. Toen Cruz in 2012 meeliftte op de Tea Party-golf en zo in de Senaat belandde, had hij enkel een interne strijd hoeven leveren – tussen rechts en ultrarechts – om uit te maken wie de Republikeinse kandidaat zou worden. Al met al won hij dat jaar de voorverkiezingen met 631.000 stemmen – in een staat met 27 miljoen inwoners.
Positieve politiek
Cruz, die maar twee jaar ouder is dan O’Rourke, maar overkomt alsof hij tot een veel stoffiger generatie behoort, volgt de traditionele campagneaanpak: veel geld steken in negatief getinte spotjes die de integriteit van zijn tegenstander in twijfel moeten trekken. Vorige maand waarschuwde hij nog dat zijn tegenstander van plan zou zijn in heel Texas het barbecueën te verbieden. Onlangs moest O’Rourke zijn excuses aanbieden voor een recensie van een Broadwayshow die hij in 1991 had geschreven, toen hij negentien was, en die iemand ergens had weten op te duiken. In die recensie schreef hij dat de actrices weinig andere kwaliteiten hadden dan ‘gigantische borsten en strakke billen’.
Maar over het algemeen genomen pakt het goed uit, O’Rourkes weigering om af te wijken van zijn positieve politiek. Uit het feit dat Cruz hulptroepen heeft ingeschakeld in de vorm van zijn aartsvijand Trump, blijkt wel dat hij ten einde raad is.
Ondanks alle tekenen dat Cruz ’m knijpt, is het nog te vroeg om hem in politiek opzicht af te schrijven. Als we kijken naar het stemgedrag in Texas, wijst alles erop dat de Republikein de meeste kans maken om te winnen. Voor Texas was 2004 een historisch jaar: de minderheidsgroepen – latino’s, zwarten en Aziaten – overtroffen de witte meerderheid. Sindsdien is de latino-populatie alleen nog maar gegroeid, tot momenteel 40 procent van de Texaanse bevolking. Het aandeel witte, niet-hispanic Texanen, ook wel Anglos genoemd, is teruggedrongen tot 42 procent. De fundamentele geografische verschuiving betekent dat rechtse Republikeinen – overwegend witte mannen – steeds minder een afspiegeling vormen van de Texaanse bevolking. Op electoraal vlak sijpelen deze verhoudingen maar heel langzaam door. Het merendeel van de mensen die naar de stembus gaan, zijn nog altijd witte Texanen.
Een paar uur ten zuiden van Austin ligt Gonzales, een plaatsje met zevenduizend inwoners, in een gebied van veehouders. Gonzales schreef geschiedenis als het stadje waar in 1835 het eerste schot van de Texaanse Onafhankelijkheidsoorlog werd gelost, nadat kolonisten hadden geweigerd Mexico een geleend kanon terug te geven.
‘We hebben het nu al moeilijk genoeg op het platteland, en die vent wil iedereen een uitkering geven. Alles wat we nog hebben, zou zo wegvloeien’
Terwijl de kolonisten van Gonzales de strijd aanbonden met het Mexicaanse leger, hielden ze een zelfgemaakt spandoek in de lucht waarop het kanon was getekend, met als tekst: ‘Come and take it’ [Kom hem maar halen]. Die kreet is door de Tea Party overgenomen als symbool voor de onverschrokkenheid van de Texanen en hun liefde voor wapens. Ted Cruz droeg een Come and take it-speldje op zijn revers, toen hij de Senaat toesprak. Op het plein van Gonzales wappert nu een grote Come and take it-vlag.
Een eindje uit het centrum van het stadje zitten vier cowboys in restaurant Cow Palace, moe van een lange ochtend in het zadel. WR Low (75) kauwt op zijn gefrituurde steak, die is overgoten met witte saus, en legt uit waarom er helemaal geen sprake is van een spannende strijd. ‘Het is een gelopen race. Niemand gaat op die vent stemmen’, zegt hij, doelend op O’Rourke. ‘Omdat het een mafketel is. Zijn programma slaat nergens op. Hij is tegen de politie en tegen het leger. Hij wil dat iedereen de grens oversteekt en hier zijn hand ophoudt.’
Als ‘die vent’ wordt gekozen, denkt Low, dan komt de hele manier van leven van de cowboys in het gedrang. ‘We hebben het nu al moeilijk genoeg op het platteland, en die vent wil iedereen een uitkering geven. Alles wat we nog hebben, zou zo wegvloeien.’
Gary Henderson (64) kijkt vanaf zijn ranch naar zijn koeien die in de beschutting van mesquitebomen en eiken staan. Volgens hem is het probleem met de Democraten dat ze denken dat het geld aan de bomen groeit. ‘Er moet ergens een grens zijn – zij geven belastingvoordelen aan miljonairs.’ Maar Trump heeft toch net een belastingvoordeel van 30 miljard dollar gegeven aan mensen die meer dan een miljoen per jaar verdienen? Dat is wel zo, maar dat was niet politiek gemotiveerd, zegt Henderson. Persoonlijk heeft hij nauwelijks baat gehad bij de belastingvoordelen van Trump. ‘Maar mijn belasting is in ieder geval niet omhooggegaan.’
Toekomst
Gonzales bestaat voor 40 procent uit hispanics, al zou je dat niet zeggen. De latino-gemeenschap is min of meer onzichtbaar, aangezien de meesten van hen een baan hebben in de vleesverwerkende industrie net buiten de stad, en degenen die wel in de stad wonen zich gedeisd houden.
Sebastian Esquivel (21) is een van de koks van Milupita Taco House, een familiebedrijf . Hij heeft nog nooit van zijn leven gestemd en volgens hem heeft niet een van zijn ongeveer twintig familieleden in Gonzales – stuk voor stuk Amerikaanse staatsburgers – ooit de gang naar de stembus gemaakt. De namen Beto O’Rourke en Ted Cruz zeggen hem niets, en hij heeft ook geen idee bij welke partij ze horen. ‘Om heel eerlijk te zijn kan het me niets schelen’, zegt hij.
Wat kan hem dan wel schelen? ‘Mijn familie, mijn eigen leven. Brood op de plank, geld om de rekeningen te betalen.’
Dit is de uitdaging waar Beto O’Rourke zich voor geplaatst ziet. Hele gemeenschappen van gemarginaliseerde stemgerechtigden die buiten het politieke proces zijn geplaatst – stelselmatig, jaren en jaren. Er is meer voor nodig is dan één superster-kandidaat tijdens één verkiezingsronde om hen bij de politiek te betrekken. De toekomst van Texas, van Amerika, ligt in hun handen. Alleen weten zij dat zelf nog niet.
Auteur: Ed Pilkington Pilkington
