Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Zuid-Korea, waar oud-president Yoon Suk Yeol ongeveer vier maanden geleden een mislukte staatsgreep pleegde. Wat is er sindsdien gebeurd in het land? En wat heeft de toekomst in petto?
Op 3 december om half elf ’s nachts kondigde de toenmalige Zuid-Koreaanse president Yoon Suk Yeol een staat van beleg aan. Met dit decreet stopte hij alle politieke activiteiten in het land en beperkte hij de persvrijheid. Het leger en de politie werden de straten opgestuurd, maar binnen de kortste keren trokken grote massa’s Zuid-Koreanen ook de straat op om tegen Yoons decreet te demonstreren, meldt The Economist.
Voor parlementariërs volgde er een race tegen de klok, beschrijft The New York Times. Zuid-Koreaanse politici renden, gesteund door de mensen op straat, naar het parlementsgebouw en klommen over de hekken om binnen te komen. Ze barricadeerden de deuren om in veiligheid over het decreet te kunnen stemmen. Veiligheidsdiensten bestormden het parlement en andere gebouwen om politieke tegenstanders te arresteren en alle activiteiten stil te leggen. Rond twee uur ’s nachts stemde het parlement tegen Yoons beslissing en trokken de veiligheidsdiensten weg.
Iets na vier uur in de ochtend sprak de president het volk toe op televisie en zei dat hij de stemming van het parlement zou gehoorzamen en het decreet zou intrekken. Zijn staatsgreep was mislukt. Het was de eerste keer dat er opnieuw een staat van beleg werd aangekondigd sinds het land in 1980 een democratie werd, aldus The Economist.
Waarom wilde Yoon Suk Yeol een staatsgreep plegen?
Yoon is een bekende officier van justitie die meerdere hoge ambtenaren en zakenmannen heeft veroordeeld. In de verkiezingen van 2022 leidde hij de People Power Party (PPP) naar de overwinning, ondanks dat hij geen politieke ervaring had. Maar tijdens zijn presidentschap werd zijn agenda meermaals geblokkeerd door de oppositie, de Democratic Party of Korea (DPK), die een meerderheid heeft in het parlement. Daarbij werd hij achtervolgd door schandalen rond hem en zijn partij, bericht Al Jazeera.
De Japanse columnist Aoki Yoshiyuki van NHK World werkte in het NHK-kantoor in Seoel dicht in de buurt van het bestormde parlementsgebouw. ‘Ik was geschokt toen ik hoorde dat er een staat van beleg was ingevoerd vanwege een binnenlands politiek conflict [in plaats van een aanval uit het buitenland].’ Ongeveer een week na de staatsgreep gaf Yoon een speech waarin hij in twee minuten zijn excuses aanbood en vervolgens een half uur spendeerde aan het legitimeren van zijn staatsgreep.
Hij zei dat de DPK ‘de nationale politiek onmogelijk had gemaakt’. Als hoge autoriteit had hij daarom de beslissing genomen om het land te redden en de politie en het leger te gebruiken om de situatie te normaliseren. Volgens Yoshiyuki lijkt het erop dat de voormalige president zich liet inspireren door extreemrechtse complotdenkers die hem hadden aangemoedigd om drastische maatregelen te nemen. In augustus 2024 voorspelde een lid van de Democratische Partij dat Yoon op een dag de staat van beleg zou afkondigen, maar volgens de columnist wilde niemand dit destijds geloven.
‘Ik wilde niet dat mijn manschappen criminelen werden en ik wilde ook niet dat mensen gewond zouden raken’
The New York Times wijst op twee inschattingsfouten die Yoon maakte bij het uitvoeren van zijn staatsgreep. Ten eerste onderschatte hij de reactie van het Zuid-Koreaanse volk. Yoon had de directe demonstraties die volgden op zijn beslissing niet zien aankomen. Ten tweede misrekende hij zich in de steun die hij kreeg van het leger en de politie. Veel soldaten en agenten gingen tegen hun wil de straat op of schaamden zich toen ze ‘s nachts geconfronteerd werden met demonstraties. ‘We vroegen ons af: Wat zijn we hier aan het doen? en schaamden ons,’ zei kolonel Kim Hyeon-tae, die met zijn troepen door de ramen van het parlementsgebouw naar binnen klom. ‘Ik wilde niet dat mijn manschappen criminelen werden en ook niet dat mensen gewond zouden raken,’ zei luitenant-generaal Kwak, die uiteindelijk zijn eenheden beval om terug te trekken.
Wat gebeurde er na Yoon Suk Yeols gefaalde poging tot een staatsgreep?
Kort na zijn poging tot een staatsgreep werd Yoon door het parlement uit zijn ambt gezet. Begin januari werd er een arrestatiebevel voor Yoon uitgevaardigd door het Departement van Corruptieonderzoek voor Hooggeplaatste Functionarissen (CIO), dat hem vervolgens beschuldigde van meerdere strafbare feiten, waaronder poging tot een staatsgreep, meldt Al Jazeera. Yoon liet zich echter niet gevangen nemen en verschool zich in zijn woning, waar hij beschermd werd door zijn bodyguards.Twee weken en twee confrontaties met de politie later werd Yoon uiteindelijk gearresteerd. Bij de tweede arrestatiepoging werd zijn huis belegerd door drieduizend agenten die barricades met prikkeldraad en ingehuurde knokploegen moesten trotseren om de oud-president te kunnen oppakken.
Gedurende het eerste verhoor, dat vierentachtig uur duurde, werkte Yoon niet mee met de autoriteiten. Als gevolg daarvan veroordeelde de rechter hem tot nog eens twintig dagen in hechtenis. De onderzoekers waren bang dat Yoon ‘bewijsmateriaal zou vernietigen’. Buiten de rechtbank hadden supporters van Yoon zich verzameld. Op het moment van de uitspraak werd de aanwezige politie overweldigd en bestormden pro-Yoon-demonstranten de rechtbank, meldt The Guardian. Het interieur van de rechtbank werd vernietigd en verschillende leden van het CIO-onderzoeksteam werden aangevallen door de boze menigte. Na vier uur had de politie de situatie weer onder controle.
Intussen waren er ook conflicten binnen het Zuid-Koreaanse parlement ontstaan. Han Duck-soo, de vicepresident die Yoon opvolgde als uitvoerend president na zijn afzetting, werd op 27 december uit zijn ambt gezet door een motie van het parlement. Al in de eerste weken botste Han met het parlement omdat hij weigerde de drie lege zetels in het hooggerechtshof op te vullen. In het Zuid-Koreaanse hooggerechtshof zijn er negen zetels, maar slechts zes ervan waren bezet, legt Associated Press uit. Als de drie lege zetels gevuld werden, was er meer kans voor het hooggerechtshof om Yoon Suk Yeol schuldig te bevinden. Het parlement besliste daarom dat Hans weigering een obstructie van justitie was en zette hem uit zijn ambt. Hij werd ook beschuldigd van medeplichtigheid aan Yoons staatsgreep.
Terwijl Han in hechtenis werd gehouden, werd de minister van Financiën, Choi Sang-mok van de PPP, aangesteld als uitvoerend president. Hij wees twee nieuwe rechters aan voor het hooggerechtshof, maar kon het niet eens worden met het parlement over een progressieve negende rechter. Intussen organiseerde hij een reeks gesprekken met wereldleiders om hen te verzekeren dat de politieke situatie in Zuid-Korea stabiel was. Op 24 maart besloot het hooggerechtshof dat Hans afzetting ongegrond was en werd hij direct hersteld in zijn ambt als uitvoerende president. Het is nooit bewezen dat Han medeplichtig was aan de staatsgreep.
Yoon Suk Yeol is veroordeeld. Wat brengt de toekomst?
Op 4 april oordeelden de rechters van het hooggerechtshof unaniem dat Yoon Suk Yeol uit zijn ambt gezet moest worden. Het oordeel kwam 122 dagen nadat het parlement voor de motie had gestemd. Het hof van justitie bevestigde dat de staat van beleg niet was afgekondigd volgens de constitutie. Yoon werd ook schuldig bevonden aan een reeks andere feiten, zoals het inzetten van het leger tegen de bevolking en obstructie van de werking van het parlement. ‘Door noodprocedures te misbruiken en de constitutie te ondermijnen, heeft Yoon de historische trauma’s van autoritaire onderdrukking weer opgehaald,’ aldus het gerecht. Zijn acties hebben ernstige maatschappelijke, economische, politieke en diplomatieke gevolgen, aldus The Chosun Daily.
Touw, hamers, blinddoeken en knuppels werden later in het onderzoek naar voren gebracht als bewijsmateriaal
Inmiddels is aan het licht gekomen dat Yoons staatsgreep al zes maanden voor de uitvoering ervan in het diepste geheim werd samengesteld door een kleine groep mensen, waaronder zijn grootste aanhanger, de minister van Defensie Kim Yong-hyun en een klein aantal generaals en ambtenaren, die allen zijn gearresteerd voor het plegen van een staatsgreep en landverraad. Het plan hield onder meer de bezetting in van meerdere mediaorganisaties en overheidsinstellingen, waarbij ook het water en de elektriciteit van die gebouwen zouden worden afgesloten. Politieagenten zouden de oppositie arresteren en sommigen hadden zelfs de opdracht gekregen om ambtenaren te martelen om valse verklaringen af te dwingen. Touw, hamers, blinddoeken en knuppels werden later in het onderzoek naar voren gebracht als bewijsmateriaal, meldt The New York Times.
Volgens de Zuid-Koreaanse grondwet moet er na een afzetting van een president binnen zestig dagen een nieuwe president gekozen worden. Dit betekent dat de volgende presidentsverkiezingen zullen plaatsvinden op 3 juni, waarmee de regering het laatst mogelijke moment voor verkiezingen heeft uitgekozen. Tot die tijd zal Han Duck-soo aangesteld blijven als uitvoerende president. Leden van de regering die zich kandidaat willen stellen, moeten hun dagelijkse functies stopzetten voor 4 mei. Op 11 mei zullen alle kandidaten geregistreerd worden en van 12 mei tot 2 juni zijn de officiële campagnes gepland, legt The Korea Times uit. Nadat de overwinning van de nieuwe president is bekrachtigd, zal hij of zij direct in functie treden zonder overgangsperiode. De DPK en de PPP zijn beiden begonnen met voorbereidingen voor de verkiezingen.
Kweon Seong-dong van de PPP heeft tijdens een spoedvergadering van de partij gezegd dat de DPK nooit verantwoordelijkheid heeft genomen voor de politieke chaos die ze teweegbracht. Hoewel de rechtbank Yoons acties onconstitutioneel had verklaard, zou het ook de DPK hebben bekritiseerd voor het creëren van een politieke blokkade. De DPK had een reeks moties tegen regeringsleden ingediend die voor veel spanning zorgden tussen de twee partijen. De Democratische Partij reageerde dat de PPP verantwoordelijkheid moet nemen voor de politieke crisis die hun partij heeft veroorzaakt en daarom geen kandidaat naar voren moet brengen voor de verkiezingen.
‘Zuid-Korea behoort tot een groeiend aantal landen die te maken hebben met de ontmanteling van democratische instituties’
Hoewel Yoon is veroordeeld en de rust lijkt teruggekeerd, is opinieschrijver Lee Kyong-hee nog steeds bezorgd en vindt ze dat we niet te vroeg mogen juichen. Volgens haar is Yoons afzetting door het hooggerechtshof de eerste stap naar het repareren van de beschadigde Zuid-Koreaanse democratie. Hoewel Yoons staatsgreep uiteindelijk werd tegengehouden door het Zuid-Koreaanse volk en haar autoriteiten, heeft deze een verdeelde maatschappij achtergelaten, vertelt ze in The Korea Herald.
Lee wijst op Yoons propaganda en complottheorieën. Terwijl hij in hechtenis zat bleef hij zijn volgers aansporen om ‘te vechten tot het einde’. Dit leidde tot een groeiend aantal supporters die elementen overnemen van de Amerikaanse MAGA-beweging. Ze liepen rond met bordjes met daarop ‘Stop the steal’ en ‘Make Korea great again’ en zwaaiden zelfs met Amerikaanse vlaggen. Lee trekt ook een parallel met de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021 en de bestorming van de rechtbank door de Yoon-aanhangers. Aan de andere kant waren er in de koude wintermaanden ook mensen op straat om te demonstreren tegen Yoons acties en het trage verloop van zijn proces. ‘Het lijkt erop dat Zuid-Korea tot een groeiend aantal landen behoort die te maken hebben met civiele intolerantie en de ontmanteling van democratische instituties. Met de VS onder Trump als het ultieme voorbeeld,’ merkt Lee op.
De aankomende verkiezingen zullen een grote uitdaging vormen voor het land. De hoogste prioriteit is om de ideologische split in de maatschappij te overbruggen, economische hervormingen door te voeren en diplomatieke betrekkingen te herstellen. De PPP moet zichzelf volledig distantiëren van Yoon en zijn extreemrechts gedachtegoed om een geloofwaardige partij te blijven, iets wat tot nu toe nog niet is gebeurd. Daarbij komt dat Yoon Suk Yeol, hoewel afgezet, niet zomaar verdwijnt. Hij en zijn handlangers zullen eventueel de verkiezingen proberen te beïnvloeden. De DPK heeft echter ook enkele uitdagingen in het vooruitzicht, omdat ook zij door delen van de maatschappij wordt gewantrouwd. ‘Wie de volgende president ook wordt, hij zal over een buitengewoon vermogen moeten beschikken om de diepgewortelde politiek van haat en wraak omver te werpen, en zo het volk te verenigen en een stabiele en welvarende toekomst te scheppen,’ concludeert Lee.