Het gaat om voormalige Oegandese rebellen van de ADF
Bij een aanval in het noordoosten van de Democratische Republiek Congo (DRC) door de Armed Democratic Forces (ADF), een rebellengroep die banden heeft met de Islamitische Staat (ISIS), zijn minstens 43 mensen omgekomen, meldt Al Jazeera.
De regionale woordvoerder van het leger, luitenant Jules Tshikudi Ngongo, zei donderdag dat minstens 43 landgenoten zijn gedood en 44 huizen zijn platgebrand tijdens de aanval, die woensdagavond plaatsvond in Bafwakoa, in de provincie Ituri.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Het leger heeft moeite om de ADF, geleid door voormalige Oegandese rebellen, in bedwang te houden, terwijl het tegelijkertijd strijdt tegen verschillende andere rebellengroepen in het oosten – waarvan de grootste de M23 is, die wordt gesteund door Rwanda‘, voegt de Qatarese zender eraan toe.
De voormalige president van de Democratische Republiek Congo (DRC), Joseph Kabila, is dinsdag bij verstek ter dood veroordeeld ‘wegens oorlogsmisdaden en verraad’, aldus de BBC. Kabila, die ervan wordt beschuldigd steun te hebben verleend aan de M23, de door Rwanda gesteunde rebellengroep die het oosten van de DRC heeft geteisterd, is door een militaire rechtbank schuldig bevonden aan ‘verraad, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden, waaronder moord, seksueel geweld, foltering en opstand’, aldus de Britse omroep.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De 54-jarige voormalige president ‘ontkende de beschuldigingen, maar verscheen niet voor de rechtbank om zich te verdedigen’, omdat hij van mening was dat de rechtbanken werden gebruikt als een ‘instrument van onderdrukking’. Hij had de DRC in 2023 verlaten, maar verscheen in mei van dit jaar kort in Goma, in het oosten van het land. Het is onbekend waar hij zich momenteel bevindt.
De aanval vond plaats terwijl burgers een wake hielden
De gewapende groep ADF (Allied Democratic Forces), die trouw heeft gezworen aan Islamitische Staat, heeft in de nacht van maandag op dinsdag het dorp Ntoyo aangevallen, gelegen in de regio Bapere in Noord-Kivu, volgens lokale en veiligheidsbronnen. Daarbij zijn eenenzeventig mensen vermoord.
‘De aanval vond plaats (…) terwijl burgers een wake bijwoonden. De aanvallers hebben burgers met messen en kogels gedood’, aldus Radio Okapi. ‘Het maatschappelijk middenveld vreest dat het voorlopige dodental nog zal stijgen, aangezien veel inwoners nog steeds vermist worden’, benadrukt het Congolese medium.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De inzet van het Oegandese leger samen met de Congolese strijdkrachten in het noordoosten van de DRC sinds 2021 heeft geen einde gemaakt aan de vele wandaden van de ADF, een groep die oorspronkelijk werd gevormd door voormalige Oegandese rebellen.
Na enkele maanden van relatieve rust hebben deze mannen in juli en augustus moorddadige gewelddaden gepleegd tegen burgers in Noord-Kivu en Ituri, waarbij meer dan honderd mensen om het leven zijn gekomen.
In juli ondertekenden de DRC en M23 nog een staakt-het-vuren
‘De rebellen van M23 hebben vorige maand minstens 140 mensen vermoord in het oosten van de Democratische Republiek Congo (DRC), een van de ergste wreedheden die de gewapende groep heeft begaan sinds haar heropleving eind 2021’, schreef de BBC woensdag, onder verwijzing naar een rapport van de ngo Human Rights Watch (HRW).
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Getuigen hebben de ngo verteld dat de door Rwanda gesteunde rebellen dorpelingen, ‘voornamelijk vrouwen en kinderen, grotendeels afkomstig uit de etnische groep van de Hutu’s’, in de regio Rutshuru, vlak bij het Virunga National Park, ‘standrechtelijk hebben geëxecuteerd’. Deze nieuwe golf van geweld heeft plaatsgevonden terwijl de DRC en M23 in juli een staakt-het-vuren hebben ondertekend en er onderhandelingen gaande zijn over een definitief vredesakkoord.
Van de inhoud van het akkoord zijn weinig details bekend
Vertegenwoordigers van Rwanda en de Democratische Republiek Congo (DRC) ‘hebben op vrijdag 27 juni in Washington een langverwacht vredesakkoord ondertekend, dat onder auspiciën van de Verenigde Staten tot stand is gekomen na meer dan twee maanden van Amerikaanse bemiddeling’, vat The New Times samen.
De overeenkomst werd ondertekend door de Rwandese minister van Buitenlandse Zaken, Olivier Nduhungirehe, en zijn Congolese ambtgenoot, Thérèse Kayikwamba Wagner, in aanwezigheid van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, aldus de Rwandese krant. Beide landen hadden medio juni een voorlopige overeenkomst ondertekend.
De overeenkomst, waarvan slechts weinig details bekend zijn, eist met name de ‘terugtrekking, ontwapening en voorwaardelijke integratie’ van de gewapende groeperingen die in het oosten van de DRC strijden, aldus de website van de BBC. De Britse omroep benadrukt dat eerdere vredesakkoorden in de regio mislukt zijn, maar dat dit ‘de Amerikaanse en Congolese president er niet van heeft weerhouden om dit akkoord als een historische overwinning te presenteren’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Na maanden van geweld, waardoor in 2025 honderdduizenden mensen ontheemd raakten, verlangt de bevolking eindelijk naar veiligheid en stabiliteit. Maar het optimisme [over het vredesakkoord] wordt getemperd door ervaringen uit het verleden. Schendingen van eerdere akkoorden, economische belangen die verband houden met instabiliteit en de zwakte van regionale toezichthoudende instellingen nopen tot waakzaamheid’, waarschuwt de nieuwswebsite Beto.cd.
Voor Donald Trump – die vrijdag opnieuw zijn wens uitsprak om de Nobelprijs voor de Vrede te ontvangen voor zijn goede diensten – is deze overeenkomst ook een voorbeeld van de ‘transactionele diplomatie’ die hem kenmerkt, merkt de Financial Times op.
Het oosten van de DRC zit namelijk vol met zeldzame mineralen die zeer gewild zijn bij elektronicafabrikanten, en Washington heeft zijn rol als bemiddelaar afhankelijk gemaakt van de toekenning van mijnbouwrechten, wat volgens de economische krant ‘Amerikaanse investeringen van miljarden dollars in de mijnbouw en infrastructuur’ in het vooruitzicht stelt.
De stortregens die vrijdag en zaterdag op de Congolese hoofdstad Kinshasa neervielen, hebben volgens een voorlopige inschatting van de autoriteiten minstens negentien levens geëist in verschillende wijken van de stad. De hevige regenval ‘veroorzaakte overstromingen en aardverschuivingen in de wijk Ngaliema, ten westen van Kinshasa, waarbij minstens zeventien mensen omkwamen’, aldus ABC News.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Twee inwoners van de wijk Lemba, in het zuiden van de stad, kwamen om toen ze bedolven werden onder het puin van een ‘ingestorte muur’, meldt de Amerikaanse zender. In april hadden soortgelijke overstromingen al ongeveer dertig mensen het leven gekost. In mei kwamen er zeker honderd mensen om het leven bij overstromingen in het oosten van de DR Congo.
Kabila zou een handlanger zijn van de rebellengroep M23
De senatoren stemden donderdag in geheime stemming, met achtentachtig stemmen voor en vijf tegen. Hun stem opent de weg naar juridische procedures tegen het voormalige staatshoofd. Zijn opvolger, Félix Tshisekedi, beschuldigt hem ervan een handlanger te zijn van de anti-regeringsgroep M23, een van de strijdende partijen in het conflict dat in het oosten van het land woedt en almaar escaleert. Sommige waarnemers zijn van mening dat de stemming van de senatoren kan leiden tot een ‘verergering’ van het conflict, omdat door deze beslissing ‘Joseph Kabila en zijn vermeende of bewezen bondgenoten zouden kunnen radicaliseren’, aldus het Burkinese dagblad Le Pays.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Nu er in Doha (…) en Washington (…) onderhandelingen gaande zijn om een vredesakkoord met de M23 te bereiken, zou het het beste zijn geweest als Kinshasa had afgezien van de procedure om de immuniteit van de voormalige president op te heffen, om niet de indruk te wekken olie op het vuur te gooien’, meent de krant. ‘Tenzij dit een strategie is van president Tshisékedi om te voorkomen dat zijn voorganger naar huis terugkeert (…) Het lijdt geen twijfel dat hij hem liever ver buiten zijn landsgrenzen ziet dan erbinnen.’
Door ontbossing komen in de DRC vaak overstromingen voor
‘De provincie Zuid-Kivu (…) is getroffen door een tragedie van dramatische proporties’, vat Africa Radio samen. ‘In de nacht van donderdag 8 op vrijdag 9 mei veroorzaakten stortregens overstromingen in Kasaba, een afgelegen dorp aan de oevers van het Tanganyika-meer.’ Bernard Akili, hoofd van de sector Nganja, waar Kasaba ligt, legde uit dat de inwoners ‘midden in hun slaap’ werden overvallen. ‘De meeste overledenen waren kinderen en ouderen,’ aldus Akili.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Dergelijke rampen komen vaak voor in de DR Congo, vooral aan de oevers van de grote meren in het oosten van het land die omringd worden door heuvels. Deze heuvels zijn aangetast door ontbossing die wordt aangewakkerd door de steenkoolhandel. In 2023 kostten overstromingen aan vierhonderd mensen het leven in verschillende steden aan de oevers van het Kivu-meer.
Zo’n honderdvijftig opvarenden konden worden gered
Ten minste 148 mensen zijn omgekomen toen een boot in brand vloog en kapseisde op de Congo-rivier in de buurt van Mbandaka in het noordwesten van de Democratische Republiek Congo (DRC), volgens een nieuw voorlopig dodental dat vrijdag werd gepubliceerd. ‘Meer dan vijfhonderd mensen’ waren aan boord van de boot op het moment van het ongeluk, meldt Sky News.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Verschillende passagiers, waaronder vrouwen en kinderen, stierven nadat ze in het water waren gesprongen zonder te kunnen zwemmen’, vervolgt de zender. Het ongeluk gebeurde dinsdag toen een vrouw kolen aanstak om een maaltijd te bereiden in de buurt van een lading brandstof, die vlam vatte en explodeerde. De houten boot stond in lichterlaaie en kapseisde. De autoriteiten hebben gewaarschuwd dat het dodental nog verder zal stijgen.
De rebellen beschuldigen de Congolese regering van sabotage
De Alliantie voor de Congostroom, waarvan M23 deel uitmaakt, heeft zich teruggetrokken uit de vredesbesprekingen die gericht zijn op het oplossen van het conflict in het oosten van de Democratische Republiek Congo (DRC). Dat schrijft de BBC. De alliantie zei dat ze niet langer kon deelnemen aan de besprekingen, die zouden plaatsvinden in Luanda, de hoofdstad van Angola, met vertegenwoordigers van de regering van de DRC.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De M23-rebellen hebben de regering van de DRC ervan beschuldigd de vredesbesprekingen te saboteren door straaljagers en drones in te zetten om dichtbevolkte gebieden te bombarderen. Ondanks de terugtrekking van M23 heeft Tina Salama, woordvoerster van president Felix Tshisekedi, bevestigd dat de DRC-delegatie dinsdag zal deelnemen aan de gesprekken. In een verklaring gaf het Angolese presidentschap aan dat de DRC-delegatie al in het land was voor rechtstreekse onderhandelingen.
De gesprekken waren bedoeld om het escalerende geweld aan te pakken dat volgens VN-rapporten sinds januari aan bijna drieduizend mensen het leven heeft gekost en meer dan 700.000 burgers op de vlucht heeft gejaagd. In het conflict, dat al sinds 2021 aan de gang is, hebben de M23-rebellen aanzienlijke territoriale overwinningen geboekt in het oosten van de DRC, naar verluidt met de steun van Rwanda. De oorlog heeft grote gevolgen voor de regio: de Verenigde Naties maken melding van grote humanitaire noden en mensenrechtenschendingen.
De DRC hield een gesprek met M23 tot nu toe steeds tegen
Angola maakte woensdag bekend dat er dinsdag in de Angolese hoofdstad Luanda gesprekken zullen beginnen tussen delegaties van de Congolese regering en de gewapende rebellengroep M23, die grote delen van het land in handen heeft. Dat schrijft Radio Okapi. Angola treedt op als bemiddelaar in het conflict in het oosten van de Democratische Republiek Congo en probeert naast M23 ook Rwanda – het land dat de rebellengroep steunt – bij de vredesonderhandelingen te betrekken.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Eén belangrijk struikelblok is in ieder geval uit de weg geruimd: de vredesgesprekken liepen steeds weer vast vanwege de herhaalde weigering van de Congolese president Félix Tshisekedi om met M23 te praten. Deze week verklaarde de president echter bereid te zijn om het gesprek met hen aan te gaan. Deze ommezwaai in Kinshasa is het gevolg van het staatsbezoek aan zijn Angolese ambtgenoot João Lourenço op dinsdag. Het doel van deze ontmoeting was ‘overleg’ over de situatie in de DRC, volgens een eerdere verklaring uit Luanda.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de Democratische Republiek Congo (DRC), waar al jaren een conflict aan de gang is dat vergeleken met veel andere oorlogen maar weinig media-aandacht krijgt. Waar liggen de oorzaken van dit conflict en wat kan eraan worden gedaan?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – tijdelijk al vanaf €1,50 per maand – op 360 Magazine.
Wat is er aan de hand in de DRC?
Al vijftien jaar lang woedt er in de voormalige Belgische kolonie een regionaal conflict tussen het Congolese leger en de door Rwanda gesteunde rebellengroep M23. Waar het conflict eerst weinig aandacht kreeg in de media in vergelijking met de oorlog in Oekraïne en Gaza, wordt er sinds de opmars van de rebellengroep in januari dit jaar weer wat vaker over geschreven in de internationale pers.
M23 is een afkorting van Mouvement du 23-Mars, oftewel de beweging van 23 maart. Op deze datum werd in 2009 een akkoord gesloten tussen de rebellengroep en het Congolese leger om M23 op te nemen in het leger. De groepering wordt geleid door etnische Tutsi’s die zeggen dat ze de wapens moesten opnemen om de rechten van de minderheidsgroep te beschermen. In 2012 kwam de groep vanwege hun slechte leefomstandigheden en het lage loon dat ze in het leger verdienden in opstand en begon te muiten. Sindsdien staat ze bekend als de rebellengroep M23.
Er zijn in totaal naar schatting 7 miljoen ontheemden in de DRC, van wie de meerderheid in de oostelijke provincies woont
Kort na haar oprichting in 2012 veroverde M23 Congolees grondgebied en nam het onder meer de grote stad Goma in, een belangrijk handels- en transportknooppunt met een miljoen inwoners in de provincie Noord-Kivu. Deze daden werden internationaal veroordeeld en M23 werd beschuldigd van oorlogsmisdaden en mensenrechtenschendingen. De rebellengroep zag zich gedwongen zich terug te trekken uit Goma en werd door het Congolese leger en een VN-macht uit Congo verdreven, schrijft Deutsche Welle. De rebellen stemden vervolgens in met integratie in het leger in ruil voor de belofte dat Tutsi’s beschermd zouden worden. ‘Maar in 2021 nam de groep de wapens weer op, omdat het leger volgens hen zijn beloften had gebroken,’ legt de BBC uit.
Eind januari dit jaar namen de rebellen opnieuw Goma in. Kort daarop volgde de provinciehoofdstad Bukavu in Zuid-Kivu. Volgens de nieuwswebsite allAfrica zijn meer dan vijfhonderdduizend mensen in Noord- en Zuid-Kivu ontheemd geraakt als gevolg van deze recente opmars van M23. Er zijn in totaal naar schatting 7 miljoen ontheemden in de DRC, van wie de meerderheid in de oostelijke provincies woont. De Verenigde Naties schatten dat drieduizend mensen, voornamelijk burgers, zijn gedood tijdens de aanval van M23 op Goma. Volgens velen ligt het dodental veel hoger.
Het risico op massale wreedheden is ook groot in een regio waar roofbouw door rebellen, milities en regeringstroepen aan de orde van de dag is. De VN heeft gewaarschuwd voor de rekrutering van steeds meer kinderen, ontvoeringen, moorden en seksueel geweld, aldus allAfrica. ‘Toen de rebellen Goma innamen, waarschuwden VN-hulporganisaties voor een grote humanitaire crisis met tekorten aan voedsel en water, ziekenhuizen die overspoeld werden door slachtoffers en lichamen die op straat lagen’, schrijft de BBC.
In haar opstand tegen het Congolese leger staat M23 niet alleen. ‘Sinds 2012 verklaren VN-experts en mensenrechtenorganisaties expliciet dat Rwanda M23 steunt door hen te voorzien van logistieke middelen, wapens en zelfs personeel, ook al hebben Rwandese leiders herhaaldelijk ontkend de M23-rebellen te steunen,’ aldus Deutsche Welle.
Wat zijn de oorzaken van het conflict?
Dat Rwanda zich met het conflict bemoeit, is geen verrassing voor wie de voorgeschiedenis van de oorlog in de DRC kent. Het Qatarese Al-Jazeerazet in een overzichtelijk artikel op een rijtje welke gebeurtenissen de aanleiding vormden voor de huidige strijd. De DRC-crisis begon in de nasleep van een reeks gevechten om de macht nadat het land in 1960 onafhankelijk was geworden van België. Deze gevechten leidden tot in de moord op de eerste premier Patrice Lumumba en het drie decennia durende militaire bewind onder dictator Mobutu Sese Seko.
Etnische spanningen in Rwanda in de jaren zestig dwongen meer dan driehonderdduizend mensen van de Tutsi-minderheidsgroep te vluchten naar buurlanden, met name naar de DRC. Sommige van deze vluchtelingen hergroepeerden zich en probeerden de macht te grijpen in Rwanda nadat het land in 1962 onafhankelijk werd van België. In oktober 1990 brak er een burgeroorlog uit nadat het Rwandees Patriottisch Front (RPF), een Tutsi-rebellengroep onder leiding van de huidige Rwandese president Paul Kagame, vanuit Oeganda Rwanda binnenviel. In april 1994 vielen hardline Hutu-milities Tutsi’s en gematigde Hutu’s aan. Deze aanval vormde de aanleiding tot een massaslachting waarbij in honderd dagen tussen de 800.000 en 1 miljoen mensen omkwamen. Het bloedbad ging de boeken in als ‘de Rwandese genocide’.
De RPF van Kagame veroverde de Rwandese hoofdstad Kigali op 4 juli, terwijl ondertussen naar schatting 2 miljoen Hutu-burgers uit angst voor wraak en vergeldingsaanvallen naar de DRC vluchtten. Op die manier kwamen de Tutsi’s – van wie er in de jaren zestig al duizenden naar de DRC waren vertrokken – opnieuw in aanraking met de Hutu’s. Hutu-milities, die om het bewind van Kagame te ontvluchten naar vluchtelingenkampen in het oosten van de DRC uitweken, begonnen zich te hergroeperen om een Hutu-regering in Kigali te herstellen. Ze lanceerden aanvallen op Rwanda en doodden ook Tutsi’s in de DRC. Als reactie hierop begon Rwanda Tutsi-milities in de DRC te bewapenen.
Naast het etnische conflict in Rwanda speelt ook mee dat de DRC zeer rijk is aan natuurlijke hulpbronnen, zoals goud, tin en coltan
In de DRC waren veel Congolezen boos over het corrupte bewind van dictator Mobutu. Er ontstonden rebellengroepen die hem omver wilden werpen, zoals de AFDL onder leiding van Laurent-Desire Kabila. Rwanda, dat Mobutu ervan beschuldigde onderdak te bieden aan Hutu-daders van genocide, bewapende de rebellen en stuurde in 1996 Rwandese troepen. Op 24 oktober 1996 lanceerden de door Tutsi’s gedomineerde AFDL in Kivu en troepen van het Rwandese leger offensieven in het oosten van de DRC, wat het begin was van de Eerste Congo-oorlog. Oeganda, Eritrea, Angola en Burundi – allemaal bondgenoten van Rwanda – sloten zich bij de oorlog aan. Deze eindigde met de machtsovername van Kabila in 1997. Het jaar daarop brak de Tweede Congo-oorlog uit, die tot 2003 duurde.
Naast het etnische conflict in Rwanda speelde ook mee dat de DRC zeer rijk is aan natuurlijke hulpbronnen, waaronder metalen en mineralen zoals goud, tin en coltan, die essentieel zijn voor de productie van mobiele telefoons en batterijen voor elektrische voertuigen. De rijkdommen hebben een cyclus van corruptie en bloedvergieten op gang gebracht doordat gewapende groepen, lokale milities en buitenlandse actoren strijden om de controle over het gebied, schrijft Deutsche Welle.
Bij het nagaan van de oorzaken van het conflict in de DRC moeten we ook de rol van het kolonialisme niet uit het oog verliezen
In de afgelopen jaren heeft M23 verschillende lucratieve mijnbouwgebieden in beslag genomen. In een rapport van VN-experts van december vorig jaar staat dat M23 elke vier weken ongeveer 120 ton coltan naar Rwanda opstuurt. Verder merken de experts op dat de export van mineralen uit Rwanda de afgelopen jaren enorm is gestegen, waarvan het grootste deel vermoedelijk afkomstig is uit de DRC, aldus de BBC.
Bij het nagaan van de oorzaken van het langdurige conflict in de DRC moeten we tot slot ook de rol van het kolonialisme niet uit het oog verliezen, merkt Business Day op. ‘De geschiedenis van de betrekkingen tussen de verschillende naties in Afrika kan voor buitenstaanders erg moeilijk te begrijpen zijn. Ze illustreren de willekeur waarmee koloniale machten gebieden binnen landen hebben afgebakend, vaak zonder de moeite te nemen ervoor te zorgen dat de nationale grenzen een afspiegeling zijn van de werkelijke grenzen tussen verschillende etnische groepen. Het resultaat is dat mensen van dezelfde etnische familie in verschillende landen terechtkomen met verschillende koloniale tradities, terwijl verschillende etnische groepen met een lange geschiedenis van conflicten tussen stammen kunstmatig aan elkaar worden “gelast” als één land,’ aldus het Nigeriaanse zakenblad.
Hoe kan vrede worden bereikt?
Er zijn al verschillende pogingen ondernomen om het conflict te beëindigen. Zo was er op 8 februari jl. een top in Tanzania waarop leiders van de landen in zuidelijk en oostelijk Afrika er bij alle strijdende partijen op aandrongen om binnen vijf dagen vredesbesprekingen te houden. De leiders van de strijdkrachten van de acht lidstaten van de East African Community (EAC) en de zestien lidstaten van de Southern African Development Community (SADC) kregen de opdracht om bijeen te komen ‘en richtlijnen te geven voor een onmiddellijk en onvoorwaardelijk staakt-het-vuren’, aldus een woordvoerder, geciteerd door de BBC. Een staakt-het-vuren biedt echter weinig hoop op een uitweg uit de oorlog. Sinds het begin van het conflict in 2021 zijn er al zes wapenstilstanden getekend, die vervolgens steeds weer werden verbroken.
Verder is er in de DRC een vredesmacht van de VN actief, beter bekend onder het acroniem MONUSCO en een van de duurste en omvangrijkste VN-missies in de geschiedenis. Maar dit orgaan is zeer impopulair in de DRC en heeft weinig tot geen invloed. In 2022 braken na nieuwe aanvallen van M23 gewelddadige protesten uit waarbij werd opgeroepen tot het vertrek van MONUSCO. Bij de rellen kwamen minstens 32 burgers en vier vredeshandhavers om het leven, schrijft Al-Jazeera. In januari 2024 werd dan ook besloten dat de vredesmacht zich uiterlijk december 2024 uit de DRC moest terugtrekken. Hoewel de VN-missie meer dan negentienduizend medewerkers inzet, is dit nog steeds ‘een zeer klein aantal voor een land met ongeveer 73 miljoen inwoners en een gebied dat anderhalf keer zo groot is als Quebec,’ aldus het Quebecse tijdschrift L’actualité.
‘De VN-troepen hebben weinig effect op het lokale geweld. Ze hebben bijvoorbeeld niet eens geprobeerd te voorkomen dat M23 Goma innam’
‘De missie richt zich vooral op nationale en regionale factoren, zoals onderhandelingen tussen staten, de exploitatie van de rijkdommen van het land en (…) de organisatie van verkiezingen. De VN-troepen hebben weinig effect op het lokale geweld. Ze hebben bijvoorbeeld niet eens geprobeerd te voorkomen dat M23 Goma innam.’ Volgens L’actualité wordt het geweld vooral veroorzaakt door lokale conflicten over hulpbronnen, land en politieke macht. ‘Dorpsbewoners, lokale traditionele en administratieve leiders en militieleiders hebben allemaal belangen die verweven zijn met nationale en regionale kwesties.’
Een ander middel om vrede tot stand te brengen is een dialoog, waarbij de leiders van de oorlogvoerende landen met elkaar om tafel gaan. Met dat doel werd in 2022 het proces van Luanda gelanceerd, een initiatief van de Angolese president João Lourenço om de spanningen tussen Rwanda en de DRC te verminderen. Lourenço treedt op als bemiddelaar in de gesprekken tussen de Congolese president Félix Tshisekedi en de Rwandese president Paul Kagame.
Hoewel dit initiatief door de internationale gemeenschap wordt gesteund, klinken er ook steeds meer kritische geluiden over de effectiviteit ervan, aldus Radio France Internationale. Zo laat het vredesproces belangrijke actoren in de regio buiten beschouwing, zoals Burundi en Oeganda. Duizenden Burundese soldaten hebben in de DRC gestreden aan de kant van de Congolese strijdkrachten. Ze speelden onder andere een belangrijke rol bij het stuiten van de opmars van M23 naar de provincie Zuid-Kivu.
Het is onmogelijk om vrede te bereiken zonder alle partijen bij de onderhandelingen te betrekken
‘Volgens deskundigen van de VN hebben Rwandese troepen in de DRC de opdracht gekregen om op het slagveld troepen van het Burundese leger onder vuur te nemen. Sommige Burundese soldaten zijn zelfs gevangengenomen en krijgsgevangen gemaakt door M23 en hun bondgenoten,’ aldus RFI. ‘Andersom zijn volgens de VN de spanningen tussen Rwanda en Burundi verergerd als gevolg van de deelname van de Burundese nationale strijdkrachten aan operaties tegen M23 en het Rwandese leger.’
Het is dus onmogelijk om vrede te bereiken zonder alle partijen bij de onderhandelingen te betrekken. Bovendien is volgens RFI het risico aanwezig dat de Burundese president Evariste Ndayishimiye de oplossing van het conflict zal dwarsbomen als hij buiten het vredesproces wordt gehouden. Hetzelfde geldt voor de Oegandese president Yoweri Museveni, die graag zijn imago als ‘de wijze man’ van de regio in stand wil houden.
Een ander punt van kritiek is dat het proces van Luanda voorbijgaat aan de oorzaken van het conflict: de wens van de buurlanden van de DRC om hun handelsroutes naar het oosten van de DRC en hun toegang tot bodemschatten veilig te stellen. ‘Zolang wij niet onder ogen zien dat Kigali en Kampala hun economische ontwikkeling uitbesteden aan het oosten van de DRC, zal het moeilijk zijn om deze crisis op een duurzame manier op te lossen,’ aldus Zobel Behalal, expert in transnationale misdaad, zoals geciteerd door RFI. Eind september vorig jaar zei Bintou Keita, hoofd van de VN-missie voor de stabilisering van de situatie in de DRC, op een bijeenkomst van de Veiligheidsraad in New York: ‘De heimelijke export van natuurlijke hulpbronnen uit de DRC ondermijnt de inspanningen voor het herstellen van de vrede.’
Naast het proces van Luanda, dat zich vooral inzet voor de politieke verhoudingen tussen de DRC en Rwanda, is er ook het proces van Nairobi. Dit vredesinitiatief werd in 2022 opgericht door Oost-Afrikaanse staatshoofden en focust op de militaire aspecten van het conflict. Zo pleit het voor een onmiddellijk staakt-het-vuren, repatriëring van buitenlandse soldaten en roept het de strijdende partijen op tot ontwapening en demobilisatie.
‘Militaire druk, vredesakkoorden en ad-hoc-oplossingen zullen de problemen in de regio niet oplossen’
In de praktijk is daar echter weinig van te merken, schrijft senior onderzoeker Remadji Hoinathy in een artikel voor Institute for Security Studies Africa. ‘Militaire druk en vredesakkoorden zullen de problemen in de regio niet oplossen. Ad-hoc-oplossingen zijn ook niet het antwoord (…) De complexe conflicten in de DRC vinden hun wortels in de historische, lokale, nationale en regionale onenigheden. De huidige crisis vereist onmiddellijke reacties die goed gecoördineerd en op elkaar afgestemd zijn. De Afrikaanse Unie, de Verenigde Naties en andere belangrijke externe partners moeten de Oost-Afrikaanse Gemeenschap helpen vrede te vinden (…) Het allerbelangrijkste is dat er druk wordt uitgeoefend op de regering van de DRC om haar banden met gewapende groepen te verbreken, en op de Rwandese regering om haar steun aan M23 te beëindigen,’ concludeert Hoinathy.
De VN zegt ernstig bezorgd te zijn over hun welzijn
Volgens de Verenigde Naties heeft de M23, een gewapende groep die in 2021 de wapens opnam tegen de regering in Kinshasa, honderdzestien patiënten ontvoerd uit het ziekenhuis CBCA en vijftien anderen uit het ziekenhuis Heal Africa. Beide ziekenhuizen staan in de oostelijke stad Goma. De VN zei zich ‘ernstig zorgen’ te maken over het welzijn en de veiligheid van degenen die zijn ontvoerd. Dat staat in een verklaring die maandag in Genève werd uitgegeven.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Er worden steeds meer gevallen van arrestaties en ontvoeringen door de rebellen (…) gemeld in Goma,’ merkt Radio Okapi op. Volgens het Congolese medium heeft M23 het ook gemunt op jongeren en volwassen mannen. ‘Er circuleren talloze opsporingsberichten over vermiste personen, van wie sommigen door de bezettingstroepen zijn gearresteerd en anderen door onbekenden zijn ontvoerd,’ meldt het onafhankelijke radiostation.
Slechts een week na Goma is de stad Bukavu veroverd
Op zondag werd Bukavu, de hoofdstad van de provincie Zuid-Kivu, ingenomen door de door Rwanda gesteunde rebellen van M23. Na Goma is dit de tweede grootste stad in het oosten van de Democratische Republiek Congo die veroverd wordt. Op zondagochtend hadden de rebellen het centrum van Bukavu bereikt, meldt de gouverneur van Zuid-Kivu. Hij voegt daaraan toe dat de Congolese strijdkrachten zich hadden teruggetrokken om gevechten in steden te voorkomen. Hierdoor ontstond er een machtsvacuüm in de stad. ‘Gisteren grepen jongeren naar de wapens en begonnen ze te plunderen,’ melde een anonieme inwoner van Bukavu aan BBC. ‘Toen de M23-rebellen zondagochtend binnenkwamen, werden ze hartelijk welkom geheten.’
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Bukavu ligt aan de grens met Rwanda en is een doorvoerpunt voor de lokale mineralenhandel. De Congolese regering beschuldigt Rwanda van expansionistische ambities en het zaaien van chaos om van de Congolese mineralen te kunnen profiteren. De Rwandese president Paul Kagame heeft aangegeven dat Rwanda’s hoogste prioriteit de veiligheid is en betreurt het falen van de DRC om de rebellenbeweging aan te pakken, die ook als een bedreiging voor Rwanda wordt gezien. Tijdens de top van de Afrikaanse Unie in Ethiopië deze week werd de oproep aan de M23-rebellen om zich te ontwapenen herhaald. ‘We zijn allemaal erg bezorgd over het uitbreken van een regionale oorlog,’ aldus Bankole Adeoye, commissaris voor Vrede en Veiligheid dan de Afrikaanse Unie.
De leiders van de landen in zuidelijk en oostelijk Afrika, die zaterdag bijeen waren op een top in Tanzania, ‘drongen er bij alle strijdende partijen [in de Democratische Republiek Congo] op aan om binnen vijf dagen vredesbesprekingen te houden’, meldt de BBC. De hoofden van de strijdkrachten van de acht lidstaten van de East African Community (EAC) en de zestien lidstaten van de Southern African Development Community (SADC) kregen de opdracht om bijeen te komen ‘en technische richtlijnen te geven voor een onmiddellijk en onvoorwaardelijk staakt-het-vuren’, aldus een woordvoerder.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het doel van de top was om een uitweg te vinden uit het conflict dat al meer dan drie jaar woedt in het oosten van de Democratische Republiek Congo en dat de afgelopen weken in een stroomversnelling is geraakt. In de gevechten staat het Congolese leger tegenover de gewapende groep M23 en zijn Rwandese bondgenoten, die gestaag terrein winnen. Sinds het conflict in 2021 begon, zijn er al zes wapenstilstanden getekend, die vervolgens systematisch werden verbroken.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
