Dat Volodymyr Zelensky, voordat hij in april 2019 president van Oekraïne werd, in zijn land bekend werd met de televisieserie Dienaar van het volk, is inmiddels bij veel mensen bekend. Hij vervulde de rol van een leraar die tegen wil en dank staatshoofd wordt. Maar wat voor serie is het eigenlijk?
Critici en kijkers zijn sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne verbijsterd en verbluft over het profetische karakter van fictieve televisieserie Dienaar van het Volk die momenteel in een aantal Europese landen wordt uitgezonden. In Frankrijk bijvoorbeeld door de zender Arte, die zoals Courrier international schrijft, deze teaser gebruikt. In Nederland zijn de eerste twee seizoenen te zien op YouTube, met automatische ondertiteling in het Engels.
‘Het is geen gemakkelijke serie om naar te kijken’, schrijft Victoria Segal in haar recensie voor de Britse krant The Times, nadat ze op 6 maart de eerste drie afleveringen zag op het Britse Channel 4. Een ‘must watch’ noemt Segal de serie waarin Zelensky ‘als Vasyl Petrovitsj Goloborodko, een ‘“geschiedenisleraar uit Kiev”, met 67 procent van de stemmen president van Oekraïne wordt nadat zijn tirade tegen politieke “klootzakken” viraal is gegaan’.
Het eerste seizoen van de komedie, die tussen 2015 en 2019 in Oekraïne werd uitgezonden, werkt voor Segal op wrange manier als ‘een tijdmachine doordat het het normale leven in Kiev laat zien: een verjaardagsfeestje, ruzies over een parkeerplaats, een klaslokaal vol praatgrage middelbare scholieren, iemand die op de fiets door een nog ongerepte stad rijdt…’ Het is onmogelijk, aldus Segal, om niet ‘geschokt en ontdaan’ te zijn door deze beelden, die uit een andere tijd lijken te stammen.
En het is uiteraard nog verontrustender dat de hoofdpersoon in Dienaar van het Volk niemand minder is dan Volodymyr Zelensky: de voormalige acteur die in 2019 president van Oekraïne werd en die inmiddels voor de hele wereld het symbool is geworden van het Oekraïense verzet tegen de invasie door Vladimir Poetin.
Zelenksy’s handtekening
De Italiaanse krant La Repubblica schrijft dat Dienaar van het Volk, dat drie seizoenen lang werd uitgezonden door het Oekraïense kanaal 1+1, ‘Zelensky’s handtekening draagt in vrijwel elke scène’. Volgens het Italiaanse dagblad werd de serie geproduceerd door Kvartal 95, de productiemaatschappij van Zelensky, waar overigens een luchtje aan zit, omdat het bedrijf opdook in de Pandora Papers. Zelensky werkte niet alleen als acteur mee aan de serie, maar ook als ‘bedenker, scenarist en regisseur, samen met Andriy Jakovlev en Oleksiy Kiriosjenko’.
De serie is volgens La Repubblica een ‘zotte vertelling’ over een geschiedenisleraar die president van zijn land wordt dankzij een video waarin hij corruptie aan de kaak stelt. Het is een verhaal in de vorm van een ‘populistische droom’, dat zo’n groot succes werd in Oekraïne dat ‘Zelensky en andere medewerkers van Kvartal 95 in maart 2018 een politieke partij oprichtten met de naam Dienaar van het Volk, waarmee de voormalige komiek in het voorjaar van 2019 de presidentsverkiezingen won.
‘Het is een intelligente, interessante en goed geacteerde satire’
Stuart Heritage, tv-journalist van The Guardian, schrijft dat het kijken naar de serie ‘een beter begrip geeft van de oorsprong en de politieke overtuigingen van de man die nu heldhaftig zijn natie verdedigt tegen tirannie’. Het is niet alleen ‘een belangrijk historisch document’, volgens Heritage, maar hij is ook te spreken over de kwaliteit ervan: ‘het is een intelligente, interessante en goed geacteerde satire, die overkill vermijdt en een duidelijk standpunt biedt.’
‘Britse critici hadden misschien een positief vooroordeel toen ze op Channel 4 naar Dienaar van het Volk gingen kijken, maar het programma had dat zeker niet nodig om aanbevolen te worden, vindt ook de criticus van Financial Times.
De Amerikaanse journalistieke site Quartz merkte vorige week op dat het uitbreken van de Russische invasie in Oekraïne heeft geleid tot een heropleving van de nieuwsgierigheid naar deze serie, die tot dan toe niet veel belangstelling had gewekt buiten het eigen land. Ooit werd de serie in de VS uitgezonden op Netflix, maar daarna was hij alleen nog beschikbaar op YouTube, in een versie met Engelse ondertitels, aldus Quartz.
Rechtenverkoop
Daar is nu verandering in gekomen. ‘Omroepen over de hele wereld kopen de rechten op Zelensky’s Dienaar van het Volk’, aldus Quartz. ‘Volgens Eccho Rights, het bedrijf dat de serie internationaal distribueert, is de verkoop aan omroepen de afgelopen dagen drastisch gestegen.’ Onder meer ‘MBC in het Midden-Oosten, ANT 1 in Griekenland en PRO TV in Roemenië hebben de serie gekocht, volgens Eccho Rights. De groep heeft ook overeenkomsten gemeld met omroepen in Bulgarije, Moldavië, Estland, Finland en Georgië.
In de begindagen van de oorlog, aldus Quartz, ‘begonnen kijkers clips te verspreiden die nu surrealistisch lijken. In één ervan, die onderzoeksjournalist Vera Bergengruen van Time op Twitter plaatste, krijgt de fictieve president een telefoontje van de voormalige Duitse bondskanselier Angela Merkel. Ze biedt Oekraïne aan tot de Europese Unie toe te treden, maar realiseert zich dan dat ze zich vergist heeft: ze dacht dat ze de president van Montenegro aan de lijn had.’
Het is bizar en pijnlijk om de aanvankelijke blijdschap en de daarop volgende teleurstelling te zien van acteur Zelensky in de wetenschap dat president Zelensky begin maart daadwerkelijk het Oekraïense lidmaatschap van de EU heeft aangevraagd. Dergelijke toevalligheden maken het kijken naar de serie tot een uitzonderlijke ervaring.
Lees ook: