Tag: Donald Tusk

Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de Poolse verkiezingen. In Polen is er een eerste stemronde geweest en op 1 juni zal de tweede stemming worden gehouden. Wie doen er allemaal mee en wat staat er op het spel? 

Wie zijn de belangrijkste kandidaten?

In de eerste ronde van de Poolse verkiezingen waren vooral vier namen van belang: Karol Nawrocki, Rafał Trzaskowski, Sławomir Mentzen en Szymon Hołownia. 

Karol Nawrocki is de kandidaat die de conservatieve en nationalistische partij Prawo i Sprawiedliwość (Wet en Rechtvaardigheid, afgekort tot PiS) vertegenwoordigt. Hij is geen lid van de partij, maar PiS wil graag een nieuw gezicht presenteren in de hoop zo meer invloed te krijgen. Nawrocki’s campagne is ontsierd door controverses, schrijft AP News. 

Zo onthulden journalisten dat hij in 2018 onder het pseudoniem Tadeusz Batyr een boek heeft gepubliceerd over een beruchte gangster. In een televisie-interview prees Batyr – met een geblurd gezicht en een andere stem – het boek van Nawrocki zonder te onthullen dat ze dezelfde persoon waren. 

Rafał Trzaskowski is de kandidaat van de liberale partij Platforma Obywatelska (Burgerplatform, afgekort tot PO), de partij van de huidige premier Donald Tusk. Hiervoor was hij burgemeester van Warschau. Zijn aanhangers roemen zijn pro-Europese houding en zijn rol in de modernisering van Warschau, waar tijdens zijn ambtstermijn veel is geïnvesteerd in infrastructuur en cultuur. 

Trzaskowski’s liberale standpunten – met name zijn steun voor lhbtiq+-rechten en deelname aan Pride-parades – stuiten op weerstand bij sommige kiezers, vooral buiten de steden en op het platteland. Verder wordt hij ervan beschuldigd inefficiënte investeringen te hebben gedaan en geld te hebben verkwist in zijn tijd als burgemeester van Warschau, aldus AP News.  

Trzaskowski’s steun voor lhbtiq+-rechten en deelname aan Pride-parades stuiten op weerstand bij sommige kiezers

Sławomir Mentzen is kandidaat namens de partij Nowa Nadzieja (Nieuwe Hoop), die samen met Ruch Narodowy (Nationale Beweging) deel uitmaakt van de extreemrechtse coalitie Konfederacja Wolność i Niepodległość (Confederatie voor Vrijheid en Onafhankelijkheid). Mentzen is sociaal-conservatief en pleit voor een verbod op abortus, zelfs bij verkrachting, maar is ook economisch libertair en voorstander van lage belastingen en ondernemers. Dat standpunt plaatst hem dichter bij het Burgerplatform dan kiezers van PiS, die voorstander zijn van een verzorgingsstaat, volgens Politico. 

Verder is Mentzen fel tegen de EU en de NAVO. ‘Als ik mijn zin krijg, zult u nooit lid worden van de NAVO, zult u onze soldaten niet krijgen en zult u geen enkele vorm van bijstand meer krijgen in Polen,’ zei Mentzen eerder deze maand tegen de Oekraïners, geciteerd door Politico. 

Szymon Hołownia is een voormalige televisiepersoonlijkheid die de overstap maakte naar de politiek. Zijn politieke reis begon met zijn kandidatuur voor de presidentsverkiezingen van 2020, waar hij bijna 14 procent van de stemmen haalde en als derde eindigde.

In 2020 richtte Hołownia de beweging Polska 2050 (Polen 2050) op, die zich ontwikkelde tot een rechts-centristische politieke partij. Bij de verkiezingen van 2023 sloeg de partij de handen ineen met de conservatieve agrarische Poolse Volkspartij om de Derde Weg-coalitie te vormen, die zich vervolgens aansloot bij de coalitie van Tusk. Hołownia werd verkozen tot voorzitter van de Sejm, het lagerhuis van het Poolse parlement.

Wat zijn de resultaten van de eerste ronde?

Op zondag 18 mei vond de eerste stemronde plaats. De stemming was tevens een referendum over de regering-Tusk, die in december 2023 werd gevormd nadat er een einde was gekomen aan de acht jaar durende heerschappij van de PiS, gekenmerkt door ondermijning van de rechterlijke macht en de media, schrijft Al-Jazeera. 

De uitslag van de eerste ronde zal een tegenvaller zijn geweest voor Trzaskowski, aldus de Ierse omroep RTÉ. ‘Maandenlang had hij consequent een voorsprong van 4 à 7 procent op zijn naaste rivaal Karol Nawrocki. Maar net als de Roemeense kiezers afgelopen zondag leverden de Poolse kiezers ook een resultaat dat de opiniepeilers verraste.’ 

Nawrocki won 29,7 procent van de stemmen en volgt Trzaskowski, die de peiling aanvoert met 31,2 procent, nu op de voet. Mentzen boekte met bijna 15 procent van de stemmen ook een uitstekend resultaat en eindigde als derde. Hij sprak zelf van ‘het grootste succes in de geschiedenis van onze gemeenschap, zowel in procenten als in absolute aantallen stemmen’, citeert de Poolse nieuwssite Gazeta.  

Volgens RTÉ spreekt Mentzens mix van libertarische politiek en sociaal conservatisme met name jonge mannelijke kiezers aan. Meer dan een op de drie jonge mannen tussen de achttien en negenentwintig jaar en een op de vier mannen tussen de dertig en negenendertig jaar stemde op hem. ‘Veel kiezers van Mentzen zouden Nawrocki in de tweede ronde kunnen steunen, simpelweg omdat hij de enige conservatieve kandidaat is die nog in de race zit. In dat geval zou Nawrocki in de tweede ronde bijna 50 procent van de stemmen kunnen behalen’, analyseert RTÉ.

Mentzens mix van libertarische politiek en sociaal conservatisme spreekt met name jonge mannelijke kiezers aan

Of Mentzen Nawrocki zal steunen, is echter nog de vraag. ‘De Confederatie heeft sinds de verkiezingscampagne van 2023 consequent verklaard niet met PiS te zullen samenwerken’, aldus de Ierse zender. 

Grzegorz Braun, een nog extremere rechtse kandidaat dan Mentzen die door Politico wordt omschreven als een ‘antisemitische oproerkraaier’, verbaasde vriend en vijand door 6,3 procent van de stemmen in de wacht te slepen. ‘Dit betekent dat 21 procent van de Poolse kiezers afgelopen zondag op een extreemrechtse kandidaat heeft gestemd, wat een doorgaande verschuiving naar radicaal-rechts in de Poolse politiek weerspiegelt’, schrijft RTÉ. Szymon Hołownia eindigde met 4,8 procent als vijfde en heeft zich al achter Trzaskowski geschaard. 

Het verkiezingsresultaat van de eerste ronde voldoet aan de verwachtingen van de opiniepeilers. Zowel Trzaskowski als Nawrocki hebben geen meerderheid van 50 procent gehaald, wat betekent dat de twee kandidaten het op 1 juni in de tweede ronde tegen elkaar zullen opnemen. 

Wat zijn de grote verkiezingsthema’s? 

Een cruciaal thema bij de verkiezingen is hoe de veiligheid van Polen kan worden vergroot in een snel veranderende wereld, waarin Rusland oorlog voert tegen buurland Oekraïne. Polen is een van de meest fervente supporters van Oekraïne en beschikt over een sterk leger. 

Trzaskowski, die wordt gezien als een progressief, wil de defensie-uitgaven verhogen tot 5 procent van het bbp en de Poolse wapen- en technologie-industrie ontwikkelen. Ook staat hij vierkant achter Oekraïne, net als de huidige PO-premier Donald Tusk. Zo zei hij eerder dit jaar nog dat Oekraïne in de NAVO en de EU thuishoort en anders in de ‘klauwen van Vladimir Poetin terecht zal komen’, aldus Telewizja Polska (TVP).

Dit in tegenstelling tot Karol Nawrocki, die in februari dit jaar verklaarde dat een onvoorwaardelijk EU-lidmaatschap van Oekraïne onaanvaardbaar zou zijn, zoals TVP in datzelfde artikel aanhaalt. Historicus en academicus Karolina Wigura vertelt in een interview met Sky News dat Nawrocki weleens anti-Oekraïense retoriek heeft gebruikt die vergelijkbaar is met de taal die de vorige PiS-regering bezigde. Ze weet ook hoe dat komt. 

‘Er heerst een zekere vermoeidheid in de Poolse samenleving als gevolg van de instroom van Oekraïners, wat vanuit sociologisch oogpunt volkomen logisch is. Dat overkomt elk land dat in relatief korte tijd een grote groep migranten opvangt. Maar Oekraïners zijn uiterst goed geïntegreerd,’ vertelt Wigura aan Sky News. Ze verwacht niet veel veranderingen in het feitelijke beleid en de praktische invulling van het Poolse veiligheidssysteem als Nawrocki aan de macht komt. ‘Andere retoriek, maar dezelfde kern.’ 

‘Er heerst een zekere vermoeidheid in de Poolse samenleving als gevolg van de instroom van Oekraïners’

Migratie is een ander belangrijk thema in de aanloop naar de verkiezingen. Alle kandidaten, inclusief de progressieve Trzaskowski, lijken stevigere taal te hanteren in reactie op de opiniepeilingen, aldus Wigura. ‘Bijna alle kandidaten, op een paar uitzonderingen na, zijn van mening dat Polen hard moet optreden tegen verdere migratie,’ vertelt ze.

Trzaskowski steunt het standpunt van de Tusk-regering over strengere grenscontroles om illegale migratie tegen te gaan. In maart nam de regeringscoalitie wetgeving aan om het recht op asiel voor illegale migranten die vanuit Wit-Rusland Polen binnenkomen, op te schorten. ‘Dit bewijst dat de huidige regeringscoalitie nog harder kan optreden tegen immigratie dan PiS’, merkt RTÉ op. Volgens de Ierse zender zijn linkse en liberale kiezers ontevreden over Trzaskowski’s ruk naar rechts op het gebied van immigratie en zou dit hem best wat stemmen kunnen kosten.

Een derde verkiezingsthema is abortus. Polen heeft een van de strengste abortuswetten van Europa en staat abortus alleen toe bij verkrachting, incest of als het leven van de moeder gevaar loopt. Volgens Wigura was de verkiezingswinst van het Burgerplatform in 2023 vooral te danken aan zijn abortusstandpunt. Maar de meningen binnen de coalitie lopen uiteen en ook binnen de regering zijn er veel verschillende standpunten. Hoogleraar Aleks Szczerbiak denkt dat veel mensen teleurgesteld zijn in Tusk ‘omdat het hem niet is gelukt de draconische abortuswetgeving in Polen te versoepelen’, zegt hij in een interview met Politico. 

‘Veel mensen zijn teleurgesteld in Tusk omdat hij de strenge abortuswet in Polen niet heeft kunnen versoepelen’

Dit kan volgens AP News nadelige gevolgen hebben voor het Burgerplatform. ‘Trzaskowski zou gevoelig kunnen zijn voor de apathie van centristische en progressieve kiezers, die gefrustreerd zijn over Tusks onvermogen om belangrijke campagnebeloftes na te komen, zoals het versoepelen van de strenge abortuswetgeving in Polen.’ Trzaskowski is voorstander van een verruiming van de abortuswet, maar heeft abortus dit keer niet centraal gesteld in zijn campagne.  

Nawrocki is tegen iedere intrekking van recente wetten die de toegang tot abortus beperken. Een groot deel van de Poolse bevolking is rooms-katholiek en heeft conservatieve standpunten over abortus. Volgens RTÉ zou dat in zijn voordeel kunnen werken. ‘Poolse verkiezingen worden gewonnen in de kleine steden in Polen, niet in de grote steden waar liberale, linkse en centrumrechtse kandidaten een ruime mate van steun genieten. Kiezers in kleine steden en op het platteland van Polen vormen ongeveer 40 procent van het electoraat en de meerderheid van hen zal waarschijnlijk het sociaal-conservatieve programma van Nawrocki steunen.’

Volgens Al-Jazeera hangt er veel af van de verkiezingsuitslag op 1 juni. ‘In Polen heeft de president het recht om wetten te vetoën, dus de winnaar heeft directe invloed op de vraag of Tusks pro-EU-regering haar agenda kan uitvoeren. Buitenlands beleid, justitiële hervormingen en burgerrechten staan allemaal op het spel. Een overwinning van Trzaskowski in de tweede ronde zou Tusks regering in staat kunnen stellen een agenda uit te voeren die onder meer de door PiS geïntroduceerde justitiële veranderingen terugdraait, die volgens critici de onafhankelijkheid van de rechtbanken hebben ondermijnd. Wint Nawrocki echter, dan zal de impasse die bestaat sinds Tusk in 2023 premier werd, voortduren.’

‘Buitenlands beleid, justitiële hervormingen en burgerrechten staan allemaal op het spel’

Eén ding is uit de eerste stemronde duidelijk geworden, aldus RTÉ. ‘Het extreemrechtse deel van Polen is in opkomst en doet het beter dan kandidaten van de kleinere linkse en centrumrechtse partijen.’ Gezien deze tendens en de geringe voorsprong van het Burgerplatform kan het nog alle kanten op. ‘De verkiezingsstrijd, die een paar weken geleden nog in handen leek te zijn van Trzaskowski, zal op 1 juni waarschijnlijk tot het laatste moment spannend blijven.’