Om de week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de Democratische Republiek Congo. Daar is opnieuw een ebola-epidemie vastgesteld. De omstandigheden maken het indammen van het virus dit keer bijzonder moeilijk: gewapende conflicten, wantrouwen in de overheid en teruglopende internationale hulp zetten het toch al broze gezondheidsstelsel verder onder druk.
Wat is er aan de hand?
Er is sprake van een nieuwe uitbraak van het ebolavirus in de Democratische Republiek Congo, met het epicentrum in de provincie Ituri. Het is de zeventiende keer dat het land te maken krijgt met het virus sinds ebola vijftig jaar geleden werd ontdekt, merkt Afrik.com op. De epidemie wordt veroorzaakt door het Bundibugyo-virus. Er bestaat momenteel geen vaccin of specifieke behandeling tegen deze variant, die een sterftepercentage heeft van 50 procent. Symptomen zijn onder andere hoge koorts, intense vermoeidheid, spierpijn, braken en in sommige gevallen bloedingen. In ernstige gevallen kunnen organen worden aangetast.
Het aantal vermoedelijke gevallen in de DRC nadert de duizend, terwijl Oeganda zeven gevallen meldt, aldus het Amerikaanse nieuwsplatform Mongabay. Deze snelle toename wijst erop dat het virus al langer in de regio circuleert dan eerder werd gedacht.
‘We breiden onze activiteiten met spoed uit, maar op dit moment blijft de epidemie een stap voor’
‘We breiden onze activiteiten met spoed uit, maar op dit moment blijft de epidemie een stap voor’, waarschuwde de directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus maandag, aldus Reuters. Het Afrikaanse Centrum voor ziektebestrijding en -preventie heeft tien Afrikaanse landen aangewezen die risico lopen: Angola, Burundi, de Centraal-Afrikaanse Republiek, de Republiek Congo, Ethiopië, Kenia, Rwanda, Zuid-Soedan, Tanzania en Zambia.
Wat maakt het zo lastig om het virus te bestrijden?
Ebola verspreidt zich via lichaamsvloeistoffen zoals bloed, speeksel, zweet en sperma, zodat vooral zorgverleners en mantelzorgers kwetsbaar zijn. Volgens professor mondiale volksgezondheid Devi Sridhar van de Universiteit van Edinburgh is er echter geen gebrek aan kennis. ‘Het is eerder ook gelukt uitbraken onder controle te krijgen’, schrijft ze in The Guardian. De grootste uitdagingen zitten volgens haar in de uitvoering: er is een tekort aan personeel, laboratoriumcapaciteit en logistieke middelen.
Juist die uitvoering is in de DRC bijzonder ingewikkeld. De uitbraak vindt plaats in een conflictgebied waar veel reisverkeer is en waar gezondheidsvoorzieningen door jaren van geweld zijn beschadigd of verwoest. ‘Zelfs onder ideale omstandigheden zijn maatregelen zoals contactonderzoek en isolatie moeilijk uit te voeren’, schrijft spoedeisendehulparts Craig Spencer in The New York Times. In 2014 liep hij zelf ebola op na het behandelen van patiënten in Guinee. ‘De omstandigheden in de DRC zijn allesbehalve ideaal.’
Daarnaast staat de bestrijding van de uitbraak onder druk door een afname van internationale hulp. Na de grote ebola-uitbraak van 2014, waarbij circa elfduizend mensen stierven, werden systemen opgezet om nieuwe uitbraken sneller op te sporen en in te dammen. Maar een deel van die infrastructuur – zoals surveillancenetwerken en internationale samenwerkingsverbanden – is de afgelopen jaren afgebouwd, onder meer door het stopzetten van USAID. ‘Daardoor zijn we minder goed voorbereid dan enkele jaren geleden’, schrijft Spencer. Ook het budget van het noodhulpprogramma van de WHO is sinds 2024 met 37 procent gedaald.
‘We zijn minder goed voorbereid dan enkele jaren geleden’
Maar ook de hulp die wél beschikbaar is, stuit op weerstand. Een groot deel van de lokale bevolking heeft weinig vertrouwen in de overheid of externe hulporganisaties, wat routinematige zorg zoals vaccinatiecampagnes bemoeilijkt, aldus CNN.
Zondagavond liepen de spanningen hoog op toen een groep jonge mannen een ziekenhuis bestormde waar ebolapatiënten worden behandeld in de provincie Ituri. Er zouden meerdere schoten zijn gelost voordat het medisch personeel van het Mongbwalu General Hospital de patiënten kon evacueren, zo meldt Associated Press. De medisch directeur van het ziekenhuis zei dat de aanvallers eisten dat de lichamen van twee familieleden aan hen zouden worden overgedragen. Het was de derde aanval op een zorginstelling in een week tijd.
Hoe groot is het gevaar?
Volgens Professor Devi Sridhar in The Guardian is het onwaarschijnlijk dat de ebola-uitbraak een wereldwijde pandemie wordt, gezien de verspreidingswijze. Des te groter zijn de zorgen over de verwoestende gevolgen voor de DRC en buurlanden. Sridhar vreest een herhaling van de uitbraak in West-Afrika. ‘Er stierven honderden gezondheidswerkers doordat ze patiënten behandelden zonder over adequate persoonlijke beschermingsmiddelen te beschikken. Zorgverleners zijn onmisbaar en moeilijk te vervangen. Het effect was een toename van de moeder- en zuigelingensterfte door een gebrek aan opgeleid personeel, en een stijging van de kindersterfte doordat het standaardvaccinatieprogramma werd verstoord.’
De regeringen van de DRC en Oeganda hebben de aandacht, medewerking en steun van de wereld nodig om deze uitbraak te stoppen, aldus Sridhar: ‘Als het huis van je buurman in brand staat, blijf je ook niet toekijken. Dan help je het vuur te blussen.’
Onafhankelijke journalisten in de Democratische Republiek Congo staan voor grote uitdagingen in hun zoektocht naar de waarheid. Maar Stanislas Bujakera, hoofdredacteur van actualite.cd, laat zich niet het zwijgen opleggen. ‘Ik verzet me liever tegen gedwongen ballingschap dan dat ik me onderwerp aan een dictatuur.’
RFG Magazine
Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met RFG, een organisatie voor gevluchte journalisten.
‘Om je werk te kunnen blijven doen, moet je aan één ding voldoen: in leven blijven. Ik verzet me liever tegen gedwongen ballingschap dan dat ik me onderwerp aan een dictatuur. Dankzij technologie heb ik elke dag een nauwere band met mijn bronnen, waardoor ik mijn werk kan doen,’ aldus Stanislas Bujakera.
Bujakera is een vooraanstaand Congolees journalist en hoofdredacteur van actualite.cd, een onafhankelijk onlineplatform dat zich toelegt op het brengen van diepgaande nieuwsberichten uit de Democratische Republiek Congo. Zijn toewijding aan journalistieke integriteit helpt de complexiteit van zaken te belichten, waardoor lezers op de hoogte blijven van en betrokken blijven bij de urgente kwesties die spelen in het land.
Sommige journalisten zijn gearresteerd en weer vrijgelaten, terwijl anderen gedwongen zijn te vluchten en hun werk in ballingschap te publiceren. Ondanks censuur en bedreigingen blijven ze corruptie, conflicten en mensenrechtenschendingen aan de kaak stellen waar velen uit veiligheidsoverwegingen liever over zwijgen.
‘Aanvankelijk droomde ik ervan om arts te worden’
In de provincie Noord-Kivu zijn er tussen januari 2024 en januari 2025 meer dan vijftig aanvallen geregistreerd op nieuwsredacties en journalisten, inclusief plunderingen, bedreigingen en fysieke geweldshandelingen. Journalisten die kritisch berichten, met name over het leger of rebellen, worden vaak geïntimideerd, bedreigd of zelfs vervolgd. Nieuwe wetgeving uit april 2023 introduceerde bovendien strengere regels zoals een clausule van ‘kwade trouw’ bij verspreiding van valse informatie, waardoor overheid en mediaregulator vaker censureren of ingrijpen.
‘Aanvankelijk droomde ik ervan om arts te worden,’ vertelt Bujakera, ‘dus wilde ik geneeskunde studeren. Door omstandigheden ben ik echter een andere weg ingeslagen, en dat bleek de juiste: journalistiek. Al snel ontwikkelde ik er een passie voor, geïnspireerd door de wens om de waarheid te onthullen en een stem te geven aan degenen die geen stem hebben. Ons land is rijk aan potentieel, maar kampt met enorme moeilijkheden. Ondanks de gevaren – arrestaties, bedreigingen en zelfs een willekeurige detentie van zes maanden in 2023 voor een artikel dat ik niet had geschreven – blijf ik ervan overtuigd dat journalistiek een essentiële pijler is van democratie en rechtvaardigheid in de DRC.’
Plicht
‘Onrechtvaardigheden, zoals de onopgeloste moord op Chérubin Okende of de onmenselijke omstandigheden in gevangenissen zoals Makala, waar ik vastzat, versterken mijn overtuiging dat moedige journalisten nodig zijn om misstanden aan het licht te brengen en verandering te bewerkstelligen,’ vervolgt hij. ‘Deze missie is een plicht tegenover mijn volk en de toekomst van mijn land.
Actualite.cd is mijn geesteskind, samen met Patient Ligodi, de algemeen directeur. In de zoektocht naar verandering aan de top van het land, toen de tweede en laatste ambtstermijn van Joseph Kabila in 2016 ten einde liep, had Congo behoefte aan een volledig onafhankelijk mediakanaal dat ten dienste stond van de bevolking en gecontroleerde informatie verstrekte. Sinds 4 augustus 2016 zijn wij online en voldoen we in die behoefte – en dat zullen we blijven doen.
Sinds 2012 werk ik als professioneel journalist, wat betekent dat ik al dertien jaar grote risico’s loop. Zo werd ik op 8 september 2023, na de publicatie van een artikel in Jeune Afrique Magazine dat ten onrechte aan mij werd toegeschreven, in Kinshasa gearresteerd door de Congolese autoriteiten. Toen ik op het punt stond aan boord te gaan van een vlucht naar het binnenland in het kader van mijn werk, werd ik ruw onderschept door agenten in burgerkleding, die mijn telefoon in beslag namen en me naar het politiebureau in Kinshasa brachten. De volgende dag werd ik onderworpen aan een hardhandig verhoor in het bijzijn van meer dan vijftien mensen. De sfeer was gespannen, de vragen waren dreigend en ik besefte eens te meer dat mijn onderzoekswerk naar machtsmisbruik en gevoelige kwesties zoals fraude en mensenrechtenschendingen mijn leven in gevaar kon brengen. Deze arrestatie, gevolgd door zes maanden willekeurige detentie in de Makala-gevangenis onder onmenselijke omstandigheden, heeft diepe indruk op me gemaakt, maar ook mijn vastberadenheid versterkt om de waarheid te blijven onthullen.’
De voormalige president van de Democratische Republiek Congo (DRC), Joseph Kabila, is dinsdag bij verstek ter dood veroordeeld ‘wegens oorlogsmisdaden en verraad’, aldus de BBC. Kabila, die ervan wordt beschuldigd steun te hebben verleend aan de M23, de door Rwanda gesteunde rebellengroep die het oosten van de DRC heeft geteisterd, is door een militaire rechtbank schuldig bevonden aan ‘verraad, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden, waaronder moord, seksueel geweld, foltering en opstand’, aldus de Britse omroep.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De 54-jarige voormalige president ‘ontkende de beschuldigingen, maar verscheen niet voor de rechtbank om zich te verdedigen’, omdat hij van mening was dat de rechtbanken werden gebruikt als een ‘instrument van onderdrukking’. Hij had de DRC in 2023 verlaten, maar verscheen in mei van dit jaar kort in Goma, in het oosten van het land. Het is onbekend waar hij zich momenteel bevindt.
De aanval vond plaats terwijl burgers een wake hielden
De gewapende groep ADF (Allied Democratic Forces), die trouw heeft gezworen aan Islamitische Staat, heeft in de nacht van maandag op dinsdag het dorp Ntoyo aangevallen, gelegen in de regio Bapere in Noord-Kivu, volgens lokale en veiligheidsbronnen. Daarbij zijn eenenzeventig mensen vermoord.
‘De aanval vond plaats (…) terwijl burgers een wake bijwoonden. De aanvallers hebben burgers met messen en kogels gedood’, aldus Radio Okapi. ‘Het maatschappelijk middenveld vreest dat het voorlopige dodental nog zal stijgen, aangezien veel inwoners nog steeds vermist worden’, benadrukt het Congolese medium.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De inzet van het Oegandese leger samen met de Congolese strijdkrachten in het noordoosten van de DRC sinds 2021 heeft geen einde gemaakt aan de vele wandaden van de ADF, een groep die oorspronkelijk werd gevormd door voormalige Oegandese rebellen.
Na enkele maanden van relatieve rust hebben deze mannen in juli en augustus moorddadige gewelddaden gepleegd tegen burgers in Noord-Kivu en Ituri, waarbij meer dan honderd mensen om het leven zijn gekomen.
In juli ondertekenden de DRC en M23 nog een staakt-het-vuren
‘De rebellen van M23 hebben vorige maand minstens 140 mensen vermoord in het oosten van de Democratische Republiek Congo (DRC), een van de ergste wreedheden die de gewapende groep heeft begaan sinds haar heropleving eind 2021’, schreef de BBC woensdag, onder verwijzing naar een rapport van de ngo Human Rights Watch (HRW).
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Getuigen hebben de ngo verteld dat de door Rwanda gesteunde rebellen dorpelingen, ‘voornamelijk vrouwen en kinderen, grotendeels afkomstig uit de etnische groep van de Hutu’s’, in de regio Rutshuru, vlak bij het Virunga National Park, ‘standrechtelijk hebben geëxecuteerd’. Deze nieuwe golf van geweld heeft plaatsgevonden terwijl de DRC en M23 in juli een staakt-het-vuren hebben ondertekend en er onderhandelingen gaande zijn over een definitief vredesakkoord.
De rebellen beschuldigen de Congolese regering van sabotage
De Alliantie voor de Congostroom, waarvan M23 deel uitmaakt, heeft zich teruggetrokken uit de vredesbesprekingen die gericht zijn op het oplossen van het conflict in het oosten van de Democratische Republiek Congo (DRC). Dat schrijft de BBC. De alliantie zei dat ze niet langer kon deelnemen aan de besprekingen, die zouden plaatsvinden in Luanda, de hoofdstad van Angola, met vertegenwoordigers van de regering van de DRC.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De M23-rebellen hebben de regering van de DRC ervan beschuldigd de vredesbesprekingen te saboteren door straaljagers en drones in te zetten om dichtbevolkte gebieden te bombarderen. Ondanks de terugtrekking van M23 heeft Tina Salama, woordvoerster van president Felix Tshisekedi, bevestigd dat de DRC-delegatie dinsdag zal deelnemen aan de gesprekken. In een verklaring gaf het Angolese presidentschap aan dat de DRC-delegatie al in het land was voor rechtstreekse onderhandelingen.
De gesprekken waren bedoeld om het escalerende geweld aan te pakken dat volgens VN-rapporten sinds januari aan bijna drieduizend mensen het leven heeft gekost en meer dan 700.000 burgers op de vlucht heeft gejaagd. In het conflict, dat al sinds 2021 aan de gang is, hebben de M23-rebellen aanzienlijke territoriale overwinningen geboekt in het oosten van de DRC, naar verluidt met de steun van Rwanda. De oorlog heeft grote gevolgen voor de regio: de Verenigde Naties maken melding van grote humanitaire noden en mensenrechtenschendingen.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de Democratische Republiek Congo (DRC), waar al jaren een conflict aan de gang is dat vergeleken met veel andere oorlogen maar weinig media-aandacht krijgt. Waar liggen de oorzaken van dit conflict en wat kan eraan worden gedaan?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – tijdelijk al vanaf €1,50 per maand – op 360 Magazine.
Wat is er aan de hand in de DRC?
Al vijftien jaar lang woedt er in de voormalige Belgische kolonie een regionaal conflict tussen het Congolese leger en de door Rwanda gesteunde rebellengroep M23. Waar het conflict eerst weinig aandacht kreeg in de media in vergelijking met de oorlog in Oekraïne en Gaza, wordt er sinds de opmars van de rebellengroep in januari dit jaar weer wat vaker over geschreven in de internationale pers.
M23 is een afkorting van Mouvement du 23-Mars, oftewel de beweging van 23 maart. Op deze datum werd in 2009 een akkoord gesloten tussen de rebellengroep en het Congolese leger om M23 op te nemen in het leger. De groepering wordt geleid door etnische Tutsi’s die zeggen dat ze de wapens moesten opnemen om de rechten van de minderheidsgroep te beschermen. In 2012 kwam de groep vanwege hun slechte leefomstandigheden en het lage loon dat ze in het leger verdienden in opstand en begon te muiten. Sindsdien staat ze bekend als de rebellengroep M23.
Er zijn in totaal naar schatting 7 miljoen ontheemden in de DRC, van wie de meerderheid in de oostelijke provincies woont
Kort na haar oprichting in 2012 veroverde M23 Congolees grondgebied en nam het onder meer de grote stad Goma in, een belangrijk handels- en transportknooppunt met een miljoen inwoners in de provincie Noord-Kivu. Deze daden werden internationaal veroordeeld en M23 werd beschuldigd van oorlogsmisdaden en mensenrechtenschendingen. De rebellengroep zag zich gedwongen zich terug te trekken uit Goma en werd door het Congolese leger en een VN-macht uit Congo verdreven, schrijft Deutsche Welle. De rebellen stemden vervolgens in met integratie in het leger in ruil voor de belofte dat Tutsi’s beschermd zouden worden. ‘Maar in 2021 nam de groep de wapens weer op, omdat het leger volgens hen zijn beloften had gebroken,’ legt de BBC uit.
Eind januari dit jaar namen de rebellen opnieuw Goma in. Kort daarop volgde de provinciehoofdstad Bukavu in Zuid-Kivu. Volgens de nieuwswebsite allAfrica zijn meer dan vijfhonderdduizend mensen in Noord- en Zuid-Kivu ontheemd geraakt als gevolg van deze recente opmars van M23. Er zijn in totaal naar schatting 7 miljoen ontheemden in de DRC, van wie de meerderheid in de oostelijke provincies woont. De Verenigde Naties schatten dat drieduizend mensen, voornamelijk burgers, zijn gedood tijdens de aanval van M23 op Goma. Volgens velen ligt het dodental veel hoger.
Het risico op massale wreedheden is ook groot in een regio waar roofbouw door rebellen, milities en regeringstroepen aan de orde van de dag is. De VN heeft gewaarschuwd voor de rekrutering van steeds meer kinderen, ontvoeringen, moorden en seksueel geweld, aldus allAfrica. ‘Toen de rebellen Goma innamen, waarschuwden VN-hulporganisaties voor een grote humanitaire crisis met tekorten aan voedsel en water, ziekenhuizen die overspoeld werden door slachtoffers en lichamen die op straat lagen’, schrijft de BBC.
In haar opstand tegen het Congolese leger staat M23 niet alleen. ‘Sinds 2012 verklaren VN-experts en mensenrechtenorganisaties expliciet dat Rwanda M23 steunt door hen te voorzien van logistieke middelen, wapens en zelfs personeel, ook al hebben Rwandese leiders herhaaldelijk ontkend de M23-rebellen te steunen,’ aldus Deutsche Welle.
Wat zijn de oorzaken van het conflict?
Dat Rwanda zich met het conflict bemoeit, is geen verrassing voor wie de voorgeschiedenis van de oorlog in de DRC kent. Het Qatarese Al-Jazeerazet in een overzichtelijk artikel op een rijtje welke gebeurtenissen de aanleiding vormden voor de huidige strijd. De DRC-crisis begon in de nasleep van een reeks gevechten om de macht nadat het land in 1960 onafhankelijk was geworden van België. Deze gevechten leidden tot in de moord op de eerste premier Patrice Lumumba en het drie decennia durende militaire bewind onder dictator Mobutu Sese Seko.
Etnische spanningen in Rwanda in de jaren zestig dwongen meer dan driehonderdduizend mensen van de Tutsi-minderheidsgroep te vluchten naar buurlanden, met name naar de DRC. Sommige van deze vluchtelingen hergroepeerden zich en probeerden de macht te grijpen in Rwanda nadat het land in 1962 onafhankelijk werd van België. In oktober 1990 brak er een burgeroorlog uit nadat het Rwandees Patriottisch Front (RPF), een Tutsi-rebellengroep onder leiding van de huidige Rwandese president Paul Kagame, vanuit Oeganda Rwanda binnenviel. In april 1994 vielen hardline Hutu-milities Tutsi’s en gematigde Hutu’s aan. Deze aanval vormde de aanleiding tot een massaslachting waarbij in honderd dagen tussen de 800.000 en 1 miljoen mensen omkwamen. Het bloedbad ging de boeken in als ‘de Rwandese genocide’.
De RPF van Kagame veroverde de Rwandese hoofdstad Kigali op 4 juli, terwijl ondertussen naar schatting 2 miljoen Hutu-burgers uit angst voor wraak en vergeldingsaanvallen naar de DRC vluchtten. Op die manier kwamen de Tutsi’s – van wie er in de jaren zestig al duizenden naar de DRC waren vertrokken – opnieuw in aanraking met de Hutu’s. Hutu-milities, die om het bewind van Kagame te ontvluchten naar vluchtelingenkampen in het oosten van de DRC uitweken, begonnen zich te hergroeperen om een Hutu-regering in Kigali te herstellen. Ze lanceerden aanvallen op Rwanda en doodden ook Tutsi’s in de DRC. Als reactie hierop begon Rwanda Tutsi-milities in de DRC te bewapenen.
Naast het etnische conflict in Rwanda speelt ook mee dat de DRC zeer rijk is aan natuurlijke hulpbronnen, zoals goud, tin en coltan
In de DRC waren veel Congolezen boos over het corrupte bewind van dictator Mobutu. Er ontstonden rebellengroepen die hem omver wilden werpen, zoals de AFDL onder leiding van Laurent-Desire Kabila. Rwanda, dat Mobutu ervan beschuldigde onderdak te bieden aan Hutu-daders van genocide, bewapende de rebellen en stuurde in 1996 Rwandese troepen. Op 24 oktober 1996 lanceerden de door Tutsi’s gedomineerde AFDL in Kivu en troepen van het Rwandese leger offensieven in het oosten van de DRC, wat het begin was van de Eerste Congo-oorlog. Oeganda, Eritrea, Angola en Burundi – allemaal bondgenoten van Rwanda – sloten zich bij de oorlog aan. Deze eindigde met de machtsovername van Kabila in 1997. Het jaar daarop brak de Tweede Congo-oorlog uit, die tot 2003 duurde.
Naast het etnische conflict in Rwanda speelde ook mee dat de DRC zeer rijk is aan natuurlijke hulpbronnen, waaronder metalen en mineralen zoals goud, tin en coltan, die essentieel zijn voor de productie van mobiele telefoons en batterijen voor elektrische voertuigen. De rijkdommen hebben een cyclus van corruptie en bloedvergieten op gang gebracht doordat gewapende groepen, lokale milities en buitenlandse actoren strijden om de controle over het gebied, schrijft Deutsche Welle.
Bij het nagaan van de oorzaken van het conflict in de DRC moeten we ook de rol van het kolonialisme niet uit het oog verliezen
In de afgelopen jaren heeft M23 verschillende lucratieve mijnbouwgebieden in beslag genomen. In een rapport van VN-experts van december vorig jaar staat dat M23 elke vier weken ongeveer 120 ton coltan naar Rwanda opstuurt. Verder merken de experts op dat de export van mineralen uit Rwanda de afgelopen jaren enorm is gestegen, waarvan het grootste deel vermoedelijk afkomstig is uit de DRC, aldus de BBC.
Bij het nagaan van de oorzaken van het langdurige conflict in de DRC moeten we tot slot ook de rol van het kolonialisme niet uit het oog verliezen, merkt Business Day op. ‘De geschiedenis van de betrekkingen tussen de verschillende naties in Afrika kan voor buitenstaanders erg moeilijk te begrijpen zijn. Ze illustreren de willekeur waarmee koloniale machten gebieden binnen landen hebben afgebakend, vaak zonder de moeite te nemen ervoor te zorgen dat de nationale grenzen een afspiegeling zijn van de werkelijke grenzen tussen verschillende etnische groepen. Het resultaat is dat mensen van dezelfde etnische familie in verschillende landen terechtkomen met verschillende koloniale tradities, terwijl verschillende etnische groepen met een lange geschiedenis van conflicten tussen stammen kunstmatig aan elkaar worden “gelast” als één land,’ aldus het Nigeriaanse zakenblad.
Hoe kan vrede worden bereikt?
Er zijn al verschillende pogingen ondernomen om het conflict te beëindigen. Zo was er op 8 februari jl. een top in Tanzania waarop leiders van de landen in zuidelijk en oostelijk Afrika er bij alle strijdende partijen op aandrongen om binnen vijf dagen vredesbesprekingen te houden. De leiders van de strijdkrachten van de acht lidstaten van de East African Community (EAC) en de zestien lidstaten van de Southern African Development Community (SADC) kregen de opdracht om bijeen te komen ‘en richtlijnen te geven voor een onmiddellijk en onvoorwaardelijk staakt-het-vuren’, aldus een woordvoerder, geciteerd door de BBC. Een staakt-het-vuren biedt echter weinig hoop op een uitweg uit de oorlog. Sinds het begin van het conflict in 2021 zijn er al zes wapenstilstanden getekend, die vervolgens steeds weer werden verbroken.
Verder is er in de DRC een vredesmacht van de VN actief, beter bekend onder het acroniem MONUSCO en een van de duurste en omvangrijkste VN-missies in de geschiedenis. Maar dit orgaan is zeer impopulair in de DRC en heeft weinig tot geen invloed. In 2022 braken na nieuwe aanvallen van M23 gewelddadige protesten uit waarbij werd opgeroepen tot het vertrek van MONUSCO. Bij de rellen kwamen minstens 32 burgers en vier vredeshandhavers om het leven, schrijft Al-Jazeera. In januari 2024 werd dan ook besloten dat de vredesmacht zich uiterlijk december 2024 uit de DRC moest terugtrekken. Hoewel de VN-missie meer dan negentienduizend medewerkers inzet, is dit nog steeds ‘een zeer klein aantal voor een land met ongeveer 73 miljoen inwoners en een gebied dat anderhalf keer zo groot is als Quebec,’ aldus het Quebecse tijdschrift L’actualité.
‘De VN-troepen hebben weinig effect op het lokale geweld. Ze hebben bijvoorbeeld niet eens geprobeerd te voorkomen dat M23 Goma innam’
‘De missie richt zich vooral op nationale en regionale factoren, zoals onderhandelingen tussen staten, de exploitatie van de rijkdommen van het land en (…) de organisatie van verkiezingen. De VN-troepen hebben weinig effect op het lokale geweld. Ze hebben bijvoorbeeld niet eens geprobeerd te voorkomen dat M23 Goma innam.’ Volgens L’actualité wordt het geweld vooral veroorzaakt door lokale conflicten over hulpbronnen, land en politieke macht. ‘Dorpsbewoners, lokale traditionele en administratieve leiders en militieleiders hebben allemaal belangen die verweven zijn met nationale en regionale kwesties.’
Een ander middel om vrede tot stand te brengen is een dialoog, waarbij de leiders van de oorlogvoerende landen met elkaar om tafel gaan. Met dat doel werd in 2022 het proces van Luanda gelanceerd, een initiatief van de Angolese president João Lourenço om de spanningen tussen Rwanda en de DRC te verminderen. Lourenço treedt op als bemiddelaar in de gesprekken tussen de Congolese president Félix Tshisekedi en de Rwandese president Paul Kagame.
Hoewel dit initiatief door de internationale gemeenschap wordt gesteund, klinken er ook steeds meer kritische geluiden over de effectiviteit ervan, aldus Radio France Internationale. Zo laat het vredesproces belangrijke actoren in de regio buiten beschouwing, zoals Burundi en Oeganda. Duizenden Burundese soldaten hebben in de DRC gestreden aan de kant van de Congolese strijdkrachten. Ze speelden onder andere een belangrijke rol bij het stuiten van de opmars van M23 naar de provincie Zuid-Kivu.
Het is onmogelijk om vrede te bereiken zonder alle partijen bij de onderhandelingen te betrekken
‘Volgens deskundigen van de VN hebben Rwandese troepen in de DRC de opdracht gekregen om op het slagveld troepen van het Burundese leger onder vuur te nemen. Sommige Burundese soldaten zijn zelfs gevangengenomen en krijgsgevangen gemaakt door M23 en hun bondgenoten,’ aldus RFI. ‘Andersom zijn volgens de VN de spanningen tussen Rwanda en Burundi verergerd als gevolg van de deelname van de Burundese nationale strijdkrachten aan operaties tegen M23 en het Rwandese leger.’
Het is dus onmogelijk om vrede te bereiken zonder alle partijen bij de onderhandelingen te betrekken. Bovendien is volgens RFI het risico aanwezig dat de Burundese president Evariste Ndayishimiye de oplossing van het conflict zal dwarsbomen als hij buiten het vredesproces wordt gehouden. Hetzelfde geldt voor de Oegandese president Yoweri Museveni, die graag zijn imago als ‘de wijze man’ van de regio in stand wil houden.
Een ander punt van kritiek is dat het proces van Luanda voorbijgaat aan de oorzaken van het conflict: de wens van de buurlanden van de DRC om hun handelsroutes naar het oosten van de DRC en hun toegang tot bodemschatten veilig te stellen. ‘Zolang wij niet onder ogen zien dat Kigali en Kampala hun economische ontwikkeling uitbesteden aan het oosten van de DRC, zal het moeilijk zijn om deze crisis op een duurzame manier op te lossen,’ aldus Zobel Behalal, expert in transnationale misdaad, zoals geciteerd door RFI. Eind september vorig jaar zei Bintou Keita, hoofd van de VN-missie voor de stabilisering van de situatie in de DRC, op een bijeenkomst van de Veiligheidsraad in New York: ‘De heimelijke export van natuurlijke hulpbronnen uit de DRC ondermijnt de inspanningen voor het herstellen van de vrede.’
Naast het proces van Luanda, dat zich vooral inzet voor de politieke verhoudingen tussen de DRC en Rwanda, is er ook het proces van Nairobi. Dit vredesinitiatief werd in 2022 opgericht door Oost-Afrikaanse staatshoofden en focust op de militaire aspecten van het conflict. Zo pleit het voor een onmiddellijk staakt-het-vuren, repatriëring van buitenlandse soldaten en roept het de strijdende partijen op tot ontwapening en demobilisatie.
‘Militaire druk, vredesakkoorden en ad-hoc-oplossingen zullen de problemen in de regio niet oplossen’
In de praktijk is daar echter weinig van te merken, schrijft senior onderzoeker Remadji Hoinathy in een artikel voor Institute for Security Studies Africa. ‘Militaire druk en vredesakkoorden zullen de problemen in de regio niet oplossen. Ad-hoc-oplossingen zijn ook niet het antwoord (…) De complexe conflicten in de DRC vinden hun wortels in de historische, lokale, nationale en regionale onenigheden. De huidige crisis vereist onmiddellijke reacties die goed gecoördineerd en op elkaar afgestemd zijn. De Afrikaanse Unie, de Verenigde Naties en andere belangrijke externe partners moeten de Oost-Afrikaanse Gemeenschap helpen vrede te vinden (…) Het allerbelangrijkste is dat er druk wordt uitgeoefend op de regering van de DRC om haar banden met gewapende groepen te verbreken, en op de Rwandese regering om haar steun aan M23 te beëindigen,’ concludeert Hoinathy.
Slechts een week na Goma is de stad Bukavu veroverd
Op zondag werd Bukavu, de hoofdstad van de provincie Zuid-Kivu, ingenomen door de door Rwanda gesteunde rebellen van M23. Na Goma is dit de tweede grootste stad in het oosten van de Democratische Republiek Congo die veroverd wordt. Op zondagochtend hadden de rebellen het centrum van Bukavu bereikt, meldt de gouverneur van Zuid-Kivu. Hij voegt daaraan toe dat de Congolese strijdkrachten zich hadden teruggetrokken om gevechten in steden te voorkomen. Hierdoor ontstond er een machtsvacuüm in de stad. ‘Gisteren grepen jongeren naar de wapens en begonnen ze te plunderen,’ melde een anonieme inwoner van Bukavu aan BBC. ‘Toen de M23-rebellen zondagochtend binnenkwamen, werden ze hartelijk welkom geheten.’
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Bukavu ligt aan de grens met Rwanda en is een doorvoerpunt voor de lokale mineralenhandel. De Congolese regering beschuldigt Rwanda van expansionistische ambities en het zaaien van chaos om van de Congolese mineralen te kunnen profiteren. De Rwandese president Paul Kagame heeft aangegeven dat Rwanda’s hoogste prioriteit de veiligheid is en betreurt het falen van de DRC om de rebellenbeweging aan te pakken, die ook als een bedreiging voor Rwanda wordt gezien. Tijdens de top van de Afrikaanse Unie in Ethiopië deze week werd de oproep aan de M23-rebellen om zich te ontwapenen herhaald. ‘We zijn allemaal erg bezorgd over het uitbreken van een regionale oorlog,’ aldus Bankole Adeoye, commissaris voor Vrede en Veiligheid dan de Afrikaanse Unie.
De persvrijheid in de Democratische Republiek Congo (DRC) staat al jarenlang onder druk. Journalisten werken er onder vijandige omstandigheden, waarbij ze te maken hebben met overheidsrestricties, censuur en zelfs geweld.
Free Press Unlimited
360 Magazine publiceert met ondersteuning van Free Press Unlimited elke maand een artikel over de staat van de persvrijheid in een bepaald land.
RFG Magazine
Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met RFG, een organisatie voor gevluchte journalisten.
De Democratische Republiek Congo (DRC) staat op de 142e plaats van 180 landen op de Wereldpersvrijheidsindex. Deze lage positie weerspiegelt een klimaat van angst, repressie en geweld tegen journalisten. De situatie rond journalist Patrick Adonis Numbi Banze markeert daarbij een recent dieptepunt. Op dinsdag 7 januari 2025 werd hij vermoord toen hij vanuit zijn werk bij Pamoja Canal Television in Lubumbashi naar huis liep. Zijn collega-journalist Marianne Mujing Yav werd bedreigd nadat ze zich over de moord had uitgesproken.
Ernstige beperkingen
Het medialandschap in de DRC is zeer divers. Het land kent een mix van onafhankelijke en door de staat gereguleerde media, met radiostations, televisiezenders en kranten. Maar censuur en strenge overheidscontrole zorgen voor ernstige beperkingen van de redactionele vrijheid. De Congolese regering gebruikt wetten die bedoeld zijn om de pers te reguleren om kritische stemmen het zwijgen op te leggen. Haar interpretatie van de wet staat het lastigvallen en opsluiten van journalisten toe op basis van vage aanklachten in het kader van nationale veiligheid of opruiing.
De staatsmedia zijn dominant en opereren vaak als spreekbuis van de overheid. Staatsmedium Radio Télévision Nationale Congolaise (RTNC) bericht in het Lingala, Frans en Engels via de radio en twee tv-zenders. Ondertussen worden onafhankelijke media geconfronteerd met talloze obstakels. In sommige gevallen zijn ze financieel afhankelijk van overheidsadvertenties. Ook zijn ze bang voor vergeldingsmaatregelen als ze aan kritische berichtgeving doen. Mediaorganisaties kunnen worden gesloten als ze kritiek uiten op de regering.
Ondanks alle uitdagingen is er in de DRC een levendige scene van onafhankelijke media die streven naar objectieve berichtgeving
Ondanks alle uitdagingen is er in de DRC een levendige scene van onafhankelijke media die streven naar objectieve berichtgeving. Radio Okapi biedt bijvoorbeeld een platform met nieuws en discussie en is een betrouwbare bron voor updates over de politieke, sociale en economische ontwikkelingen. De website Actualité.cd covert nationaal en internationaal nieuws, met nadruk op mensenrechten, bestuur en politieke ontwikkelingen in het land. En Le Soft International staat bekend om haar diepgaande rapportages en toewijding aan het blootleggen van corruptie en mensenrechtenschendingen in het land.
Begin 2025 is er ook hoop: Reporters Without Borders constateert een lichte versoepeling van de beperkingen voor journalisten. Een aantal journalisten die onterecht in de gevangenis zitten, hebben nationaal en internationaal aandacht gekregen. Anderen worden evenwel nog steeds geplaagd door bedreigingen en geweld. Inspanningen om hen te beschermen en ervoor te zorgen dat zij hun cruciale rol in de samenleving kunnen vervullen, blijven dan ook hard nodig.
Kabola is een ervaren journalist uit DRC. Om veiligheidsredenen werkt hij onder pseudoniem.
De gewapende antiregeringsgroep M23, die samen met het Rwandese leger de controle heeft overgenomen over de belangrijkste Congolese stad Goma en verklaard heeft van plan te zijn ‘door te stoten’ naar de hoofdstad Kinshasa, bleef donderdag in een gestaag tempo oprukken in de richting van Bukavu, de hoofdstad van Zuid-Kivu. Dat maakte VN-woordvoerder Stéphane Dujarric donderdag bekend. Dujarric gaf aan ‘zeer bezorgd’ te zijn over de situatie in de DRC.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Goma, de hoofdstad van de Congolese provincie Noord-Kivu die ligt ingeklemd tussen het Kivu-meer en de Rwandese grens, is de afgelopen dagen gevallen na een offensief van slechts een paar weken, dat werd ingezet nadat half december de bemiddeling tussen de DRC en Rwanda onder auspiciën van Angola mislukte.
Geconfronteerd met een verslechterende veiligheidssituatie weigerde de Congolese president Félix Tshisekedi zijn nederlaag toe te geven en verzekerde hij de natie woensdag in een toespraak dat er een ‘krachtdadig antwoord’ onderweg is. ‘Waarom roept de leider van de Congolezen pas nadat het ergste is gebeurd, als de hoofdstad van Noord-Kivu in chaos is verzonken, zijn troepen bijeen voor een nationale zaak die hem al lang het minst zorgen baart?’ klaagde het Burkinese dagblad Wakat Séra op donderdag.
Zaterdagavond is in de Democratische Republiek Congo (DRC) een overbeladen walvisboot gezonken op de rivier de Lukenie in de zuidwestelijke provincie Mai-Ndombe met aan boord ongeveer driehonderd passagiers. Dat maakten de autoriteiten dinsdag bekend.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het ‘echte probleem is altijd nachtvaren en overbelading. Dit zijn factoren die vaak worden genoemd als oorzaak van schipbreuken met onveilige boten die wij walvisboten noemen’, vertelt Fidèle Lizorongo Mpamunao, voorzitter van de burgermaatschappij van het plaatsje Kutu, aan Radio Okapi.
In de DRC zijn erg weinig begaanbare wegen en mensen reizen vaak over de meren, de Congostroom en zijn zijrivieren, waar vaak ongelukken gebeuren. Eind juli kwamen minstens 25 mensen om toen een walvisboot zonk op de Congo-rivier in de centraal-oostelijke provincie Maniema.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de Democratische Republiek Congo, waar een humanitaire crisis van enorme proporties dreigt door aanhoudend geweld tussen milities, wat voor een enorme vluchtelingenstroom zorgt. Wat is er aan de hand, en wat moet er gebeuren om het tij te keren?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is er aan de hand in de Democratische Republiek Congo?
Hoewel het al lange tijd onrustig is in de Democratische Republiek Congo (DRC), met een binnenlandse oorlog tussen enerzijds regeringstroepen, milities loyaal aan de regering, buitenlandse milities, andere Afrikaanse landen en anderzijds de rebellenbeweging M23, lijkt de crisis nu tot een kookpunt te komen. Op dinsdag kwam de door de Verenigde Naties gerunde website UN News met een update over de DRC. Het agentschap presenteerde harde cijfers, die een somber beeld schetsen van een groeiende crisis.
‘Door de recente gevechten tussen regeringstroepen en de M23-rebellengroep, in combinatie met willekeurige bombardementen, zijn de toch al beperkte middelen voor de opvang van 800.000 binnenlandse ontheemden in de regio en 2,5 miljoen andere ontheemden in de provincie Noord-Kivu flink onder druk komen te staan’.
Volgens de Verenigde Naties zijn de afgelopen weken in de provincie Ituri in het oosten van de DRC ruim tweehonderd burgers gedood en ontvluchtten de afgelopen weken ruim 52.000 mensen gedwongen hun huis. De nieuwe escalatie van het geweld heeft meer dan 2000 huizen verwoest en zeker 80 scholen zijn gesloten of gesloopt.
‘De situatie is uiterst zorgwekkend,’ zei Çaglar Tahiroglu, projectcoördinator bij Artsen zonder Grenzen van het Mweso General Hospital, tegen journalisten van ABC News. ‘Het ziekenhuis is overweldigd. Samen met het ministerie van Volksgezondheid doen we ons best om iedereen te helpen, maar we hebben niet genoeg middelen, waaronder voedsel.’
Ook The Guardian toog naar het Afrikaanse land, om precies te zijn naar hoofdstad Goma. ‘Volgens het Bureau voor de Coördinatie van Humanitaire Zaken van de VN wonen alleen al in de buitenwijken van Goma ongeveer een half miljoen mensen in smerige kampen. En er komen steeds meer mensen bij. Alleen al tussen 2 en 7 februari trokken ongeveer 135.000 mensen naar Goma, voornamelijk vanuit de hooglanden rond de stad Saké,’ aldus de humanitaire organisatie, En dan is er ook nog politieke onrust. ‘Jean-Michel Sama Lukonde, de premier van de DRC, heeft dinsdag ontslag genomen, waardoor zijn regering automatisch wordt ontbonden, schrijftNation.‘Lukonde diende zijn ontslag in bij president Felix Tshisekedi.’ De precieze reden achter het vertrek is onduidelijk, maar de beslissing draagt niet bij aan een stabiele regio.
Bovendien zijn er protesten in het land, die voornamelijk gericht zijn tegen westelijke ambassades, omdat die symbool zouden staan voor de houding van het Westen in dit conflict. Ze zijn ‘een aanklacht tegen het gebrek aan wereldwijde aandacht voor de Congolese crisis. De vergelijking met zowel Oekraïne als Israël-Palestina wordt binnen het land zelf vaak gemaakt: waar blijft de aandacht voor de Congolese crisis?’ schrijft The Conversation.
Welke partijen spelen een rol in dit conflict?
De speler die we het meest horen in het conflict in de DRC is M23. De naam M23 verwijst naar de datum van 23 maart 2009, schrijft The East African, ‘toen een einde kwam aan een eerdere opstand onder leiding van de Tutsi’s in Oost-Congo. De groep beschuldigt de regering van de DRC ervan afspraken om de Congolese Tutsi’s volledig in het leger en de regering te integreren, niet na te komen. De groepering zegt alle Tutsi-belangen te verdedigen, vooral tegen etnische Hutu-milities zoals de Democratische Krachten voor de Bevrijding van Rwanda (FDLR), opgericht door Hutu’s die Rwanda ontvluchtten na deelname aan de genocide van 1994 op meer dan 800.000 Tutsi’s en gematigde Hutu’s.’
M23 zelf werd opgericht in 2012, veroverde zelfs korte tijd de stad Goma en werd vervolgens in 2013 verslagen. Eind 2021 kwam de groep opnieuw op, gevoed door langdurige geopolitieke spanningen tussen de DRC en Rwanda. Sindsdien heeft M23 controle gekregen over grote delen van het land. De rebellenbeweging controleert op het moment van schrijven de toegang tot Goma, een stad die symbolisch en strategisch belangrijk is als grootste stad van Kivu, een mineraalrijke provincie die grenst aan Rwanda.
Rwanda wordt al langere tijd door de Congolese autoriteiten beschuldigd van steun aan M23. Ook westerse landen, zoals Frankrijk, de Verenigde Staten en België, riepen het land deze week nog op hun troepen en raketsystemen uit Congo terug te trekken. Rwanda reageerde daar dinsdag op en zei volgens Africa News dat het zich verdedigt tegen een ‘dramatische militaire opbouw’ door Congo vlakbij de grens. Het Rwandese ministerie van Buitenlandse Zaken sprak in een verklaring over bedreigingen voor de Rwandese nationale veiligheid, die zouden voortkomen uit de aanwezigheid van een gewapende groepering in Congo, waarvan onder meer vermoedelijke daders van de genocide van 1994 deel uitmaken.Deze rebellengroep, bekend onder de initialen FDLR, ‘is volledig geïntegreerd in het Congolese leger’, schreef de Rwandese regering.
De spanningen tussen Congo enerzijds en Rwanda en bovendien Oeganda anderzijds, gaan zo’n dertig jaar terug, schrijftpersbureau AP. ‘Rwanda en Oeganda kennen een lange geschiedenis van militaire interventies in Congo. De twee landen vielen Congo in 1996 en 1998 binnen en beweerden dat ze zichzelf verdedigden tegen lokale milities.Honderdduizenden Rwandese Hutu-vluchtelingen vluchtten in de nasleep van de Rwandese genocide van 1994 naar Congo en vervolgens naar Zaïre. Onder hen bevonden zich soldaten en militieleden die verantwoordelijk waren voor de slachting van de 800.000 Tutsi’s en gematigde Hutu’s’.
Om die vermeende genocideplegers aan te pakken, vielen Rwanda en Oeganda jaren later Congo binnen. De spanningen tussen Congo en Rwanda escaleerden in 2021 toen M23 aanvallen pleegde op Congolese soldaten. Van een vredesakkoord uit 2013, dat tien jaar voor relatieve rust had gezorgd, was niets meer over. Inmiddels beschuldigen mensenrechtenorganisaties Rwanda ervan munitie, wapens, militairen en zelfs directe gevechtssteun te leveren aan M23. Zo zou Rwanda raketten hebben ingezet op burgerdoelen in Congo.
Er nemen nog veel meer partijen deel in het conflict in de DRC: volgens rapporten die Deutsche Welle publiceerdezo’n 250 lokale en 14 buitenlandse gewapende groepen, en daarnaast regeringslegers, Afrikaanse vredesmissies en huurlingenlegers. In de eerste plaats het Congolese leger: dat wordt gesteund door loyalistische milities die bekendstaan als Wazalendo – of ‘patriotten’.
Daarnaast zijn in Congo sinds eind vorig jaar troepen uit Zuid-Afrika, Malawi en Tanzania aanwezig, onder een missie van de Southern African Development Community (SADC). Vorige week zei de Zuid-Afrikaanse regering dat er nog eens 2900 soldaten zouden worden gemobiliseerd voor de SADC-missie, die een mandaat heeft tot december 2024. Ook bevinden zich militairen van de VN in het land.
Los van de missies zijn in het land ook troepen van verschillende Afrikaanse regeringen aanwezig voor andere gevechten. Naar verluidt zijn ongeveer duizend Burundese troepen in Noord- en Zuid-Kivu aanwezig als onderdeel van een geheime operatie. Deze militairen zouden in Congolese legeruniformen vechten. De troepen van Burundi vechten naar verluidt vooral tegen in Congo gevestigde gewapende rebellengroepen die zich verzetten tegen de Burundese regering. Een voorbeeld is de RED-Tabara-militie, die verantwoordelijk is voor aanvallen op burgerdoelen in Burundi.
Oegandese troepen vechten sinds 2021 in het oosten van de DRC als onderdeel van een gezamenlijke operatie om de Allied Democratic Forces (ADF) te ontmantelen, een militante groepering die banden heeft met ISIS. De ADF, door de Verenigde Staten en Oeganda bestempeld tot terreurgroep, ontstond in de jaren negentig in Oeganda, maar opereert nu vanuit Noord-Kivu en voert zowel in Oeganda als in Congo aanslagen uit.
En zoals in veel mineraalrijke gebieden bevinden zich in DRC ook Europese huurlingen. Zo ondersteunt het in Bulgarije geregistreerde huurlingenleger Agemira, dat voornamelijk bestaat uit gepensioneerd Frans militair personeel, het Congolese leger. Een tweede groep, Congo Protection, wordt beheerd door een Roemeens ex-lid van het Franse Vreemdelingenlegioen en heeft voornamelijk voormalige soldaten uit Oost-Europa in dienst. Hoewel Congo Protection is gecontracteerd om Congolese legereenheden op te leiden, worden de militairen ook ingezet in rechtstreekse gevechten tegen rebellen.
Wat moet er gebeuren om een verdere crisis te voorkomen?
Een decennia-oud conflict, buitenlandse spelers, een mineraalrijk gebied, armoede en vluchtelingen: de situatie in de DRC ziet er vrij uitzichtloos uit. Wat kan men doen om erger te voorkomen?
De situatie overlaten aan de leiders van de DRC en Rwanda lijkt geen optie. The Africa Report schrijft dat de Congolese president Félix Tshisekedi en de Rwandese president Paul Kagame elkaar onlangs nog, bij een top van de Afrikaanse Unie, publiekelijk in de haren vlogen.
Vanwege de aanhoudende spanningen en het oplopende geweld zit er voor mensenrechtenorganisaties en buitenlandse regeringen weinig anders op dan binnen de regio oproepen tot kalmte en respect voor mensenrechten.
‘Nu meer dan een miljoen binnenlandse ontheemden in en rond Goma opeengepakt zitten en gebrek hebben aan onderdak, voedsel, sanitaire voorzieningen en gezondheidszorg, moeten de internationale partners van DRC hun inspanningen opvoeren om waardige humanitaire hulp te garanderen aan iedereen in nood’, zo zei Tigere Chagutah, regionaal directeur van Amnesty International voor Oost- en Zuidelijk Afrika, deze week. ‘Staten en intergouvernementele organisaties, zowel in de regio als internationaal, moeten hun reactie op deze crisis heroverwegen.’
De Verenigde Staten waarschuwden Rwanda en de Democratische Republiek Congo dinsdag bij de Verenigde Naties dat ze ‘terug moeten stappen van de rand van oorlog’ waar de twee landen op zouden staan, zo meldt Voice of America, alvorens Robert Wood, een Amerikaanse gezant bij de VN, te citeren. ‘Partijen die bij het conflict betrokken zijn en regionale actoren moeten onmiddellijk het vredesproces hervatten – diplomatieke inspanningen, en geen militaire conflicten, zijn de enige weg naar duurzame vrede.’
Eerdere inspanningen van de VS om vrede te bewerkstelligen, hadden weinig succes. In december presenteerden de VS volgens Politico ‘een gedetailleerd voorstel aan de leiders van Congo en Rwanda voor een pact om de gevechten in Oost-Congo te verminderen’. Volgens de nieuwssite stemden de leiders zelfs in met het plan ‘dat Rwanda zijn strijdkrachten tegen 1 januari zou terugtrekken en Congo zijn drones aan de grond zou houden’.
Maar inmiddels is het eind februari, en wordt er heviger dan ooit gevochten. Als de politieke en diplomatieke weg blijkbaar zo moeilijk is, is er dan wellicht een andere oplossing?
Er zijn veel militaire missies in het land, die echter maar weinig succes hebben gehad. Een eerdere missie van de Oost-Afrikaanse Gemeenschap (EAC), waar de DRC deel van uitmaakt, werd in juli 2022 ingezet, onder leiding van Kenia, met zo’n 12.000 man. Het ging echter om een defensieve missie, terwijl de DRC hoopte op meer offensieve acties tegen M23. Een jaar later werd de missie dan ook de deur gewezen door de Congolese regering. De VN-vredesmacht in het land lijkt ook ‘geen potten te kunnen breken’, schrijft Al Jazeera.
‘Congolezen vragen zich af waarom de troepenmacht van de VN hen niet heeft beschermd tegen M23 en andere gewelddadige rebellengroepen, en hun frustratie heeft het afgelopen jaar geleid tot rellen en gewelddadige protesten. De Congolese regering zelf heeft de VN-troepen uiteindelijk verzocht het land te verlaten’.
Dan is er nog Zuid-Afrika, dat samen met troepen uit Malawi en Tanzania een interventiemacht vormt. Zij hebben tien jaar geleden wel succes geboekt in de DRC, maar de vraag is of dat nu weer zal lukken. Voorlopig lijkt het verhaal van de DRC op dat van gewapende conflicten elders in de wereld: de strijdende partijen geven geen haarbreed toe, het leed van onschuldige burgers kan alleen maar groter worden en buitenlandse actoren doen te weinig om het geweld te stoppen. Een uitzichtloze situatie voor een land dat in zijn geschiedenis maar weinig vrede heeft gekend.
De militie had het voorzien op mensen in een vluchtelingenkamp
In het noordoosten van de Democratische Republiek Congo heeft een plaatselijke militie maandag zesenveertig mensen in een vluchtelingenkamp vermoord, meldt Al Jazeera. Het Afrikaanse land, en met name de provincie Ituri bij de grens met Oeganda, wordt al decennialang geplaagd door een voortdurend conflict tussen lokale stammen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De militie die de moordpartij aanrichtte heet Codeco en behoort tot de Lendu-gemeenschap. Die groep is al lange tijd verwikkeld in een bittere strijd met de Hema-gemeenschap. Tussen 1999 en 2003 laaide het conflict zo hoog op dat er duizenden doden tussen de twee gemeenschappen vielen en het nationale leger werd ingezet om de rust te herstellen.
Bij de aanval maandag werden huizen en tenten in het vluchtelingenkamp in brand gestoken en bewoners van het kamp werden met onder meer kapmessen en vuurwapens om het leven gebracht. Volgens een lokale ngo kan het aantal slachtoffers nog oplopen omdat niet alle lichamen zijn teruggevonden en veel mensen al zijn begraven in een massagraf.
Is het Indonesische Silicon Valley gedoemd te mislukken?
‘In de digitale wereld wordt God Algoritme genoemd. Zijn almacht wordt uitgedrukt in wiskundige reeksen die ons gedrag kunnen voorspellen. Misschien is dat de reden waarom de Indonesische politicus van de Democratische Partij Budiman Sudjatmiko en zijn partner, zakenman Danny Handoko, besloten een technologisch onderzoekscentrum te bouwen in Sukabumi, West-Java, dat zij Bukit Algoritma [‘Algoritmeheuvel’] noemden’, schrijft weekblad Tempo.
Bijna 1,8 biljoen Indonesische roepiah (meer dan 100 miljoen euro) is geïnvesteerd in de eerste fase van de ontwikkeling van Algorithm Hill, een onderzoekscentrum voor neurowetenschappen, nanotechnologie, kwantumtechnologie, zonneceltechnologie, landbouw, gezondheidszorg, luchtvaart- en ruimtevaarttechnologie. De twee projectontwikkelaars, die onlangs een partnerschap zijn aangegaan met het staatsbouwbedrijf PT Amarta Karya, zijn schijnbaar niet te stoppen.
‘Zelfs niet door de coronapandemie’, schrijft The Jakarta Post, ‘die juist de verschuiving van consumenten naar digitale platforms heeft versneld, onder meer in de gezondheids- en onderwijssector, als gevolg van mobiliteitsbeperkingen. Hierdoor groeide de bruto handelswaarde (GMV) van de online-economie [in Indonesië] met 11 procent, en verdubbelden de investeringen in de sector tot 2,8 miljard dollar in de eerste helft van 2020, volgens het “E-Conomy SEA 2020 Report” van Google, Temasek en Bain & Company.’
Handicaps
Maar het terrein van 888 hectare, gelegen in een bergachtig gebied op meer dan twee uur van Jakarta, aan het eind van een hobbelige weg, omgeven door palmolieplantages, heeft een slechte internetverbinding, vooral via mobiele breedband. Deze en andere handicaps kunnen gemakkelijk worden overwonnen, zegt Budiman Sudjatmiko tegen The Jakarta Post. Hij geeft aan in gesprek te zijn met een Amerikaanse investeerder die het project van kapitaal wil voorzien.
‘Zou dit megalomane project een truc zijn van de projectontwikkelaars om te profiteren van belastingvoordelen?’
‘Zou dit megalomane project een truc zijn van de projectontwikkelaars om te profiteren van belastingvoordelen?’ vraagt Tempo zich af. Bij een recente presidentiële verordening zijn buitenlandse investeringen in startende ondernemingen binnen speciale economische zones namelijk vrijgesteld van belastingen.
TheJakarta Post is zeer sceptisch over het vermogen van Algorithm Hill om Indonesische en buitenlandse wetenschappers aan te trekken: ‘Vooral omdat het aantal wetenschappers per hoofd van de bevolking in het land constant is gebleven op ongeveer 215 per 1 miljoen, volgens de gegevens van 2017 en 2018 van de UNESCO.’
Tempo schrijft dat Silicon Valley ook niet van de ene dag op de andere tot stand is gekomen, maar zich in de jaren dertig begon te ontwikkelen dankzij een professor van de Stanford-universiteit, Frederick Terman, die twee van zijn studenten, William Hewlett en Dave Packard, aanmoedigde een bedrijf in het gebied op te richten.
‘Het voordeel van Silicon Valley is het bestaan van een ecosysteem: de campus van de Stanford-universiteit, bedrijven die voortdurend miljoenen dollars injecteren in startende bedrijven, een netwerk van onderling verbonden technologiebedrijven en een reeks wetten die mobiliteit en concurrentie aanmoedigen’, analyseert Tempo.
‘Onze politici vallen al snel voor mooie woorden over technologie en IT’
Voor Algorithm Hill gaat dit niet op, aldus het weekblad: ‘Onze politici vallen al snel voor mooie woorden over technologie en IT. Zij hebben hun mond vol van Indonesiës digitale transformatie, maar niet het geduld om de kiem te leggen voor langetermijninvesteringen in een ecosysteem van onderzoek en onderwijs.’
Congolese president geeft het leger de macht in het oosten van het land
Het was een campagnebelofte van de president van de Democratische Republiek Congo (DRC), Félix Tshisekedi: een einde maken aan de onveiligheid. Terwijl de staat machteloos is geworden, zullen de provincies Noord-Kivu en Ituri vanaf 6 mei gedurende dertig dagen volledig aan het leger worden toevertrouwd. In dit wetteloze gebied rust alle hoop op deze nieuwe radicale oplossing.
‘Félix Tshisekedi is klaar om te vechten’, jubelt het Congolese dagblad La Prospérité. ‘Dertig dagen om vrede te brengen in het Oosten!’, kopt site AfricaNews.
Een staat van beleg van een maand, afgekondigd door de Congolese president Félix Tshisekedi, gaat op 6 mei van kracht in Noord-Kivu en Ituri, twee regio’s die worden omschreven als ‘broeinesten van gewapende groepen die er al jaren de scepter zwaaien’, aldus de Burkinese krant Le Pays. Het was in de regio Noord-Kivu dat de Italiaanse ambassadeur in de DRC op 22 februari 2021 werd vermoord.
‘Het doel is snel een einde te maken aan de onveiligheid die de plaatselijke bevolking dagelijks decimeert’
Concreet houdt het besluit van de Congolese president in dat de civiele autoriteiten in Noord-Kivu en Ituri volledig worden vervangen door het leger, gesteund door de Congolese Nationale Politie (PNC). Deze neemt de controle over op alle administratieve niveaus. Voor de gelegenheid werden op bevel van president Félix Tshisekedi twee militaire gouverneurs aan het hoofd van deze regio’s benoemd. Het doel is ‘snel een einde te maken aan de onveiligheid die de plaatselijke bevolking dagelijks decimeert’, aldus Radio Okapi.
De volledige overdracht van de regio aan het leger is voorgesteld als een proportioneel antwoord op de macht van de ongeveer honderd gewapende groepen die de regio teisteren. Onder hen bevinden zich de Geallieerde Democratische Strijdkrachten, Oegandese rebellen die banden hebben met de Islamitische Staat (IS); de Democratische Strijdkrachten voor de Bevrijding van Rwanda, die hun toevlucht hebben gezocht in de bossen van Kivu; maar ook andere milities, aangetrokken door de rijkdommen van de mijnen.
Duitsland verzet zich tegen het vrijgeven van patenten op coronavaccins
Angela Merkel heeft donderdag (6 mei) het aanbod van de VS om de patenten op coronavaccins op te heffen, afgewezen. Een standpunt dat niet veel goeds voorspelt voor de besprekingen over dit onderwerp binnen de Wereldhandelsorganisatie (WTO).
Voor de Duitse regering zijn ‘de productiecapaciteit en de kwaliteitscontrole de belangrijkste belemmeringen voor een bredere toegang tot vaccins – niet de intellectuele eigendomsrechten’, schrijft Deutsche Welle.
‘De bescherming van intellectueel eigendom is een bron van innovatie en moet dat ook blijven’, aldus de Duitse regeringswoordvoerder.
Meningsverschil
Dit ‘meningsverschil’ tussen Duitsland en de Verenigde Staten – dat zich woensdag voorstander verklaarde van het vrijgeven van patenten, nadat het zich daar eerder fel tegen had verzet – is ‘het eerste grote geschil tussen de twee economische grootmachten, en dreigt de besprekingen in de WTO te blokkeren en de betrekkingen binnen de G7 te verzuren’, analyseert The Guardian, die verder schrijft dat een WTO-besluit over het eventueel opheffen van patenten unaniem moet worden genomen.
Dit weerhield de directeur-generaal van de WTO, Ngozi Okonjo-Iweala, er niet van om de aankondiging van de VS ‘van harte’ te verwelkomen, aldus Reuters.
‘We moeten dringend actie ondernemen tegen covid-19, omdat de wereld toekijkt en er mensen sterven’
‘We moeten dringend actie ondernemen tegen covid-19, omdat de wereld toekijkt en er mensen sterven’, zei Okonjo-Iweala, voordat ze India en Zuid-Afrika – de initiatiefnemers van het verzoek om vrijstelling van vaccinpatenten – opriep om ‘zo snel mogelijk’ een herziene versie van hun voorstel in te dienen, ‘zodat de onderhandelingen kunnen beginnen’.
Europese ambtenaren en diplomaten hebben gewaarschuwd dat ‘dergelijke besprekingen maanden in beslag zullen nemen en slechts zullen resulteren in het gedeeltelijk vrijgeven van de patenten, omdat de Europese Unie en de Verenigde Staten waarschijnlijk niet zullen instemmen met het afstaan van de revolutionaire mRNA-technologie [die onder andere gebruikt wordt in de vaccins van BioNtech/Pfizer en Moderna] aan China’, aldus Bloomberg.
Rusland trekt troepen aan de Oekraïense grens gedeeltelijk terug
Vanuit de Krim, de Oekraïense regio die in 2014 door Rusland werd geannexeerd, kondigde de Russische minister van Defensie, Sergej Sjojgoe, donderdag aan dat ‘strijdkrachten, militaire commandanten en luchtlandingstroepen vanaf vrijdag 23 april de Russisch-Oekraïense grens en de Krim zullen beginnen te verlaten’, meldt The Moscow Times.
‘De troepen hebben aangetoond dat zij in staat zijn het land op betrouwbare wijze te verdedigen’, aldus de Russische minister. ‘Ik heb daarom besloten de inspecties in de zuidelijke en westelijke militaire districten te beëindigen.’
De aankondiging van donderdag komt te midden van ‘verhoogde spanning met het Westen’ nadat Rusland zijn militaire aanwezigheid heeft vergroot ‘aan de grens met Oost-Oekraïne, waar gevechten tussen Oekraïense regeringstroepen en door Rusland gesteunde separatisten sinds april 2014 meer dan dertienduizend mensen het leven hebben gekost’, aldus Radio Free Europe-Radio Liberty.
Volgens de Europese Unie hadden zich de afgelopen weken zo’n honderdduizend troepen langs de grens verzameld. De terugkeer van de troepen naar hun thuisbases zal naar verwachting op 1 mei voltooid zijn, aldus Moskou.
Tijdelijk
‘Het is echter onduidelijk of de aankondiging van Sjojgoe de situatie langs de grens zal verlichten, aangezien deze alleen betrekking heeft op troepen die tijdelijk waren ingezet’, aldus US News & World Report. Volgens de Oekraïense autoriteiten zijn echter verschillende regimenten – met name parachutisten – permanent op de Krim geïnstalleerd.
De Russische minister zei ook dat ‘militair materieel en wapens op de oefenterreinen bij de grens met Oost-Oekraïne zouden achterblijven, ter voorbereiding van andere militaire oefeningen die voor later in het jaar zijn gepland’, aldus het Amerikaanse tijdschrift.
Volgens nieuwsblog Axios ‘mag de onmiddellijke dreiging van een Russische invasie dan wel zijn geweken, maar tienduizenden troepen blijven niet ver van Oekraïne opgesteld en een einde aan het conflict [in de Oekraïense regio Donbass] is nog steeds niet in zicht’.
Ook de Kyiv Post meent dat ‘de oorlogsdreiging op 22 april lijkt te zijn geweken’, maar vraagt zich af ‘voor hoe lang’.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky is blij met het Russische besluit: ‘Oekraïne is altijd waakzaam, maar verwelkomt elke stap om de militaire aanwezigheid te verminderen en de situatie in de Donbass te de-escaleren’, schreef hij op Twitter.
The reduction of troops on our border proportionally reduces tension. 🇺🇦 is always vigilant, yet welcomes any steps to decrease the military presence & deescalate the situation in Donbas. Ukraine seeks peace. Grateful to international partners for their support #StrongerTogether
— Volodymyr Zelenskyy / Володимир Зеленський (@ZelenskyyUa) April 22, 2021
Het Westen was voorzichtiger. ‘We hebben de woorden gehoord, nu verwachten we daden’, aldus Ned Price, de woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, op de politieke nieuwssite The Hill. De NAVO verklaarde dat elke stap in de richting van de-escalatie ‘belangrijk is en al veel eerder had moeten worden gezet’. De NAVO voegde eraan toe dat de westerse militaire alliantie waakzaam blijft, bericht BBC.
Poster extreemrechtse partij wekt verontwaardiging in Madrid
‘Een mena [niet-begeleide minderjarige asielzoeker]: 4700 euro per maand. Uw grootmoeder: 426 euro pensioen per maand’. De extreemrechtse partij Vox heeft een schandaal veroorzaakt in Spanje door in de metro van Madrid een affiche op te hangen waarop de gezichten te zien zijn die de genoemde personen vertegenwoordigen, met daarbij vermeld hun vermeende kosten voor de schatkist.
De derde politieke kracht in het land sinds de parlementsverkiezingen van 2019 heeft ervoor gekozen hard campagne te voeren voor de parlementsverkiezingen van de autonome regio Madrid, die op 4 mei zullen worden gehouden. De volledige Spaanse pers is het erover eens dat het polemische affiche is gebaseerd op verdraaide cijfers.
La Fiscalía abre diligencias a Vox por presunto delito de odio en este cartel electoral pic.twitter.com/vdF6S1hxWc
Volgens La Vanguardia weigert de extreemrechtse partij te zeggen welke data zij raadpleegt, en ontkennen de autoriteiten van Madrid categorisch dat niet-begeleide minderjarigen, van welke nationaliteit ook, een dergelijk bedrag ontvangen, zoals de poster suggereert. Vox schijnt de begrotingscijfers voor de centra ‘waar de minderjarigen worden ondergebracht’ verkeerd geïnterpreteerd te hebben, aldus het Catalaanse dagblad.
Er zijn verscheidene klachten ingediend, waaronder een van de regering, en het openbaar ministerie van Madrid heeft een onderzoek geopend wegens aanzetten tot haat. El País, een centrum-linkse krant, noemt de Vox-poster ‘niets minder dan een zelfportret’; ‘Het is het afschuwelijk beeld van een partij die de grenzen van de democratische waarden van de westerse samenleving met voeten treedt’.
‘Mensen moeten de problemen onder ogen zien die door een bepaald soort immigratie worden veroorzaakt’
In het kader van de verkiezingscampagne in Madrid proberen de linkse partijen in Spanje de president van de regio Madrid, Isabel Díaz Ayuso, een rechtse hardliner van de Partido Popular (PP) en favoriet voor herverkiezing, zover te krijgen haar alliantie met Vox op te geven. Volgens de laatste peilingen, die El Mundo publiceerde, zouden de PP van Díaz Ayuso en Vox samen mogelijk genoeg zetels hebben voor een meerderheid in het Madrileense regioparlement.
De conservatieve krant ABC hekelt de ‘betreurenswaardige affiche’ en stelt dat Spanje niet langer ‘alle immigranten kan demoniseren’. Maar de krant schrijft ook dat mensen ‘hun kop niet in het zand moeten steken en de problemen onder ogen moeten zien die door een bepaald soort immigratie worden veroorzaakt’.
Zonder details te geven, schrijft redacteur Luis Ventoso: ‘Natuurlijk zijn ze [niet-begeleide minderjarige asielzoekers] niet allemaal criminelen, (…) maar we kunnen niet ontkennen dat sommige van hen de openbare orde verstoren en ongeregeldheden in de buurt veroorzaken.’
Maatschappelijk middenveld in de DRC roept op tot onmiddellijke terugtrekking blauwhelmen
Ze werken voor de grootste VN-missie ter wereld, maar zijn niet meer gewenst. ‘Al meer dan veertien dagen is er een staking gaande in de stad Beni om het onmiddellijke vertrek van MONUSCO te eisen’, meldt Kinshasa Times. De stad ligt in het oosten van de Democratische Republiek Congo (DRC), in Noord-Kivu, het minst stabiele gebied van het land. En het zijn juist de vredeshandhavers die nu opdracht hebben gekregen om te vertrekken.
In de stad is sinds 5 april alles tot stilstand gebracht om de VN-missie de deur te wijzen. ‘Geen motortaxi’s in de stad. Scholen hebben hun deuren niet geopend. Winkels en warenhuizen op de Ruwenzori- en Nyamwisi-boulevard zijn gesloten’, bericht Actualité CD. Er zijn gewelddadige demonstraties uitgebroken, waarbij ten minste vijf burgers om het leven kwamen.
Slachtpartijen
De verergerende instabiliteit in de regio heeft het vuurtje aangewakkerd. ‘Vandaag zijn de slachtpartijen zelfs in hevigheid verdubbeld, er worden elke dag meer mensen vermoord ’, aldus de Kinshasa Times. In de DRC bestaat dan ook een brede beweging die het gebrek aan legitimiteit van de vredesmissie aan de kaak stelt.
Erger nog, de aanwezigheid van de blauwhelmen van MONUSCO zou de verantwoordelijkheid van de regering in Kinshasa wegnemen. En de bevolking eist dat de autoriteiten de situatie zelf in de hand nemen. Voor de regering is het tijd ‘om te handelen naar de realiteit en in overeenstemming met (…) de grondwet’, vertelt een betoger aan Radio Okapi.
De burgers zijn ervan overtuigd dat MONUSCO zijn langste tijd heeft gehad. Daarbij moet worden vermeld dat de vredesoperatie al twintig jaar bestaat. Ondanks de twintigduizend manschappen die in de regio werden ingezet en de miljarden dollars die elk jaar worden geïnvesteerd, blijft de onveilige situatie in het land ongewijzigd. Het aantal gewapende groepen dat de regio teistert loopt in de honderden. De ontvoering van kinderen en de verkrachting van vrouwen maken deel uit van het dagelijkse leven van de plaatselijke bevolking.
Op 22 februari is de Italiaanse ambassadeur in de DRC, terwijl hij deel uitmaakte van een VN-konvooi, in de stad Goma vermoord door een gewapende bende.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
