Duizenden Guatemalteken zijn op donderdag 29 juli ‘meer dan zeven uur achtereen’ de straat opgegaan om het aftreden van president Alejandro Giammattei en procureur-generaal Maria Consuelo Porras te eisen, meldt La Hora. Deze vreedzame betogingen komen volgens de Guatemalteekse krant na het ontslag vorige week van een officier van justitie die zich richtte op anti-corruptie.
In Guatemala-Stad, de hoofdstad, kwamen de demonstranten samen op het Plein van de Grondwet, ‘waar zij met affiches en leuzen uiting gaven aan hun ontevredenheid over de situatie in het land’, schrijft La Hora.
Ghannouchi roept zijn achterban op de straat op te gaan
Donderdag sprak Rached Ghannouchi, de voorzitter van de islamistische partij Ennahda en van het Tunesische parlement – dat voor dertig dagen is geschorst – met Agence France-Presse, terwijl ‘de wereld voor hem hermetisch is afgesloten’, schrijft Tunisie Numérique, De site vat het resultaat samen als ‘een toespraak met een gemengde boodschap, tussen verzoening, dreigementen en oproepen aan zijn achterban‘.
‘Hij presenteerde zichzelf als het slachtoffer van een staatsgreep’
‘Zoals verwacht presenteerde hij zichzelf als het slachtoffer van een staatsgreep en de ultieme hoeder van de democratie in Tunesië, of zelfs van de Arabische Lente.’ Hij zei dat hij de voorkeur wilde geven aan de weg van de dialoog, alvorens ‘de essentiële boodschap die hij wilde overbrengen’ te verkondigen: ‘dat hij bereid is het volk te vragen de democratie te verdedigen’. ‘Dit klonk als een bedreiging aan de staat en als een oproep voor zijn achterban’, aldus Tunisie Numérique.
Bouwverbod door gebrek aan water
Het oude cowboystadje Oakley, gelegen op ongeveer een uur rijden ten oosten van Salt Lake City in de Amerikaanse staat Utah, is een van de eerste steden in de VS die doelbewust stopt met stadsuitbreiding vanwege een gebrek aan water, schrijft The New York Times. De bron, die pioniers ooit gebruikten om hun akkers te bevloeien en die nu drinkwater levert, is aan het opdrogen na de verzengende hitte dit jaar. Daarom heeft het stadsbestuur besloten om een bouwverbod in te stellen.
Tijdens de pandemie nam de vastgoedmarkt in Oakley een hoge vlucht
Tijdens de pandemie nam de vastgoedmarkt in de 1750 inwoners tellende stad een hoge vlucht omdat arbeiders van de westkust toestroomden en er ook veel weekendverblijven werden gebouwd. Maar aangezien al die nieuwkomers water nodig hebben, stelde Oakley een bouwverbod in voor nieuwe huizen die zouden moeten worden aangesloten op de waterleiding van de stad. Experts verwachten dat dit een voorbode is voor andere steden in het heter en droger wordende Westen van de VS.
Italië verdient aan ‘mooi en goed gemaakt’
Italiaanse producten die ‘mooi en goed gemaakt’ kunnen worden genoemd, genereren jaarlijks zo’n 135 miljard euro aan export, aldus de industriële werkgeversfederatie Confindustria, die opdracht gaf tot het rapport Export Dolce Vita. ‘Mooi en goed gemaakt’ is een belangrijk aspect voor de Italiaanse export en is van toepassing op uiteenlopende producten die in Italië worden vervaardigd. Volgens het rapport wordt het meeste geld verdiend met de drie F’s: Fashion, Food en Furniture, bericht ANSA.
De studie ziet een verder groeipotentieel van zo’n 82 miljard euro en wijst nadrukkelijk op China waar de komende vijf jaar zo’n 70 miljoen ‘nieuwe rijken’ bij zullen komen.
In de droge Beed-regio in India is zo moeilijk aan werk te komen, dat vrouwen massaal hun baarmoeder laten verwijderen om aan de eisen van hun werkgevers te voldoen.
‘U zult in deze dorpen nauwelijks vrouwen met een baarmoeder vinden. Dit zijn dorpen met vrouwen zonder baarmoeder’, zegt Manda Ugale met sombere blik in de ogen. Ze zit in haar kleine huisje in Hajipur, in het door droogte geteisterde Beed-district van de Marathwada-regio van Maharashtra [het gebied ten Oosten van Mumbai landinwaarts]. Het kost haar duidelijk moeite om over het onderwerp te praten.
In Vanjarwadi, waar ze vandaan komt, is het voor vrouwen ‘de norm’ om de baarmoeder te laten verwijderen nadat ze twee of drie kinderen hebben gekregen. Vijftig procent van hen heeft een zogeheten hysterectomie gehad.
De meerderheid van deze vrouwen trekken tijdens het suikerrietseizoen naar het suikergebied van westelijk Maharashtra; naarmate de droogte toeneemt, neemt het aantal migranten ook toe. ‘De mukadam (aannemer) heeft graag vrouwen zonder baarmoeder in zijn groep rietkappers’, vertelt SatyaBhama, een andere van de vrouwelijke werknemers.
Echtparen uit de regio trekken tussen oktober en maart beide naar het gebied, en krijgen van de aannemer gezamenlijk één contract. Daarin staat onder andere dat als de man of de vrouw een dag pauze wil nemen van het intensieve werk, het paar elke keer een boete van 500 Indiase roepie [ca. € 5,60] aan de werkgever moet betalen.
‘We hebben een doel waaraan moet worden voldaan, en daarbij kunnen we vrouwen die menstrueren niet gebruiken’
Ook menstruaties belemmeren het werk en brengen dus boetes met zich mee. Volgens werkgevers willen vrouwen tijdens de menstruatie meestal een of twee dagen pauze, zodat het werk wordt onderbroken.
‘Na een hysterectomie is er geen kans op menstruatie. En dus worden er tijdens het kappen geen pauzes meer genomen. We kunnen het ons niet veroorloven om zelfs maar een roepie te verliezen’, zegt SatyaBhama.
‘We hebben een doel te behalen binnen een beperkt tijdsbestek, en daarbij kunnen we vrouwen die tijdens het kappen van suikerriet menstrueren niet gebruiken’, aldus Dada Patil, een werkgever. Patil houdt vol dat hij en andere werkgevers de vrouwen niet dwingen een operatie te ondergaan; de keuze wordt gemaakt door hun families.
Maar volgens de vrouwen betalen werkgevers een voorschot voor een operatie, waarna het geld wordt ingehouden op hun loon.
Ernstige impact
Achyut Borgaonkar van Tathapi, een organisatie die hier onderzoek naar heeft gedaan, weet te vertellen: ‘In deze kringen wordt menstruatie als een probleem beschouwd en een operatie gezien als de enige manier om ervan af te komen. Maar die heeft een ernstige impact op de gezondheid van de vrouwen. Ze raken hormonaal uit balans, krijgen geestelijke gezondheidsklachten, komen aan et cetera. We zien dat zelfs jonge meisjes van vijfentwintig deze operatie ondergaan.’
Bandu Ugale, echtgenoot van Satyabhama en zelf ook rietkapper, rekent het voor. ‘Een paar krijgt ongeveer 250 Indiase roepie [€ 2,80] na het kappen van een ton suikerriet. Op een dag kappen we ongeveer drie tot vier ton suikerriet en in een heel seizoen van vier tot vijf maanden kappen we samen ongeveer 300 ton suikerriet. Wat we tijdens het seizoen verdienen, is ons jaarlijkse inkomen, want als we terugkomen van het riet kappen hebben we geen werk’, zegt Ugale. ‘We kunnen ons dus geen dag pauze veroorloven. We moeten werken, zelfs als we gezondheidsproblemen hebben. Er is geen rust. Voor menstruatie is geen tijd’, aldus Ugale.
Vilabai, een oudere vrouw, noemt het leven van een ‘rietkappersvrouw’ een hel. Ze laat doorschemeren dat er herhaaldelijk sprake is van seksuele uitbuiting van vrouwen door werkgevers en hun mannen.
‘Rietkappers moeten in suikerrietvelden of in een tent bij de suikermolens leven [een suikermolen is een grote pers met draaiende rollen waartussen vers gekapt suikerriet wordt gebroken om er het sap uit te persen]. Er zijn geen badkamers of toiletten. Onder deze omstandigheden is het voor een vrouw al helemaal geen doen als ze menstrueert’, vertelt ze.
Landen die een kwart van de wereldbevolking herbergen, worden geconfronteerd met een steeds urgenter gevaar: het water raakt op. Naast slecht watermanagement, speelt klimaatverandering een rol.
Keuze uit het archief
Spanje, Portugal en andere Zuid-Europese landen zuchten deze week onder historisch hoge temperaturen. Naast de uitzonderlijke hitte, worden al deze landen geraakt door aanhoudende droogte. Ook op andere continenten, van Afrika tot Zuid-Amerika, is dit een probleem. In 2021 keek The New York Times naar de onderliggende redenen.
Van India tot Iran tot Botswana – volgens de laatste gegevens van het World Resources Institute hebben zeventien landen over de hele wereld op dit moment te maken met extreem hoge waterstress, wat wil zeggen dat ze bijna al het water verbruiken waarover ze beschikken.
Veel van die landen zijn altijd al droge gebieden geweest; sommige verkwisten het water dat ze hebben, andere zijn te afhankelijk van het grondwater dat ze eigenlijk zouden moeten aanvullen en bewaren om droge tijden door te komen.
In die landen liggen diverse grote, dorstige steden die onlangs te kampen hebben gehad met acute tekorten, zoals São Paulo in Brazilië, Chennai in India en Kaapstad in Zuid-Afrika, dat in 2018 op een haar na ontsnapte aan ‘dag nul’ – de dag waarop alle stuwmeren droog zouden komen te staan.
‘Waarschijnlijk zullen we in de toekomst geconfronteerd worden met meer van die nuldagen,’ zei Betsy Otto, hoofd van het mondiale waterprogramma van het World Resources Institute. ‘Veel plaatsen ter wereld laten een alarmerend beeld zien.’
De klimaatverandering draagt bij aan het risico. Naarmate de regenval grilliger wordt, kunnen we minder op de watervoorraad vertrouwen. Tegelijkertijd wordt het overdag warmer en verdampt er meer water uit reservoirs, terwijl de vraag ernaar stijgt.
Waterstress: een kwart van de mensheid heeft er last van
Plekken waar problemen met water zijn, worden soms getroffen door twee uitersten. Een jaar nadat er in São Paulo bijna geen water meer uit de kraan kwam, werd de stad getroffen door overstromingen. Chennai leed vier jaar geleden onder een watersnood waarbij doden vielen; nu zijn de reservoirs bijna leeg.
Op dit moment staan 33 steden met meer dan 3 miljoen inwoners en een gezamenlijke bevolking van meer dan 255 miljoen extreem veel waterproblemen te wachten
Mexico-Stad pompt zo snel grondwater op dat de stad letterlijk aan het zinken is. Dhaka, in Bangladesh, is dermate afhankelijk van het grondwater, voor zowel haar inwoners als de water opslokkende kledingfabrieken, dat er nu water uit grondlagen van tientallen meters diep wordt opgepompt. De dorstige bevolking van Chennai, die jarenlang gebruik maakte van het grondwater, merkt nu dat het op is. Door heel India en Pakistan tappen boeren grondlagen af om gewassen als katoen en rijst, die veel water nodig hebben, te verbouwen.
Onderzoekers van het World Resources Institute kwamen tot de conclusie dat op dit moment 33 steden met meer dan 3 miljoen inwoners en een gezamenlijke bevolking van meer dan 255 miljoen extreem veel waterproblemen te wachten staan. Dat kan kwalijke gevolgen hebben voor de openbare gezondheid en maatschappelijke onrust veroorzaken.
Men verwacht dat het aantal steden in deze categorie tegen 2030 gestegen zal zijn tot 45, waardoor bijna 470 miljoen mensen getroffen zullen worden.
Waterrantsoen
Er staat veel op het spel voor plekken die te kampen hebben met water-tekorten. Als een stad of een land bijna al het beschikbare water gebruikt, kan een lange, droge periode catastrofaal zijn. Na een droogte van drie jaar werd Kaapstad in 2018 gedwongen om buitengewone maatregelen te nemen en het beetje water dat nog in de reservoirs zat te rantsoeneren.
Die acute crisis maakte het chronische probleem alleen maar zichtbaarder. De vier miljoen inwoners van Kaapstad wedijveren met de boeren om de beperkte waterbronnen. Dat is ook het geval in Los Angeles. De meest recente droogte is daar nu geëindigd. Maar de watervoorziening houdt geen gelijke tred met de al maar toenemende vraag, en het feit dat de bewoners een voorliefde hebben voor privézwembaden helpt ook niet mee.
In Bangalore hebben de paar jaar waarin weinig regen viel uitgewezen hoe slecht de stad zijn water beheert. De vele meren die er vroeger lagen en de gebieden eromheen zijn nu volgestort met afval dan wel volgebouwd. Ze kunnen niet langer fungeren als bassins voor regenwater. En dus moet de stad telkens verder weg water oppompen voor de 8,4 miljoen inwoners, en een groot deel daarvan wordt onderweg verspild.
Toch kan er veel gedaan worden om het watermanagement te verbeteren. Allereerst kunnen de lekken in het waterdistributiesysteem gedicht worden. Afvalwater kan gerecycled worden. Regen kan worden opgevangen en bewaard voor droge tijden. Meren en moerassen kunnen worden schoongemaakt en oude putten weer in gebruik genomen. En boeren kunnen overstappen van gewassen die veel water nodig hebben, zoals rijst, op minder dorstige, zoals gierst.
‘Water is een lokaal probleem waarvoor lokale oplossingen gevonden moeten worden,’ zei Priyanka Jamwal, die verbonden is aan de Ashoka Trust for Research in Ecology and the Environment in Bangalore.
China heeft meer water nodig. Daarom wil het hoog in de Tibetaanse bergen een reusachtig netwerk van kleine verbrandingsovens aanleggen die de regenval moeten stimuleren.
Met behulp van geavanceerde militaire technologie probeert China een krachtig en toch relatief goedkoop systeem voor de beïnvloeding van het weer te ontwikkelen. Dat moet leiden tot een aanzienlijke toename van de neerslag op het Tibetaans Hoogland, het grootste zoetwaterreservoir van Azië. Met deze methode, een reusachtig netwerk van kleine verbrandingsovens hoog in de Tibetaanse bergen, kan de regenval in de regio volgens betrokken wetenschappers worden verhoogd met wel tien miljard kubieke meter per jaar – zo’n 7 procent van China’s totale waterverbruik. Tienduizenden van deze ovens moeten daar de regenval stimuleren in een gebied van 1,6 miljoen vierkante kilometer, drie keer zo groot als Spanje: het grootste project in zijn soort ter wereld.
De ovens verstoken vaste brandstof en stoten zilverjodide uit, zoutkristallen met een op ijs lijkende structuur die wolkvorming bevorderen. De ovens staan op steile berghellingen waar de vochtige moessonwind uit Zuid-Azië tegenaan waait. Die wind kan de zilverjodidedeeltjes naar boven voeren, om wolken te vormen waar regen en sneeuw uit valt. ‘Er zijn al proeven gedaan met meer dan vijfhonderd ovens op berghellingen in Tibet, Xinjiang en elders. De uitkomst daarvan is veelbelovend,’ aldus een van de betrokken wetenschappers.
Het systeem wordt ontwikkeld door de China Aerospace Science and Technology Corporation, een staatsbedrijf dat ook ambitieuze nationale projecten uitvoert op het gebied van defensie en ruimtevaart, waaronder maanreizen en de bouw van een ruimtestation. Bij het ontwerp van de ovens is gebruikgemaakt van de nieuwste militaire rakettechnologie. Daardoor kunnen ze zelfs in zuurstofarme lucht op grote hoogte (meer dan vijfduizend meter) vaste brandstof met een hoge energiedichtheid efficiënt verbranden, zegt de wetenschapper, die vanwege de vertrouwelijke aard van het project niet met naam genoemd wil worden.
Watertoren van Azië
Het idee voor zo’n project is niet nieuw: andere landen, zoals de Verenigde Staten, hebben op kleinere schaal soortgelijke proeven uitgevoerd. Maar China is het eerste land dat deze technologie op zo’n grote schaal probeert toe te passen. De verbrandingsinstallaties moeten worden aangestuurd op basis van nauwkeurige meteorologische data afkomstig uit een netwerk van dertig kleine weersatellieten die de moessonactiviteiten in de Indische Oceaan volgen. Ter aanvulling worden voor een optimaal resultaat ook andere regenbevorderende technieken ingezet, zoals vliegtuigen, drones en artillerie.
Met zijn gigantische gletsjers en enorme ondergrondse waterreservoirs is het Tibetaans Hoogland, ook wel de watertoren van Azië genoemd, de bron van de meeste grote rivieren in dit werelddeel, waaronder de Gele Rivier, de Jangtsekiang, de Mekong, de Salween en de Brahmaputra. Die rivieren, die door China, India, Nepal, Laos, Myanmar en nog enkele landen stromen, zijn van levensbelang voor bijna de helft van de wereldbevolking. En omdat overal op het continent tekorten heersen, wordt het Tibetaanse Hoogland ook gezien als een mogelijke bron van conflicten tussen de verschillende landen die hun watertoevoer veilig willen stellen.
Hoewel er dagelijks grote hoeveelheden waterrijke luchtstromen over het plateau trekken, is het een van de droogste plekken op aarde. Op de meeste plekken valt nog geen 10 centimeter regen per jaar: een gebied waar jaarlijks minder dan 25 centimeter regen valt is volgens de definitie van de Amerikaanse geologische dienst een woestijn.
Regen ontstaat wanneer vochtige lucht afkoelt en op zwevende deeltjes in de atmosfeer botst, zodat zich zware waterdruppels vormen. Het zilverjodide uit de Chinese ovens levert de benodigde deeltjes om dit proces te stimuleren. Volgens onze zegsman bleek uit radargegevens dat een lichte bries de deeltjes tot meer dan duizend meter boven de bergtop kan voeren. Zo kan één enkele oven een strook zware wolken van meer dan vijf kilometer vormen. ‘Soms begon er bijna meteen nadat we de oven hadden aangestoken al sneeuw te vallen. Alsof je bij een goochelaar op het podium stond,’ zegt hij.
De technologie werd ontwikkeld voor het weerbeïnvloedingsprogramma van het Chinese leger. Landen als China, Rusland en de Verenigde Staten zoeken al langer naar manieren om natuurrampen zoals overstromingen, droogtes en tornado’s kunstmatig op te wekken, om daarmee de vijand in een eventueel conflict te kunnen verzwakken. Meer dan tien jaar geleden begon men volgens de wetenschapper te kijken of deze technologie ook geschikt was voor civiele toepassingen.
Welzijn van de mensheid
Een van de grootste uitdagingen voor de regenmakers was hoe je de ovens aan de gang houdt in een van de meest afgelegen en onherbergzame omgevingen ter wereld. ‘In het begin vielen ze vaak uit,’ zegt de wetenschapper: door gebrek aan zuurstof in de lucht. Maar verbeteringen aan het ontwerp zouden ertoe hebben geleid dat ze nu bijna zonder zuurstof maanden of zelfs jarenlang kunnen functioneren, zonder dat er onderhoud nodig is. De verbranding is bovendien even schoon en efficiënt als van raketmotoren, die alleen waterdamp en kooldioxide uitstoten. Daardoor zijn ze zelfs geschikt voor gebruik in gebieden met een beschermd milieu. De communicatieapparatuur en andere elektronica draait op zonne-energie en de ovens kunnen van duizenden kilometers afstand met een smartphone worden bediend op basis van de data van de satellietvoorspellingen.
De ovens hebben één duidelijk voordeel boven andere methoden om regen op te wekken met zilverjodide in de atmosfeer, zoals vliegtuigen, kanonnen en drones: ‘Bij andere methoden moet je een no-flyzone instellen. Dat kost in ieder land veel tijd en moeite, en zeker in China,’ zegt de wetenschapper. Het netwerk is ook relatief goedkoop: de bouw en installatie van één oven kost circa 50.000 yuan (8000 dollar), en door massaproductie zullen die kosten waarschijnlijk nog dalen. Ter vergelijking: een vliegtuig om wolken met zilverjodide te bestrooien kost miljoenen yuan en bestrijkt een kleiner gebied. Een nadeel van de ovens is dan weer dat ze onbruikbaar zijn als er geen wind staat of de windrichting verkeerd is.
Deze maand heeft de China Aerospace Science and Technology Corporation met de Tsinghua University en de provincie Qinghai een overeenkomst gesloten voor een grootschalig systeem voor weersverandering op het Tibetaans Hoogland. Onderzoekers van de vooraanstaande Tsinghua-universiteit kwamen in 2016 voor het eerst met een voorstel genaamd Tianhe, ‘Rivier in de Lucht’, om het droge noorden van China van meer water te voorzien door het klimaat te manipuleren. De vochtige lucht die de Indiase moesson over het Tibetaans Hoogland aanvoert, willen ze afvangen en omzetten in water, om zo de noordelijke regio’s vijf tot tien miljard kubieke meter extra water per jaar te bezorgen.
Lei Fanpei, de baas van het ruimtevaartbedrijf, zei vervolgens in een toespraak dat de Chinese ruimtevaartindustrie haar kennis over weerbeïnvloeding zou inzetten voor het Tianhe-project van de universiteit. ‘Dit is een cruciale innovatie voor de oplossing van China’s watertekort,’ zei Lei. ‘Het wordt niet alleen een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van China en de welvaart in de wereld, maar aan het welzijn van de hele mensheid.’ Volgens rector Qiu Yong van de Tsinghua-universiteit toont de overeenkomst aan dat de overheid de nieuwste militaire technologieën wil inzetten voor civiele doeleinden. Deze technologie zal een belangrijke stimulans geven aan de ontwikkeling van westelijk China, zegt hij. De precieze inhoud van de overeenkomst is nog geheim, omdat er gevoelige informatie in staat die de autoriteiten nog niet geschikt achten voor publicatie, aldus een hoogleraar van de Tsinghua-universiteit die van de inhoud op de hoogte is.
Volgens klimaatmodellen is er grote kans dat het Tibetaans Hoogland de komende decennia te maken krijgt met grote droogte, omdat de natuurlijke regenval niet zal opwegen tegen het verlies van water als gevolg van stijgende temperaturen. ‘Het satellietnetwerk en het programma om de regenval te beïnvloeden zijn voorzorgsmaatregelen tegen het slechtst denkbare scenario,’ zegt de anonieme hoogleraar. Hij weet ook te melden dat de precieze omvang en startdatum van het programma nog wachten op goedkeuring van de centrale regering. Bovendien wordt binnen het projectteam nog gediscussieerd over de beste aanpak, voegt hij eraan toe. Sommigen geven de voorkeur aan ovens, anderen achten de inzet van vliegtuigen minder schadelijk voor het milieu.
Volgens Ma Weiqiang, een wetenschapper aan het Tibetan Plateau Research Institute van de Chinese Academie van Wetenschappen, is dit een experiment van ongekende omvang, dat kan helpen bij het beantwoorden van veel intrigerende wetenschappelijke vragen. Als er genoeg ovens worden neergezet, kunnen ze in theorie het weer en zelfs het klimaat in de regio beïnvloeden. Maar Ma waarschuwt dat ze in de praktijk misschien niet zo perfect werken. ‘Ik heb mijn twijfels over de hoeveelheid regen die ze kunnen opwekken. Weersystemen kunnen zo reusachtig zijn dat iedere menselijke inspanningen erbij in het niet zinkt,’ zegt hij. En misschien geeft Beijing niet eens toestemming voor het project, voegt hij eraan toe. Het stimuleren van regen boven Tibet kan er immers toe leiden dat de regenval in andere delen van China weer afneemt.
Auteur: Stephen Chen
Vertaler: Frank Lekens
South China Morning Post
China (Hongkong) | dagblad | oplage 261.000
Deze Engelstalige krant, die banden heeft met het zakenmilieu van de Britse oud-kolonie, geeft een goed beeld van met name Zuid-China en de economische ontwikkelingen in de regio.
Watertekorten leiden tot oplopende spanningen in Tunesië. Als de regering geen maatregelen neemt, kan het uit de hand lopen, waarschuwen deskundigen.
Inwoners van Fernana – een stadje in het noordwesten van Tunesië – verzamelden zich op 12 september bij het pompstation dat water levert aan Tunis. Ze dreigden de toevoer naar de hoofdstad af te snijden. Veiligheidstroepen moesten in actie komen om dit te verhinderen. Aanleiding voor het incident was de dood van Wissem Nasri, een café-eigenaar die zich voor het gemeentehuis in brand had gestoken na ruzie met een hoge ambtenaar die hem geen toestemming wilde geven om zijn klanten waterpijpen aan te bieden.
De zelfmoord doet onherroepelijk denken aan die van Mohamed Bouazizi in Sidi Bouzid, de fruithandelaar wiens wanhoopsdaad de Tunesische revolutie in december 2010 inluidde, waarop een keten van Arabische opstanden volgde. De jongste zelfverbranding leidde tot stakingen en betogingen in Fernana. In een tv-reportage in september hekelde een inwoner de marginalisering van zijn stad. Een marginalisering die vooral uit het watergebrek blijkt, want dat zou er helemaal niet moeten zijn: het gebied rond Fernana kent juist de hoogste regenval van het land en voorziet noordelijk Tunesië grotendeels van drinkwater.
Storingen in de watervoorziening hebben sinds begin juli in Tunesië tot woede en protesten geleid. Een ‘opstand van dorstigen’ dreigde zelfs, aldus het Tunesische civiele waterobservatorium Watchwater. Vergeleken met 2015 kampt Tunesië met een neerslagtekort van 28 procent, verklaarde voormalige minister van Landbouw Saad Seddik in juli (hij werd een maand later vervangen). Hierdoor waren de stuwmeren in het noorden van het land niet naar behoren gevuld. De Tunesiërs leefden ‘onder de waterarmoedegrens’, stelde de bewindsman voorts. Volgens de VN ligt die grens op 1000 kubieke meter per persoon. In Tunesië is op dit moment slechts 460 kubieke meter per persoon beschikbaar.
Watchwater wees erop dat de nieuwe Tunesische grondwet het recht op water waarborgt. De organisatie was van mening dat Sonede (het nationale waterbedrijf) en de minister van Landbouw zich voor het parlement moesten verantwoorden. Het was vergeefse moeite. Volgens Ala Marzougui van Watchwater lijden alle Tunesische regio’s onder storingen, zelfs in de winter. ‘Misschien dat er nu meer aandacht is van de media omdat deze zomer ook toeristische plaatsen werden getroffen.’
De overheid blijft in gebreke, zo meent Larbi Bouguerra, auteur van het boek Water Under Threat. ‘Het is alom bekend dat de regenval onregelmatig is in het Middellandse Zeegebied en er droogteperiodes van vijf tot zes jaar optreden. En toch is er niets gedaan om het probleem aan te pakken. Er is niet geanticipeerd. Wel wordt er in Tunesië water verspild, omdat we niet langer traditionele methoden gebruiken zoals opvang van regenwater in tanks. De regimes van de voormalige presidenten Bourguiba en Ben Ali richtten zich vooral op de kust. Ze voerden al het water uit het noorden van Tunesië af naar de Sahel en de toeristische steden.’
Recht op water
De Tunesische revolutie begon in gebieden waar de watervoorziening het slechtst was, zo schreef Bouguerra in 2015 in een reeks artikelen over water en de Arabische Lente. Marzougui voegt daaraan toe: ‘De regio’s die het zwaarst zijn getroffen door watertekorten – Gafsa, Jendouba, Kasserine, Sidi Bouzid en Kairouan – gaan ook het meest gebukt onder marginalisering, werkloosheid, gebrek aan infrastructuur en toegang tot de gezondheidszorg.’
Tunesië zal in 2040 een van de ernstigst door watertekort bedreigde landen ter wereld zijn, voorspelt het World Resources Institute. Waterschaarste is een ‘ontwikkelingsuitdaging’ voor Tunesië, zo meldde de Wereldbank in 2014, vanwege complicerende factoren als klimaatverandering, verstedelijking en de groeiende vraag vanuit industrie en landbouw.
‘Er is zeker sprake van overexploitatie en watervervuiling,’ aldus Habib Ayeb, een Tunesische geograaf die als onderzoeker en hoofddocent werkzaam is aan de Universiteit van Parijs VIII. ‘Het allerbelangrijkste is het recht op water. Het is een kwestie van ongelijkheid en onrechtvaardigheid. Het echte probleem is voor mij: wie heeft recht op water en waarvoor wordt het gebruikt?’
‘Als we ervan uitgaan dat de laatste revolutie voortkwam uit sociale nood, dan kan water een nieuwe opstand ontketenen’
In 2013, toen de grondwet werd opgesteld die een jaar later in werking trad, was Ayeb een van degenen die erop aandrongen het recht op water juridisch afdwingbaar te maken, ‘waardoor mensen die niet zijn aangesloten op schoon water juridische stappen tegen de staat kunnen ondernemen en financiële compensatie kunnen krijgen’. Het voorstel werd niet aangenomen.
Ayeb benadrukt dat hij niet in de toekomst kan kijken. Hij zegt ook: ‘Als we ervan uitgaan dat de laatste revolutie voortkwam uit sociale nood, dan kan water een nieuwe opstand ontketenen. Tijdens de dictatuur waren er al storingen in de watervoorziening, maar niemand sprak erover. Zolang ons waterbeheermodel niet verandert, denk ik niet dat het probleem verdwijnt.’
Al-Monitor
Verenigde Staten | website | al-monitor.com
Website die is opgericht door Jamal Daniel en zijn basis heeft in Washington D.C. Nieuws en analyses uit het Midden-Oosten in zowel eigenhandige als vertaalde artikelen. Werkt samen met de grootste nieuwsorganisaties in het Midden-Oosten.
Het idee dat klimaatverandering automatisch tot conflicten leidt klopt niet, zeggen wetenschappers. ‘Wateroorlogen’ zoals in de Mad Max-films hoeven we op korte termijn niet te verwachten. Toch zijn er wel verbanden.
Of drastische wijzigingen in het weerpatroon de oorzaak zijn van oorlog en geweld staat al heel lang ter discussie. Ging er begin vijftiende eeuw bijvoorbeeld een lange droogteperiode vooraf aan de ondergang van het Khmer-rijk? En was de Kleine IJstijd, halverwege de zeventiende eeuw, de voornaamste oorzaak van de hevige oorlogen in Europa, het Ottomaanse rijk en China?
De wereld van nu is zo complex dat zulke simplistische vergelijkingen en veronderstellingen niet opgaan, laat staan dat de toekomst valt te voorspellen. Toch waarschuwen wetenschappers dat een veel warmere aarde en rampzalige weersveranderingen de balans naar de verkeerde kant zouden kunnen laten doorslaan. Het vijfde rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (ipcc) spreekt van ‘de niet onterechte zorg’ dat klimaatverandering in bepaalde gevallen de kans op gewapende conflicten zal vergroten, ‘zelfs al is de omvang van het effect onduidelijk’.
In de meeste onderzoeken wordt klimaatverandering niet beschouwd als een rechtstreekse oorzaak van conflicten, maar als een van de vele met elkaar verband houdende factoren die de dreiging verhevigen, zoals armoede, uitsluiting van etnische bevolkingsgroepen, verkeerd overheidsbeleid, politieke instabiliteit en maatschappelijke afbraak. ‘Het ontbreekt ons nog aan het laatste puzzelstukje dat bewijst dat klimaatverandering conflicten veroorzaakt, maar we weten dat er een verband bestaat tussen de variabelen,’ zegt Koko Warner van het Institute for Environment and Human Security van de Universiteit van de Verenigde Naties (unu). ‘We zien nog niet dat mensen de wapens tegen elkaar opnemen omdat ze een gebrek aan zoet water hebben of dat het stijgende zeewater hele volken in elkaars armen drijft.’
Klimaatverandering zorgt onmiskenbaar voor nieuwe spanningen tussen landen. Essentiële natuurlijke grondstoffen, zoals water, nemen af in landsgrenzen overschrijdende delta’s. Ook doen zich nieuwe mogelijkheden tot exploratie en ontginning voor in gebieden die ooit met ijs bedekt waren, zoals de Noordpool. Maar volgens deskundigen hebben dat soort spanningen tot nu toe meer verdragen dan conflicten opgeleverd. En toch. Het netwerk van Amerikaanse inlichtingendiensten heeft wereldwijde trends voor 2030 voorspeld en waarschuwt dat ‘schermutselingen niet vallen uit te sluiten tussen landen die rivierdelta’s in zwaar getroffen regio’s met elkaar delen, vooral niet gezien de andere spanningen die zich tussen hen voordoen’. Dergelijke regio’s – Noord-Afrika, het Midden-Oosten, Midden- en Zuid-Azië en Noord-China – kennen tevens de grootste bevolkingsgroei, waardoor de schaarse bronnen nog meer onder druk komen te staan.
Wie geld heeft, vertrekt als eerste, terwijl anderen zweren op eigen bodem te zullen sterven
De unu heeft het verband onderzocht tussen de opwarming van de aarde, ‘waterconflicten’ en veiligheid, met elf casussen in het Middellandse Zeegebied, het Midden-Oosten en de Sahel. Uit het onderzoek, Clico genaamd, bleek dat klimaatverandering ‘geen belangrijke bron van geweld en onveiligheid’ is, niet tússen landen en niet erbinnen. Wel wees het uit dat problemen zich kunnen voordoen of kunnen verergeren door de manier waarop een land met klimaatverandering omgaat.
Julia Kloos, een Duitse onderzoekster van Clico, vindt dat we moeten oppassen met generaliserende uitspraken over klimaatverandering enerzijds en oorlog en geweld anderzijds en daar niet zonder meer een verband tussen moeten leggen. Elke situatie is anders: ‘We moeten het van geval tot geval bekijken.’ Volgens Kloos pakt de manier waarop landen op klimaatverandering reageren negatief uit voor kwetsbare bevolkingsgroepen. Zo claimen boeren in Niger die kampen met droogte, overstromingen en hitte soms met geweld grond en water, waardoor nomadische herders in hun voortbestaan worden bedreigd. Conflicten over water zijn er ook in Kenia en Ethiopië en treffen vooral marginale bevolkingsgroepen.
Van droogte naar oorlog?
In recent onderzoek wordt de droogte in Syrië van enkele jaren geleden – en de verkeerde manier waarop de regering daarmee omging – genoemd als katalysator van de opstand die tot de burgeroorlog heeft geleid.
Of het conflict tussen Palestina en Israël zal verergeren doordat hun gedeelde watervoorziening slinkt, is in dit verband een cruciale vraag. Klimaatverandering bedreigt de watertoevoer in de Jordaandelta, die Israël deelt met het Palestijnse gebied op de Westelijke Jordaanoever en met delen van Libanon, Syrië en Jordanië. Hoe hevig het conflict ook is, het ontziltingsproject waar Israël aan werkt wordt beschouwd als een kans op vrede en samenwerking in de regio.
Volgens het ipcc-rapport is het risico op klimaatgerelateerde conflicten het grootst in zwakke staten, in gebieden waar eigendomsrechten in het geding zijn en daar waar de ene bevolkingsgroep de andere overheerst. Vandaar dat de manier waarop Zuid-Soedan zich aan het broeikaseffect aanpast waarschijnlijk eerder tot problemen zal leiden dan de manier waarop een land als Italië dat doet, zoals Kloos opmerkt.
Ook proactieve maatregelen, bijvoorbeeld meer bossen aanleggen om de kooldioxide-uitstoot te verminderen, bomen kappen voor de productie van biobrandstoffen en waterkracht gebruiken als duurzame energievoorziening, kunnen tot conflicten leiden en bestaande conflicten verhevigen doordat mensen van hun land worden verdreven of niet meer in hun levensonderhoud kunnen voorzien.
Koko Warner van het unu: ‘We weten dat klimaatverandering de kwetsbaarste groepen het hardst raakt en dat is reden tot zorg. Wanneer mensen systematisch buiten het besluitvormingsproces worden gehouden, kan dat tot botsingen leiden.’ Volgens haar zijn goede maatschappelijke banden van groot belang om te kunnen overleven. ‘Toen de droogte in India hele gemeenschappen bedreigde, trokken de mensen eerst naar elkaar toe. Maar toen de toestand extreem begon te worden, gingen ze voedsel hamsteren. Conflicten ontstaan als mensen niet samenwerken en alle strategieën om risico’s in te dammen in rap tempo overboord worden gezet.’
Waarschijnlijk zullen conflictsituaties zich ook voordoen wanneer klimaatverandering mensen ertoe dwingt te emigreren en gastlanden geen georganiseerde opvang en integratie kennen, aldus het ipcc-rapport.
Volgens het door de unhcr opgezette Nansen Initiative zagen tussen 2008 en 2014 184 miljoen mensen zich door overstromingen, aardbevingen, droogte en zeespiegelstijging genoodzaakt huis en haard te verlaten. ‘Sommige berekeningen wijzen uit dat door een zeespiegelstijging van één meter 150 miljoen mensen op de vlucht zullen slaan, tenzij er dammen en zeeweringen worden gebouwd of vergelijkbare maatregelen worden genomen om kwetsbare gebieden te beschermen,’ aldus de organisatie.
Maar Walter Kaelin, werkzaam bij Nansen, verklaart tegenover irin: ‘Ik zou voorzichtig zijn met het idee dat het broeikaseffect overal tot onrust leidt. In veel regio’s die te lijden hebben van de opwarming van de aarde is daar helemaal niets van te merken. Er is meer voor nodig.’
De droogte in de Hoorn van Afrika gaat gepaard met een toename van het aantal handvuurwapens
Toch wijst onderzoek volgens Kaelin uit dat de droogte in de Hoorn van Afrika gepaard gaat met een toename van het aantal handvuurwapens. Ook zullen conflicten volgens hem ‘de humanitaire crises verergeren die zijn ontstaan door natuurrampen en vluchtelingenstromen’. Als voorbeeld noemt hij de bewoners van het vluchtelingenkamp in Dadaab in Kenia. Die ontvluchtten Somalië niet vanwege het geweld – hoewel de oorlog in hun land ze onbereikbaar maakte voor hulporganisaties – maar vanwege droogte en hongersnood.
Volgens het Nansen Initiative was er twee maanden voor de klimaattop in Parijs ‘nog steeds geen passage in het conceptverdrag over mobiliteit als resultaat van klimaatverandering’. En dat terwijl Doelstelling 13 voor Duurzame Ontwikkeling gaat over de urgentie van maatregelen tegen klimaatverandering en de gevolgen ervan. Het idee achter de doelstellingen is ‘dat niemand achterblijft’. Toch is er geen plan dat de meest kwetsbare mensen beschermt tegen de verwoestingen die de opwarming van de aarde de komende twintig jaar naar verwachting zal aanrichten.
De eilandstaten in het zuidelijk deel van de Grote Oceaan worden wel de ‘kanarie in de mijn’ genoemd als het gaat om zeespiegelstijging en andere klimaatproblemen, zoals vloedgolven, verzuring van zeewater en steeds heviger orkanen en cyclonen. Die dreigen een einde te maken aan het bestaan van zo’n half miljoen inwoners van deze laaggelegen eilanden.
17 procent
Recent onderzoek van de UNU in de regio laat zien dat sommigen zijn vertrokken – vooral naar de Fiji-eilanden – omdat hun levensstandaard achteruitging. Van de ondervraagden bracht slechts 17 procent de reden voor vertrek in verband met klimaatverandering. Het onderzoeksrapport wees echter op ‘mogelijke toekomstige botsingen tussen migranten en gastlanden’ en riep op tot meer onderzoek naar ‘conflicten en migratie in de gebieden in de Grote Oceaan’. Meg Taylor, secretaris-generaal van het Pacific Islands Forum, overlegde onlangs nog met de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Ban Ki-moon, over de risico’s van migratie als gevolg van klimaatverandering.
Cosmin Corendea, die aan het UNU-onderzoek heeft meegewerkt, zegt dat mensen zich aanpassen aan klimaatverandering wanneer die zich sluipend voltrekt, omdat ze het idee hebben dat ze die aankunnen. ‘Wie geld heeft, vertrekt als eerste, terwijl anderen zweren op eigen bodem te zullen sterven. Je weet nooit hoe mensen reageren. Ze leren met allerlei bedreigingen te leven.’ Hij voegt eraan toe dat dat niets afdoet aan de urgentie van de effecten van klimaatverandering: er kunnen conflicten tussen landen ontstaan over de opname van vluchtelingen, en wanneer migranten niets aan een gastland bijdragen, kunnen de spanningen binnen zo’n land telkens terugkeren.
In de concepttekst van het klimaatverdrag van Parijs wordt niets gezegd over oorlog en geweld die het gevolg zijn van klimaatverandering. Corendea zegt dat de opstellers geen woorden vuil maken aan wat niet bestaat of geen internationaal ingrijpen vereist. ‘Het is nog niet zover,’ zegt hij. ‘Wat niet wil zeggen dat we conflicten mogen uitsluiten als we niet op de juiste manier met klimaatverandering omgaan.’
Auteur: Philippa Garson
Vertaler: Nico Groen
Philippa Garson werkte lange tijd als correspondent in Zuid-Afrika, o.a. voor Mail & Guardian. Tegenwoordig werkt ze in New York als journalist en schrijft vooral over georganiseerde misdaad, drugsbeleid en milieukwesties.
Nieuwsportaal dat zich richt op gebieden die vergeten, onbegrepen dan wel genegeerd worden.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
