De helft van het mondiale aanbod van geslepen diamanten en 85 procent van de ruwe diamanten belandt bij Antwerpse experts. Waarom eigenlijk?
Met 1700 diamantbedrijven en 4500 diamantwerkers is de diamantwijk van Antwerpen een stadsdeel waar bovengemiddeld veel geld circuleert. De ‘Square Mile’ heet dit op het oog onaanzienlijke samenraapsel van donkere, uit de Middeleeuwen stammende steegjes op krap één vierkante kilometer in de buurt van het station.
In 1886 arriveerden er de eerste ladingen diamanten. Op de tafels in de achterkamer van café Flora werden ze geanalyseerd. Door de ontdekking van Zuid-Afrikaanse mijnen in die jaren vertienvoudigde de hoeveelheid edelstenen waarvoor de Vlaamse stad als doorvoerzone diende. De pioniers van de Belgische diamantindustrie richtten in 1893 officieel de Diamond Club op, het eerste wereldwijde centrum voor diamanten, waar vandaag de dag nog steeds grote geslepen stenen worden verhandeld.
Destijds droegen veel experts een zwarte vilten hoed, een kenmerkend kledingstuk van Joods-orthodoxe gemeenschappen. De eerste Joden kwamen in de vijftiende eeuw in Antwerpen aan, nadat ze eerst uit Spanje en vervolgens uit Portugal waren verdreven.
Mazzel en broge
In 1904 zag de eerste echte diamantbeurs het levenslicht: de Beurs voor Diamanthandel, die nog steeds is gevestigd in hetzelfde neoclassicistische gebouw, het enige pand van enige allure in de wijk. Transacties worden er beklonken zonder schriftelijke overeenkomst, met een handdruk en het traditionele Jiddische gezegde ‘mazzel en broge’, waarmee al sinds de negentiende eeuw een koop wordt gesloten. Tegenwoordig telt Antwerpen in totaal vier diamantbeurzen. Naast de historische beurs zijn dat de Diamantclub van Antwerpen, de Vrije Diamanthandel en de Antwerpsche Diamantkring.
De Eerste Wereldoorlog was een klap voor de stad, die het grootste deel van haar handel in edelstenen verloor aan concurrent Amsterdam. Nederland profiteerde van zijn neutraliteit in het conflict. Na de oorlog probeerde de Belgische overheid Antwerpen er weer bovenop te krijgen door belastingvoordelen, soepeler regelgeving en lagere lonen in te voeren dan de Nederlandse hoofdstad kende. Zo ontstond er een ecosysteem van meer dan tienduizend arbeiders, verdeeld over ongeveer honderdzestig slijperijen.
Niet alleen de Eerste maar ook de Tweede Wereldoorlog ontwrichtte de Antwerpse handel. Vanaf 1942 werd 65 procent van de Antwerpse Joden gedeporteerd, onder wie ook diamanthandelaren, en nazi-Duitsland vorderde de diamantvoorraden.
In de jaren zestig veerde de bedrijfstak op: er kwamen drie diamantscholen bij, de vier diamantbeurzen waren altijd vol en er werkten ongeveer dertigduizend slijpers. Aan diamanten gerelateerde bedrijvigheid vond plaats in de daarvoor bestemde wijk, maar ook in de Kempen, aan de rand van de stad.
Maar in de jaren zeventig kreeg Antwerpen er een geduchte concurrent bij. In Bombay polijstten duizenden lapidaristen – ambachtslieden die edelstenen snijden en graveren – de residuen van de Antwerpse slijpers, die ze tegen lage prijzen opkochten. Aanvankelijk was deze toestroom van stenen gunstig voor Antwerpen. Van 1977 tot 1979 steeg de prijs voor een onberispelijke diamant van 1 karaat van 8500 naar 63.000 dollar. Maar deze speculatieve zeepbel spatte uiteindelijk uit elkaar.
Tegenwoordig zijn zes van tien meest vooraanstaande diamantairs in Antwerpen van Indiase afkomst
Sinds die tijd kent Antwerpen een prominente Indiase gemeenschap van diamantairs. Tegenwoordig zijn zes van tien meest vooraanstaande diamantairs in Antwerpen van Indiase afkomst. Daarnaast zijn er ook Armeniërs en Libanezen actief.
De helft van het mondiale aanbod van geslepen diamanten en 85 procent van de ruwe diamanten belandt op de tafels van Antwerpse experts. Elke dag wordt er 500.000 karaat onderzocht, oftewel meer dan 26 miljard dollar aan diamanten op jaarbasis. Krankzinnige bedragen, die uiteraard hebzucht aanwakkeren. In de nacht van 15 op 16 februari 2003 werd het Antwerp World Diamond Center getroffen door de ‘roof van de eeuw’. De daders haalden 123 van de 160 kluizen leeg, zonder dat de alarmsystemen aansloegen. De buit, die ook goud en juwelen bevatte, werd geschat op 180 miljoen euro.
