De pas 33-jarige emir van Qatar erfde zijn baldadigheid van zijn ouders. Maar hij lijkt de politieke dynamiek in de Golf verkeerd te hebben ingeschat.
Keuze uit het archief
Onder de huidige emir van Qatar is het kleine oliestaatje hard bezig een prominente plek op het wereldtoneel te verwerven. Hoewel Qatar al langer een belangrijke factor in het Midden-Oosten was, wordt onder Tamim bin Hamad Al Thani meer naar het Westen gekeken. Daar heeft Tamim hard aan moeten werken, lezen we in dit stuk uit 2017.
Het was juni 2013, en het kleine emiraat Qatar deed van zich spreken. Het toonde zijn diplomatieke spierballen in een Midden-Oosten waar de revolutie gistte. Het pompte miljarden aan gasdollars in prestigieuze buitenlandse investeringen. En toen, op de toppen van zijn succes, deed sjeik Hamad bin Khalifa al-Thani, de emir van Qatar, iets wat de verkalkte politieke elite in de Golf diep schokte: hij trad af ten gunste van zijn 33-jarige zoon Tamim. Daarmee gaf Qatar een ultiem blijk van een non-conformistische geest.Naburige autocraten, die de emir dikwijls te nationalistisch en overmoedig hadden gevonden, reageerden deels onthutst en deels opgelucht. Onthutst omdat Hamad de heersende traditie aan zijn laars had gelapt – men treedt hier niet vrijwillig af – en het overige leiderschap in de Golf te kijk had gezet als een bejaardenclub die zich aan de macht vastklampte. Opgelucht omdat de nieuwe, jongere bewindvoerder wellicht gemakkelijker was in te tomen.Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten hadden zich al geruime tijd mateloos opgewonden over de democratische wind die sinds de Arabische Lente door het Midden-Oosten leek opgestoken, en over de geestdrift waarmee Qatar allerlei revolutionairen, onder wie islamisten, aan de borst drukte.
Qatar koesterde de stille hoop dat de geest van de revolutie, onder aanvoering van een opgeleefde Moslimbroederschap, ook tot de Golfregio zou doordringen
Qatar koesterde de stille hoop dat de geest van de revolutie, onder aanvoering van een opgeleefde Moslimbroederschap, ook tot de Golfregio zou doordringen. Ondertussen wilden de leiders van Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten de politieke islam juist tegen elke prijs tijdig de kop indrukken. En dus probeerden ze de nieuwe emir van Qatar onmiddellijk in het gareel te dwingen.Het uitzonderlijke besluit van de twee staten (samen met een paar anderen) om de betrekkingen met Doha te verbreken, Qatari’s uit te wijzen en het emiraat economisch te isoleren, laat zien hoe spectaculair sjeik Tamim heeft gefaald en tot welk een spectaculaire koppigheid zijn buren in staat zijn. Volgens diplomaten is een van de oorzaken van de crisis het feit dat het Qatarese regime een rookgordijn is. ‘Het is hetzelfde Qatar, de vader van de emir trekt nog steeds aan de touwtjes,’ vertelde een hoge diplomaat me onlangs.
Wensdenken
Zo zou je het kunnen zien. Feit blijft dat sjeik Tamim de zoon is van zijn vader — en van Sjeika Moza, de mooie en al even non-conformistische voormalige first lady van Qatar. Hij heeft hun onconventionele geest en hang naar baldadigheid geërfd. Dat hij een radicaal andere koers zou gaan varen, was wensdenken, ook al leek de nieuwe heerser even bereid zich te gedragen. Nadat de Saoedi’s en anderen de druk in 2014 opvoerden en hun diplomaten terugtrokken, nam Tamim afstand van de islamisten, zowel de gematigde als de extremistische. Maar dat was een tactische terugtocht. Qatar, zo is mij verteld, is het enige land dat nog steeds bereid is steun te geven aan groepen in Syrië die banden hebben met Al-Qaeda – groepen die ooit geld kregen uit de hele regio.Sjeik Tamim lijkt vooral de nieuwe politieke dynamiek in de Golf verkeerd te hebben ingeschat. Sinds de Saoedische koning Salman in 2015 de troon besteeg en zijn lievelingszoon Mohammed bin Salman zeer ruime bevoegdheden schonk [en inmiddels zelfs tot zijn troonopvolger heeft benoemd], heeft het koninkrijk zijn status van dominante regionale grootmacht versterkt en actief geprobeerd om aartsvijand Iran te isoleren. De houding van Saoedi-Arabië ten opzichte van Qatar is almaar minder toegeeflijk geworden. Het Saoedische zelfvertrouwen werd ook gevoed door de onvoorwaardelijke steun van president Donald Trump aan het koninkrijk – het eerste land dat hij officieel bezocht. Hoe misplaatst de politiek van Riyad ook mag zijn, een verstandiger heerser van Qatar zou er terdege rekening mee hebben gehouden.
De druppel die de emmer deed overlopen was waarschijnlijk de één miljard dollar kostende gevangenenruil waarmee Qatar een gegijzeld koninklijk jachtgezelschap in Irak vrij kreeg. Dat gebeurde door betalingen aan twee organisaties, waarvan de een steun geniet van Iran, en de ander banden heeft met Al-Qaeda. Waaruit maar weer eens blijkt dat Doha bereid is zaken te doen met de ergste vijanden van zijn Arabische buren. De zware straf van Saoedi-Arabië – dat zelf, ironisch genoeg, bedenkelijke tegenstanders vaak genoeg heeft afgekocht – kan een averechts effect hebben: Qatar kan erdoor worden gedwongen nauwere betrekkingen aan te knopen met Iran. Maar voorlopig zit sjeik Tamim behoorlijk in de knel. En de Saoedi’s zijn nog niet klaar: de speculaties in de Saoedische media over een staatsgreep in Qatar zijn misschien wishful thinking, ze maken ook deel uit van een op vele fronten ingezette aanval: diplomatiek, economisch, psychologisch. Afgaande op de recente geschiedenis zal Sjeik Tamim eerst tegenstribbelen en vervolgens inbinden, in de hoop dat een nieuwe tactische terugtocht hem zal redden. Gezien het venijn van het Saoedische optreden en de mogelijke steun van Trump zou dat deze keer een ijdele hoop kunnen zijn.
