Sinds Spanje zijn grenzen heeft opengesteld voor migranten, is de economie er hard op vooruitgegaan. Zo is het aantal mensen in de werkende leeftijd bijna twee keer zo groot als in andere West-Europese landen en kent Spanje momenteel het laagste werkloosheidsniveau sinds 2008.
De bruisendste economie van Europa is de Spaanse. The Economist heeft de Spaanse economie in 2024 zelfs uitgeroepen tot de beste van de wereld, en dit is mede te danken aan het Spaanse migratiebeleid, dat volgens analytici opvallend verschilt van dat van andere landen.
Dit verschil werd eind vorig jaar duidelijk toen Pedro Sánchez, de premier van Spanje, zich streng uitliet over migratie. Maar hij had een heel andere aanpak in gedachten dan Italië, Duitsland of Frankrijk.
‘Spanje moet kiezen: willen we open en welvarend zijn, of arm en afgesloten?’ zei hij in oktober tegen het parlement. ‘Zo simpel is het.’
Migratie is de enige realistische manier om de economie te doen groeien en de verzorgingsstaat te behouden
Migratie is niet alleen een ethische kwestie, zei hij, maar ook – aangezien het land een van de laagste geboortecijfers van Europa heeft – de enige realistische manier om de economie te doen groeien en de verzorgingsstaat te behouden.
Maanden later blijken de cijfers ermee in te stemmen: de Spaanse economie groeide vorig jaar met 3,2 procent, een enorm verschil met de Duitse daling van 0,2 procent, en met de groei van Frankrijk en Italië, respectievelijk 1,1 en 0,5 procent. Spanje groeit ook sneller dan het Verenigd Koninkrijk, waarvan het bbp vorig jaar met 0,9 procent toenam, en dan Nederland, dat een groei van 0,8 procent zag.
Dit is vooral te danken aan migratie, zegt Javier Díaz-Giménez, docent economie aan de IESE Business School. ‘Dit is gebeurd dankzij veel toeristen en veel immigranten.’
Qua toerisme was het in Spanje een recordjaar. Er kwamen 94 miljoen toeristen het land binnen – 10 procent meer dan het jaar daarvoor –, waardoor hotels, restaurants en andere diensten in de toeristensector veel wind in de zeilen kregen en er banen bij kwamen. Spanje heeft geprofiteerd van de hoge migratiecijfers en kent momenteel het laagste werkloosheidsniveau sinds 2008, deels doordat migranten de gaten in de arbeidsmarkt kunnen vullen die door de hoge vergrijzing zijn ontstaan.
Lage energieprijzen
Er zijn ook andere factoren in het spel. Met veel windmolens en zonnepanelen houdt Spanje zijn energieprijzen laag, het coronaherstelplan heeft de economie versterkt en de socialistische regering ging in het rood om de pensioenen te kunnen verhogen en banen te creëren in de overheidssector. ‘Zo’n combinatie, daar kan bijna niemand tegenop,’ zegt Díaz-Giménez.
Terwijl de strenge rechtse kijk op migratie de laatste jaren steeds meer mainstream werd, wezen analytici er al vlug op dat Spanje een andere koers vaart. ‘Immigratie draagt opmerkelijk veel bij aan hoe Spanje presteert,’ schreven economen van de bank J.P. Morgan onlangs in een rapport. ‘De nettomigratie in 2022 was de hoogste in tien jaar: bijna 750.000 mensen.’
Het gevolg was dat het aantal mensen in de werkende leeftijd in Spanje bijna twee keer zo groot werd als die van andere West-Europese landen. Er kwamen vorig jaar 468.000 banen bij, waarvan er 409.000 door migranten of mensen met twee paspoorten werden gevuld. De meesten van hen komen uit Latijns-Amerika, maar er zijn er ook uit Europa en Afrika. ‘Volgens een analyse van de Spaanse centrale bank heeft migratie 20 procent bijgedragen aan de groei van bijna 3 procent van het bbp per inwoner’, aldus het rapport.
‘Het is duidelijk dat migratie de economie positief beïnvloedt, mits die in goede banen wordt geleid’
Dit Spaanse fenomeen vindt plaats op een moment dat Europa kampt met een hardnekkig dilemma. Rechtse en extreemrechtse politici steken elkaar naar de kroon met hun vijandige retoriek jegens migranten om maar zo veel mogelijk stemmen te krijgen, maar ondertussen daalt als gevolg van de vergrijzing het aantal mensen in de werkende leeftijd dat de pensioenen moet betalen en de verzorgingsstaat kan ondersteunen.
De afgelopen verkiezingscampagne in Duitsland heeft laten zien dat het heersende migratiesentiment tegen economische belangen ingaat. Sommige partijen riepen dat Duitse Syriërs terug moesten naar hun vaderland, terwijl uit een onderzoek van het IW, het Duits Economisch Instituut, blijkt dat 80.000 Syriërs werken in sectoren die met grote arbeidstekorten kampen, van de auto-industrie tot de tandheelkunde en de kinderopvang.
Dit onderzoek laat ook zien dat er 5000 Syrische artsen werkzaam zijn in het land, waardoor er ‘ernstige tekorten’ in de medische sector kunnen ontstaan als deze mensen terug zouden moeten.
Uit onderzoek in Europa en de VS is al lang geleden gebleken dat immigratie gunstig is voor de economie, aldus Jean-Christophe Dumont, hoofd internationale migratie bij de OESO. ‘Het is duidelijk dat migratie de economie positief beïnvloedt, mits die in goede banen wordt geleid.’
Het is al heel lang bekend dat migratie op lange termijn bijdraagt aan de productiviteit en het inkomen per inwoner, zegt Dumont. Daarbij ‘dragen migranten in alle OESO-landen meer bij aan de samenleving en betalen ze meer inkomstenbelasting dan ze aan individuele uitkeringen ontvangen’.
Integratie
Het was te verwachten dat migratie de laatste jaren een grotere rol zou gaan spelen, aangezien de bevolking in OESO-landen daalt en mensen minder kinderen krijgen, zegt Dumont. ‘Maar de migratie moet goed worden geregeld,’ zegt hij erbij. De migranten moeten in de gelegenheid worden gesteld de lokale taal te leren, hun diploma’s moeten worden erkend en ze hebben huisvesting nodig.
Spanje, een van de landen in Europa waar de meeste migranten binnenkomen, heeft beloofd om integratie te bevorderen door onder andere de arbeidsmarkt toegankelijker te maken, zodat immigranten niet enkel slecht betaald en laaggeschoold werk kunnen krijgen, en door de administratieve rompslomp bij het aanvragen van een woning te verminderen.
Dit laat zien hoe wankel het evenwicht is dat de regering moet zien te bewaren, aldus Rafael Doménech, hoofd economische analyse bij de Spaanse bank BBVA.
Hij waarschuwt dat het nog te vroeg is om een voorbeeld te nemen aan Spanje
Dat Spanje zo openstaat voor immigratie ‘is zeker een voordeel en een grote kans, maar je moet er goed mee omgaan’, zegt Doménech. ‘Als dat niet gebeurt, kan dat tot grote ongelijkheid en spanningen leiden, die zouden kunnen ontaarden in sociale onrust of populisme,’ zegt hij. Hij wijst op de Spaanse woningcrisis als mogelijk pijnpunt.
Hij waarschuwt dat het nog te vroeg is om een voorbeeld te nemen aan Spanje, waar migranten in 1998 nog maar 2 procent van de bevolking uitmaakten, een cijfer dat in 20 jaar naar 15 procent is gestegen. ‘We moeten nog zien hoe dit uitpakt,’ zegt Doménech. Hij noemt Denemarken als voorbeeld, een land dat jarenlang redelijk openstond voor immigratie, maar waar rechtse partijen er een polariserend onderwerp van hebben gemaakt.
‘Dit is nog maar het begin,’ zegt hij. ‘We moeten dit gesprek eigenlijk over vijf of tien jaar pas voeren, zodat we kunnen zien hoe het dan met Spanje gaat.’