Het land wil met de toetreding de inkomenskloof verkleinen
‘Achttien jaar na de toetreding van Bulgarije tot de Europese Unie (EU) hebben de ministers van Financiën van de EU dinsdag eindelijk groen licht gegeven’ voor de toetreding van het land tot de eurozone op 1 januari 2026, meldt Bloomberg. De Bulgaarse premier Rossen Jeliazkov noemde het een ‘historische’ dag op X. Door de Europese eenheidsmunt in te voeren, hopen de Bulgaarse leiders ‘de grote inkomenskloof met de rijkere lidstaten te verkleinen’, aldus het economische medium.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Maar niet iedereen is blij met het afschaffen van de lev, de nationale munt sinds 1881. ‘Duizenden Bulgaren hebben de afgelopen weken gedemonstreerd tegen toetreding tot de eurozone’, uit angst voor onder meer een sterke stijging van de prijzen, merkt Euronews op. Dit standpunt wordt met name ingenomen ‘door de pro-Russische en nationalistische partijen’, aldus de zender.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de Eurozone, waar de inflatie voor het eerst sinds 2021 onder de 2-procentnorm is gezakt. Betekent dit ook dat het inflatiespook voorlopig is bedwongen?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – tijdelijk al vanaf €1,50 per maand – op 360 Magazine.
Wat zijn de huidige inflatiecijfers?
‘De inflatie in de eurozone is vorige maand gedaald tot 1,8 procent en is daarmee voor het eerst in drie jaar onder de doelstelling van de Europese Centrale Bank (ECB) uitgekomen’, schreef Financial Timesop 1 oktober naar aanleiding van de cijfers over september gepubliceerd door Eurostat, het Europese bureau voor de statistiek. Volgens het zakenblad versterkt deze laatste daling, na de 2,2 procent van augustus, ‘de verwachting van een renteverlaging’ tijdens de volgende ECB-vergadering op 17 oktober. De markten ‘verwachten dat de ECB haar rentetarieven met een kwart procentpunt zal verlagen tot 3,25 procent’, na een eerste verlaging in juni en nog een in september. De belangrijkste doelstelling van de centrale bank is prijsstabiliteit en daarom streeft ze naar een inflatiecijfer van onder de 2 procent.
‘Opnieuw zijn er grote verschillen tussen de jaarlijkse inflatiecijfers voor de afzonderlijke eurolanden’
De grote Europese economieën laten inflatiecijfers zien van minder dan 2 procent, waaronder Duitsland (1,8 procent), Spanje (1,7 procent), Frankrijk (1,5 procent) en Italië (0,8 procent). In Nederland blijft de inflatie onverminderd hoog met 3,3 procent. De inflatie in de eurozone is daarmee ‘op het laagste niveau sinds begin 2021’. Europa kende ‘een piek van 10,6 procent in oktober 2022, als gevolg van de stijging van de energie- en voedselprijzen na de inval van Rusland in Oekraïne’.
‘Opnieuw zijn er grote verschillen tussen de jaarlijkse inflatiecijfers voor de afzonderlijke eurolanden’, schrijft Handelsblatt. ‘Eurostat toont een zeer hoog cijfer van 4,5 procent voor België en een zeer laag cijfer van 0,2 procent voor Ierland.’
Waardoor is de inflatie gedaald?
‘De inflatie in de eurozone is sterker gedaald dan verwacht’, aldus Handelsblatt. In een prognose van persbureau Reuters werd namelijk gesteld dat de inflatie in september op 1,8 procent zou liggen. De huidige daling is grotendeels het gevolg van dalende energieprijzen, die met 6 procent ten opzichte van vorig jaar zijn gedaald. ‘De kerninflatie, exclusief energie, voedsel en tabak, daalde licht van 2,8 procent in augustus naar 2,7 procent in september. De inflatie in de dienstensector, een belangrijke indicator van de binnenlandse prijsdruk, bleef echter hoog op 4 procent, iets lager dan de 4,1 procent in augustus,’ schrijft FT.
Jörg Krämer, hoofdeconoom van de Duitse Commerzbank, tegen Handelsblatt: ‘Het was duidelijk dat de inflatie ver onder de grens van 2 procent zou dalen door de daling van de energieprijzen. Het is echter opmerkelijk dat de inflatie ook zonder de volatiele prijzen voor energie en voedsel is gedaald.’
Naast lagere energieprijzen hebben hogere leenkosten ook geholpen om de inflatie te bedwingen, schrijft The Economist. Wereldwijd hebben centrale banken hun rentes verhoogd, waardoor lenen op de kapitaalmarkt duurder werd en bedrijven minder gingen investeren. Het gevolg hiervan was dat er minder geld in omloop kwam en de vraag naar producten en diensten daalde. Ook is na de coronapandemie het aanbod van veel producten en diensten weer gestegen, waardoor de prijzen stabiliseren, zo benadrukt columnist Frank Wiebe van Handelsblatt. ‘De daling van de inflatie is misschien minder een succes voor de centrale banken dan ze willen doen geloven.’
Waardoor zouden de prijzen weer omhoog kunnen schieten?
The Guardianwaarschuwt dat de inflatie zomaar weer zou kunnen gaan stijgen, nu wereldwijde toeleveringsketens onder druk staan door conflicten, stakingen en problemen op belangrijke vaarroutes voor de internationale scheepvaart. Een daling in het aanbod zorgt immers voor stijgende prijzen.
‘Scheepvaartmaatschappijen worden geconfronteerd met talloze problemen, van het conflict in het Midden-Oosten en de droogte in Midden-Amerika [waardoor er problemen zijn met het Panamakanaal] tot stakingen in de VS, en bedrijven vinden het moeilijker – en duurder – om voorraden te vervoeren’, aldus de Britse krant.
Laten we eerst kijken naar het Midden-Oosten. De oplaaiende conflicten in het Midden-Oosten hebben al hun impact op het handelsverkeer via de Rode Zee. Het verkeer via deze belangrijke scheepvaartroute is met twee derde gekelderd sinds de aanvallen op schepen door Houthi-rebellen vorig jaar begonnen. Hiervoor was de route goed voor 12 procent van alle wereldwijde handel, aldus The Guardian.
Veel bedrijven, waaronder grote rederijen als Maersk, laten de route vrijwel volledig links liggen en kiezen in plaats daarvan om via de Kaap de Goede Hoop te varen, wat de reis tien dagen langer maakt en aanzienlijke kosten met zich meebrengt.
Een nieuwe opflakkering van de spanningen in het Midden-Oosten in de afgelopen dagen heeft de vrees doen ontstaan dat nog meer schepen de route zullen mijden, maar Peter Sand, hoofdanalist bij het platform voor scheepvaartanalyse Xeneta, zegt tegen de Britse krant dat de laatste escalatie een kleinere impact zal hebben, omdat de meeste containerschepen de Rode Zee al mijden. Hij waarschuwt echter dat ‘een verdere verslechtering van de politieke situatie betekent dat een grootschalige terugkeer van containerschepen naar de Rode Zee verder uit het zicht lijkt’.
‘Beleidsmakers en beleggers moeten zich bewust zijn van het risico dat inflatie niet snel saai wordt’
Ook op die andere belangrijke vaarroute, het Panamakanaal, zijn er problemen. Het verkeer door de vaarweg die de Atlantische Oceaan met de Grote Oceaan verbindt ‘is gedaald nadat een droogteperiode de exploitant eerder dit jaar dwong om het aantal schepen dat erdoorheen kon varen te verlagen van 36 naar 20 per dag’, bericht The Guardian.
Volgens The Economistis een dreigende handelsoorlog ook een mogelijke factor die de inflatie omhoog zou kunnen stuwen. ‘Donald Trump heeft een algemeen tarief van 10 procent beloofd als hij terugkeert in het Witte Huis (…). De heffing en eventuele vergeldingsmaatregelen van China zullen de importkosten opdrijven.’ Ook wijst het zakenblad naar klimaatverandering en toenemende investeringen in groene infrastructuur als een reden voor stijgende prijzen van grondstoffen. Voor de energietransitie zijn namelijk veel materialen nodig.
‘Beleidsmakers en beleggers moeten zich bewust zijn van het risico dat inflatie niet snel saai wordt,’ stelt ook Tomasz Wieladek, Europees hoofdeconoom bij T. Rowe Price in Financial Times.
Een meerderheid van de Italiaanse Europarlementariërs, waaronder die van de nationalistische partij Fratelli d’Italia van premier Giorgia Meloni, stemde donderdag tegen de hervorming van het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM). Italië is het enige land in de eurozone dat de hervorming niet heeft geratificeerd: zonder groen licht kan de hervorming, die de financiële capaciteit van het fonds en zijn bevoegdheden om toezicht te houden op staten in moeilijkheden vergroot, niet in werking treden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
In een persbericht zei Paschal Donohoe, voorzitter van de eurogroep, waarin de ministers van Financiën van de eurozone zitting hebben, dat hij de uitslag van de stemming in Italië ‘betreurde’. Dit verdrag ‘is een belangrijk element van ons gemeenschappelijk vangnet in de eurozone’, aldus Donohoe. Volgens La Repubblica maakt de Italiaanse uitslag Rome tot een ‘zwart schaap’ in Europa. Het besluit dreigt Italië te verzwakken en kan het ertoe leiden dat het land ‘als onbetrouwbaar’ wordt beschouwd in de ogen van zijn Europese partners en de markten, aldus het dagblad
Net als in 2009 kampt Europa op dit moment met meerdere crises. Inflatie, Russische dreiging en handelsoorlogen. Als 2023 net als 2009 alleen maar het oog van de storm is, welke gruwelen staan Europa dan nog te wachten?
Denk aan begin 2009. Klinkt het vertrouwd? Een strook van Europese landen vroeg zich af hoe de kachel kon blijven branden nadat Rusland de gastoevoer had afgesloten vanwege een conflict met Oekraïne. Het jaar daarvoor dreigde er nog een economische ineenstorting als gevolg van een wereldwijde crisis, maar dat leek mee te vallen. Europa vroeg zich af hoe het, zonder de interne markt de nek om te draaien, moest reageren op een gigantisch Amerikaans subsidieprogramma dat bedoeld was om autoproducenten in de VS in de watten te leggen.
De Franse president eiste een einde aan de ongebreidelde vrijhandel. Een Duitse kanselier die bezig was aan haar eerste termijn, werd ervan beschuldigd dat ze het nationaal belang liet prevaleren boven het Europese. Experts op het gebied van buitenlandse politiek braken zich het hoofd over hoe er met Rusland moest worden omgegaan nadat Moskou had geprobeerd een buurland binnen te vallen. Taylor Swift voerde de hitlijsten aan. Onder Recep Tayyip Erdogan leek Turkije steeds verder van het democratische pad te raken. Frankrijk was verlamd door stakingen.
Als 2024 ook maar enigszins lijkt op 2010, is er alle reden om de borst nat te maken
Ook al zal de geschiedenis zich misschien niet letterlijk herhalen, de kans is groot dat het weinig zal schelen.
Afgezien van de capriolen van de Franse werknemers, meneer Erdogan en mevrouw Swift – vrijwel jaarlijks terugkerende fenomenen, niet alleen in 2009 en 2023 – zouden de Europese beleidsmakkers de overeenkomsten sterk genoeg moeten vinden om de gebeurtenissen van veertien jaar geleden nog eens nauwgezet te bestuderen. En er ontnuchterende conclusies uit te trekken. Want het begin 2009 gekoesterde idee dat een ramp ternauwernood was afgewend, bleek onjuist.
Europa meende de gevolgen van een wereldwijde financiële crisis te hebben doorstaan. In werkelijkheid had het zich alleen maar door de voorloper heen geslagen van het veel grotere onheil dat de eurozone zou treffen. Achteraf bezien was begin 2009 een periode waarin wat meer preventie had kunnen voorkomen dat de EU-top jarenlang koortsachtig moest overleggen tot in de kleine uurtjes. Als 2024 ook maar enigszins lijkt op 2010, is er alle reden om de borst nat te maken.
Geen haast
Zeker is dat Europa zich wederom wentelt in zelfgenoegzaamheid. Het warme weer heeft geholpen om het gaswapen onklaar te maken waarvan Rusland had gehoopt dat het de doorslag zou geven (anders dan in 2009, toen een kort koufront een groot deel van Oost-Europa deed rillen). Een gevolg daarvan is mede dat een recessie die eerst onvermijdelijk leek, nu minder waarschijnlijk is.
Evenmin lijkt er veel haast te zijn om voortvarend op te treden in de oorlog in Oekraïne: kijk maar eens hoe lang het heeft geduurd voordat Kyiv tanks kreeg toegezegd om Rusland van zich af te slaan. Duitsland beloofde al een jaar geleden een Zeitenwende – een omslag van de tijdgeest – maar ook daar is minder van terecht gekomen dan verwacht.
Op economisch gebied wil de EU vooral een nieuwe Amerikaanse subsidielawine neutraliseren met behulp van een steunfonds voor de Europese industrie. Maar zelfs een ruwe schets van de inhoud daarvan zal nog tot de zomer op zich laten wachten. Ondertussen werd op 9 februari een nieuwe top van Europese leiders belegd, de tiende in een jaar. Ook is niet veel uitgekomen.
Een deprimerend scenario is een nieuwe variant van de eurocrisis
Als 2023 net als 2009 alleen maar het oog van de storm is, welke gruwelen staan Europa dan nog te wachten? Een deprimerend scenario is een nieuwe variant van de eurocrisis. De zwakke plekken in de muntunie, waardoor een huis-tuin-en-keukencrisis in iets veel ergers kon ontaarden, zijn na 2010 nooit echt aangepakt. De eurozone heeft nog altijd geen permanent budget om economische schokken op te vangen, of een functionerende bankenunie om te voorkomen dat een kwakkelend financieel systeem de openbare financiën besmet (al zijn de banken zelf nu veiliger).
Een uitzonderlijke pandemie leidde tot een uitzonderlijke economische terugval en als reactie daarop tot schreeuwend dure stimuleringsmaatregelen. Desondanks blijven de financiële hulpmiddelen die in de nasleep van de Griekse crisis voor de eurozone zijn ontwikkeld deels onbeproefd.
Erger is dat de pandemie de nationale regeringen met veel meer schuld heeft opgezadeld dan in 2009. De Europese Centrale Bank hielp door een heleboel Italiaanse en Spaanse obligaties op te kopen zodat deze landen goedkoop konden lenen. Maar vanwege de inflatie zal de ECB de lage rentetarieven vaarwel moeten zeggen. Een jaar geleden vroegen beleggers minder dan 2 procent rente per jaar voor leningen aan Griekenland. Nu bedraagt dat percentage meer dan 4. Het fiscaal verstandige Finland verwacht dat de kosten van zijn leningen dit jaar zullen verdrievoudigen vergeleken bij 2022.
Scheidslijn
Als het leed is geleden zullen beleidsmakers beducht zijn voor een herhaling van de eurocrisis en met ideeën komen voor het voorkomen daarvan. Maar waarschijnlijker is dat de volgende crisis zal behoren tot de categorie ‘dingen die achteraf bezien vanzelfsprekend lijken’, en die men van tevoren dus had kunnen zien aankomen. Zoals dat een isolationistische Republikein – ofwel een ideologische kloon van Donald Trump, ofwel de man zelf – volgend jaar het Witte Huis zal winnen.
Nadat het land Europa al een keer eerder heeft gewaarschuwd dat het voor zijn eigen verdediging moet betalen, zal een trumpiaans Amerika er nog minder moeite mee hebben om zijn eigen belang te laten voorgaan. Terwijl Amerikaanse groene belastingvoordelen investeringen en banen naar de overkant van de Atlantische Oceaan dreigen te zuigen, bewijst de regering-Biden lippendienst aan de Europese inspanningen. Een isolationistisch Amerika zal zelfs dat niet doen.
Of neem China. Biden probeert te voorkomen dat Europa zaken doet met zijn geopolitieke rivaal. Een minder tot diplomatie geneigde president zou misschien hetzelfde doel nastreven, maar niet schromen Europa daarbij aan zijn lot over te laten.
Er wordt nu onterecht van uitgegaan dat het ergste achter de rug is
In welke vorm de volgende crisis in Europa zich ook zal aandienen, ze zal worden verergerd door onenigheid binnen de eurozone. Na 2009 was het de door de Duitsers geleide ‘kern’ tegen de ‘periferie’ van Club Med. Ditmaal loopt de scheidslijn tussen de oostflank van het continent en de oorspronkelijke EU-leden in het westen. Polen en de Baltische staten worden steeds ongeduldiger over de behoedzame manier waarop Duitsland en Frankrijk hulp aan Oekraïne bieden. Dat ongenoegen is wederzijds, en zal nog veel erger worden als de oorlog de komende lente een wending ten gunste van Rusland neemt. Die ontwikkeling zou ook fellere meningsverschillen binnen de NAVO kunnen veroorzaken.
Europa heeft de kwestie-Oekraïne niet slecht aangepakt, zoals het ooit zo goed mogelijk de beroering na Lehman aanpakte. Maar het bereiken van complexe compromissen om crises op EU-niveau aan te pakken is over het algemeen tijdrovend, zo niet regelrecht uitputtend. De verstandigste manier is om eerst uitgebreider stil te staan bij de achtergrond van het onderhavige probleem, en dan het volgende probleem waarmee het continent te kampen kan krijgen te verhelpen. In plaats daarvan wordt er nu van uitgegaan dat het ergste achter de rug is. Bij spoorwegovergangen staat vaak de waarschuwing dat er na de ene trein nog een andere kan komen. Hetzelfde geldt voor crises.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
