‘5-2’ moest in Myanmar geluk brengen voor demonstranten
In Myanmar heeft de regerende junta op zondag 21 februari aangekondigd ‘niet terug te schrikken voor dodelijk geweld als demonstranten de confrontatie met de veiligheidstroepen aangaan’, aldus CNN. Dit was een reactie op de oproep aan Myanmarezen om maandag massaal te protesteren tegen de militaire coup. Ook hebben veel lokale bedrijven en internationale ketens in het hele land hun deuren gesloten uit protest, meldt de Bangkok Post.
Enorme menigten van demonstranten stroomden naar verschillende steden in het land, meldt The Guardian. Ondanks wegversperringen rond de Amerikaanse ambassade in Yangon (de grootste stad van het land), verzamelden meer dan duizend demonstranten zich voor de instelling, terwijl twintig militaire vrachtwagens in de buurt van de locatie post vatten.
Twee demonstranten werden zaterdag in Mandalay gedood nadat de politie het vuur opende om de menigte uiteen te drijven, en zondag werd er een begrafenis gehouden voor de jonge demonstrant die bezweek aan haar verwondingen nadat ze op 9 februari in het hoofd was geschoten.
‘In een land waar data worden geïnterpreteerd als gunstige tekens, heeft 22-2-2021 voor demonstranten een speciale betekenis’
Toch schrokken demonstranten hier niet voor terug. Bij de massale opkomst speelde ook mee dat velen in de datum gisteren een krachtig symbool zagen: ‘In een land waar data worden geïnterpreteerd als gunstige tekens, heeft 22-2-2021 voor demonstranten een speciale betekenis, zoals 8 augustus 1988 dat eveneens had; de dag waarop eerdere antimilitaire demonstraties bloedig werden onderdrukt’, schrijft de Bangkok Post. Het evenement wordt al ‘5-2’ genoemd.
Die staking werd gelanceerd door een groep genaamd Civil Disobedience Movement, die streeft naar een ‘Lenterevolutie’. ‘Het is niet precies bekend wie er achter deze staking zit, maar de oproep komt slechts twee dagen na de vorming van het Algemeen Stakingscomité, bestaande uit militante groeperingen die tot dusver in de voorhoede van de protesten hebben gestaan, waaronder studentenvakbonden, beroepsgroepen en politieke partijen, schrijft Frontier Myanmar. De Algemene stakingscommissie wil ‘de afschaffing van de grondwet van 2008’ en ‘het einde van de dictatuur’, aldus de Myanmarese krant.
Al Jazeera publiceerde vandaag op haar site een tijdslijn van gebeurtenissen in Myanmar sinds 1 februari, de dag van de coup.
Politie zou medeplichtig zijn aan moord op Malcolm X
De dochters van Malcolm X eisen heropening van het onderzoek naar zijn moord.‘Drie mannen werden schuldig bevonden in deze zaak, maar een neef van een undercoveragent genaamd Ray Wood presenteerde zaterdag nieuw bewijs’, aldus de politie van New York en de FBI volgens NBC News. In een handgeschreven brief beschuldigt de inmiddels overleden agent de politie van medeplichtigheid aan moord.
Ray Wood, die wilde dat zijn getuigenis pas na zijn dood openbaar zou worden, beweert ook dat de politie van New York en de FBI bepaalde aspecten van de zaak geheim hielden.
In februari 2020, na de uitzending van een documentaire op Netflix (Who Killed Malcolm X?), vroeg de aanklager van Manhattan, Cyrus Vance, zijn teams de zaak te herzien om te bepalen of het onderzoek al dan niet moest worden heropend.
Fathi Bachagha overleeft opnieuw vermeende moordaanslag
Een gepantserd voertuig opende zondag het vuur op het konvooi van Libische minister van Binnenlandse Zaken Fathi Bachagha’s toen hij terugkeerde naar zijn woonplaats in Janzour, ongeveer tien kilometer van Tripoli. Zijn bodyguards reageerden door terug te schieten. Een van zijn bewakers raakte gewond terwijl de anderen de aanvallers achtervolgden, een van hen doodden en twee anderen arresteerden.
Veiligheidstroepen beweren echter dat het konvooi niet werd aangevallen, maar dat er sprake was van een ongeluk, schrijft Libya Observer. Volgens hen is de processie in botsing gekomen met een veiligheidswagen van het ‘stabiliteitsondersteuningsorgaan’; een veiligheidsapparaat dat in januari is opgericht door de regering van nationale eenheid, waarna bewakers van de minister het vuur zouden hebben geopend.
Als zwaargewicht in de lokale politiek heeft Fathi Bachagha zich toegelegd op de strijd tegen corruptie. De verwachting was dat hij interim-premier van het land zou worden, maar die post ging op 5 februari opnieuw naar Abdel Hamid Dbeibah, schrijft La Presse. Op 16 december 2019 raakte hij gewond nadat hij was beschoten tijdens een moordaanslag door onbekende schutters.
Vleesloos menu op basisscholen zou belediging zijn voor de slager
Het besluit van het ecologische stadhuis van Lyon om na de wintervakantie, op maandag 22 februari, vleesloze menu’s aan te bieden aan basisscholen, veroorzaakte onmiddellijk controverse, aangewakkerd door verschillende leden van de regering.
De Franse minister van Binnenlandse Zaken, Gerald Darmanin, noemde het besluit in een Tweet ‘Schandalige ideologie’ en een ‘onaanvaardbare belediging voor Franse boeren en slagers’. Hij beschuldigt milieuactivisten van een ‘moralistisch en elitair beleid’, aangezien, zo zegt hij, ‘veel kinderen alleen in de kantine vlees kunnen eten’.
Zonder vlees maar met eieren en vis, dat is een ‘evenwichtig’ menu dat ‘geen enkel kind uitsluit’
De ecologische burgemeester van Lyon, Grégory Doucet, verdedigde zijn keuze, die volgens hem rekening houdt met gezondheidafwegigen. Zonder vlees maar met eieren en vis, dat is een ‘evenwichtig’ menu dat ‘geen enkel kind uitsluit’.
‘Volgens voedingsdeskundigen is het vegetarische dieet niet gevaarlijk voor de gezondheid van kinderen, zolang het menu maar voldoende eiwitten, ijzer en mineralen bevat’, schrijft ook de BBC.
‘De teer die de afgelopen dagen aan de Israëlische kust aanspoelde, is de ergste maritieme vervuiling in het land in decennia’, schrijft Haaretz. Het dagblad spreekt van tonnen stookolie die zichtbaar zijn over een lengte van 170 kilometer, oftewel 40 procent van de Israëlische kustlijn.
Yediot Aharonot spreekt zelfs van de ergste ecologische ramp die het land ooit heeft gekend. De krant maakt zich zorgen over het zeeleven en in het bijzonder over schildpadden, krabben en zeesterren. ‘In sommige gevallen zal de schade onherstelbaar zijn, in andere zal het jaren duren’, aldus het Israëlische dagblad.
Onder de eerste slachtoffers lijkt een kalf te zijn wiens lichaam op 18 februari op het strand van Nitzanim in het zuiden van Israël aanspoelde. The Times of Israel meldt dat de autopsie op de 10 meter lange walvisachtige uitwees dat deze aanzienlijke hoeveelheden stookolie had binnengekregen.
‘Alarmsignaal’
Haaretzbeschuldigt overheidsinstanties die verantwoordelijk zijn voor milieubescherming van een gebrek aan voorbereiding, en hoopt dat deze olieramp zal dienen als een ‘alarmsignaal’ voor mogelijke toekomstige rampen.
‘Het strand dat je de komende zomer bezoekt zal ik niks lijken op het strand dat je kent’
Autoriteiten proberen ondertussen de oorsprong van de olieramp te herleiden. Op zaterdag 20 februari zei minister van Milieubescherming Gila Gamliel, op basis van informatie van het Europees Agentschap voor maritieme veiligheid, dat de bron van de olieramp 50 kilometer uit de Israëlische kust lag. ‘We hebben tien schepen geïdentificeerd die door dit gebied zijn gevaren en een of meer van hen zouden hiervoor verantwoordelijk kunnen zijn’, zei ze, geciteerd door Haaretz in weer een ander artikel.
Het opruimen van de kust zal jaren duren. Yediot Aharonot waarschuwt haar lezers: ‘Het strand dat je de komende zomer bezoekt zal in niks lijken op het strand dat je kent.’
Een huiveringwekkend verslag van hoe eBay haar best doet om ‘personen van belang’ – lees: die zich ooit negatief over het techbedrijf uitlieten – kapot te maken. ‘Wat er ook voor nodig is.’
Veronica Zea is er vrij zeker van dat ze de site slechts één keer had gebruikt voordat ze voorjaar 2017 voor eBay ging werken. Ze kocht een surfposter. Die belandde in haar kast. Hoewel Zea opgroeide in Santa Clara, Californië, in het hart van Silicon Valley, gaf ze weinig om technologische snufjes. Ze had criminologie gestudeerd. Nadat ze was afgestudeerd, en een jaar lang van een knieoperatie had hersteld, verraste ze zichzelf door te reageren op een vacature van de e-commercepionier.
Zeas eerste baan bij eBay was inlichtingenoperator. In een raamloze kamer op het hoofdkantoor in San Jose bekeek ze beelden van camera’s. Zea (spreek uit Zé) was 23 en had geen speciale vaardigheden, maar ze werkte hard. Al snel kreeg ze promotie tot inlichtingenanalist, belast met het voorkomen van geopolitieke en individuele bedreigingen.
Haar afdeling, Global Security and Resiliency, bestond uit tientallen mensen, waaronder een gepensioneerde politiechef en voormalige beveiligingsadviseurs. Toch was het een verrassend hecht team.‘We zijn een familie,’ zeiden James Baugh, de baas, en Stephanie Popp, haar directe supervisor, tegen de analisten. ‘Wij zijn mama en papa.’
Een beetje eng
Toegegeven, papa kon best een beetje eng zijn. Meneer Baugh was een gedrongen man van middelbare leeftijd met dunner wordend haar, die graag praatte en niet van vragen hield. Hij zei vaak dat hij vroeger voor de CIA werkte. Soms zei hij dat zijn vrouw nu voor de CIA werkte. Eens vond hij een mes op een barbecue op de campus. Het had wel door een gestoord persoon gebruikt kunnen worden om iemand pijn te doen, zei hij tegen de analisten, om het vervolgens in een stoel te steken. Dat mes werd nooit weggehaald, als een soort waarschuwing. (Via zijn advocaat weigert meneer Baugh commentaar te geven.)
Zea had nooit eerder op een kantoor gewerkt. Haar enige echte baan daarvoor was in de Grizzly-achtbaan in het pretpark Great America in Californië. Dus was ze geneigd mee te gaan in hoe het ging. Zoals dat eBay regelmatig een soort filmfestival was. Baugh bracht de analisten dan naar een vergaderruimte om scènes te laten zien uit American Gangster, waarin Denzel Washington in alle kalmte een man voor een menigte doodschiet om zijn punt te maken. Of een fragment uit The Wolf of Wall Street, waarin de FBI duistere zaken onderzoekt maar geen van de betrokkenen zich iets kan herinneren. Of het stukje uit Meet the Fockers over de ‘vertrouwenskring’ van een gepensioneerde CIA-agent.
Vertrouwenskring
Die kwam vaak terug. ‘Niemand mag dit weten,’ zei Baugh bijvoorbeeld tegen de analisten over een of andere kantoorroddel. ‘We houden het in de vertrouwenskring.’ Net als de andere analisten was Zea een uitzendkracht. Haar ambitie was om in dienst te komen bij eBay. Eén fout kan die hoop tenietdoen en zelfs levens in de waagschaal stellen. Het was haar verantwoordelijkheid om ‘personen van belang’ – personen die een gevaar voor eBay konden vormen – op te sporen en in een bedreigingsmatrix te rangschikken. Zoals de vrouw die in april 2018 drie mensen van YouTube neerschoot aantoonde, bestonden er mensen die een wrok koesterden tegenover technologie.
‘Op dat moment was ik doodsbang en zat ik vast. Het spijt mij enorm’
‘We moeten voorbereid zijn,’ zei meneer Baugh vaak. ‘Wij zijn de enigen die kunnen voorkomen dat het echt helemaal misgaat.’ Op momenten dat de analisten het het minst verwachtten, vonden er plotseling oefeningen plaats. ‘Er is een schutter actief in Gebouw Twee!’ kregen ze ineens te horen. Waarop iedereen onmiddellijk deed wat er van hem of haar werd verwacht.
Meestal waren er zes analisten, maar het verloop was groot. Zea merkte dat vooral de mannen steeds schaarser werden. In mei 2018 bestond de groep volledig uit vrouwen. Baugh had ook daar een video bij: Sheryl Sandberg van Facebook die uitlegt ‘waarom we te weinig vrouwelijke leiders hebben’.
Sandberg zei er niet bij dat deze vrouwen allemaal jong en blond moesten zijn – ‘Charlie’s Angels’ en ‘Jim’s Angels’ werden ze in de bestuurskamer genoemd –, maar Zea wilde dat niet aankaarten. Ook vrouwen werden ontslagen, waarna de achterblijvers over de redenen smoezelden. Een vertrokken analist was berispt omdat ze niet glimlachte in het bijzijn van leidinggevenden. Een ander moest weg omdat ze tijdens de nachtdienst zong om wakker te blijven. Een derde omdat ze op haar pen kauwde.
Loyaliteit
In januari 2019 werd de sfeer bij Global Security and Resiliency nog gespannener. Elliott Management, een hedgefonds dat zelfs volgens Wall Street-maatstaven als genadeloos gold, kocht een stuk eBay en verlangde enkele aanpassingen. Niemand was veilig – vooral de algemeen directeur, Devin Wenig, niet. Een medeoprichter van een bedrijf dat eerder de aandacht van Elliott had getrokken, vergeleek zijn online zoektocht naar het fonds met ‘Googelen wat dat rare plekje op je arm eigenlijk is met als uitkomst: “Je gaat dood”’. Wenig en andere eBay-managers, die vrienden met het hedgefonds wilden blijven, duldden geen enkele kritiek op het bedrijf. Dat kon immers voor problemen zorgen. En als een criticus volhield? Dan moet ie zijn mond houden, indien nodig door hem de stuipen op het lijf te jagen.
Een andere verplichte video was van die van Billions, het televisiedrama over hoe meedogenloos het er op Wall Street aan toe gaat. Minstens vijf keer werd Zea gedwongen een scène te bekijken waarin een miljardair een ondergeschikte aanpakt die hij erop betrapt heeft een baan bij een concurrent te overwegen. ‘Loyaal zijn is niet iets wat je probeert,’ snauwt de miljardair de medewerker toe. ‘Je bent het gewoon.’
Loyaliteit. Dat was een van de grondbeginselen van Global Security and Resiliency. In de zomer van 2019 deed Zea wat haar baas, de baas van haar baas en de chief executive van het bedrijf van $28 miljard van haar verlangden – ook toen die verlangens steeds bizarder werden en ze werden meegesleept in het meest lugubere schandaal in de geschiedenis van Silicon Valley. Een jaar later, op 15 juni 2020, beschuldigde het Amerikaanse ministerie van Justitie zes voormalig eBay-medewerkers, die allemaal deel uitmaakten van het beveiligingsteam van het bedrijf, van samenzwering en cyberstalking en het beïnvloeden van getuigen. Hun vermeende doelwitten waren bijna komisch onbeduidend – een bloggend duo uit een buitenwijk in Boston en een Twitter-fanaat die vaak commentaren bij hen achterliet. Volgens de regering waren hun methoden kinderlijk en theatraal, met kakkerlakken, pornografie, nauwelijks verhulde dood- en geweldsbedreigingen, fysiek toezicht en nachtelijke pizzabezorgingen.
‘Dit was een vastberaden, systematische poging van senior medewerkers van een groot bedrijf om het leven van een echtpaar in Natick te verwoesten,’ zei de Amerikaanse advocaat in Boston, Andrew Lelling, op een persconferentie, ‘allemaal omdat ze content publiceerden die de leidinggevenden van het bedrijf niet beviel.’
Op elke aanklacht staat een gevangenisstraf van maximaal vijf jaar. Baugh, wiens leeftijd 45 zou zijn, en zijn plaatsvervanger David Harville, 48, werden gearresteerd. De andere beklaagden zijn Zea, nu 26, Popp, 32; Stephanie Stockwell, 26; en Brian Gilbert, 51. Een zevende werknemer, Philip Cooke, 55, werd in juli aangeklaagd. Na contact met de advocaten wilde niemand behalve Zea commentaar geven. Zij gaf aan dat ze schuld zou bekennen. Van Popp, Stockwell, Gilbert en Cooke wordt verwacht dat ze hetzelfde doen. De zaak loopt nog steeds.
‘Het leek wel een sekte’
Dit verslag is gebaseerd op gerechtelijke documenten en tientallen interviews met mensen die het stalkingschandaal op de voet hebben gevolgd, waaronder zes mensen die bij Global Security and Resiliency werkten. Het plan dat ze beschrijven was zowel volkomen moedwillig als uitermate onbeholpen – vol idiote veronderstellingen van de kant van eBay over een niet-bestaand complot. Het is een waarschuwing voor hoe gemakkelijk technologiebedrijven zich gekrenkt kunnen voelen, en de chaos die daaruit voort kan komen. En het laat duidelijk zien hoe het internet mensen gek maakt, vaak zonder dat ze het ooit doorhebben.
Paul Florence was CEO van Concentric Advisors, het uitzendbureau dat Zea bij eBay plaatste. ‘Het voelde alsof eBay de analisten psychologisch aan het breken was – waardoor ze aan zichzelf gingen twijfelen –, ze isoleerden, tegen elkaar opzetten,’ zei hij. In achttien maanden tijd ontsloeg eBay minstens een dozijn analisten. Toen Florence protesteerde, lag zijn firma er ook uit. ‘Ik was opgelucht,’ zei hij. ‘Het leek wel een sekte.’
‘Crush This Lady’
Zoals veel mensen tijdens de dotcom-boom eind jaren negentig, maakten Ina en David Steiner van hun hobby hun beroep. Ina werkte bij een uitgeverij en verzamelde boeken. David, een videoproducent, ging al van kinds af aan naar rommelmarkten. Hij hield ervan verzamelobjecten en antiek gereedschap aan te prijzen – alles wat zijn aandacht trok. In 1999, vier jaar na de oprichting van eBay, toen het idee van online transacties met vreemden nog in opkomst was, begonnen ze een bescheiden website om kopers te adviseren. Ze noemden hem AuctionBytes, wat later veranderde in EcommerceBytes. Doordat ze hun best deden trends en beleidsupdates in de branche bij te houden, veranderde het bedrijf gaandeweg in een hulpmiddel voor verkopers op een aantal platforms, van Etsy tot Amazon – een soort vakblad voor iedereen die geld verdient door items uit een garage of opslagruimte te veilen. Tegenwoordig is Ina eind 50 en schrijft ze de teksten. David is begin 60 en is de uitgever. Geen van beiden heeft met de pers gesproken sinds eBay’s vermeende complot tegen hen aan het licht is gekomen.
EcommerceBytes was misschien niet zo bekend, maar in de hoogste rangen van eBay was het verplichte lectuur. Begin 2019 bracht mevrouw Steiner het nieuws dat eBay een nieuwe communicatiechef had aangenomen, Steve Wymer, die aan Wenig zou rapporteren. Beide mannen hielden er een agressieve aanpak op na. Wenig had het grootste deel van zijn loopbaan in de financiële media van de East Coast doorgebracht, als advocaat en directeur bij Thomson Reuters, en hij bezat nog altijd een zekere New Yorkse arrogantie. Wymer had voor zijn baan als technologiecommunicator voor drie Republikeinse senatoren in Washington gewerkt en was nog altijd geïnteresseerd in politiek. Toen afgevaardigde John Lewis bijvoorbeeld tweette over het maatschappelijk belang om soms ‘in goede problemen, noodzakelijke problemen’ te geraken, antwoordde Wymer dat ook hij ‘een andere kijk had op hoe de VS zouden moeten worden bestuurd. Mijn mening is gelijk aan de jouwe.’
In het openbaar hield Wenig zich braaf aan de vijf waarden van eBay – waaronder ‘Mensen zijn in wezen goed’ en ‘Behandel anderen zoals jij behandeld wilt worden’. Maar samen werkten hij en Wymer aan een strijdbaarder eBay, dat minder gestoeld was op de Gulden Regels en meer op The Sopranos. (Ze reageerden niet op meerdere verzoeken om commentaar en eBay stelde geen leidinggevenden beschikbaar voor interviews.) Hoewel noch Wenig noch Wymer zijn aangeklaagd – beiden hebben hun betrokkenheid bij de intimidatiecampagne ontkend – hadden ze duidelijk een hekel aan mevrouw Steiner. In april 2019 schreef zij iets over de vergoeding van de chief executive, en stipte aan dat zijn inkomsten van $18 miljoen 152 keer zo groot waren als die van de gemiddelde werknemer, waarbij ze voorzichtig suggereerde dat dit ten koste ging van eBay-verkopers. Nadat haar stukje was gepubliceerd, stuurde Wymer een link naar Wenig met de opmerking: ‘We gaan deze dame verpletteren’.
Of mevrouw Steiner nu iets opzienbarends schreef over twijfelachtige uitgaven, zoals een eBay-pub die op de campus werd gebouwd, of meer onschuldige ontwikkelingen aankaartte, Wenig kon haar niet verdragen. Op 31 mei 2019 schreef ze dat hij ‘had beloofd verkopers meer bescherming te bieden’ tegen frauduleuze kopers.
‘Schokkend redelijk,’ schreef Wymer aan Wenig. ‘Het kan me niet schelen wat ze zegt,’ antwoordde de CEO, en voegde eraan toe: ‘Ze moet weg.’ Als er één persoon was die Wenig net zozeer verafschuwde als de Steiners, dan was het een Twitterfanaat die vooral bekendstaat onder de naam ‘Fidomaster’. Zijn vrouw verkocht op eBay en hij vond dat de site vaak oneerlijk was tegenover verkopers, waar hij over tweette. Elk bericht kreeg misschien niet meer dan een dozijn vind-ik-leuks, maar de analisten van Global Security and Resiliency hielden een dossier bij dat snel dikker werd. Baugh was ervan overtuigd dat er een geheime relatie bestond tussen de Steiners en Fidomaster – dat ze actief samenzweerden om eBay te beschadigen. (Hij verspreidde zelfs een theorie dat Fidomaster het geheime alter ego van de Steiners was.) Acht dagen nadat Wenig het ‘Ze moet weg’-bericht had ontvangen, vloog een lid van het beveiligingsteam richting het huis van de Steiners, een rijtjeshuis met steil dak in een rustige straat. Op hun hek, zeggen de aanklagers, krabbelde hij het woord ‘FIDOMASTER’. Het was zowel belachelijk als bedreigend, en een voorproefje van hoe raar dingen zouden worden. Ebay heeft de echte naam van Fidomaster nooit achterhaald. Ik ook niet, hoewel we veel hebben gesproken via telefoon, e-mail en Twitter. Fidomaster vertelde een soortgelijk verhaal over eBay-aanvallen, dat in de strafrechtelijke klacht over de intimidatie van de Steiners slecht terzijde wordt genoemd.
Marissa
Halverwege 2019 ontving Fidomaster een ongevraagd bericht van een nieuwe Twitter-gebruiker die zichzelf Marissa noemde. Op haar foto was ze ongeveer 25 jaar oud. Ze beweerde een voormalig eBay-medewerker te zijn en zei dat ze ‘extreem schadelijke video’s had van leidinggevenden die zich misdragen’ – en wilde hulp om ze door te geven aan de Steiners.
Ze wilde Fidomaster zover krijgen toe te geven dat hij met hen samenzweerde. Toen Fidomaster wees op de voor de hand liggende manieren waarop Steiner, wiens e-mailadres openbaar was, kon worden bereikt, stelde Marissa voor om de video’s op een USB-stick achter te laten bij ‘een hotel in de stad van uw keuze’. Hoe wilder haar suggesties werden, hoe meer Fidomaster zich verzette. Zoek een advocaat, zei hij steeds. Volgens Zea bestond ‘Marissa’ uit twee van haar collega-analisten. Fidomasters weigering om zich naar het hotel te laten lokken, had duidelijk kunnen maken dat eBay misschien overtrokken reageerde. In plaats daarvan concludeerden de leiders van het beveiligingsteam dat ze hun inspanningen moesten verdubbelen.
‘HEB IK NU JE AANDACHT ????’
Op 1 augustus 2019 schreef Ina Steiner een bericht over een rechtszaak die eBay had aangespannen tegen Amazon. Hoewel het maar een paar alinea’s waren en slechts een lichte scepsis verried ten opzichte van de strategie van Wenig, was de algemeen directeur woedend. Drieëndertig minuten nadat het artikel op EcommerceBytes was verschenen, sms’te hij Wymer: ‘Dit is het moment op tot uitschakeling over te gaan.’ ‘On it,’ antwoordde Wymer. Hij stuurde Baugh een sms. ‘Haat is een zonde,’ schreef Wymer, de zoon en kleinzoon van baptistenpredikanten. ‘Ik ben erg zondig.’ Baugh gaf aan dat hij klaar was om tot actie over te gaan. ‘Amen. Ik wil dat ze UITGESCHAKELD wordt,’ schreef Wymer. ‘Ze is een bevooroordeelde trol die VERNIETIGD moet worden.’
Wenig vertrok in augustus voor een sabbatical naar Italië. Met EcommerceBytes moest voordat hij terugkeerde worden afgerekend. De strategie van de intimidatiecampagne begon uiteraard met een film. Baugh liet de analisten een fragment zien uit Johnny Be Good, een tienerkomedie uit 1988, waarin bij een gemene voetbalcoach in één keer van alles thuis arriveert: een bezorger met honderden dollars aan ongewenste pizza’s, zingende en dansende hare krishna’s en hun olifant, een verdelger van knaagdieren, een mannelijke stripper. Baugh vroeg de analisten om inspiratie. Een van hen stelde voor de Steiners een doodskist te sturen.
En zo begon op 10 augustus om 16.00 uur een hele parade van verontrustende leveringen
De beveiligingschef maakte duidelijk dat het management van eBay het ondernemen van actie steunde en stuurde een bericht van Wymer door waarin hij verklaarde dat mevrouw Steiner en Fidomaster ‘schijnbaar hun leven hebben gewijd aan het, zonder enige reden, kapotmaken van ons’. De heer Wymer vervolgde: ‘Ik geloof oprecht dat deze mensen uit boosaardigheid handelen en we moeten ALLE manieren om hen te stoppen, onderzoeken.’ Hij sluit af met: ‘Wat er ook voor nodig is.’ [Whatever it takes.]
Volgens aanklagers hebben Baugh en leden van het beveiligingsteam een ingewikkelde en onwaarschijnlijke strategie bedacht: de Steiners in het geheim lastigvallen en vervolgens eBay’s hulp bieden bij het stoppen van de aanvallen – hun vertrouwen winnen en vervolgens manipuleren zodat eBay een dekmantel had. Ze noemden dit ‘de White Knight-strategie’. Onvermijdelijk hoorde er een filmvertoning bij: Body of Lies, een CIA-thriller over een undercover die een terrorist ontmanteld. Aanklagers zeggen dat Popp – de ‘mama’ – op 7 augustus begon met het sturen van Twitter-berichten naar mevrouw Steiner via een nepaccount: @Tui_Elei. De profielfoto was een doodshoofd, en hij moest een eBay-gebruiker uit Samoa voorstellen die vond dat EcommerceBytes zijn verkoop had geschaad. Mevrouw Steiner negeerde de berichten, zelfs toen de toon steeds bozer en groffer werd. @Tui_Elei schreef: ‘Ik geloof dat ik een andere manier moet gebruiken om je aandacht te krijgen trut. . . ’ En zo begon op 10 augustus om 16.00 uur een hele parade van verontrustende leveringen bij de Steiners thuis met de bezorging van een pakket met een bloederig varkensmasker erin. Veertien minuten later schreef @Tui_Elei: ‘HEB IK NU JULLIE AANDACHT ????’
De Steiners ontvingen een boek met de titel Grief Diaries: Surviving the Loss of a Partner [Rouwbegeleiding. Hoe om te gaan met het verlies van een partner] en een rouwkrans. Ze ontvingen vliegenlarven en levende spinnen en een doos kakkerlakken. Exemplaren van het septembernummer van Hustler: Barely Legal, waarin ‘oogverblindende achttienjarigen’ werden aangeprezen, arriveerden bij de buren met David Steiners naam erop. Het Twitter-bombardement ging door, en @Tui_Elei begon toespelingen te maken op geweld: ‘als je onze zaken schaadt, schaad je onze familie. . . Ik zal ALLES doen om de familie te beschermen!!!!’ Op zijn eigen Twitter-account haalde Wymer Fred Rogers aan – hij zei dat een film over de inspirerende tv-persoonlijkheid hem aan het huilen had gemaakt, en dat hij ooit een zin van Rogers retweette: ‘Als er iets is dat me stoort, is het iemand die een ander vernedert.’ Maar op eBay gooide Wymer wat olie op het vuur. ‘Ze moeten kapot,’ zei hij op 11 augustus tegen Baugh. ‘Hoe lang het ook duurt. Koste wat het kost.’
Baugh deelde het bericht met zijn plaatsvervanger, David Harville, en voegde eraan toe: ‘Ik heb opdracht gekregen om tot vernietiging over te gaan.’
Spoken
Na de dreigleveringen en de Twitter-aanvallen begon fase 3 van eBay’s campagne tegen de Steiners: fysieke surveillance in Natick. Op 15 augustus vlogen Baugh en Zea er eersteklas heen. Ze moest gaan, had ze te horen gekregen. Laat die avond, nadat ze hadden ingecheckt in het Ritz-Carlton in Boston en zich bij Harville hadden gevoegd, reden ze in een gehuurd voertuig naar het huis van de Steiners. Hun missie was om een GPS-apparaat op de auto van het stel te installeren, maar ze ontdekten al snel dat de auto in de garage stond, die op slot was. Daarop ging Harville naar een ijzerhandel, aldus de aanklagers, en kocht een koevoet en handschoenen om te kunnen inbreken. (Wat uiteindelijk niet nodig was.) Hun handelingen hadden effect. ‘Het was psychologisch verwoestend,’ vertelt Lelling, de Amerikaanse advocaat. De Steiners sliepen niet goed meer, werden angstig en maakten zich zorgen dat ze werden achtervolgd. Ze zochten hulp bij de lokale politie, die ermee instemde hen in de gaten te houden.
Op de tweede dag dat het team in Massachusetts verbleef keerden Baugh, Zea en Harville terug naar Natick om de auto van de Steiners te volgen. Ze luisterden naar een internetfeed van de Natick-politieradio, en stopten hun achtervolging toen ze doorhadden dat ze waren opgemerkt.
Maar de pesterijen gingen door. Om 04.30 uur bezorgde een 24-uurs pizzeria de Steiners 70 dollar aan pizza’s – en een verzoek om betaling. @Tui _Elei zette zijn scheldpartijen voort, met gedetailleerde seksuele verwijzingen. Meer pizza. Er werden advertenties geplaatst met de aankondiging van de verkoop van onroerend goed (‘Alles moet weg!’) en nachtelijke swingersfeesten in het huis van Steiner (‘Bel aan op elk moment van de dag of nacht’). @Tui _Elei openbaarde hun woonadres. Harville keerde terug naar Californië en Popp nam zijn plaats in Boston in. Het eBay-team deed op 18 augustus opnieuw een poging tot een achtervolging, dit keer met een andere huurauto – die David Steiner wist te fotograferen. De vierde keer dat ze naar Natick reisden om de Steiners te achtervolgen, stond er een jeep met getinte ramen voor het huis geparkeerd, makkelijk te herkennen als die van een undercoveragent. Tevreden schreef Baugh op WhatsApp: ‘Ze zien nu spoken. Lol.’
Maar het lachen was een vergissing – de politie van Natick handelde snel en efficiënt. Een rechercheur kwam erachter dat voor sommige pizza’s een betaling was gedaan met een cadeaubon uit Silicon Valley, slechts een paar kilometer van het hoofdkantoor van eBay, en het kenteken van een van de huurauto’s leidde naar Zea. Het was niet moeilijk te achterhalen waar ze werkte. Op 21 augustus kwam een rechercheur haar opzoeken in het Ritz-Carlton. Nadat Zea hem had afgeschud, belde de rechercheur haar terwijl Baugh haar naar het vliegveld bracht. Baugh antwoordde, deed alsof hij haar echtgenoot was, en alsof hij dom was. Het duurde nog uren voordat Zea zou gaan vliegen, dus kregen ze een hotelkamer op de luchthaven om zich te verstoppen. Baugh zat op de bank en keek een fragment uit de komedie Old School uit 2003, waarin een echtgenoot de deur opendoet en een man tegen hem zegt: ‘Ik ben hier voor de gangbang.’ Hij herhaalde het eindeloos en zei tegen Zea dat ze zich niet zo druk moest maken.
Wat er ook voor nodig is
De politie van Natick schakelde de FBI in, evenals de advocaten van eBay, die hun eigen onderzoek startten. Volgens aanklagers begon het beveiligingsteam van Baugh nu aan een dekmantel te werken. Voor een verklaring waarom een cadeaukaart die in Natick werd gebruikt in de achtertuin van eBay was gekocht, kamden ze hun lijst van ‘personen van belang’ uit op zoek naar iemand die ze erin konden luizen. Ze overwogen ook om een stalker te creëren op wie ze alles af konden schuiven, bij voorkeur een Samoaan, aan wie het nep-account van @Tui_Elei was toe te schrijven. Managers legden nepdossiers aan over de Steiners die eveneens personen van belang zouden zijn en deelden deze met de politie – zodat ze ‘gek leken’, zoals een van hen het verwoordde, en hun klachten over intimidatie ongeloofwaardiger werden.
Ondertussen schreven leden van het beveiligingsteam elkaar e-mails die de indruk wekten dat ze de @Tui_Elei-tweets pas net hadden ontdekt, en een van hen, Brian Gilbert, belde de Steiners, zogenaamd om eBay’s steun aan te bieden – de laatste stap van de ‘witte ridder’-strategie. ‘Ik heb net telefonisch contact opgenomen,’ liet Gilbert het team na afloop weten. ‘Ze waren totaal van slag en verwezen me onmiddellijk door naar de politie van Natick.’
Volgens de aanklagers werkte het team urenlang aan coververhalen om de autoriteiten van Natick te misleiden, en op een gegeven moment overwoog het om een ’vriend’ op een politiebureau in de Bay Area in te schakelen om vervalste camerabeelden te leveren. De volgende dag, 22 augustus, had Gilbert een ontmoeting met Natick-rechercheurs. Volgens de aanklagers veranderde de zelfverzekerde toon van de communicatie van het beveiligingsteam vrijwel onmiddellijk.
Op 25 augustus schreef Baugh Wymer op zoek naar ondersteuning op hoog niveau dat zijn team ‘onze vriend in Boston’ had gepolst. De politie had er lucht van gekregen, zei hij, en zelfs de advocaten van eBay stelden vragen. ‘Als er een manier is om een topcover te krijgen, zou dat geweldig zijn,’ schreef hij. De reactie van Wymer is niet bekend.
Het team van Baugh probeerde bedrijfsonderzoekers tegen te houden. Toen de juridische afdeling van eBay Zea de volgende dag via de speakerphone interviewde, wisten de advocaten niet dat Popp haar op de achtergrond stond te coachen. Zea loog en zei dat ze in Boston was geweest om een conferentie bij te wonen. Naderhand gaf Baugh het team volgens de aanklagers de opdracht om gegevens van hun telefoons te wissen. Tegen het einde van de maand wisten eBay-advocaten genoeg om de eerste leden van Global Security and Resiliency, waaronder Baugh, met administratief verlof te sturen.
Op 18 september kreeg Zea een bericht van haar uitzendbureau: ‘We zien ons genoodzaakt uw dienstverband met ingang van vandaag te beëindigen.’ Ze kreeg geen ontslagvergoeding. Wymer werd ook ontslagen. Wenig nam later die maand ontslag en zei dat het duidelijk was dat hij ‘niet op één lijn stond’ met het bestuur van eBay. Er was geen spoor van een schandaal. Zijn exit-pakket was 57 miljoen dollar.
In juni 2020, toen de FBI haar onderzoek afrondde en de beschuldigingen openbaar werden, zei Wenig in een verklaring dat hij niets verkeerds had gedaan. ‘Er was geen sprake van aansturing, kennis, persoonlijk begrip, stilzwijgende goedkeuring. Nooit,’ zei hij. In een aparte verklaring zei Wymer dat hij ‘nooit zou instemmen met of zou deelnemen aan’ activiteiten tegen de Steiners. Ina Steiner blijft groot en klein nieuws over eBay brengen. De aandelen van het bedrijf zijn bijna verdubbeld sinds het dieptepunt in maart, dankzij het coronavirus dat de online verkoop stimuleert. Elliott Management heeft een substantiële winst geboekt.
Zea maakt het minder goed. Ze kreeg afgelopen najaar een baan als analist bij een groot sociaalmediabedrijf, maar toen de Steiner-zaak openbaar werd, werd ze ontslagen. Ze is weer bij haar ouders ingetrokken. Ze gebruikte de vaardigheden voor het naspeuren van mensen die ze op eBay had opgedaan om zichzelf van internet te wissen. Op sommige dagen heeft ze het gevoel dat ze nauwelijks bestaat.
Zea wist zichzelf van internet te wissen. Op sommige dagen heeft ze het gevoel dat ze nauwelijks bestaat
‘Het is gemakkelijk om te zeggen: “Waarom ben ik niet weggegaan?”’ zegt ze. ‘Maar op dat moment was ik doodsbang en zat ik vast. Het spijt mij enorm. Ik heb er spijt van dat ik hier zelfs maar een kleine rol in heb gespeeld. Als ik terug in de tijd zou kunnen gaan en op enigerlei wijze zou kunnen voorkomen dat de Steiners dit zouden ervaren, zou ik dat onmiddellijk doen.’
Ze zegt dat ze in Massachusetts weinig deed, behalve dat ze soms in de gehuurde auto’s rondreed in Natick en haar moeder belde en huilde om hoezeer ze haar baan haatte. Het was er waarlijk sadistisch aan toe gegaan: één keer haalde een bewaker alle persoonlijke bezittingen van de analisten uit hun kluisjes en gooide ze in vuilniszakken om ze te leren dat ze geen privacy op het werk konden verwachten. Hierop volgde een fragment over lockerdiscipline uit de Vietnam-film Full Metal Jacket.
Techplatforms worden voortdurend gebruikt om misdaden te plegen, maar de ervaring van Zea is iets nieuws: gevraagd worden een misdaad te plegen om het platform zelf te beschermen, of in ieder geval de leidinggevenden die het runnen. Als je er iets tegenin brengt – zoals een van haar collega’s deed – word je ontslagen. Als je erin meegaat en erop vertrouwt dat de ex-politiechefs in je team het verschil kennen tussen goed en kwaad, kan je lot nog veel erger zijn. ‘Ik weet niet of ik ooit nog een werkgever zal vertrouwen – en of een werkgever mij ooit zal vertrouwen,’ zei Zea.
Wenig en Wymer hebben zulke zorgen niet. In juni werd Wenig herkozen in de raad van bestuur van General Motors, een functie die 317.000 dollar per jaar betaalt. Mary Barra, de CEO van GM, noemde het cyberstalkingschandaal ‘betreurenswaardig’, maar merkte op: ‘Dit had niks met GM te maken.’
Wymer heeft een nieuwe baan, als algemeen directeur van de Boys & Girls Clubs van Silicon Valley. De voorzitter van de raad van bestuur zei dat de non-profitorganisatie ‘op de hoogte’ was van wat er binnen eBay is gebeurd, maar gelooft dat Wymer ‘een integere leider’ is en de unanieme keuze voor de baan.
In een tweet van de organisatie waarin zijn werving werd aangekondigd, was als hashtag de kenmerkende zin van Wymer: Whatever It Takes. Voor de kinderen van Silicon Valley is dat in dit sombere jaar de nieuwe Gulden Regel.
Het Mexicaanse leger krijgt steeds meer invloed en dat maakt het land niet veiliger, toont Nexos aan met een uitgebreid onderzoeksdossier. Verder: een verbijsterende documentaire over hoe de FBI Martin Luther King Jr. probeerde te dwarsbomen & meer aanraders van de 360-redactie.
Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, documentaires en podcasts die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.
De val van de Inca’s
De podcasts Fall of Civillizations gaat over beschavingen die opbloeiden en weer volledig verdwenen ‘in de as van de geschiedenis’. Wat hebben deze beschavingen gemeen en hoe voelt het om het einde van zo’n beschaving mee te maken? vraagt verteller Paul Cooper zich af.
Deze aflevering gaat over de Inca’s, de bewoners van het Urumbara-gebergte die het grootste rijk in het westelijk halfrond bouwden, op een van de moeilijkste terreinen op aarde – waar geen paarden of ossen waren om te helpen dragen, vrijwel geen vruchtbare aarde was en kinderen pas op hun derde een naam kregen vanwege de hoogte sterfte. De enige manier om te overleven was samenwerken.
Afgewisseld met Inca-poëzie, mythen, instrumenten uit de Andes en vol beschrijvingen van het spectaculaire landschap, vertelt Cooper hoe de Heilige Vallei werd ontdekt, hoe de bewoners erin slaagden onder de bizarre extreme omstandigheden te bouwen en hoe het rijk uiteindelijk op ‘de meest dramatische en rampzalige’ manier aan haar einde kwam. Een tip van hoofdredacteur Laura Weeda.
Ieder mens is mooi
Visueel activist, Zanele Muholi, gebruikt fotografie en film om rassenkwesties en representatie van ras te documenteren en te onderzoeken en om de LGBTQIA+ gemeenschap in Zuid-Afrika en daarbuiten te vieren. In dit interview met Tate Modern praat hen (Zanele Muholi verkiest in het Engels het voornaamwoord ‘they’) over hoe de kracht van beelden LGBTQIA+ mensen in Zuid-Afrika en mensen queer, trans en intersekse mensen van kleur wereldwijd kan laten zien dat ze niet alleen zijn.
Een aanrader van art director Majel van der Meulen: ‘Het werk van “visual activist” Zanele Muholi is wereldwijd te zien en steeds weer wil ik een tentoonstelling van Muholi bezoeken. Ze maakt kleurrijke zwart-wit fotografie. In het Tate Modern is nu een overzichtstentoonstelling met 260 werken. Zodra het weer kan, zien! Voor nu een interview.’
In het februarinummer van 360 Magazine is een artikel te lezen over de effecten van hashtagactivisme in Afrika ‘The revolution will be hashtagged’.
Martin Luther King Jr.
Deze week verscheen de documentaire MLK/FBI van Sam Pollard, over de lastercampagne van de FBI die Marten Luther King Jr. achtervolgde tot op de dag dat hij werd vermoord in 1968. Aangeraden door redacteur IJsbrand van Veelen.
De verbijsterende geschiedenis van afluisteren, intimidatie en smaad tegen Martin Luther King Jr, is grotendeels gebaseerd op het werk van historicus en Pulitzerprijs-winnaar David J Garrow, schrijft Peter Bradshaw in The Guardian. Bradshaw vervolgt:
‘De documentaire laat zien hoe bizar giftig en disfunctioneel de campagne van de FBI was. Een aanhoudende geheime oorlog waarbij informanten binnen de burgerrechtenbeweging betrokken waren. Bureau-directeur J. Edgar Hoover was verbolgen over Kings linkse contacten en over zijn internationale beroemdheid, vooral nadat hij in 1964 de Nobelprijs voor de Vrede had gekregen. Na toevallig bewijs van overspel te hebben verkregen, hoopte Hoover dit te gebruiken om King te ondermijnen. Met uitzonderlijke rancune speelde hij de informatie door naar Kings vrouw Coretta en zelfs naar kerkleiders en de pers, kennelijk in de (vergeefse) hoop dat iemand het openbaar zou maken.’
Het onvolprezen Mexicaanse tijdschrift Nexos – een soort Mexicaanse Groene Amsterdammer – heeft een omvangrijk dossier gepubliceerd over de grotere rol die het leger in Mexico heeft gekregen onder de in 2018 aangetreden president Andrés Manuel López Obrador. Volgens de redacteuren van Nexos is het leger alomtegenwoordig tot en met ‘in de soep’ [hasta en la sopa], nu AMLO het leger meer bevoegdheden heeft gegeven. De centrale vraag is: wat zit er achter de nieuwe relatie tussen de regering en het leger?
Een tip van redacteur Joep Harmsen: ‘In dit dossier met medewerking van wetenschappers en historici leggen de auteurs bloot hoe de Mexicaanse samenleving de afgelopen jaren is gemilitariseerd. En dit heeft zeker niet tot meer veiligheid geleid: zo is bijvoorbeeld het geweld tegen vrouw van militairen toegenomen en worden mensenrechten door het leger structureel met de voeten getreden. Alleen al de moeite waard om de scherpe spotprenten van Victor Solís.’
In het begin van de vorige eeuw werden de leden van de Osage-indianenstam plotseling schatrijk, toen er olie werd ontdekt onder hun reservaat in Oklahoma. Niet lang daarna werden tientallen van hen op mysterieuze wijze vermoord. In 1923 kreeg de voorloper van de FBI opdracht om de zaak te onderzoeken. Bijna een eeuw later ontdekte New Yorker-journalist David Grann dat de moorden nog veel omvangrijker waren dan de FBI destijds naar buiten bracht. In deze voorpublicatie uit zijn boek De maand van de bloemendoder maken we kennis met de Osage-vrouw en haar familie, die de belangrijkste slachtoffers werden van de samenzwering.
In april raken de heuvels en de uitgestrekte vlakten van het deel van Oklahoma waar de Osage-indianen wonen overdekt met miljoenen kleine bloemen: viooltjes en winterpostelein en kleine korenbloemen. De schrijver John Joseph Mathews (1894-1979), zelf een Osage, moest bij deze oceaan van kleuren denken aan ‘goden die confetti hadden uitgestrooid’. Als in mei de coyotes huilen onder een verontrustend grote maan, komen grotere planten, zoals eendagsbloem en suzanne-met-de-mooie-ogen op en beroven de plantjes van hun licht en water. De steeltjes van de bloemen knakken, de bloemblaadjes dwarrelen weg en kort daarna zijn de plantjes alleen nog onder de grond aanwezig. Daarom wordt de maand mei door de Osage-indianen betiteld als ‘tijd van de bloemendodende maan’.
Op 24 mei 1921 begon Mollie Burkhart, een bewoner van de Osage-nederzetting Gray Horse, te vermoeden dat Anna Brown, een van haar drie zusters, iets was overkomen. Anna, vierendertig, minder dan een jaar ouder dan Mollie, was drie dagen daarvoor verdwenen. Ze was wel vaker ‘de hort op gegaan’, zoals haar familie het afkeurend aanduidde. Dan ging ze tot het eind van de nacht met vrienden dansen en drinken. Maar dit keer was ze helemaal niet thuisgekomen, en de dag daarop stond Anna ook niet zoals ze anders altijd deed op de veranda van Mollies huis, haar lange haar een beetje in de war en haar donkere ogen glanzend als glas. Binnen deed Anna graag haar schoenen uit, en Mollie miste het vertrouwde geluid van haar ongehaaste tred door het huis. Daar heerste nu een even diepe stilte als op de prairie. Drie jaar daarvoor was Mollie al haar zuster Minnie kwijtgeraakt. Die was choquerend snel verzwakt en toen overleden.
De artsen hadden het over ‘een ziekte waardoor ze snel was weggekwijnd’, maar Mollie had zo haar twijfels. Minnie was pas zevenentwintig, en altijd kerngezond geweest.
Het kan verkeren
Net als hun ouders waren de namen van Minnie en haar zusters opgenomen in de Osage Roll, en daardoor waren ze officieel geregistreerd als lid van de stam. Het betekende ook dat ze een enorm bedrag bezaten. Kort na 1870 waren de Osage uit hun woongebied in Kansas verdreven en ondergebracht in een rotsachtig, naar iedereen dacht waardeloos reservaat in het noordoosten van Oklahoma. Maar tientallen jaren later ontdekte men dat onder dat land een van de grootste olievoorraden van de Verenigde Staten lag. Om die olie te mogen winnen, moesten bedrijven de Osage betalen: eerst een exploitatievergunning en daarna royalty’s. In het begin van de twintigste eeuw kreeg iedereen die als lid van de stam geregistreerd stond voor het eerst elk kwartaal een bedrag. In eerste instantie was dat maar een paar dollar, maar later, toen er steeds meer olie werd gewonnen, werden dat honderden en nog later duizenden dollars. Vrijwel elk jaar liep het bedrag verder op, als de prairiebeekjes die samen de brede, modderige Cimarro vormen, tot de stamleden vele miljoenen dollars aan inkomsten genoten. Alleen in 1923 al kwam er meer dan dertig miljoen binnen, qua koopkracht het equivalent van meer dan vierhonderd miljoen dollar nu. De Osage waren per hoofd van de bevolking het rijkste volk ter wereld.
‘Het kan verkeren!’ schreef Outlook, een weekblad in New York. ‘In plaats van honger te lijden geniet de indiaan een royaal inkomen, dat bankiers groen doet zien van jaloezie.’
Het Amerikaanse publiek raakte gefascineerd door de voorspoed van de stam, die in schril contrast stond met de gebruikelijke beelden van indianen na de eerste gewelddadige contacten met blanken – de oerzonde waaruit het land was ontstaan. Journalisten kwamen met spannende reportages over de ‘plutocratische Osage’ en de ‘rode miljonairs’ met hun uit baksteen opgetrokken landhuizen, kristallen kroonluchters, diamanten ringen, bontjassen en auto’s, mét chauffeur. Een van hen verbaasde zich over de meisjes van de Osage, die naar de chicste kostscholen gingen en de mooiste mode uit Parijs droegen, ‘alsof une très jolie mademoiselle van de Parijse boulevards per ongeluk in dit plaatsje in een indiaans reservaat was beland’.
Journalisten schreven ook over alles wat aan het traditionele bestaan van de Osage deed denken, en bij de lezers een beeld kon oproepen van ‘wilde’ indianen. In een artikel stond: ‘Dure auto’s staan in een kring om een open kampvuur heen, waarop de gebronsde, in kleurige dekens gehulde eigenaars op primitieve wijze vlees bereiden.’ In een ander meldde de journalist dat een groep Osage in een privévliegtuig arriveerde om deel te nemen aan een dansceremonie – ‘een voorval dat een romanschrijver nog niet zou kunnen verzinnen’.
De verwarring die de Osage opriepen bij het algemene publiek werd puntig verwoord door de Washington Star, die schreef: ‘In plaats van “Ach, arme indiaan”, kunnen we beter zeggen “Lach, rijke indiaan”.’
Gray Horse was een van de oudste nederzettingen van het reservaat. Samen met Fairfax, niet ver daar vandaan en met bijna vijftienhonderd inwoners wat groter, en Pawhuska, de hoofdstad, met meer dan zesduizend inwoners, bood het een wonderlijk en kakelbont beeld. Op straat liep van alles door elkaar: cowboys, gelukszoekers, stokers van illegale drank, waarzeggers, medicijnmannen, outlaws, U.S. Marshals, financiers uit New York en oliebaronnen. Waar eerst paarden hadden gelopen, reden nu auto’s over verharde wegen, en de geur van benzine overstemde die van de prairie. Rijen kraaien tuurden omlaag van telefoondraden. Er waren koffiehuizen en operatheaters en polovelden.
Al gaf Mollie haar geld wat minder royaal uit dan sommige van haar buren, ze had toch een mooi, ruim, houten huis laten bouwen, niet ver van de oude hut van de familie, die nog was opgetrokken uit met touw aan elkaar gebonden palen, geweven matten en boombast. Ze had een aantal auto’s en ook het nodige personeel. ‘Pottenlikkers van de indianen’, dat was de denigrerende term die veel kolonisten gebruikten voor dat personeel. Meestal waren het migranten: zwarten of Mexicanen, hoewel in het begin van de jaren twintig een bezoeker van het reservaat ontsteld meldde dat ‘zelfs blanken alle huishoudelijke taken vervullen waartoe een Osage zich niet wenst te verlagen’.
‘Squaw man’
Mollie was een van de laatsten die Anna voor haar verdwijning hadden gezien. Die dag, 21 mei, was Mollie kort nadat het licht was geworden opgestaan, een gewoonte die ze had overgehouden aan de tijd waarin haar vader elke ochtend bad tot de zon. Ze was gewend aan het koor van veldleeuweriken en oeverlopers en prairiehoenders, nu doorschoten door het pok-pok van boren die zich door de aarde groeven. Anders dan veel vriendinnen, die Osage-kleding hadden afgezworen en hun haar kort droegen, naar de mode van die tijd, sloeg Mollie een deken om haar schouders en liet haar lange haar over haar rug vallen. Daardoor was haar markante gezicht, met zijn hoge jukbeenderen en bruine ogen, goed te zien.
Haar man, Ernest Burkhart, stond tegelijk met haar op. Burkhart, een blanke man van achtentwintig, had het wat clichématig knappe voorkomen van een figurant in een western: kort bruin haar, leisteenblauwe ogen en een vierkante kin. Alleen zijn neus speelde het spel niet mee; die zag eruit alsof hij bij een vechtpartij een paar klappen had gekregen. Hij was opgegroeid in Texas, waar zijn vader een arme katoenboer was geweest en was in de ban geraakt van de verhalen over de Osage Hills, een laatste restant van het Wilde Westen, waar, zei men, nog steeds cowboys en indianen rondzwierven.
In 1912, toen hij negentien was, had hij wat spullen bij elkaar gepakt, net als Huckleberry Finn die op avontuur gaat in het Territory, en was hij in Fairfax gaan wonen, bij zijn oom William K. Hale, een dominante veehouder. ‘Die was niet het soort man dat je vroeg of je iets wilde doen, maar je gewoon iets opdroeg,’ zei Burkhart een keer over Hale. Toch werd die zijn tweede vader. Burkhart deed vooral klussen voor Hale, maar werkte ook weleens als chauffeur. Zo had hij Mollie ontmoet.
Hij greep iets te vaak naar een fles illegale drank en pokerde graag met mannen die een twijfelachtige reputatie genoten, maar onder dat ruige uiterlijk leek ook tederheid en een zweem onzekerheid te zitten, en Mollie werd verliefd op hem. Mollies moedertaal was Osage, al had ze later op school ook wat Engels geleerd, maar Burkhart studeerde net zo lang op haar taal tot hij erin kon communiceren.
Mollie had diabetes en hij zorgde voor haar als haar gewrichten pijn deden en ze rammelde van de honger. Toen hij hoorde dat een ander een oogje op haar had, mompelde hij dat hij niet zonder haar kon. Toch viel het hun niet gemakkelijk om te trouwen. Burkharts ruige vrienden lachten hem uit omdat hij een ‘squaw man’ was geworden. En al waren de drie zussen van Mollie met blanke mannen getrouwd, zij was principieel voor een gearrangeerd huwelijk, zoals haar ouders hadden gehad.
Toch vond Mollie, wier familie een geloof beleed dat een mix was van Osage-tradities en katholieke overtuigingen, dat God haar niet eerst liefde kon geven om die daarna weer af te pakken, en dus werden in 1917 ringen uitgewisseld en beloofden zij en Ernest elkaar tot in eeuwigheid lief te hebben.
In 1921 hadden ze een dochter van twee, Elizabeth, en een zoon van acht maanden, James, die ze Cowboy noemden. Mollie zorgde ook voor haar oude moeder Lizzie, die bij haar dochter was ingetrokken nadat haar man was overleden. Omdat Mollie diabetes had, was Lizzie bang dat ze jong zou komen te overlijden, en dus smeekte ze haar andere kinderen om dan de zorg over te nemen. Maar in werkelijkheid zorgde Mollie voor iedereen.
Ze zei dat de flacon leeg moest omdat ze anders kon worden beboet – het land was een jaar daarvoor drooggelegd – en bood de gasten een slok jajem aan
21 mei had een mooie dag moeten worden voor MoIlie. Ze had een bescheiden lunch georganiseerd, omdat ze graag gasten ontving. Nadat ze zich had aangekleed, gaf ze de kinderen te eten. Cowboy had vaak ernstige oorpijn, en dan blies ze in zijn oren tot hij ophield met huilen. Mollie zorgde dat haar huis keurig op orde was en dus instrueerde ze het personeel tot iedereen druk bezig was en het hele huis net zo rumoerig was als een schip dat net heeft aangelegd – op Lizzie na, die ziek was en in bed was gebleven. Mollie vroeg Ernest om Anna te bellen en te vragen of ze voor de verandering zin had om te helpen met het verzorgen van Lizzie. Anna was het oudste kind en haar moeder had een bijzonder plekje in haar hart voor haar. Ook al zorgde Mollie voor Lizzie, Anna was de dochter die door haar moeder werd verwend, ondanks haar vaak stormachtige leven.
Toen Ernest Anna opbelde met de mededeling dat haar moeder haar nodig had, beloofde die meteen een taxi te bellen en kort daarop was ze er al. Ze had een rok aan met daarop een indiaanse deken in een bijpassende kleur, en rode schoenen. In haar hand had ze een tas van alligatorleer. Voordat ze het huis betrad, had ze haastig haar verwaaide haar gekamd en haar gezicht gepoederd. Maar Mollie zag dat ze onvast op haar benen stond en met dubbele tong praatte. Anna was dronken.
Mollie maakte geen geheim van haar misnoegen. Een aantal gasten was er al. Onder hen waren twee broers van Ernest, Bryan en Horace Burkhart, die, aangetrokken door het zwarte goud, naar Osage County waren verhuisd en Hale vaak hielpen op diens ranch. Een tante van Ernest, die maar al te vaak racistische dingen zei over indianen, was ook op bezoek, en het laatste wat Mollie wilde, was wel dat Anna de oude dragonder reden tot gemopper zou geven.
Anna deed haar schoenen uit en begon meteen een scène te maken. Ze haalde een flacon uit haar tas en schroefde de dop eraf, zodat de scherpe lucht van illegaal gestookte whisky vrijkwam. Ze zei dat de flacon leeg moest omdat ze anders kon worden beboet – het land was een jaar daarvoor drooggelegd – en bood de gasten een slok jajem aan.
Mollie wist dat Anna het de laatste tijd erg moeilijk had gehad. Ze was kort daarvoor gescheiden van haar echtgenoot, Oda Brown, die een stalhouderij had. Daarna was ze steeds vaker te vinden in de rumoerige boomtowns van het reservaat die meteen na de ontdekking van de olie waren ontstaan. Plaatsen als Whizbang, waar, werd gezegd, de hele dag werd besteed aan ‘whizzen’ (zuipen) en de hele nacht aan ‘bangen’ (neuken). ‘Hier zijn alle mogelijke soorten losbandigheid en zedelijk verderf aan aan te treffen,’ meldde een overheidsrapport. ‘Gokken, drinken, overspel, leugens, diefstal en moord.’ Anna was in de ban geraakt van de panden aan het donkerste eind van de straten. Vanbuiten oogden ze keurig, maar er zaten verborgen kamers in met tientallen flessen moonshine, zoals illegale drank werd genoemd. Een van haar bedienden vertelde de autoriteiten later dat Anna heel veel whisky dronk en ‘zich tegenover blanke mannen zeer lichtzinnig gedroeg’.
In het huis van Mollie begon Anna te flirten met Ernests jongste broer Bryan, met wie ze wel eens was uitgegaan. Hij was wat somberder van aard dan Ernest en had ondoorgrondelijke ogen met gele vlekjes erin en dunner wordend haar, dat hij met pommade achterover kamde. Een sheriff die hem kende, beschreef hem als een kleine rouwdouw. Toen Bryan een van de meisjes die bij de lunch bedienden vroeg of ze zin had om die avond met hem mee te gaan naar een dansfeest, zei Anna dat ze hem zou vermoorden als hij wat uithaalde met een andere vrouw.
Ondertussen zei de tante van Ernest, zo hard dat iedereen het kon horen, hoe vreselijk ze het vond dat haar neef met een roodhuid was getrouwd. Daar kon Mollie niet meteen iets tegen inbrengen, omdat de tante door een blank meisje werd bediend, een allesbehalve subtiele verwijzing naar de maatschappelijke verhoudingen binnen het stadje.
Anna bleef stennis schoppen. Ze maakte ruzie met de gasten, met haar moeder, met Mollie. ‘Ze liep alleen maar te drinken en ruzie te maken,’ zei een bediende later tegen de autoriteiten. ‘Ik kon haar taal niet verstaan, maar ze had steeds mot.’ En ze voegde eraan toe: ‘Het gedrag van Anna was bar en boos. Ik werd er bang van.’
Die avond wilde Mollie voor haar moeder zorgen. Ernest zou met de gasten naar Fairfax rijden, acht kilometer naar het noordwesten. Daar zouden ze samen met Hale naar Bringing Up Father gaan, een rondreizende musical over een arme Ierse immigrant, die miljoenen wint in een loterij en daarna probeert om chique kringen binnen te komen. Bryan had een cowboyhoed opgezet, en zijn katachtige ogen keken vanonder de brede rand naar buiten. Hij bood Anna aan om haar bij haar huis af te zetten.
Voor ze vertrokken, waste Mollie Anna’s kleren, gaf haar iets te eten en vergewiste zich ervan dat haar zuster voldoende was ontnuchterd om weer herkenbaar te zijn als haar zus, opgewekt en aardig. Zo konden ze even plezierig samen zijn. Toen nam Anna afscheid. Door haar lach schitterde het goud van een vulling.
Met elke nacht die verstreek, werd de onrust van Mollie groter. Bryan zei dat hij Anna meteen bij haar huis had afgezet voor hij was doorgereden naar de voorstelling. Na de derde nacht zette Mollie op haar kalme, maar resolute manier iedereen aan het werk. Ze stuurde Ernest naar Anna’s huis. Hij probeerde de voordeur. Die zat op slot. Toen hij door een raam keek, leek het huis donker en verlaten.
Daar stond hij dan, in de hitte. Een paar dagen daarvoor was er een verkoelende regenbui gevallen, maar daarna straalde de hitte van de zon weer meedogenloos tussen de takken van de zwarte eiken door. In deze tijd van het jaar trilde de lucht boven de prairie van de warmte en kraakte het gras als je eroverheen liep. In de verte, door het sidderende licht, kon je de skeletachtige vormen van boortorens onderscheiden.
Anna’s hoofd van de huishouding, die naast haar woonde, kwam naar buiten en Ernest vroeg: ‘Weet jij waar Anna is?’ Voor de regenbui, zei de vrouw, was ze naar Anna’s huis gelopen om openstaande ramen dicht te doen. ‘De regen zou naar binnen kunnen slaan,’ zei ze ter verklaring. Maar de deur was op slot en van Anna was geen spoor te bekennen. Ze was verdwenen.
Het nieuws van haar verdwijning deed snel de ronde in de boomtowns, van huis tot huis, van winkel tot winkel. Wat de onrust nog versterkte, waren verhalen dat nog een Osage, Charles Whitehorn, een week eerder was verdwenen. Whitehorn, een man van dertig, sympathiek en geestig, was getrouwd met een vrouw die voor een deel blank en voor een deel Cheyenne was. Een plaatselijke krant meldde ‘dat hij populair was bij de blanken én de leden van zijn stam’. Op 14 mei vertrok hij uit zijn huis, in het zuidwesten van het reservaat, om naar Pawhuska te gaan. Hij was niet meer thuisgekomen.
Toch was er nog geen reden tot paniek. Het was denkbaar dat Anna haar huis weer was uitgelopen nadat Bryan haar daar had afgezet en naar Oklahoma City was gegaan, of zelfs de staatsgrens was overgestoken, naar het bruisende Kansas City. Misschien was ze wel aan het dansen in een van de jazzclubs waar ze graag kwam, en was ze onwetend van de chaos die door haar verdwijning was ontstaan. En ook al was ze in de problemen gekomen, ze was niet voor een kleintje vervaard: vaak had ze een klein pistool in haar tas. Nog even geduld, dan is ze weer thuis, zei Ernest geruststellend tegen Mollie.
Opeens gilde hij: “Pap!” Toen zijn vader bij hem kwam, was de jongen bevend op een rots geklommen. Hij gebaarde naar de met mos begroeide rand van de beek en zei: “Daar ligt een dode”
Een week nadat Anna was verdwenen liep een oliearbeider anderhalve kilometer van Pawhuska over een heuvel toen hij bij de onderkant van een boortoren iets tussen de struiken uit zag steken. Hij liep erheen. Het was een rottend lijk, met twee kogelgaten tussen de ogen. Het slachtoffer was van dichtbij neergeschoten.
Het was warm en nat en lawaaierig op de heuvel. De grond schokte van het geweld waarmee boren zich door het leisteensediment vraten, en jaknikkers zwaaiden hun grote koppen op en neer. Andere mensen kwamen ook kijken bij het lichaam, dat in zo verregaande staat van ontbinding was dat het niet meer kon worden geïdentificeerd. In een van de zakken zat een brief. Iemand haalde hem eruit, streek hem glad en las hem. Hij was gericht aan Charles Whitehorn, en daardoor wisten ze dat hij het was.
Rond dezelfde tijd was een man bij Three Mile Creek, niet ver van Fairfax, op eekhoorns aan het jagen, samen met zijn zoon, een tiener, en een vriend. Terwijl de twee mannen uit een beek dronken zag de jongen een eekhoorn en haalde de trekker over. Een felle, hete flits en de jongen zag het dier levenloos uit de boom vallen, in een dal. Hij rende erheen en klauterde langs de helling omlaag, het dal in, waar de lucht zwaarder was en hij het fluisteren van een stroompje kon horen. Hij vond de eekhoorn en raapte hem op. Opeens gilde hij: ‘Pap!’ Toen zijn vader bij hem kwam, was de jongen bevend op een rots geklommen. Hij gebaarde naar de met mos begroeide rand van de beek en zei: ‘Daar ligt een dode.’
Het was het opgezwollen, in staat van ontbinding verkerende lichaam van zo te zien een indiaanse vrouw. Ze lag op haar rug, met haar haar in de modder en haar lege ogen op de hemel gericht. Insecten hadden het lichaam aangevreten.
De mannen en de jongen haastten zich naar hun kar en gaven de paarden de vrije teugel. Het stof van de prairie kolkte om hen heen. Toen ze de hoofdstraat van Fairfax hadden bereikt, konden ze daar geen lawman* vinden, en dus gingen ze naar de Big Hill Trading Company, een grote winkel die tevens begrafenissen verzorgde. Tegen de eigenaar, Scott Mathis, vertelden ze wat ze hadden gezien en die liet de man komen die de begrafenissen deed. Met een aantal anderen reed deze naar het dal. Daar bonden ze het lijk op een plank en sleepten het naar boven. Daarna legden ze het in een kist, in de schaduw van een zwarte eik. Toen het opgezwollen lijk werd bedekt met zout en ijs, begon het te slinken, alsof het laatste beetje leven eruit lekte. De begrafenisman probeerde vast te stellen of het om Anna Brown ging, want die had hij gekend. ‘Het lichaam was in verregaande staat van ontbinding, zo sterk opgezwollen dat het op barsten stond en rook zeer kwalijk,’ herinnerde hij zich later. ‘Het was zo zwart als een nikker.’
Duisternis
Hij en de andere mannen konden het niet identificeren. Maar Mathis, die Anna’s financiën regelde, nam contact op met Mollie en die ging naar het bos, aan het hoofd van een sombere groep, waarvan ook Ernest, Bryan, Mollies zus Rita en Rita’s man Bill Smith deel uitmaakten. Veel mensen die Anna hadden gekend, kwamen achter hen aan, en ook de nodige ramptoeristen. Kelsie Morrison, een van de beruchtste drankstokers en drugshandelaren van het district, nam zijn vrouw, een Osage, mee.
Mollie en Rita bleven vlak naast het lijk staan. De stank was adembenemend. Boven hen draaiden gieren obsceen rondjes. Het viel de twee vrouwen niet gemakkelijk om vast te stellen of het om Anna ging – het gezicht was goeddeels weggevreten – maar ze herkenden haar indiaanse deken en de kleren die Mollie voor haar had gewassen. Toen pakte Rita’s man een stok en duwde de mond open. Daardoor konden ze Anna’s gouden vullingen zien. ‘Dat is Anna, zeker weten,’ zei Bill.
Rita begon te huilen en haar man nam haar mee. Uiteindelijk mimede Mollie het woord ‘ja’. Het was Anna. Binnen de familie was Mollie altijd degene die haar zelfbeheersing wist te bewaren en ook nu liep ze samen met Ernest bij het lichaam weg. Wat daar achterbleef, was de eerste aanzet van een duisternis die niet alleen haar familie zou dreigen te verslinden, maar ook haar stam.
In deze tijd was er in het zuidwesten van de Verenigde Staten nog geen echte politie. Het gezag werd gehandhaafd door sheriffs, deputy’s, town marshals en Texas Rangers, gezamenlijk ‘lawmen’ genoemd.
The New Yorker
Verenigde Staten | weekblad | oplage 1.043.000
Sinds 1925 hét New Yorkse tijdschrift met als handelsmerk de satirische karikaturen en cartoons en geïllustreerde covers. Is met zijn parels van reportages, scherpe politieke analyses, fictie en essayistiek, rigoureuze factchecking en brede belangstelling voor cultuur favoriet onder liefhebbers van het journalistieke ambacht in binnen- en buitenland.
Gericht op New York zelf, maar ook daarbuiten gretig gelezen.
Donald Heathfield en Tracey Foley leken een doodgewoon Amerikaans stel. Tot de dag dat ze door de FBI werden ontmaskerd als Russische spionnen. Hun zoons Tim en Alex vertellen het verhaal.
Onschuldig
Bijna zes jaar na de arrestatie spreek ik met Alex af in een café bij het Kievstation in Moskou. Zijn officiële naam is nu Alexander Vavilov en die van zijn broer Timofej Vavilov, al gebruiken veel van hun oude vrienden nog steeds hun oude achternaam Foley. Alex is 21. Hij kent inmiddels genoeg Russisch om iets te kunnen bestellen, maar vloeiend spreekt hij het nog niet. Hij studeert ergens in Europa en is hier om zijn ouders te bezoeken. Tim werkt in de financiële sector in Azië. Contact met de media hebben ze na 2010 bewust afgehouden. Dat ze nu wel met me willen praten, komt doordat ze in een juridische strijd zijn verwikkeld om de Canadese nationaliteit terug te krijgen die hun zes jaar geleden is ontnomen. Ze vinden het oneerlijk en onwettig dat zij nu moeten boeten voor de zonden van hun ouders.
Terwijl we een chatsjapoeri eten, een Georgisch broodje met gesmolten kaas, vertelt Alex over de dagen na de FBI-inval. Op de door de FBI geregelde hotelkamer bleven hij en Tim tot diep in de nacht piekeren over wat er was gebeurd. Toen ze de volgende dag thuiskwamen, bleken alle elektronische apparatuur, foto’s en documenten te zijn meegenomen. Zelfs hun PlayStation was verdwenen. Het huis werd belegerd door journalisten en de broers zaten binnen met de gordijnen dicht en zonder telefoon of computer, want dat was allemaal in beslag genomen. De volgende dag sloop Tim ’s ochtends het huis uit om in de openbare bibliotheek online naar een advocaat voor zijn ouders te zoeken. Alle banktegoeden waren bevroren, de jongens hadden alleen het geld dat ze op zak hadden en wat geld dat ze van vrienden konden lenen.
FBI-agenten reden hen naar de zitting in Boston waar hun ouders werden voorgeleid. Ze konden in de gevangenis even met hun moeder spreken. Alex zegt dat hij zijn ouders niet vroeg waarvan ze beschuldigd werden. Dat verrast me: ze moeten toch razend benieuwd zijn geweest?
‘Ik wist dat het voor mijn verklaring in de rechtbank het beste was als ik zo weinig mogelijk wist. Ik wilde geen vragen stellen, omdat het duidelijk was dat er mensen meeluisterden. Ze konden levenslang krijgen. Voor mijn verklaring moest ik er compleet van overtuigd kunnen zijn dat ze onschuldig waren.’
Het gezin had voor die zomer een lange vakantie in Parijs, Moskou en Turkije gepland. Hun moeder ried de jongens aan om meteen naar Rusland te vliegen om het mediacircus te ontvluchten. Dus stapten Alex en Tim op het vliegtuig naar Rusland, zonder te weten wat ze daar konden verwachten. Ze waren nog nooit in Rusland geweest. ‘Het was echt doodeng,’ vertelt Alex. ‘Je zit in dat vliegtuig en hebt geen idee wat je te wachten staat. En terwijl je daar zit, blijven je gedachten maar doormalen.’
Op het vliegveld werden ze opgewacht door een groepje mensen die zich in het Engels voorstelden als collega’s van hun ouders. Vertrouw ons, zeiden ze, en ze namen de jongens mee naar een klaarstaand busje. ‘Ze lieten foto’s zien van onze ouders als twintigers, in uniform en met medailles. Dat was het moment dat ik dacht: oké, dit is echt,’ zegt Alex. Tim en hij werden ondergebracht in een appartement waar het ze aan niets ontbrak. De dagen daarna lieten hun oppassers ze de stad zien: ze werden meegenomen naar musea en zelfs naar het ballet. Ze kregen bezoek van een oom en een neef van wie ze nog nooit hadden gehoord. Er kwam ook een grootmoeder langs, maar die sprak geen Engels en zij spraken geen woord Russisch.
Het zou nog een paar dagen duren voordat hun ouders overkwamen. Op 8 juli bekenden die aan de rechter in New York dat ze Russisch staatsburger waren. Het akkoord over de spionnenruil was al gesloten en op 9 juli reisden ze via Wenen naar Moskou, nog steeds gekleed in hun oranje gevangenisoverall uit Amerika.
Doodgewoon
Op 27 juni 2010 werd Tim Foley twintig. Om dat te vieren namen zijn ouders hem en zijn jongere broer Alex ’s middags mee uit eten in een Indiaas restaurant, niet ver van hun huis in Cambridge, Massachusetts. Beide broers zijn in Canada geboren maar woonden al tien jaar in de VS. Hun vader Donald Heathfield had na zijn studie in Parijs en aan Harvard nu een hoge functie bij een adviesbureau in Boston. Hun moeder Tracey Foley had jarenlang vooral voor de kinderen gezorgd en was daarna makelaar geworden. Wie hen kende, zag een doodgewoon Amerikaans gezin, maar dan met Canadese roots en een voorkeur voor buitenlandse reizen. Hoewel Alex nog maar zestien was, kwam hij net terug van een half jaar in Singapore in het kader van een uitwisselingsprogramma.
Na de maaltijd ontkurkten ze thuis een fles champagne om te vieren dat Tim nu een twintiger was. De broers waren moe: de vorige avond hadden ze thuis een feestje gehad ter ere van de terugkeer van Alex uit Singapore, en Tim wilde die avond gaan stappen. Na de champagne ging hij naar boven om zijn vrienden te mailen over wat ze die avond zouden doen. Toen er werd aangebeld, riep zijn moeder dat zijn vrienden blijkbaar vroeger waren gekomen, als verrassing.
Er wachtte haar een heel andere verrassing: een team in het zwart geklede, gewapende mannen met een stormram. Ze brulden ‘FBI!’ en stormden het huis binnen, roepend dat iedereen de handen omhoog moest doen. Tim dacht eerst dat ze hem moesten hebben, omdat hij drank aan minderjarigen had geschonken: op het feestje van de vorige avond was niemand boven de 21 geweest, en de alcoholwet wordt door de politie van Boston streng gehandhaafd. Maar de FBI kwam voor iets veel ernstigers. Verbijsterd zagen de broers toe hoe hun ouders geboeid in aparte auto’s werden afgevoerd. Tim en Alex bleven achter met een aantal agenten, die zeiden dat ze die nacht het hele huis gingen doorzoeken. Voor de broers was een hotelkamer geregeld. Een van de agenten vertelde dat hun ouders waren opgepakt op de verdenking dat ze ‘illegale agenten in dienst van een vreemde overheid’ waren.
Alex dacht dat het een vergissing moest zijn: een verkeerd adres of een misverstand als gevolg van zijn vaders werk. Donald moest voor zijn baan veel reizen, misschien werd hij daarom voor spion aangezien. Zelfs toen de broers een paar dagen later op de radio hoorden dat er in het hele land in totaal tien Russische spionnen waren opgepakt, in een FBI-operatie genaamd ‘Ghost Stories’, bleven ze ervan overtuigd dat het een vreselijke vergissing moest zijn.
Maar de FBI vergiste zich niet. Niet alleen waren hun ouders inderdaad Russische spionnen, het waren Russen. De mensen die Tim en Alex kenden als papa en mama waren wel hun ouders, maar ze heetten niet Donald Heathfield en Tracey Foley. Dat waren de namen van lang geleden gestorven Canadese kinderen, van wie de identiteit was gestolen. Hun echte namen waren Andrej Bezroekov en Elena Vavilova. Ze waren allebei geboren in de Sovjet-Unie, opgeleid door de KGB en naar het buitenland gestuurd in het kader van een infiltratieprogramma voor spionnen die de Russen zelf ‘illegalen’ noemen. Nadat ze heel geleidelijk een alledaagse Noord-Amerikaanse identiteit hadden opgebouwd, waren ze actief geworden als agenten voor de SVR, het spionagebureau van het huidige Rusland (en daarmee de opvolger van de KGB). Samen met acht andere collega’s waren ze nu verraden door een Russische overloper.
De aanklacht waarin de FBI hun misdaden opsomde, bevat een waslijst aan spionageclichés: dode brievenbussen [een methode van heimelijke gegevensuitwisseling waarbij iemand informatie verstopt in een verborgen ruimte, die later door iemand anders wordt opgehaald], geheime ontmoetingen, gecodeerde berichten en plastic tassen vol dollarbiljetten. Als je de tv-beelden zag van de tien betrapte spionnen die in Wenen landden om te worden uitgewisseld voor vier in Rusland voor spionage veroordeelde Russen, waande je je weer in de Koude Oorlog. Maar de geopolitieke aspecten van die spionnenruil lieten Alex en Tim koud. Zij waren opgegroeid als doodnormale Canadezen en ontdekten nu ineens dat ze kinderen van Russische spionnen waren. Hun wachtte niet alleen een lange vliegreis naar Moskou, maar vooral ook de lange en moeizame emotionele verwerking van deze schok.
De vader van Alex en Tim heet eigenlijk Andrej Olegovitsj Bezroekov en hij is geboren in Krasnojarsk, in hartje Siberië. Er is weinig bekend over zijn verleden of dat van zijn vrouw, Elena Vavilova. Alex vertelt me wat hij over hun rekrutering weet, op basis van het weinige dat hun ouders daarover hebben losgelaten: ‘Ze zijn samen gerekruteerd, als stel. Twee veelbelovende, slimme jonge mensen. Ze kregen de vraag of ze iets voor hun land wilden betekenen en ze zeiden ja. En ze hebben jaren van training en voorbereiding gehad.’
Directoraat S, waaronder dit ‘illegalen’-programma ressorteerde, was het geheimste KGB-onderdeel. Eén zo’n voormalige illegaal heeft me verteld dat hij voor zijn opleiding eind jaren zeventig twee jaar lang elke dag Engelse les kreeg van een Amerikaanse overloopster. Hij leerde ook andere basistechnieken, zoals berichten coderen en mensen schaduwen. Hij kreeg altijd in zijn eentje les, hij zag nooit andere agenten.
Veel inlichtingendiensten maken gebruik van agenten die niet in diplomatieke dienst zijn. Soms rekruteren ze ook immigranten van de tweede generatie, die dus al in het buitenland wonen. Maar alleen de Russen hebben agenten speciaal opgeleid om zich als buitenlander voor te doen. In de Sovjettijd hadden die illegalen twee potentiële functies. Ze moesten het contact vergemakkelijken tussen KGB’ers op de ambassade en hun bronnen in de VS (omdat zulke spionnen niet geschaduwd zullen worden, en ambassadepersoneel wel). En ze fungeerden als slapende cel voor een eventuele ‘speciale periode’: als er oorlog uitbrak tussen de VS en de Sovjet-Unie zouden zij meteen paraat staan.
De KGB stuurde het stel in de jaren tachtig naar Canada. In juni 1990 beviel Vavilova, die inmiddels door het leven ging als Tracey Foley, in Toronto van haar eerste zoon Tim. Zijn vroegste herinneringen betreffen de Franstalige school in die stad en bezoekjes aan het magazijn van zijn vaders bedrijf Diapers Direct, een bezorgdienst voor luiers. Dat klinkt allemaal niet erg James Bond, maar spionagewerk is ook altijd meer een kwestie van vlijt en geduld geweest dan van glamour: jarenlang zorgvuldig bouwen aan een geloofwaardige dekmantel.
Andrej Bezroekov had al een diploma van een Sovjetuniversiteit, maar ‘Donald Heathfield’ niet. Van 1992 tot 1995 studeerde hij daarom voor een BA in internationale economie in Toronto. In 1994 werd Alex geboren. Een jaar later verkaste het gezin naar Parijs, waar Donald een MBA haalde aan de École des Ponts. Ze leidden een sober leven in een klein appartementje op een steenworp van de Eiffeltoren: de twee broers deelden de enige slaapkamer en hun ouders sliepen op de bank.
Volgens Tim hebben ze een “volstrekt normale” jeugd gehad: een liefdevol gezin dat in de weekenden veel samen was, ouders die veel vrienden hadden
Bezroekov en Vavilova werkten dus geduldig aan hun dekmantel, maar het land waardoor ze waren gerekruteerd en opgeleid, bestond niet meer. Het beruchte spionagebureau dat over de hele wereld geheim agenten uitzond, was in diskrediet gebracht en kreeg een andere naam. Onder Jeltsin dreigde Rusland een failed state te worden. Maar in 1999, toen het gezin zich opmaakte om van Frankrijk naar de VS te verhuizen, trad in het Kremlin een leider aan die zelf een KGB-verleden had. Onder zijn bewind zou de SVR, de opvolger van de KGB, weer uitgroeien tot een belangrijke en gerespecteerde dienst. Heathfield, die zich inmiddels met succes voordeed als hardwerkende, hoogopgeleide Canadees, werd eind dat jaar toegelaten tot de Kennedy School of Government van Harvard University. Hij was klaar om als agent voor de SVR te worden ingezet – en hij zou niet spioneren voor de Sovjet-Unie die hem had opgeleid, maar voor het nieuwe Rusland van Vladimir Poetin.
Heathfield en Foley deden hun kinderen op een tweetalige Frans-Engelse school in Boston. Thuis werd zowel Engels als Frans gesproken. Toen Heathfield aan Harvard zijn bul had behaald, ging hij werken voor Global Partners, een adviesbureau voor bedrijfsontwikkeling.
Ik spreek Tim op een zondagmiddag via Skype. Zijn gezicht lijkt op dat van zijn jongere broer en hij heeft net zulk keurig gekapt haar, dat bij hem niet zwart maar blond is. Terugkijkend op zijn jeugd, zegt hij, ziet hij een vader die hard werkte en vaak op zakenreis was. Hij stimuleerde zijn zoons om veel te lezen en nieuwsgierig te zijn, hij ‘was onze beste vriend’. Foley was een echte huismoeder die haar zoons ophaalde van school en naar het sportveld reed. Toen ze op de middelbare school zaten, begon zij als makelaar te werken.
In 2008 ging Tim internationale betrekkingen studeren aan de George Washington University. Hij specialiseerde zich in Azië, nam lessen Mandarijn en studeerde een semester in Beijing. Datzelfde jaar liet het hele gezin zich naturaliseren in de VS, zodat ze naast een Canadees voortaan ook een Amerikaans paspoort hadden. Ze hadden Canada verlaten toen Alex nog maar één was en Tim vijf, maar toch voelden de jongens zich Canadees. Ze gingen nog vaak naar Canada om te skiën, en op schoolreis naar Montreal leidden de jongens hun klasgenoten vol trots rond in ‘hun’ land. Vooral Alex hing sterk aan zijn Canadese identiteit, want ‘op de middelbare school wil je altijd anders zijn’.
Volgens Tim hebben ze een ‘volstrekt normale’ jeugd gehad: een liefdevol gezin dat in de weekenden veel samen was, ouders die veel vrienden hadden. Hij kan zich niet heugen dat het gesprek ooit over Rusland of de Sovjet-Unie ging, ze aten nooit Russische gerechten, en een beleefde jongen uit Kazachstan op school was volgens Tim ongeveer het enige wat ook maar in de verte aan Rusland deed denken. Zijn ouders spraken niet vaak over hun jeugd, maar dat was altijd zo geweest en de kinderen hadden geen reden om daar vraagtekens bij te plaatsen. ‘Ik heb nooit ook maar enige reden gehad om mijn ouders te wantrouwen,’ zegt Alex. Vaak voelde hij zelfs een vage teleurstelling dat ze zo saai en gewoontjes leken.
De werkelijkheid was anders. Al bijna meteen na hun aankomst in de VS werden Bezroekov en Vavilova in de gaten gehouden door de FBI, waarschijnlijk dankzij een dubbelspion bij de Russische inlichtingendienst. Als je in de aanklacht van 2010 leest waar ze zich mee bezighielden, stuit je op beschrijvingen die je alleen in een spionageroman verwacht. Zo wordt een onderschept bericht uit Moskou geciteerd waarin Vavilova instructies krijgt voor een reis naar haar vaderland. Ze moet eerst naar Parijs vliegen en daar de trein naar Wenen nemen, waar ze een vervalst Brits paspoort moet afhalen. ‘Heel belangrijk: 1. Zet je handtekening op pagina 32 van het paspoort. Leer jezelf om die handtekening spontaan te kunnen reproduceren. In het paspoort zit een briefje met nadere aanbevelingen. Vernietig dat na lezing. Goede reis.’
Ondertussen gebruikte hun vader zijn werk als consultant om door te dringen tot kringen van Amerikaanse politici en zakenlui. Het is niet duidelijk of hij toegang heeft gekregen tot geheime informatie, maar de FBI maakt melding van diverse contacten met Amerikaanse ambtenaren en oud-ambtenaren. In de weinige uitlatingen die Bezroekov in het openbaar heeft gedaan, klinken zijn activiteiten meer als het werk van een analist in een denktank dan als dat van een superspion. ‘Inlichtingenwerk is geen kwestie van riskante avonturen,’ zei hij in 2012 in een interview in het Russische weekblad Expert. ‘Als je voor James Bond gaat spelen, houd je het nog geen dag vol.’
Bezroekov en Vavilova communiceerden met de SVR via digitale steganografie: ze zetten plaatjes online waarin berichten in de pixels waren verwerkt, gecodeerd met een speciaal voor hen ontwikkeld algoritme. Een bericht dat Bezroekov volgens de FBI in 2007 naar de SVR stuurde, werd als volgt ontcijferd: ‘Bericht ontvangen. Goed idee om “Boer” te gebruiken om in Washington netwerk van studenten op te zetten. Relatie met “Papegaai” lijkt veelbelovend, goede bron van inlichtingen uit hoge politieke kringen. Om hem professioneel te bewerken hebben we zo veel mogelijk informatie nodig over zijn achtergrond, huidige standpunten, gewoonten, kennissen, mogelijkheden etc.’
Toeval?
Al in 2001, bijna tien jaar voor hun arrestatie, had de FBI een bankkluisje van Tracey Foley doorzocht. Daarin werden foto’s aangetroffen van haar als twintiger, met op één ervan in cyrillisch schrift de naam van het Russische bedrijf dat de foto had afgedrukt. Hun huis werd afgeluisterd, misschien wel jarenlang. In tegenstelling tot hun kinderen was de FBI dus wel op de hoogte van hun ware identiteit. Maar de Amerikanen vonden het nuttiger om het Russische spionnennetwerk in de gaten te houden dan om het meteen op te rollen.
Waarom de FBI uiteindelijk toch ingreep, is niet helemaal duidelijk. Eén mogelijkheid is dat Alexander Potejev, de dubbelspion bij de SVR die de groep vermoedelijk heeft verraden, ontmaskerd meende te zijn. Hij zou Rusland enkele dagen voor de arrestaties zijn ontvlucht. In 2011 is hij door een Russische rechtbank bij verstek veroordeeld tot 25 jaar. Een andere mogelijkheid is dat een van de spionnen gevoelige informatie in handen dreigde te krijgen. Wat de reden ook was, in juni 2010 vond de FBI het tijd om operatie Ghost Stories op te starten en het Russische spionnennetwerk op te rollen.
Tim en Alex hebben er geen moeite mee om over hun ervaringen te praten, maar echt leuk vinden ze het ook niet. Ik moet toegeven dat ik sommige details niet goed begrijp. Hoe is het mogelijk dat ze nooit iets hebben vermoed? In 2012 beweerde The Wall Street Journal uit anonieme overheidsbronnen te hebben vernomen dat de FBI-taps bewijzen dat de ouders al lang voor de arrestatie hun ware identiteit aan hun kinderen hadden onthuld. Bovendien zouden ze Tim hebben verteld dat ze hem ook wilden opleiden om als Russische spion te werken. Een spion van de tweede generatie is immers nog veel waardevoller dan infiltranten als zijzelf, met een dekmantel die weliswaar zorgvuldig was opgebouwd maar toch altijd kon worden doorgeprikt. Volgens die anonieme bronnen was Tim bereid naar Moskou te gaan om door de SVR te worden opgeleid en had hij zelfs ‘trouw gezworen aan moedertje Rusland’.
Tim ontkent dit in alle toonaarden. ‘Waarom zou een jongen die zich al zijn hele leven een Canadees voelt, besluiten om celstraf te riskeren voor een land waar hij nog nooit is geweest en waar hij geen banden mee heeft?’ En dat hij trouw zou hebben gezworen aan moedertje Rusland noemt hij ‘net zo bespottelijk als het klinkt’.
Maar er is nog iets wat me dwarszit: was het echt gewoon toeval dat het gezin die zomer van plan was om naar Rusland te reizen, en dat de broers dus al beschikten over een visum voor dat land? Ja, zegt Alex. ‘Het was mijn idee om daarheen te gaan. We waren al bijna overal geweest, maar nog nooit in Rusland, dus ik was benieuwd naar dat land.’
En toen ze in juli in Moskou met hun ouders werden herenigd, hebben ze toen gevraagd wat hun plannen eigenlijk waren geweest? Hadden ze zich voorgenomen om in Rusland eindelijk alles te vertellen? Of waren ze echt van plan geweest om in Moskou een week lang te doen alsof ze geen woord Russisch spraken?
‘Ik denk echt dat ze dat van plan waren,’ zegt Alex. ‘Misschien dat ze wel mensen zouden ontmoeten buiten ons om. Maar ik geloof niet dat ze van plan waren om ons alles te vertellen.’ Tim beaamt dat. Als ze hun zoons de waarheid hadden verteld, waren die een veiligheidsrisico geworden. Het is niet waarschijnlijk dat ze ‘als professionals’ zo’n risico wilden lopen, zegt hij. Hij denkt niet dat zijn ouders hun echte identiteit ooit hadden willen onthullen.
Beide broers zeggen ook dat ze uit hun vroegste kindertijd wel herinneringen aan hun grootouders hebben. Waar ze die dan zagen? Op vakantie, zegt Alex, ‘ergens in Europa’. Hij weet niet meer precies waar. Als ik het Tim vraag, die toen ouder was, zegt hij dat hij om de paar jaar zijn grootouders zag. Tot zijn elfde, toen verdwenen ze uit zijn leven. ‘Als ik er nu aan terugdenk, snap ik natuurlijk wel hoe dat kwam. Als ik ze was blijven zien, was ik gaan beseffen dat ze helemaal geen Engels spraken – en ook niet erg Canadees leken.’ Met Kerst kregen de jongens wel cadeaus ‘van opa en oma’. Hun ouders zeiden dat ze in Alberta woonden, aan de andere kant van het land. Er kwamen weleens foto’s van hun grootouders, met sneeuw op de achtergrond: het hielp dat Alberta en Siberië een vergelijkbaar klimaat hebben.
Het verhaal van Tim en Alex lijkt misschien verdacht veel op dat van The Americans, de tv-serie over twee KGB-spionnen met een gezin in de VS. Dat komt doordat die serie mede op hun verhaal is gebaseerd: ze speelt zich af ten tijde van de Koude Oorlog in de jaren tachtig, maar is geïnspireerd op het verhaal van het spionnennetwerk uit 2010. Als ik Alex in Moskou ontmoet, heeft hij het eerste seizoen van de serie net gezien. Zijn ouders kijken er graag naar, zegt hij. ‘Het is natuurlijk veel spannender gemaakt, met al die moorden en al die actie. Maar het deed hen denken aan de tijd dat ze zelf jonge agenten waren, en hoe het voelde om ineens in een vreemde omgeving te wonen.’ En het kijken naar de serie wakkert ook zijn eigen nieuwsgierigheid aan, zegt Alex: naar hoe zijn ouders hierin zijn beland, en waarom.
In 2010 kregen de spionnen in Rusland een heldenontvangst. Na een debriefing op het hoofdkwartier van de SVR kregen Bezroekov, Vavilova en de andere uitgezette spionnen een onderscheiding van toenmalig president Medvedev. Later hadden ze een ontmoeting met Poetin, waarbij ze het patriottische Sovjetlied ‘Waar het moederland begint’ gezongen zouden hebben.
Bezroekov en Vavilova kwamen in een heel ander Rusland terug dan het land dat ze hadden achtergelaten. De oudste van de tien teruggekeerde agenten was al tien jaar met spionagewerk gestopt en sprak nauwelijks nog Russisch, zegt Alex. Ze kregen allemaal een nieuwe baan, Bezroekov als docent aan het prestigieuze Moskouse Staatsinstituut voor Internationale Betrekkingen. Daar heeft hij een boek geschreven over de geopolitieke uitdagingen waar Rusland voor staat.
Tim en Alex kregen in december 2010 een Russisch paspoort. Ineens heetten ze nu Timofej en Alexander Vavilov
Tim en Alex kregen in december 2010 een Russisch paspoort. Ineens heetten ze nu Timofej en Alexander Vavilov. ‘Volstrekt nieuwe, vreemde en onuitspreekbare’ namen voor hen, zegt Tim. ‘Een echte identiteitscrisis,’ voegt hij er een beetje wrang aan toe. Hij kon het laatste jaar van zijn studie niet in Amerika afmaken en moest zijn studie vervolgen aan een Russische universiteit. Nadat hij daar was afgestudeerd, haalde hij in Londen zijn MBA.
Alex had minder geluk. Na zijn eindexamen aan de British International School in Moskou wilde hij weg uit Rusland. Hij schreef zich in op een Canadese universiteit, maar kreeg te horen dat hij eerst een nieuw geboortebewijs moest aanvragen, om daarmee opnieuw de Canadese nationaliteit aan te vragen. Alleen dan kon hij weer een Canadees paspoort krijgen. In 2012 werd hij toegelaten tot de Universiteit van Toronto en vroeg een vierjarig studentenvisum aan met zijn Russische paspoort. Toen hij dat visum kreeg, maakte hij zich op om naar Canada te gaan. Maar vier dagen voor vertrek, toen hij zijn spullen aan het inpakken was en al per e-mail met zijn toekomstige kamergenoot correspondeerde, werd hij gebeld door de Canadese ambassade in Moskou, die hem dringend wilde spreken. Op de ambassade werd zijn visum ter plekke ingetrokken, hij kon niet in Canada studeren. Sindsdien is hij ook al tweemaal toegelaten tot de London School of Economics, maar telkens kreeg hij geen visum. Uiteindelijk heeft hij nu een visum om ergens anders in Europa te studeren. Tim reist vooral in Azië: met een Russisch paspoort heb je daar meestal geen visum nodig.
Dat de broers proberen de Canadese nationaliteit terug te krijgen, heeft niet alleen te maken met reismogelijkheden. Moskou is geen gastvrije stad voor nieuwkomers en ze voelen zich allebei niet echt Russisch. Voorlopig willen ze graag in Azië werken, maar als ze een gezin krijgen, zouden ze daarmee liever in Canada wonen. Bovendien is hun Canadese identiteit het enige wat ze nog een beetje houvast biedt nadat hun hele wereld in duigen is gevallen.
‘Ik heb twintig jaar niet anders geweten dan dat ik Canadees was en dat voel ik me nog steeds, daar kan niets verandering in brengen,’ schreef Tim in zijn schriftelijke verklaring voor de Canadese rechtbank. ‘Ik heb geen band met Rusland, ik spreek de taal niet, ik heb er weinig vrienden, ik heb er nooit voor langere tijd gewoond en ik wil er ook niet blijven wonen.’
Iedereen die in Canada is geboren heeft recht op de Canadese nationaliteit, met één uitzondering: kinderen van ouders in dienst van een buitenlandse overheid. De rechters lijken zich even sterk te laten leiden door emotionele als door juridische overwegingen. Misschien speelt het verhaal in The Wall Street Journal over de rekrutering van Tim ook door hun hoofd. Maar zelfs al hadden de broers geweten wat hun ouders uitspookten: wat moet je doen als je op je zestiende merkt dat je ouders Russische spionnen zijn? De FBI bellen?
Bedonderd
Tim en Alex hebben lang geworsteld met de vraag wie ze nu eigenlijk zijn. Hun goede vrienden kennen hun verhaal, maar oppervlakkige kennissen vaak niet. Als iemand vraagt waar ze vandaan komen, zeggen ze allebei automatisch Canada. Ze hebben nog steeds vrienden in Boston. Al zegt Tim dat sommigen het contact hebben verbroken, vooral vrienden wier ouders ook bevriend waren met hun ouders, door wie ze zich nu bedonderd voelen.
Om de paar maanden bezoeken ze hun ouders in Moskou. Ik vraag of het ook druk heeft gezet op hun relatie. Tim en Alex wegen hun woorden. ‘Er zijn natuurlijk lastige perioden geweest,’ zegt Tim. ‘Maar als ik boos word schieten we daar niks mee op.’ Alex zegt dat hij zich weleens afvraagt waarom zijn ouders eigenlijk kinderen wilden. ‘Ze leiden gewoon hun leven als ieder mens, maken keuzes die zich aandienen. Ik ben blij dat ze iets hadden waar ze zo sterk in geloofden, maar door de keuzes die zij hebben gemaakt voel ik geen enkele band met het land waarvoor zij hun leven waagden. Ik zou willen dat de wereld mij niet strafte voor de keuzes die zij hebben gemaakt.’
Alex zegt een paar keer dat het niet aan hem is om over zijn ouders te oordelen, maar dat hij aanvankelijk lang heeft geworsteld met ‘de grote vraag’ of hij hen haatte of zich bedonderd voelde. Uiteindelijk kon hij maar tot één conclusie komen: al droegen ze nog zo’n groot geheim met zich mee, ze blijven nog steeds dezelfde mensen die hem zo liefdevol hebben grootgebracht.
The Guardian
Verenigd Koninkrijk | dagblad | oplage 332.000
Onafhankelijke kwaliteitskrant van linkse signatuur. Sinds 1821 thuisbasis van de meest gerespecteerde columnisten en journalisten. Altijd zeer kritisch ten opzichte van de overheid en andere instituten.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
