De eerste vrouwelijke premier van Italië begon haar carrière als fan van Mussolini. Haar binnenlands beleid is nationalistisch en gericht op uitsluiting van gemarginaliseerde groepen, maar in de buitenlandpolitiek presenteert Giorgia Meloni zich tot nu toe als gematigd. Begint haar extremistisch gedachtegoed werkelijk te verzwakken, of is het een strategisch spel?
De tombe van Benito Mussolini is een vreemde plek. Een strenge bewaker zit bij de ingang, haar blik donker, haar shirt zo zwart als in de mode was in het tijdperk van de fascist en bondgenoot van Hitler. Ze wijkt geen meter van de zijde van de bezoeker. Niet wanneer je de trap naar de crypte afdaalt. Niet als je door het zware gedenkboek wilt bladeren waarin fans hun bewondering uiten. ‘De familie wil dat zo,’ bijt ze je toe.
Maar ze staat wel open voor vragen. Wat zijn dat voor voorwerpen daar in de nis naast de sarcofaag? ‘Dat zijn de laarzen die hij droeg op zijn laatste dag,’ zegt ze met een gelukzalige glimlach. En daarnaast, dat kleine marmeren doosje? ‘Daarin zitten zijn hersenen.’ De Amerikanen hadden een deel meegenomen naar de VS voor onderzoek en het pas in 1966 weer teruggegeven.
‘Grazie Duce’, staat er op een krans. En voor de sarcofaag schijnt helder een bekend aandoende lamp in de vorm van een vlam. Het is de vlam die ook op de vlag van Fratelli d’Italia prijkt. Het is de vlam van Giorgia Meloni en haar partij.
Wie Predappio bezoekt, waar het huis van de dictator zich bevindt, moet geen afrekening met het verleden verwachten. Deze gemeente in het achterland van Rimini is eerder een plaats van verering. Eind juli werd hier nog de 140e geboortedag van Predappio’s idool gevierd met een groot banket. En afgelopen oktober werd er een eerbetoon gebracht aan de Mars op Rome, waarmee honderd jaar geleden de dictatuur van Mussolini begon.
Verkiezingsoverwinning
Zegt deze cultus iets over de huidige Italiaanse politiek? Over Meloni, die de meest rechtse premier sinds 1945 wordt genoemd? Of gebruiken haar tegenstanders het spook van de geschiedenis om een doodgewone conservatief in diskrediet te brengen, zoals haar medestanders beweren?
Een jaar geleden, op 25 september 2022, won Meloni de algemene verkiezingen in Italië. Het was een persoonlijke triomf. In slechts tien jaar tijd had ze Fratelli d’Italia, die ze mede oprichtte, van 1,96 naar 26 procent gebracht.
De opkomst van de 46-jarige populist beangstigde veel mensen in Italië en Europa. Er waren zorgen dat ze haar land te ver naar rechts zou laten afbuigen. Na haar verkiezingsoverwinning waarschuwde Joe Biden voor verval van de democratie in Italië. Maar eind juli vleide hij Meloni in het Witte Huis: ‘We zijn vrienden geworden.’
Maar wat ze wil en waar ze voor staat, bleef ongewis.
Haar verhaal lijkt perfect. Plotseling is er een vrouw die zich vanuit een nederige positie heeft opgewerkt. Haar grootouders hadden niet eens een bank in hun piepkleine flatje, haar moeder onderhield haar gezin met het schrijven van romannetjes. Zelf schraapte Meloni haar geld bijeen als babysitter en serveerster, voordat ze beroepspolitica werd. Dat schrijft ze althans in haar autobiografie, die door velen onvolledig wordt genoemd.
‘Ik heb een zorgeloze relatie met het fascisme’
Italianen kennen haar al lang, ze kwam op velen niet over als een extremist, hoewel ze vroeger openlijk haar sympathieën uitte. ‘Ik heb een zorgeloze relatie met het fascisme,’ zei ze jaren geleden eens. Als tiener sloot ze zich aan bij de jeugdorganisatie van een partij die terugverlangde naar de tijd van Mussolini en streefde naar ‘fascisme in het jaar 2000’. Mussolini was ‘een goede politicus’, zei ze in 1996. Daar wordt ze vandaag de dag niet graag aan herinnerd. Wel imiteerde ze enkele dagen geleden opnieuw de Romeinse groet van de fascisten, die doet denken aan de Hitlergroet. Bedoeld voor vrienden van de partij, wordt er gezegd. Het was een grap.
Meloni wil haar Fratelli omvormen tot een nationale conservatieve beweging, volledig op haar gericht – zonder serieuze concurrentie op rechts. Haar noodlijdende coalitiepartners, Lega-leider Matteo Salvini en de afgevaardigden van Forza Italia, de partij van de inmiddels overleden oud-premier Silvio Berlusconi, bewegen met haar mee of worden onbeduidend, is haar berekening. Van links is er sowieso weinig gevaar; de oppositiepartijen zijn hopeloos verdeeld over allerlei kwesties.
Een Derde Republiek
Absorberen of marginaliseren, dat is de strategie van Meloni. Ze wil ervoor zorgen dat ze niet na een of twee jaar van het toneel verdwijnt, zoals zo veel van haar voorgangers, maar jarenlang Italië kan blijven regeren. Afgevaardigden van Fratelli dromen al over een Derde Republiek. De eerste begon met het einde van de monarchie in 1946. De tweede begon met de verkiezing van Berlusconi in 1994 en nu breekt er een nieuw tijdperk aan. Het tijdperk van Giorgia Meloni.
Haar ambitie reikt verder dan haar eigen land. Na Rome wil ze ook de balans in de EU doen doorslaan naar rechts. Nu, negen maanden voor de Europese verkiezingen, werken haar getrouwen aan een alliantie van rechtspopulistische en conservatieve partijen. Na een gedroomde verkiezingsoverwinning zou rechts Europa zich moeten verenigen om het continent te kunnen domineren.
Ze voert een Afrika-diplomatie, van Tunesië tot Ethiopië, waarmee ze in heel Europa respect afdwingt
De nieuwe premier is hierin veel vaardiger dan Salvini, die als minister van Binnenlandse Zaken met zijn racistische migratiebeleid half Europa tegen zich in het harnas joeg. Vergeleken met hem lijkt Meloni bijna zorgzaam, alsof ze enkel het belang van vluchtelingen voor ogen heeft. Ze voert een Afrika-diplomatie, van Tunesië tot Ethiopië, waarmee ze in heel Europa respect afdwingt. Maar het doel is hetzelfde: verhinderen dat migranten Italië bereiken.
Met haar prowesterse Oekraïne-beleid won ze ook de erkenning van NAVO-partners. Nauwelijks had ze in 2022 haar intrek genomen in het Palazzo Chigi – het Italiaanse regeringsgebouw – of ze beëindigde haar anti-EU-campagnes (‘Voor Europa is de pret nu voorbij’). Ze kiest de kant van het Westen tegenover China en probeert haar land zonder gezichtsverlies weer uit het Zijderouteproject te halen; tien jaar geleden was Italië het enige G7-land dat zich aansloot bij dit geopolitieke investeringsprogramma van Beijing.
Open to meraviglia
‘Open to meraviglia’, oftewel openstaan voor wonderen, dat is de slogan die de Italiaanse regering momenteel gebruikt om het land wereldwijd te promoten. De campagne toont Botticelli’s roodblonde Venus met krullen als influencer, poserend voor selfies op het San Marcoplein in Venetië of op de fiets voor het Colosseum in Rome.
Toegegeven, de Engelse slogan is eigenlijk in strijd met een voorgenomen wet waarmee afgevaardigden van Fratelli het gebruik van anglicismen willen bestraffen met boetes van maximaal 100.000 euro. Toch is de reclameboodschap duidelijk. Het publiek moet het geschreeuw vergeten waarmee de leider van Fratelli haar aanhang voor de verkiezingen mobiliseerde. Meloni is bezig zichzelf opnieuw uit te vinden. De wereld van het rechtspopulisme is haar te beperkt geworden. Ze geniet zo erg van de schijnwerpers op het wereldtoneel dat het bijna lijkt of ze de binnenlandse politiek in Rome mijdt.
Maar is ze te vertrouwen? Heeft ze echt haar felheid opzijgezet om zichzelf te positioneren als gematigd regeringsleider? Of draait ze het publiek een rad voor ogen om haar macht te consolideren en vervolgens haar oude, xenofobe, nationalistische, homofobe en abortus-vijandige agenda uit te voeren? Het lijkt erop dat Meloni een model aan het ontwikkelen is voor andere rechtse populisten: vrienden blijven met de EU en de NAVO op het gebied van buitenlands beleid, om zo de vrije hand te krijgen wat binnenlands beleid betreft.
Het lijkt erop dat Meloni een model aan het ontwikkelen is voor andere rechtse populisten
In het centrum van Catania op Sicilië staat het Palazzo degli Elefanti, zoals het stadhuis hier wordt genoemd. Het bevindt zich op een steenworp afstand van de vismarkt. Alles is zwart in deze stad aan de oostkust van Sicilië, die meerdere keren werd verwoest door de Etna. Het beeld van olifanten op de binnenplaats is gemaakt van donker lavasteen. Aan de muren kleeft de as van de vulkaan.
In zijn kantoor op de eerste verdieping zit burgemeester Enrico Trantino van Fratelli d’Italia. Zware gouden gordijnen omlijsten de hoge ramen, achter zijn bureau hangt een olieverfschilderij van Sant’Agata, de beschermheilige van de stad. Sinds enkele maanden is het gebied rond Catania, met 1,1 miljoen inwoners, het belangrijkste bolwerk van de partij van Meloni. Nooit eerder hadden de Fratelli, opgericht in 2012, de macht in een grote stad. Op sociale media waren de postfascisten sterk, maar in de praktijk bleven ze zwak. Catania geeft aan dat de verkiezing van Meloni geen toeval is. De alliantie won gaandeweg stemmen op regionaal en gemeentelijk niveau, maar bijna nergens was het succes zo groot als bij de Etna: eind mei won Trantino er met 66 procent.
HET NIET ZO GASTVRIJE EUROPA
Veel Europeanen zien zichzelf graag als kosmopolitische voorvechters van diversiteit, openheid en inclusie en als tegenstanders van nationalisme en racisme.
In 2012, toen de Europese Unie de Nobelprijs voor de Vrede ontving omdat zij Europa had weten ‘te transformeren van oorlogscontinent naar een continent van vrede’, aldus het Nobelcomité, zei toenmalig voorzitter van de Europese Commissie José Manuel Barroso dat het ‘Europese project’ heeft laten zien ‘dat het voor landen en volken mogelijk is om grenzen te slechten en verschillen tussen “wij” en “zij” te overwinnen’.
Het is echter een mythe dat al die positieve kenmerken ten grondslag liggen aan de Europese identiteit, schrijft Hans Kundnani in een artikel voor The Guardian getiteld ‘The Eurocentric fallacy’ [De eurocentrische misvatting]. Kundnani heeft een Indiase vader en een Nederlandse moeder, groeide op in Groot-Brittannië, werkte als journalist, en maakt(e) als expert op het gebied van internationale betrekkingen deel uit van allerlei prominente denktanks.
Europa beschouwt zichzelf abusievelijk als de wereld, terwijl het de wereld juist met keiharde grenzen buiten de deur houdt, schrijft Kundnani. In plaats van door kosmopolitisme wordt Europa veel eerder gekenmerkt door regionalisme – een vorm van nationalisme, maar dan op continentale schaal, betoogt Kundnani. Want mensen die zeggen ‘Ik ben Europeaan’, zeggen eigenlijk ‘Ik ben geen wereldburger.’ Binnen de Europese grenzen is de Europese identiteit misschien inclusief, maar erbuiten is zij exclusief: ‘zij sluit diegenen buiten die niet Europees zijn of zichzelf niet als Europees beschouwen.’
Toen Frankrijk en Duitsland na de uitbraak van corona bijvoorbeeld de export van mondkapjes en dergelijke naar het zwaar getroffen Italië beperkten, was de kritiek van pro-Europeanen niet mals, memoreert Kundnani. Maar een week later, toen die restricties werden opgeheven en werden vervangen voor exportrestricties buiten Europa, werd dat geprezen als een teken van Europese eenheid. ‘Eurowhiteness’ noemt Kundnani dergelijke vormen van Europees regionalisme.
De nieuwe burgemeester is een liefhebber van literatuur. Met diepe stem citeert hij een scène uit zijn favoriete werk, Il Gattopardo van Giuseppe Tomasi di Lampedusa: ‘Slapen, dat is wat Sicilianen willen, en altijd zullen zij iedereen haten die hen wil wekken, ook al komen ze met de mooiste geschenken aanzetten.’
Helaas bestaat hier een sterke neiging tot berusting, zegt de Fratelli-politicus, en dat leidt tot verval, vooral moreel gezien. Mensen geloven in niets of niemand meer, ‘en daar lijdt deze stad onder’.
Deradicalisatie
Trantino (59) is terughoudend als hij het over zijn succes heeft. ‘Niemand had mij op de radar als mogelijke kandidaat,’ zegt hij. En eigenlijk had hij zijn handen vol aan zijn advocatenkantoor. Maar op een avond – het was 4 april – belde Meloni hem op en vroeg hem zich kandidaat te stellen. ‘Enrico,’ zei ze, ‘je moet het doen.’
Iets meer dan een jaar geleden was Fratelli d’Italia nog een kleine oppositiepartij. Meloni’s oude metgezellen waren vooral goed in elkaar overtreffen met bizarre slogans. Nu probeert ze de partij te deradicaliseren en aansluiting bij het midden te vinden. Bij mensen als Trantino. ‘Haar leiderschap, haar visie en haar vermogen om te communiceren worden nu door iedereen erkend,’ zegt hij. ‘Ik denk dat Giorgia is gegroeid als politica – en ze zal blijven groeien.’
De burgemeester kan de slogans uit het oude Fratelli-tijdperk goed omzetten in nuchter klinkend, maar nog steeds uitgesproken rechts conservatief beleid. Bijvoorbeeld wanneer zijn partij het basisinkomen verlaagt, een van de weinige sociale uitkeringen in Italië. ‘Een van de redenen voor de degeneratie van het zuiden is dat we een voorliefde hebben ontwikkeld voor de verzorgingsstaat,’ zegt hij. Volgens hem hebben veel bedrijven het daarom moeilijk om nieuwe werknemers te vinden.
Of als het gaat om vluchtelingen. ‘Als we de migratie uit Noord-Afrika beperken, is dat geen beleid tegen onze minder bevoorrechte broeders,’ zegt hij. Natuurlijk moeten vluchtelingen worden opgevangen. Maar helaas is er weinig ruimte voor, zegt hij.
‘We moeten ons bewust worden van onze bijzonderheid als Italianen, als Sicilianen, als Catanezen’
Volgens Trantino kunnen de problemen van zijn stad en van het hele land alleen worden opgelost als de mensen zich kunnen focussen op hun eigen identiteit. ‘We moeten ons bewust worden van onze bijzonderheid als Italianen, als Sicilianen, als Catanezen.’ Want dan kan aan een betere toekomst worden gewerkt.
De hoop die het Italiaanse rechtspopulisme wekt, is waarneembaar in vakantieoord Pesaro aan de Adriatische Zee. Lange zandstranden strekken zich uit langs de kust. Kleurrijke parasols staan naast elkaar opgesteld. Sabina Cardinali kijkt naar de zee en verzucht: ‘We weten niet of we hier nog een toekomst hebben.’ Al tientallen jaren zet haar familie aan het begin van de zomer parasols en ligbedden op het Bagni Tigno – ‘hun’ lido [strand]. Ze hebben er kleedhokjes gebouwd, en een klein visrestaurant. De EU wil de Italiaanse markt voor stranduitbaters liberaliseren. Concessies voor stranden moeten in heel Europa worden aanbesteed en daardoor zijn Cardinali en haar collega’s, die ze als voorzitter van de belangenvereniging CNA Stabilimenti Balneari vertegenwoordigt, bezorgd. ‘We zijn bijna allemaal familiebedrijven, geen miljardenbedrijven met anonieme hotelgebouwen zoals aan de Costa Brava,’ zegt ze.
Stranden
Het geschil over de stranden is een van de grote hete hangijzers in het land. Meloni gebruikte het in de verkiezingscampagne om het verzet tegen Brussel aan te wakkeren en waarschuwde dat zo’n 30.000 exploitanten mogelijk onteigend zouden worden. Cardinali haalt een boek over Pesaro uit haar kantoor en bladert door oude foto’s met waterskiënde vakantiegangers en oude Campari-reclames. Het waren gouden tijden. ‘Dit is het verhaal van Pesaro, maar het is ook de geschiedenis van Italië,’ zegt ze. ‘Onze lido’s hebben de Italiaanse identiteit gevormd.’
Met haar vereniging vecht ze al lange tijd tegen de plannen van de Europese Commissie. Ze vloog naar Brussel. Tevergeefs, zegt ze. ‘De Italiaanse regering had voor ons naar de EU moeten gaan, maar heeft dat nooit gedaan. Italië heeft nagelaten zijn eigen bedrijven te verdedigen.’ Welke partijen ook aan de macht waren in Rome, niemand heeft geholpen, zegt ze. ‘Ze hebben ons laten vallen als een baksteen.’
Eind 2024 vervalt de vrijstelling en begint de Europese concurrentie. In de toekomst kunnen stranden overal in handen komen van grote investeerders, zegt ze. ‘En daarmee zal de Italiaanse identiteit verdwijnen.’
‘Voor het eerst luistert er iemand naar ons en bekommert zich om onze problemen’
Eigenlijk is Cardinali links. Maar ze gelooft Meloni op haar woord. ‘Ik heb veel vertrouwen in deze premier. Ze is pragmatisch. Voor het eerst luistert er iemand naar ons en bekommert zich om onze problemen.’
De rode draad in Meloni’s politieke carrière is haar strijd tegen Europa en tegen de waarden van een zogenaamde linkse cultuur. In haar verhalen werden de vorige Italiaanse regeringen afgeschilderd als dwazen ‘die zich verkochten aan de belangen van de Fransen en de Duitsers’. Of als agenten van Brussel. ‘We willen uit de euro,’ brulde ze keer op keer.
De hoge schulden, de lage lonen, de problemen met het vluchtelingenbeleid: het was zogenaamd altijd de schuld van Europa. Italië had dringend echte ‘patriotten’ nodig, zei ze vaak. Patriotten die hun vaderland verdedigden en streden tegen ‘klimaatfundamentalisme’ en ‘genderideologie’. ‘Ik ben een vrouw! Ik ben een moeder! Ik ben een christen!’ schreeuwde ze tijdens optredens. ‘Als je je stoort aan een kruisbeeld of een wieg, dan heb je hier niets te zoeken.’
Europese Unie
Deze campagnes met identiteitspolitiek bezorgden Meloni niet alleen de verkiezingsoverwinning, maar ze hebben gevolgen tot op de dag van vandaag. In een enquête begin juli gaf nog maar 31 procent van de aanhangers van Fratelli d’Italia aan vertrouwen te hebben in de EU. Dat forceert Meloni tot een spagaat. Als premier kan ze zich geen ruzie met Brussel veroorloven, al is het maar om het historische hulppakket van 200 miljard euro – waarmee de EU Italië royaler dan welke andere lidstaat ook steunt om de gevolgen van de pandemie op te vangen – niet in gevaar te brengen. Dat is waarom ze zich lachend laat vastleggen met Ursula von der Leyen. Daarom zoekt ze de nabijheid van Olaf Scholz en Emmanuel Macron.
Meloni kon nauwelijks wachten om de pro-Europese premier Mario Draghi ten val te brengen. Maar daarna zette ze zijn beleid op belangrijke punten voort. De man met de belangrijkste portefeuille, minister van Economie en Financiën Giancarlo Giorgetti, zat al in de regering van ‘Super Mario’. Fabio Panetta, die op 1 november aantreedt als voorzitter van de centrale bank, wordt beschouwd als een van de jongens van Draghi. En tijdens de huidige besprekingen over de staatsbegroting lijkt het soms alsof niet Meloni, maar Draghi nog steeds aan de touwtjes trekt. Meloni is ‘draghischer’ dan Draghi zelf, is een veelgehoord grapje in Rome.
Aan de andere kant is het voor haar ook belangrijk om niet met de mond vol tanden te staan tegenover haar publiek. Daarom heeft Meloni het zo vaak over het ‘vaderland’. Daarom verdedigt ze – als een bastion van de Italiaanse identiteit – de strandexploitanten tegen Brussel. Haar communicatiestrategie moet dit alles ondersteunen, maar Meloni geeft niet graag persconferenties of interviews. Ook vragen van Der Spiegel bleven onbeantwoord. Liever stuurt ze haar kijk op de dingen ongefilterd de wereld in. Eind vorig jaar begon ze met het videoblog ‘Berichten van Giorgia’. ‘Mensen vragen me vaak waarom ik altijd met een notitieboekje rondloop,’ zegt ze. ‘Ik schrijf alles op wat ik moet doen, wat ik moet onthouden, wat ik denk.’ Uiteraard leest ze in haar blog alleen de goede dingen voor.
Liever stuurt ze haar kijk op de dingen ongefilterd de wereld in
Ook staatszender Rai is haar tot steun. Meloni heeft er haar eigen mensen neergezet, om een einde te maken aan de ‘hegemonie’ van links en om ‘de Italiaanse cultuur te bevrijden’, zei ze daarover. Sindsdien wordt de Rai spottend ‘Tele-Meloni’ genoemd. Ook op commerciële zenders – grotendeels in handen van de familie Berlusconi, die Meloni’s coalitiepartner Forza Italia financiert – is weinig kritiek te horen.
Hoe goed de pr-machine werkt, is te zien aan het migratiebeleid. In september was het aantal bootvluchtelingen dat in Italië aankwam bijna verdubbeld in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar, toen Draghi nog aan de macht was. Had ze nog in de oppositie gezeten, dan zou Meloni gesproken hebben van een ‘invasie’ en geklaagd hebben over de incompetentie van de regering. Maar nu komen de recordcijfers amper aan de orde in de media.
AI en de verkiezingen
Met verkiezingen in aantocht waarin zo’n 4 miljard mensen hun stem kunnen uitbrengen – eerst in Nederland en volgend jaar in onder meer Amerika, Groot-Brittannië, India, Indonesië, Mexico en Taiwan – bestaat de vrees voor omvangrijke desinformatiecampagnes vanwege de opkomst van artificiële intelligentie (AI).
Het is zeker belangrijk om het potentieel van AI in de gaten te houden, maar de paniek is ongegrond, schrijft The Economist. Want ook vóór AI waren politici al heel goed in staat allerlei destructieve, verschrikkelijke ideeën te verspreiden. De Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2024 zullen inderdaad worden ontsierd door desinformatie over de rechtsstaat en de zuiverheidvan de verkiezingen. Dat zal volgens het Britse weekblad echter niet komen door ChatGPT, maar door Donald Trump.
Negatieve dingen blijven nauwelijks aan haar kleven. Meloni en de heethoofden in haar coalitie hebben een efficiënte taakverdeling: zij schittert op het internationale podium; de provocaties voor het binnenlandse publiek laat ze over aan mensen van het tweede echelon.
Provocaties
Zo is er Francesco Lollobrigida, haar zwager en minister van Landbouw, die rechtse complottheorieën verspreidt over een zogenaamd dreigende ‘omvolking’ vanuit Afrika. Of neem haar minister van Familiezaken Eugenia Roccella. ‘Helaas’ bestaat het recht op abortus, zegt deze aartskatholieke politica. En de Italiaanse wetgeving op het gebied van partnerschap tussen mensen van hetzelfde geslacht (die sowieso al tweederangs is) beschouwt ze zo ongeveer als het einde van de beschaving.
Minister van Onderwijs, Giuseppe Valditara, noemde ‘vernedering een belangrijke factor in de persoonlijkheidsvorming’, en Staatssecretaris van Cultuur Vittorio Sgarbi maakte in een toespraak in een museum seksistische opmerkingen en deed uitspraken over zijn geslachtsdelen. Ook de voorzitter van het parlement, Ignazio La Russa, is een bron van irritatie. Lange tijd stond er in zijn flat een buste van Mussolini en hij liet zich graag uit over ‘dikke, lelijke, domme vrouwen’ in de politiek.
Daarmee zijn de provocaties nog niet ten einde. Eind juli stuurde de regering 169.000 mensen die het door de Fratelli gehate basisinkomen ontvangen een kort sms-bericht met de mededeling dat hun uitkering vanaf augustus zou worden stopgezet. Vakbonden waarschuwden voor een ‘sociale bom’.
Op een warme zomermiddag ontvangt Lucio Malan zijn bezoek in zijn kantoor. De fractieleider van Fratelli d’Italia is een van de langstzittende parlementsleden. Hij zit al 22 jaar in de Senaat, eerst voor Forza Italia, nu voor de Fratelli. Zijn humeur is beter dan ooit. ‘Ik heb nog nooit een coalitie gezien die zo eensgezind is als deze,’ zegt hij en hij spreekt enthousiast over het ‘leiderschap’ en de ‘betrouwbaarheid’ van de premier.
‘Ik heb nog nooit een coalitie gezien die zo eensgezind is als deze’
Vervolgens somt hij op hoe goed de zaken er volgens hem voor staan. ‘De aandelenmarkt stijgt met ongeveer 30 procent en de inflatie daalt.’ De rampen die velen hadden verwacht na de verkiezingsoverwinning ‘zijn uitgebleven’, zegt hij trots. Hoe langer je met hem praat, hoe rooskleuriger de toekomst van Italië lijkt. ‘De meeste burgers hebben vertrouwen in de stabiliteit van deze regering. Dat schept een goed klimaat voor investeringen, consumptie en het krijgen van kinderen,’ zegt hij. ‘We doen wat we kunnen om het land te laten groeien.’
Maar hoe zit het dan met de agressieve, anti-Europese slogans die Giorgia Meloni jarenlang en tot op de verkiezingsdag liet horen? ‘Er zijn maar heel weinig politici die geen krachtige taal uitslaan tijdens verkiezingscampagnes,’ zegt Malan. ‘Wij geloven in Europa.’
Koers
Mocht rechts bij de volgende verkiezingen een meerderheid krijgen in Straatsburg en Brussel, dan zou de koers van de EU moeten veranderen, bijvoorbeeld op het gebied van klimaatbescherming. Want de Europese Commissie staat volgens de Fratelli-politicus voor een visie ‘die de mens als vijand van de natuur beschouwt’, en dat deugt niet.
Maar regeringen die het anders zien hoeven zich niet al te veel zorgen te maken, als je Malan moet geloven, want ‘Italië heeft bewezen dat het met iedereen een dialoog kan aangaan’. Hij schetst een wereldbeeld waarin ruimte moet zijn voor iedereen en noemt als voorbeeld de gay pride-parades waarmee de lhbtq-gemeenschap demonstreert voor haar rechten. ‘Je kunt er trots op zijn dat je lesbisch, homo, transgender enzovoort, enzovoort bent,’ zegt hij. ‘Maar je kunt er ook trots op zijn om Italiaan te zijn, om een gezin en traditionele waarden te hebben.’
Is er echt plek voor iedereen? Eind juni werd in Chieti, een universiteitsstad in de heuvels van Abruzzo, voor het eerst een gay pride-parade gehouden. Ouderparen van hetzelfde geslacht en hun kinderen werden bespuugd, beledigd en bedreigd. Ze moesten door de politie worden begeleid naar hun auto’s om weg te kunnen komen.
Ouderparen van hetzelfde geslacht en hun kinderen werden bespuugd, beledigd en bedreigd
Alessia Crocini was vanuit Rome naar Chieti gekomen. Ze is voorzitter van de Vereniging voor Regenbooggezinnen en heeft in de loop der jaren al tientallen pride-parades bijgewoond. ‘Maar in twintig jaar heb ik nog nooit zoiets meegemaakt,’ zegt ze. Crocini heeft lang nagedacht over hoe de stemming in het land aan het veranderen is. ‘Fratelli d’Italia was altijd in de minderheid met haar anti-lhbtq-standpunten, maar de partij bezet nu enkele van de hoogste posities in het land,’ zegt ze. ‘Het is logisch dat een twintiger die wil provoceren zich veel sterker voelt als de mensen in de regering dezelfde ideeën hebben.’
Regenbooggezinnen
Als premier van Italië vertegenwoordigt Meloni nu een van de zes oprichtingslanden van de EU, zegt Crocini. Aan tafel met de machtigen kan ze zich niet langer populistische toespraken veroorloven. ‘Het aanvallen van regenbooggezinnen kost haar daarentegen niets.’
Gezinnen met twee moeders of twee vaders hebben in Italië al minder rechten dan in welk ander land in West-Europa dan ook. Crocini ervaarde het zelf met haar zoon. ‘Ik was jarenlang een soort van schaduwmoeder,’ zegt ze. Doktersbezoeken, officiële afspraken, niets kon zonder de biologische moeder. De nieuwe regering wil dat aanscherpen. Het verbod op draagmoederschap is al uitgebreid – want dat is ‘een ergere misdaad dan pedofilie’, aldus een hooggeplaatste Fratelli-parlementariër. In een interview bekritiseerde Joe Biden Meloni hierover en het Europese Parlement nam een resolutie aan tegen het Italiaanse beleid. Crocini is er niettemin van overtuigd dat de discriminatie zal doorgaan: ‘De hele lhbtq-gemeenschap ligt onder vuur.’
Wat gaat Italië doen? Wat kunnen de EU-partners nu verwachten van Meloni? Het rechtspopulisme in Europa kent verschillende stromingen. Zo is er de partnerpartij Vox in Spanje, die een veel radicalere toon aanslaat en daardoor in juli een verkiezingsoverwinning verspeelde waarvan werd gedacht dat die al binnen was. En dan is er de Hongaarse premier Viktor Orbán. Jarenlang was hij de onbetwiste leider van de rechtse scene, een idool. Zijn programma was in heel Europa een blauwdruk voor ambitieuze jonge populisten.
Ze heeft zich gerealiseerd dat extreme slogans leiden tot vervreemding
Maar Meloni heeft intussen andere plannen. Ze heeft zich gerealiseerd dat extreme slogans leiden tot vervreemding. Ze heeft zich dan ook handig ontdaan van Orbán als mentor. De Hongaarse premier wordt ouder, ook ideologisch gezien. Toen hij in Rome was voor de begrafenis van Benedictus XVI, werd hij niet in Palazzo Chigi uitgenodigd. Daarmee lijkt Meloni’s metamorfose bijna compleet. Als de nieuwe ster aan het Europese firmament wil ze de plek van haar Hongaarse rolmodel innemen.
Sommige angsten in verband met haar verkiezingsoverwinning werden niet bewaarheid. Ze heeft de EU voorlopig niet opgeblazen. Ook heeft ze in haar eerste ambtsjaar niet de aandacht getrokken met neo-, post- of anderszins fascistische uitspraken. Toch blijft ze een strateeg met een regering en coalitiegenoten die een nationalistisch beleid van uitsluiting voorstaan. In haar naam en met haar zegen. De eerste vrouwelijke premier van Italië blijft een vrouw vol tegenstrijdigheden.
Teleurstelling
In de oude geboortestreek van Mussolini ontvangt Francesco Minutillo bezoekers in zijn kantoor. Achter zijn bureau in Forlì, in de buurt van Predappio, staat een buste van Il Duce, die hij bewondert als een groot staatsman. ‘Hij heeft Italië opgebouwd.’
Minutillo kent Meloni al heel lang. Zij richtte de Fratelli op in Rome, hij zorgde voor de partijopbouw in Forlì. Ze steunde hem in de campagne voor de regionale verkiezingen. Maar vandaag de dag herkent hij haar niet meer. ‘Giorgia Meloni was geen NAVO-aanhanger, ze was tegen de sancties tegen Rusland,’ zegt hij. ‘Maar nu leveren we zelfs wapens aan Oekraïne!’ Of neem de euro. ‘We hebben altijd gezegd dat Italiaans geld het eerste teken van vrijheid en zelfbeschikking is.’ Maar sinds ze premier is, is de euro ineens een groot goed geworden. Vroeger had Meloni het over een zeeblokkade tegen migranten, zegt hij. ‘Maar nu doet ze daar niet meer aan.’
Minutillo heeft de partij teleurgesteld verlaten. Meloni is een zeer sluwe en intelligente vrouw, zegt hij, een parvenu. Ze begon op rechts om in het midden te eindigen, zegt hij. ‘Ze schaamt zich voor haar ideeën. Ze schaamt zich voor haar politieke erfenis. Ze schaamt zich dat ze een fascist is.’
