Indonesië wil het Amerikaanse bedrijf Freeport dwingen de controle over te dragen over zijn Indonesische filiaal, dat de goud- en kopermijn van Grasberg exploiteert.
Op 20 februari maakte de CEO van Freeport-McMoRan, Richard Adkerson, bekend dat hij zijn geschil met de Indonesische regering aan een internationaal arbitragehof wil voorleggen. Het Amerikaanse bedrijf exploiteert de goud- en kopermijn van Grasberg, gelegen op vierduizend meter hoogte in Nieuw-Guinea. De dag ervoor had president Joko Widodo, ‘Jokowi’, zijn minister van Energie en Mijnbouw Ignasius Jonan ontboden op het presidentieel paleis. Hij drong er een half uur lang bij Jonan op aan om vooral niet te buigen in de onderhandelingen met Freeport.
Hij maakte duidelijk dat drie punten niet onderhandelbaar waren: de omzetting van het huidige [tot 2021 lopende] exploitatiecontract in een speciale mijnbouwvergunning [voor de duur van slechts één jaar], de bouw door Freeport van een [tweede] kopergieterij of van een ertsverwerkingsfabriek en ten slotte de gedwongen verkoop door het Amerikaanse bedrijf van 51 procent van het kapitaal van het lokale filiaal PT Freeport Indonesia aan lokale spelers. Wel was de regering bereid te onderhandelen over Freeports bezwaren tegen de invoering van nieuwe belastingen.
51 procent van de aandelen
Sinds 12 januari heeft Freeport Indonesia niet langer het recht om erts te exporteren. Volgens reglement nummer 1 van het jaar 2017 [waartoe op 11 januari werd besloten] over de ontginning van delfstoffen en kolen, moet het bedrijf zijn contract opzeggen [en een speciale exploitatievergunning aanvragen] wil het doorgaan erts naar het buitenland te exporteren.Tot dat moment haalde Freeport dagelijks 200.000 ton kopererts per dag uit de grond, waarvan zestig procent bestemd was voor de export en veertig procent ging naar de hoogoven PT Smelting Gresik in Oost-Java [waarvan Freeport Indonesia 25 procent bezit]. Het stopzetten van deze export bedreigt niet alleen de 30.000 Indonesische werknemers van het bedrijf in hun bestaan, ook valt het door de staat geïnde dividend erdoor weg.
Volgens een intern memo van Freeport, in het bezit van Tempo, loopt Indonesië door het stilleggen van de verkoop van goud- en kopererts Indonesië dagelijks 662.000 dollar aan belastinginkomsten mis. Ligt de export een maand stil, dan betekent dat een verlies van 18,5 miljoen dollar.
Jokowi vindt het tijd dat Indonesië een meerderheidsbelang krijgt in Freeport Indonesia, dat al sinds 1967 op Nieuw Guinea actief is. Volgens verschillende bronnen uit zijn omgeving wil de president al een hele tijd de meerderheid van de aandelen van het bedrijf in staatshanden zien te krijgen, of anders in die van Indonesische bedrijven. Zo wil Jokowi bewijzen dat zijn regering niet onder buitenlandse invloed staat, iets waarvan zijn politieke vijanden hem geregeld beschuldigen.
Voor Freeport is van alle nieuwe eisen het opgeven van 51 procent van het kapitaal zonder twijfel het moeilijkst te verteren. Richard Adkerson verklaarde eind februari in Florida dat dit neerkwam op ‘een vorm van onteigening’. Toen hij een week eerder in Jakarta de regering dreigde om de zaak voor een internationaal arbitragehof te brengen, beschuldigde hij haar ervan het contract naar eigen goeddunken te veranderen.
Het Amerikaanse bedrijf wil hooguit dertig procent van de aandelen in Freeport Indonesia opgeven. Het vindt het onacceptabel om tot 51 procent te moeten gaan en zo de controle over het Indonesische filiaal te verliezen. Momenteel bezit de Indonesische staat 9,36 procent van de aandelen en PT Indocopper Investama, een nationaal privébedrijf [voor honderd procent gecontroleerd door Freeport Indonesia] 9,36 procent.
Volgens de bepalingen in het nieuwe reglement krijgt de centrale overheid het recht om de belangrijkste aandeelhouder van Freeport Indonesia te worden. Wil of kan het dat niet, dan zijn achtereenvolgens de provincies, nationale of regionale publieke nutsbedrijven en ten slotte gewone Indonesische bedrijven kandidaat.
De regering heeft zelf uitgerekend wat volgens haar een redelijke prijs zou zijn voor de aandelen Freeport Indonesia: de 10,64 procent die het bedrijf vorig jaar aan de regering aanbood zou 630 miljoen dollar waard zijn [592 miljoen euro]. Dit komt niet in de buurt van het bedrag van 1,7 miljard euro [1,6 miljard euro] dat dit aandeel volgens het Amerikaanse bedrijf zelf waard is.
Auteurs: Anton Septian, Akbar Tri Kurniawan, Aya Primasandi, Yahdrid Arvian en Yindry Florentin
Vertaler: Valentijn van Dijck
Tempo
Indonesië, weekblad, oplage 100.000
Opgericht in 1971 met de bedoeling het publiek een nieuwe vorm van informatie te bieden, waarin de vrijheid van meningsuiting op iedere pagina wordt gerespecteerd.
CONTEXT: Ramkoers
Indonesië wil graag meer profijt hebben van zijn natuurlijke hulpbronnen en is daardoor in conflict geraakt met Freeport-McMoRan. Dit Amerikaanse bedrijf exploiteert de ertslagen van Grasberg, waar de grootste goudreserve en de op twee na grootste koperreserve ter wereld in verborgen liggen. Hiervoor sloot het in 1991 een contract af met een looptijd van dertig jaar. Sindsdien is de Indonesische wetgeving echter zo veranderd dat het bijvoorbeeld voor buitenlanders verboden werd om meer dan 70 procent van een in het land opererend mijnbouwbedrijf te bezitten.
Na lange onderhandelingen bood Freeport vorig jaar aan om in eerste instantie 10,64 procent van het lokale filiaal (waarvan de Indonesische staat al 9,36 procent bezit) af te stoten en uiterlijk in 2019 nog eens 10 procent. Maar begin 2017 kwam de regering met nieuwe regelgeving. Freeport mocht, wilde het nog erts exporteren, niet meer dan 49 procent van het lokale filiaal in handen hebben.
De groep zag dit als een aantasting van haar rechten en dreigde op 20 februari om naar een arbitragehof te stappen als het conflict niet binnen 120 dagen zou zijn bijgelegd. Aangezien het bedrijf geen erts meer kan exporteren, heeft Freeport in afwachting daarvan de productie stopgezet en volgens de Jakarta Post zijn 1525 van de 30.000 werknemers ontslagen. Door dit conflict, in combinatie met stakingen in de grootste kopermijn ter wereld in het Chileense Escondida (eigendom van de Engels-Australische BHP Billiton-groep) en in die in het Peruaanse Cerro Verde (eigendom van Freeport), zijn de koersen van koper enorm gestegen.