Volgens de Ierse commentator Conor Brady zou een verkiezing van Marine Le Pen veel ernstiger zijn voor de EU dan de Brexit. ‘De Fransen hebben een eeuwenoude gewoonte om de gevestigde orde eruit te gooien.’
Keuze uit het archief
De Franse politica Marine Le Pen, de leider van de extreemrechtse partij Rassemblement National, werd deze week veroordeeld tot vier jaar celstraf en vijf jaar onverkiesbaarheid. Ze zou miljoenen euro’s aan geld van de Europese Unie hebben verduisterd. Het vonnis houdt in dat ze de presidentsverkiezingen van 2027 aan zich voorbij moet laten gaan.
Extreemrechts uitte felle kritiek op het vonnis en sprak van een heksenjacht. Er zullen echter ook genoeg mensen zijn die blij zijn met de veroordeling. Een van hen is de Ierse commentator Conor Brady. In dit artikel van The Sunday Times uit 2017 legt hij uit waarom een verkiezing van Marine Le Pen ernstige gevolgen zou hebben voor heel Europa.
Frankrijks keuze voor een nieuwe president kan in Ierland minstens zulke verregaande consequenties hebben als het Brexit-referendum in het Verenigd Koninkrijk. De Fransen, die geteisterd worden door terrorisme, een futloze economie en een in hoge mate criminele politieke klasse, zijn gedemoraliseerd en ongerust. Experts zijn het erover eens dat Marine Le Pen, leider van het Front National, waarschijnlijk niet in het Elysée zal komen. Weliswaar wordt verwacht dat ze de eerste ronde zal winnen, maar om ook in de tweede ronde te zegevieren heeft ze meer dan 50 procent van de stemmen nodig.
Toch kunnen we niet optimistisch zijn, want de conduitestaat van deskundigen en opiniepeilers is niet al te best, en de verkiezingen zijn pas over een tijdje. De peilingen werden al aan het wankelen gebracht na de onthulling dat de vrouw van François Fillon, de kandidaat van de Republikeinen, jarenlang is betaald uit publieke fondsen voor werk dat ze niet deed.
Zonder het Verenigd Koninkrijk is de Unie simpelweg een kleiner economisch gebied. Zonder Frankrijk zou ze een deel van haar ziel missen
Er zijn twee totalitaire ideologieën die volgens Le Pen de cultuur en de soevereiniteit van haar land ‘dreigen weg te vagen’: de mondiale financiële sector en de radicale islam. Ze wil dat het Franse nationalisme weer opbloeit en zegt dat de euro afgeschaft en de economie ‘bevrijd’ moet worden van
de tirannie van de Europese Unie.
Ze spreekt bewonderend over het Britse besluit om uit de EU te stappen, Als ze verkozen wordt, zegt Le Pen, zal ze de Fransen door middel van een referendum ook de kans bieden om te vertrekken. ‘De belangrijkste factor die alle dominostenen van Europa zal laten omvallen, is de Brexit.’
De EU kan het stellen zonder het Verenigd Koninkrijk, dat nooit deel uitmaakte van het oorspronkelijke plan, evenmin als Ierland. Zelfs als er vorig jaar juni was gekozen om in de EU te blijven, zou de door premier David Cameron bedongen deal inhouden dat het VK een lossere status kreeg. In 1967, toen de Britten – en Ieren – belangstelling voor het lidmaatschap toonden, waarschuwde generaal De Gaulle voor de ‘ingewortelde vijandigheid’ van Groot-Brittannië jegens een nieuw Europa dat gebaseerd was op een Frans-Duits economisch partnerschap. Hij dreigde Frankrijk terug te trekken uit de ‘gemeenschappelijke markt’ van vijf landen als anderen erop stonden Groot-Brittannië toe te laten.
Maar de huidige EU zou een Franse ‘exit’ niet overleven. De economische samenhang en de maatschappelijke en politieke bestaansreden van de Unie zou fataal ondermijnd worden. De voorloper van de Unie, de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, werd in 1952 opgericht om de industriële krachten van de traditionele vijanden en grootste economieën van Europa, Frankrijk en Duitsland, te bundelen. Maar het waren de door de Fransen gekoesterde principes van gelijkheid, maatschappelijke rechtvaardigheid en individuele vrijheden die de waarden van de latere EEG grotendeels inspireerden en die weerspiegeld werden in instituties en maatschappelijk beleid. Algemene gezondheidszorg, rechtvaardigheid, toegang tot het onderwijs voor iedereen en sociale steun aan allen liggen diep verankerd in de Franse politieke cultuur, en verstevigen op hun beurt de idealen van de EU. Zonder het Verenigd Koninkrijk is de Unie simpelweg een kleiner economisch gebied. Zonder Frankrijk zou ze een deel van haar ziel missen.
Als Le Pen gekozen zou worden, en als ze het Franse lidmaatschap van de EU op de proef zou stellen met een referendum, dan zou het resultaat, volgens recente peilingen, beide kanten op kunnen gaan. De peilingen verschillen van elkaar. Maar één onderzoek van de in Washington gevestigde Bertelsmann Foundation wees uit dat slechts 53 procent van de Franse kiezers in de Unie zou willen blijven. Dat is bepaald geen onoverbrugbare marge.
Als Frankrijk uit de EU zou treden en de euro, de voornaamste economische spil van de Unie, afgeschaft zou worden, zou Duitsland een gemeenschappelijk handels- en douanegebied willen handhaven met enkele andere bestaande leden, in het bijzonder de Beneluxgroep. Maar het is waarschijnlijk dat over het hele continent tariefmuren en economische beperkingen zouden worden ingesteld, omdat landen zich haasten hun industrie en werkgelegenheid te beschermen. De impact op de Ierse export zou rampzalig zijn. De werkloosheid zou omhoogschieten. De fundamenten van Ierlands economische model zouden onder druk komen te staan.
Korte metten
Dit is allemaal niet erg waarschijnlijk, maar dat waren de Brexit en de overwinning van Donald Trump ook niet. En Le Pen weet behendig in te spelen op de vele oorzaken van de huidige onrust onder het publiek: angst voor islamitisch terrorisme, immigratie, werkloosheid (de jeugdwerkloosheid bedraagt op dit moment 26 procent), industriële achteruitgang en wrok tegen de politieke en bureaucratische elite.
De voornaamste Franse politici hebben telkens weer niet voldaan aan de verwachtingen van het Franse volk. Dat heeft een grote afkeer van president François Hollande. Nicolas Sarkozy staat waarschijnlijk een aanklacht wegens fraude te wachten. Fillon heeft goed voor zijn familieleden gezorgd, ten koste van de belastingbetalers.
Beloften om de immigratie te beperken, de levensstandaard te verhogen, werk te scheppen en voorrang te geven aan de eigen natie boven een of ander abstract ideaal van Europese eenheid lijken in dat soort omstandigheden heel aanlokkelijk. En de Fransen hebben een eeuwenoude gewoonte om de gevestigde orde eruit te gooien. Historisch gezien zijn ze vaak aangetrokken door l’appel du vide, de lokroep van de leegte. Als ze geloven dat het ancien régime onherstelbaar tekort is geschoten, maken ze er snel en kwaadaardig korte metten mee.
De Gaulle begreep zowel de positieve als de negatieve kanten van het sterke zelfbewustzijn van zijn land. ‘Als liefde voor je eigen volk vooropstaat,’ zei hij, ‘is dat patriottisme. Als haat jegens andere mensen vooropstaat, is het nationalisme.’ Europa moet hopen dat patriottisme de overhand heeft wanneer de Fransen in april en mei naar de stembus gaan.
