Zeven van de tien volwassenen en een op de drie kinderen in Mexico zijn te dik. Dat komt door de liters frisdrank die er gedronken worden. Elk glas is goed voor twaalf theelepels suiker. En het is nog spotgoedkoop ook.
In Mexico, het Latijns-Amerikaanse land met de meeste sterfgevallen door diabetes, is de indiaanse bevolking op het platteland het minst bestand tegen de invasie van frisdranken. Ex-colaverslaafde en maïsteler Guadalupe Sánchez heeft sinds kort weer gezonde bloedwaarden. ‘Ik dronk drie flessen cola per dag, anders werd ik niet wakker. Meteen bij het ontbijt nam ik mijn eerste glas. En zo ging het de hele dag door.’ Voor de deur van zijn huis pikken kalkoenen met roze lellen hun snavels in de grond. Hij heeft het huis met zijn eigen handen gebouwd voor zijn vrouw, acht kinderen en zeven kleinkinderen. De muren zijn van grijs cement, het dak is nog niet af.
‘Hoe voelde u zich toen u zo veel frisdrank dronk?’
‘Heel slap. Ik kon nauwelijks werken. En omdat het zo heet was op het land dronk ik nog meer cola. Ik begon slecht te zien en het was alsof mijn tong uit mijn mond hing.’
‘Hoe kwam u er vanaf?’
‘Dat gaat niet zo makkelijk, want als je bij iemand langsgaat, bieden ze je een glas frisdrank aan en het is niet netjes om dat af te slaan. Maar de dokter zei dat ik geen cola meer mocht drinken en gaf me pillen. Ik ben ook hoja de burro [blad van een vezelachtige plant] gaan kauwen. Dat helpt om ervan af te blijven.’
Fles met het rode etiket
In de indiaanse boerengemeenschap San José del Rincón, een bosrijk dorp met een vochtig klimaat in het westen van Mexico, hebben sommige huizen geen stromend water, maar binnen op de eettafel staat steevast de fles frisdrank met het rode etiket. Guadalupe Sánchez is 47 jaar oud. De hoeveelheid suiker in zijn bloed (11,1 mmol/l) overschreed bijna twee keer de toegestane hoeveelheid, net als bij veel andere dorpsbewoners. Bij een bloedwaarde vanaf 7 millimol per liter is er sprake van diabetes.
‘Het is gif, het is erg slecht voor ons,’ zegt de 41-jarige Leticia Cruz, net terug van een wandeling met haar kleinkinderen. ‘Als ik op de kinderen pas omdat hun moeder moet werken, mogen ze geen cola drinken.’ Een van de kinderen kijkt omhoog naar zijn oma terwijl hij met zijn tanden een tuinboon pelt die hij onderweg heeft geplukt.
Studenten Voedingswetenschappen
van de prestigieuze universiteit Tec
de Monterrey zijn de hele maand
september in het dorp om onderzoek te doen. De handen van de achttienjarige José Polo zijn ruw en gerimpeld van het uitladen van vrachtwagens en het opbouwen van marktkramen. Het is de eerste keer dat zijn bloed wordt gecontroleerd. Het lukt de studenten niet om met een gewone naald in zijn getaande huid te prikken. Met een scherpere naald lukt het wel. José Polo had een bloedsuikerwaarde van
8.3 mmol/l.
Yaremi Gutiérrez, de universiteitsdocent die de onderzoeken in het dorp coördineert en begeleidt: ‘We hebben te maken met zeer hoge bloedsuikerwaarden [hyperglykemie]. Die zijn recht evenredig met de enorme consumptie van suikerhoudende frisdranken en kant-en-klare producten waar geen goede voedingsstoffen in zitten.’
De indianen in Mexico zijn van een eeuwenoud dieet op basis van (blad)groenten en peulvruchten overge-schakeld op geraffineerd voedsel. Het zit hem vooral in de combinatie armoede, isolement en de consumptie van bewerkte producten. Die is dodelijk. Gutiérrez: ‘Dit treft vooral kinderen, die een dubbele prijs betalen: ondervoeding en overgewicht.’
In Mexico voltrekt zich een vet- en suikerepidemie. Van elke tien volwassenen hebben er zeven overgewicht, bij kinderen is de verhouding een op drie. Na de Verenigde Staten is Mexico het land met het meeste overgewicht. De Wereldgezondheidsorganisatie WHO heeft uitgerekend dat Mexicanen de meeste frisdrank drinken – 163 liter per persoon per jaar – én dat van heel Latijns-Amerika in Mexico de meeste mensen sterven aan de gevolgen van suikerziekte.
Suikerziekte kan een aantal complicaties veroorzaken, zoals blindheid (diabetische retinopathie), nierfalen of diabetesvoeten. Te veel bloedsuiker kan de bloedvaatjes verstoppen en zenuwen en gewrichten beschadigen. Die laatste aandoening heeft het afgelopen jaar geresulteerd in 75.000 amputaties, aldus de Mexicaanse Consumentenbond.
Vroeger hielp de armoede een handje omdat de indianen wel van het land moesten eten
‘Vroeger kreeg je diabetes omdat je erfelijk belast of oud was. De laatste dertig jaar is de ziekte explosief gegroeid. De afgelopen zes jaar zijn er maar liefst een half miljoen Mexicanen doodgegaan aan suikerziekte,’ zegt Abelardo Ávila van het Nationale Instituut voor Medische Wetenschappen en Voeding Salvador Zubirán. ‘Het kwetsbaarst zijn de indianen, zij worden het hardst geraakt. Vroeger hielp de armoede een handje omdat de indianen wel van het land moesten eten. Vanaf 2010 worden de boerengemeenschappen die elektriciteit hebben overspoeld door frisdranktentjes en wordt de consumptie van dit soort voedingsmiddelen gefaciliteerd.’
In de kruidenierswinkeltjes langs de dorpswegen kost een liter melk – als het er al is – 16 peso [80 cent], een drieliterfles Coca-Cola 35 peso, en 20 [1 euro] als het om een huismerk gaat. ‘Diabetes is goed te behandelen, maar omdat deze bevolkingsgroep geen toegang heeft tot medische zorg wordt ze hard getroffen,’ zegt universitair docent Gutiérrez.
Cocacolaïsering
Een groep vrouwen is vanaf hun dorp de heuvel afgedaald naar de enige medische post in de regio. Het is een uur lopen en de dokter is niet aanwezig. Het dichtstbijzijnde ziekenhuis ligt op een uur rijden. De dialyse waarmee diabetes onder meer wordt behandeld, wordt niet gedekt door het ziekenfonds, een overheidsdienst waar arbeiders zonder contract, zoals de boeren, afhankelijk van zijn. Elke sessie kost tussen de 2000 en 6000 peso.
Sinds twee jaar werken Idelfonso Álvarez en zijn organisatie Concreta samen met de indiaanse gemeenschappen. ‘Je kunt hier makkelijker cola krijgen dan medische zorg, stromend water of gezondheidszorg.’ De speciale rapporteur van de Verenigde Naties die het recht op voeding in zijn portefeuille heeft, spreekt van een ‘cocacolaïsering’ van de Mexicaanse eetgewoontes. ‘Vanaf 2017 heeft de nationale gezondheidszorg jaarlijks 5600 miljoen nodig voor de behandeling van diabetes. Dat is het resultaat van het beleid van een overheid, die niet doordrongen was van de ernst van het probleem,’ aldus Oliver de Schutter in een recente, door Mexicaanse burgerorganisaties geproduceerde documentaire.
De overheid heeft in navolging van veel andere landen vorig jaar een speciale belasting op suikerhoudende dranken ingevoerd. De maatregel heeft de staatskas gespekt, maar de consumptie nauwelijks doen afnemen.
Tomasa Rodríguez en Hilario Cruz hebben geen stromend water. Ze zijn met z’n vieren en kopen elke week een bidon van twintig liter. Al jaren vragen ze de burgemeester om een waterput, zoals de andere gemeenschappen hebben. Cruz is net ontslagen uit het ziekenhuis. ‘Ik voelde me opgeblazen en kon nauwelijks eten.’ Hij dronk frisdrank. ‘En bier en pulque,’ [alcoholische drank gebrouwen van het gefermenteerde sap van de maguey-cactus] zegt zijn vrouw. Zijn darmen werden gespoeld omdat hij ernstige verstoppingen had. Frisdrank en alcohol zijn voortaan verboden. Nu drinkt hij alleen nog water en kauwt hij hoja de burro, of drinkt het als thee.
Auteur: David Marcial Pérez
Vertaler: Henriëtte Aronds
CONTEXT: Hoeveel suiker zit er in frisdrank?
Een blikje cola van 355 ml bevat 12 koffielepeltjes suiker, een Jumexsapje van 450 ml 17, net zo veel als een Lipton Ice Tea. Bedrijven breiden hun assortiment uit met minder calorierijke producten. Cola-Cola Mexico laat weten: ‘We voelen ons verantwoordelijk voor de ontwikkeling en het welzijn van de Mexicanen. Daarom zijn we dit jaar acties gestart die een positief verschil zullen maken voor de volgende generaties. In vrijwel alle winkels in het land kan de consument kiezen voor een drankje zonder calorieën, water met een smaakje en suikervrije frisdranken. Daarnaast is er originele cola met minder dan 100 calorieën te verkrijgen.’
El País
Spanje | dagblad | oplage 397.000
Prachtige tabloidkrant met exquise journalisten en bijdragen van grote Spaanse schrijvers. Opgericht na de dood van Franco en politiek links georiënteerd, maar kritisch ten opzichte van de Spaanse socialisten. Eind 2012 raakte de krant in financiële moeilijkheden en werd de redactie met een derde ingekrompen.