De operatie zou zijn gericht op een door Wagner gesteunde militie
Oekraïense speciale diensten zijn mogelijk betrokken geweest bij een militaire operatie tegen een door Wagner gesteunde militie in Soedan. Dat meldt CNN.Een anonieme Oekraïense militaire bron zou de Amerikaanse zender hebben verteld dat er eerder in september een serie droneaanvallen en een grondoperatie was uitgevoerd door Oekraïne.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De aanvallen waren gericht op de door Wagner gesteunde militie Rapid Support Forces (RSF), die sinds april tegen het Soedanese leger vecht om de controle over het Afrikaanse land. De aanvallen vonden plaats op 8 september, twee dagen nadat het Russische huurlingenleger Wagner vrachtwagens vol wapens naar een garnizoen van de RSF had gestuurd. Drones die werden ingezet bij minstens acht van de aanvallen waren dezelfde als die op grote schaal worden gebruikt door Oekraïense strijdkrachten.
Experts zeggen dat de aanval lijkt op droneaanvallen door Oekraïne, maar desondanks zijn er twijfels, ook bij Amerikaanse inlichtingendiensten, die normaal gesproken nauwe banden met Oekraïne hebben. De Russische Wagner-groep is in meerdere Afrikaanse landen actief en een aanval door Oekraïne zou een nieuw hoofdstuk in de steeds verder uitdijende oorlog tegen Rusland betekenen.
Een agente van de Russische militaire inlichtingsdienst deed zich tien jaar lang voor als een Peruaans-Duitse juwelenontwerpster. Ze leidde een uitbundig sociaal bestaan en verkeerde tussen belangrijke diplomatieke figuren in Napels.
Op 15 september 2018 kocht een vrouw met een lange, Spaans klinkende naam in Napels een enkele reis Moskou. Al zo’n tien jaar lang reisde deze vrouw de wereld rond als een kosmopolitische, in Peru geboren societyfiguur met een eigen sieradenlijn. Die avond landde ze in Moskou en voor zover bekend is ze Rusland sindsdien niet meer uit geweest. Ze reisde op een paspoort met een nummer dat voorkwam in een reeks waarvan Bellingcat de dag ervoor had bekendgemaakt dat ze werden gebruikt door de GROe, de Russische militaire inlichtingendienst. Het nummer verschilde maar één cijfer van dat in de paspoorten waarmee de GROe-chef van de vermoedelijke daders van de aanslag met novitsjok in Salisbury zes maanden eerder naar Engeland was gereisd.
De naam op haar paspoort was Maria Adela Kuhfeldt Rivera; NAVO-mensen in Napels kenden haar al jaren als een succesvolle sieradenmaakster met een bont verleden en een chaotisch privéleven. Samen met onze onderzoekspartners achterhaalden wij haar ware identiteit: een spion van de GROe.
Dit gezamenlijke onderzoek van Bellingcat, Der Spiegel, The Insider en la Repubblica heeft tien maanden geduurd. De uitkomst berust op gegevens uit open bronnen, openbaar toegankelijke archieven, WOB-gegevens uit Peru, uitgelekte Russische databases en interviews met mensen die met de betreffende Russin bevriend waren geraakt zonder te weten dat ze een spion was. De meesten gaven toestemming om hier bij naam genoemd te worden, al waren ze aanvankelijk bang om zich publiekelijk uit te laten over iemand van wie ze nu weten dat ze spioneerde voor de GROe. Een paar informanten wilden om die reden alleen anoniem worden geciteerd.
In 2006 kreeg ‘Maria Adela’ haar eerste Russische paspoort. Volgens de voor haar gecreëerde dekmantel werkte ze als ‘senior specialist’ aan de Staatsuniversiteit van Moskou, en volgens bevolkingsregisters woonde ze in elk geval vanaf 2010 op een adres in Moskou. De huidige bewoners van dat adres hadden nog nooit van haar gehoord.
Opvallend is dat het nummer van haar Russische paspoort behoort tot een reeks waarvan minstens zes andere nummers ook zijn gebruikt voor paspoorten van GROe-spionnen
Opvallend is dat het nummer van haar Russische paspoort behoort tot een reeks waarvan minstens zes andere nummers ook zijn gebruikt voor paspoorten van GROe-spionnen. Onder hen was een inlichtingenofficier die is aangeklaagd voor de vergiftiging van de Bulgaarse wapenhandelaar Emilian Gebrev en een andere agent die betrokken was bij de vergiftiging van Sergej Skripal.
‘Maria Adela’ als lid van de Lions Club Monte Nuovo. Deze foto met haar en andere leden staat op de website van de Lions.
Uit interviews met vier mensen die in de daaropvolgende tien jaar met haar bevriend raakten, komt naar voren dat ‘Maria Adela’ het volgende vertelde over haar naam en afkomst: ze was het kind van een Duitse vader en een Peruaanse moeder, en ze was geboren in Callao, in Peru. In 1980 was haar alleenstaande moeder met de kleine ‘Maria Adela’ naar de Sovjet-Unie gereisd om de Olympische Spelen in Moskou bij te wonen. Toen haar moeder daar een alarmerend bericht van het thuisfront kreeg, was ze snel teruggevlogen naar Peru en had de kleine ‘Maria Adela’ achtergelaten bij een Russisch gezin waarmee ze blijkbaar bevriend was geraakt.
Haar moeder was nooit meer teruggekomen en ‘Maria Adela’ was opgegroeid in Rusland. Ze had een slechte verhouding met zowel haar adoptiemoeder als haar adoptievader, die haar in haar jeugd zou hebben misbruikt. Dat was de reden dat ze niet meer in Rusland wilde wonen en niet met een Rus wilde trouwen, zo vertelde ze vrienden, en de reden voor haar wens om in West-Europa te wonen en daar een gezin te stichten.
Gemmologie
Marcelle D’Argy Smith, voormalig hoofdredacteur van de Britse Cosmopolitan, raakte met haar bevriend toen ze haar in de zomer van 2010 op Malta leerde kennen op een borrel. ‘Maria Adela’ woonde daar destijds met haar toenmalige vriend, maar verhuisde naar Ostia, bij Rome, om een opleiding te volgen in de gemmologie (edelsteenkunde). Volgens D’Argy Smith deed ze erg haar best om op grond van de nationaliteit van haar vader een Duits paspoort te krijgen. Maar die aanvraag verzandde toen ze er plotseling haar interesse voor leek te verliezen. De oudste internationale reisgegevens van ‘Maria Adela’ die Bellingcat heeft kunnen traceren, dateren van 10 oktober 2011, toen ze voor het eerst de tweeënhalve dag durende treinrit maakte van Moskou naar Parijs via Belarus, een reis die ze nog vaak zou herhalen.
Volgens D’Argy Smith studeerde ‘Maria Adela’ aanvankelijk gemmologie aan een universiteit in Rome en nam ze in februari 2011 deel aan een door haar opleiding georganiseerde reis naar verschillende modehuizen in het Verenigd Koninkrijk. In oktober van dat jaar verhuisde ‘Maria Adela’ naar Parijs om er een MBA te gaan halen. Door la Repubblica opgevraagde Italiaanse immigratiegegevens stroken met de herinneringen van D’Argy Smith: eerst kreeg ‘Maria Adela’ een aantal Franse visa voor kort verblijf en in september 2011 uiteindelijk een studentenvisum. Kort nadat ze naar Parijs was verhuisd, legde ze in Frankrijk haar eigen sieradenmerk vast, Serein. Dit was waarschijnlijk de voorbereidende fase van een langetermijnplan van de GROe om hun spion in te zetten als zelfstandige zakenvrouw en societyfiguur. Onder die dekmantel probeerde ze in de jaren daarna contact te leggen met hooggeplaatste personen uit het NAVO-hoofdkwartier in Napels.
Als doodsoorzaak vermeldde de overlijdensakte “dubbele longontsteking en systemische lupus”
In juli 2012 trouwde ‘Maria Adela’ met een man die volgens haar een Italiaan was, zo kregen wij van drie van haar kennissen te horen. In werkelijkheid had haar echtgenoot naast zijn Italiaanse paspoort ook de Ecuadoraanse en Russische nationaliteit: hij was in Moskou geboren als kind van een Russische moeder en een vader uit Ecuador. Uitgelekte Russische reis- en migratiegegevens en openbare gegevens van zijn sociale media tonen aan dat de echtgenoot zijn Russische paspoort in april 2012, vlak voor hun huwelijk, had gekregen van de Russische ambassade in Ecuador. Nadat hun huwelijk in Rome was geregistreerd, reisde hij naar Moskou en kreeg daar in september 2012 een Russisch sofinummer. Een jaar later reisde hij zonder ‘Maria Adela’ opnieuw naar Moskou, waar hij op 13 juli 2013 op dertigjarige leeftijd overleed. Als doodsoorzaak vermeldde de overlijdensakte ‘dubbele longontsteking en systemische lupus’.
Verstandshuwelijk
Uit grensovergangsgegevens blijkt dat ‘Maria Adela’ ten tijde van zijn overlijden niet in Rusland was en pas een maand later, op 15 augustus 2013, in Moskou aankwam. Iemand uit de vriendenkring van de man, die uit vrees voor eigen veiligheid alleen op voorwaarde van anonimiteit met The Insider wilde spreken, zei verbaasd te zijn geweest toen hij zonder zijn vrienden in te lichten ineens was getrouwd. Deze persoon speculeerde dat het wellicht een verstandshuwelijk betrof om iemand aan een Europees paspoort te helpen en wist ook te melden dat de diagnose lupus dateerde van nog geen twee maanden voor zijn plotse dood. (Systemische lupus is een aandoening van het bindweefsel waarvan de oorzaak onbekend is en die volgens de medische literatuur zeldzaam is bij jonge mannen.)
Artikelen die te koop werden aangeboden door Serein, het juwelenmerk van ‘Maria Adela’.
Na haar huwelijk liet ‘Maria Adela’ haar bedrijf ook in Italië registreren: Serein SRL, met als vermelde activiteiten de productie van en handel in sieraden en luxeartikelen. Uit een door de politie van Napels afgegeven verblijfsvergunning die is opgevraagd door la Repubblica, blijkt dat ze uiterlijk in oktober 2015 is verhuisd naar een appartement in de chique wijk Posillipo, met uitzicht op de Golf van Napels.
In de loop van 2015 werd ze secretaris – en een van de actiefste leden – van de Lions Club Napoli Monte Nuovo
In de drie jaar daarna bereikte de carrière van ‘Maria Adela’ als Russische spion in Napels haar hoogtepunt. Ze werd er een bekende verschijning in de sociale scene. Ze opende een boetiek voor sieraden en andere luxeartikelen, waar ze later een club van maakte die populair was in de hogere kringen, en werd secretaris van een liefdadigheidsinstelling waarvan de bijeenkomsten werden bezocht door medewerkers van het NAVO-hoofdkwartier in de stad. In de boetiek verkocht ze sieraden van haar eigen merk Serein, die ze zelf ontworpen zei te hebben. Op de website van haar bedrijf, die nu niet meer bestaat, werden de sieraden aangeprezen als ‘ontworpen voor de modebewuste vrouw die niet van overdaad houdt’. Maar zoek je op internet naar vergelijkbare afbeeldingen van de zelfgemaakte, kleurrijke ‘made in Napoli’-juwelen die ze verkocht, dan lijkt het te gaan om goedkope sieraden die online verkrijgbaar zijn bij Chinese groothandelaren.
Een door ‘Maria Adela’ op Facebook geplaatste foto van een diner ter gelegenheid van een verjaardagsfeest in 2016.
Dat verhinderde niet dat haar ster rijzende was als trendy sieradenontwerpster en gastvrouw in de Napolitaanse society. Als Adela Serein, zoals ze zich volgens vrienden meestal noemde, maakte ze ook haar opwachting in lokale media, zoals in een promotiefilmpje over de lancering van de ‘Serein Conceptgalerie’, waarover een lokale krant schreef dat die werd bijgewoond door gemeenteraadsleden, ondernemers en beroemdheden. [https://vimeo.com/148927805] En de contacten van ‘Maria Adela’ beperkten zich niet tot de Napolitaanse beau monde. In de loop van 2015 werd ze secretaris – en een van de actiefste leden – van de Lions Club Napoli Monte Nuovo. Dit is niet zomaar de lokale tak van deze wereldwijde, aan maatschappelijke verbetering gewijde organisatie: deze Lions Club-afdeling is oorspronkelijk opgezet door een in Napels gestationeerde NAVO-officier.
Warrig en weinig overtuigend
Volgens luitenant-kolonel Thorsten S., een Duitse militair die er in 2015 penningmeester was, kampten ze destijds met een teruglopend ledenaantal en had iemand uit het bestuur van de grootste Lions Club in Napels ‘Maria Adela’ als secretaris getipt, om de ledenwerving nieuw elan en internationale uitstraling te geven. Hij weet nog dat ze haar best deed om de activiteiten van de club nieuw leven in te blazen, dat ze alle bijeenkomsten bijwoonde en op een gegeven moment in 2018, toen het ledenaantal bleef teruglopen en de afdeling dreigde te worden opgeheven, zelfs aanbood de contributie van alle leden te betalen. Waarom ze dat wilde doen heeft luitenant-kolonel Thorsten S. nooit goed begrepen.
‘Maria Adela’ besprak ook haar liefdesleven met vrienden. Marcelle D’Argy Smith gaf Bellingcat inzage in een e-mail waarin ‘Maria Adela’ schreef dat een werknemer van de Amerikaanse marine die fotograaf was ‘een beetje verliefd’ op haar was.
Een krantenartikel uit Bahrein waarin ‘Maria Adela Rivera Kuhfeldt’ wordt genoemd, en een foto van haar op de juwelenexpo. Beide werden in december 2013 gemaild naar Marcelle D’Argy Smith.
Maar niet iedereen die ze in Napels leerde kennen werd verliefd op haar – verre van. Een van de mensen die het goed met haar leek te kunnen vinden was kolonel Shelia Bryant, destijds inspecteur-generaal voor de Amerikaanse marine in Europa en Afrika. Bryant vertrok in mei 2018 uit Napels om zich voor de Democraten verkiesbaar te stellen voor het Huis van Afgevaardigden. Zij zegt dat ze het verhaal van ‘Maria Adela’ over haar verleden warrig en weinig overtuigend vond (‘waarom zou je als moeder je kind in de Sovjet-Unie achterlaten?’) en haar inkomsten moeilijk verklaarbaar (‘zonder geloofwaardige inkomstenstroom opende ze een boetiek en nam ze ettelijke keren een nieuw appartement in de rijke buurten van de stad’). Bryant zegt dat zij en haar man zich in hun contacten met de vrouw beperkten tot privéonderwerpen, en dat ze ‘Maria Adela’ probeerden bij te staan in de moeizame relaties die ze met mannen leek te hebben. Ze waren aan haar voorgesteld door de vrouw van een in Napels gestationeerde leverancier voor de Amerikaanse overheid. Journalisten hebben herhaaldelijk geprobeerd ook met deze vrouw contact te krijgen, maar toen een onderzoeker van Bellingcat haar via Facebook benaderde, werd die door haar geblokkeerd, en voor verslaggevers van Der Spiegel nam ze de telefoon niet op.
Ze nodigde haar kennissen bij de NAVO ook uit in haar boetiek
Iemand anders die volgens luitenant-kolonel Thorsten S. bevriend was met ‘Maria Adela’ (tot ze in 2018 ruzie kregen) werkte als datasysteembeheerder op het NAVO-hoofdkwartier in Napels. Deze persoon, die inmiddels niet meer voor de NAVO werkt, had aanvankelijk toegezegd Der Spiegel te woord te staan; toen bleek wat het beoogde onderwerp van het interview was, kwam er echter geen reactie meer op telefoontjes en berichten van Der Spiegel en Bellingcat.
Het staat vast dat ‘Maria Adela’ direct persoonlijk contact heeft gehad met tal van Europese en Amerikaanse NAVO-officieren in Napels, en dat ze bij sommigen van hen zelfs thuis over de vloer kwam, maar het is niet duidelijk of ze ooit op de NAVO-basis is geweest. Te oordelen naar verschillende digitale sporen en de herinneringen van kennissen was ze wel aanwezig bij tal van door de NAVO of de Amerikaanse krijgsmacht georganiseerde evenementen, waaronder het jaarlijkse NAVO-bal, diverse fundraisingdiners en het jaarlijkse bal van de Amerikaanse marine. Ze nodigde haar kennissen bij de NAVO ook uit in haar boetiek en minstens een van hen herinnerde zich daar sieraden te hebben gekocht.
Uit de herinneringen van D’Argy Smith en berichten op de Facebookpagina van ‘Maria Adela’ en van haar bedrijf komt naar voren dat ze vanaf 2013 geregeld naar Bahrein reisde, zogenaamd voor de jaarbeurs Jewellery Arabia. Na zo’n bezoek aan die beurs mailde ze D’Argy Smith: ‘Het is allemaal goed gegaan in Bahrein, we hebben alleen niets verkocht. […] Maar het was een geweldige beurs, ik ben dol op dit land en de mensen die ik hier heb leren kennen. Toen ik na vijf dagen terug wilde vliegen, moest ik via Moskou reizen omdat het niet goed ging met mijn moeder. Ik ben daar een week gebleven en toen teruggekomen naar Italië. Nu ben ik bezig met de catalogus en het verbeteren van de sieraden. Met Kerst moet ik weer naar Moskou, want het gaat nog steeds niet goed met mijn moeder.’
Een post op de Facebookpagina van Serein lijkt ‘Maria Adela’ te tonen met de toenmalige premier van Bahrein, Khalifa bin Salman Al Khalifa, in 2014.
Waar en met wie ‘Maria Adela’ zich in Bahrein heeft opgehouden, heeft het onderzoeksteam niet kunnen achterhalen. Maar het moet misschien worden opgemerkt dat de Amerikaanse Naval Support Activity Base zich in dat land bevindt, de marinebasis waar het hoofdkwartier van de Amerikaanse vijfde vloot is gevestigd. Die basis omvat zo’n zevenduizend Amerikaanse manschappen.
Cryptisch berichtje
In 2018 vloog de fictieve ‘Maria Adela’ een laatste keer naar Moskou. Ditmaal reisde ze op een nieuw, derde Russische paspoort. Net als haar eerdere twee paspoorten had dit een serienummer uit een reeks die was toegewezen aan de GROe. Het was op slag gedaan met haar tot dan toe zo actieve sociale leven in de stad; geen van de geïnterviewde kennissen kan zich heugen dat zij ooit gewag had gemaakt van plannen om Italië voorgoed te verlaten, of eventuele redenen daarvoor. Het enige aandenken aan haar leven tot 2018 dat ‘Maria Adela’ mee naar huis nam, zo blijkt uit gegevens van de grenspolitie, was een kat. Ze had een zwarte kat, Luisa, door twee van haar kennissen omschreven als de enige stabiele factor in haar leven.
Daarin suggereerde ze dat ze kanker had gehad en zei ze dat haar haar terug moest groeien ‘na de chemo’
Twee maanden na haar vertrek plaatste ze nog één cryptisch berichtje op haar Facebookpagina. Daarin suggereerde ze dat ze kanker had gehad en zei ze dat haar haar terug moest groeien ‘na de chemo’. Maar toen de geschrokken vrienden van ‘Maria Adela’ dit bericht lazen, reed de vrouw achter deze fictieve persoon, een GROe-agente genaamd Olga, in het nieuwste model Audi in Moskou rond op zoek naar een splinternieuw luxeappartement in een chique wijk. En iets meer dan drie jaar nadat ze uit Napels was vertrokken, stuurde ‘Maria Adela’ op 4 december 2021 nog één laatste teken van leven, ditmaal een cryptisch WhatsAppbericht aan Marcelle D’Argy Smith:
‘Lieve lieve Marcelle! Er zijn veel dingen die ik niet kan (en nooit zal kunnen) uitleggen! Maar ik mis je ontzettend en heel heel erg…’
Eind 2021 kon Bellingcat met zijn onderzoekspartners concluderen dat ‘Maria Adela’ wel voor de GROe moet hebben gewerkt, op grond van verschillende overeenkomsten tussen haar gedrag en haar valse identiteit enerzijds en de werkwijze van de Russische militaire inlichtingendienst anderzijds. Ten eerste bestaat er in geen enkele Russische database (inclusief de uitgebreide officiële paspoortdatabase) een persoon met haar naam en geboortedatum, maar komt die naam wel voor in een in 2007 gelekte dataverzameling met paspoortnummers en adressen waarin we eerder al andere ontmaskerde GROe-agenten met hun valse identiteit hadden gevonden. Ze had minstens drie paspoorten gekregen – één binnenlands en twee internationale reispaspoorten – met nummers uit een reeks waarvan er veel gebruikt zijn voor paspoorten van bewezen GROe-agenten. Haar dekmantel was dat ze in Zuid-Amerika was geboren en van gemengde afkomst was – een terugkerend stramien bij dekmantels van zowel de buitenlandse inlichtingendienst van Rusland, de SVR, als de GROe, zoals onlangs weer bleek bij de aanhouding en uitzetting van een GROe-spion die jarenlang in de VS en Ierland had gewoond en daar doorging voor de zoon van een Braziliaanse vrouw en een Duitse vader. En in theorie was het ook mogelijk dat ‘Maria Adela’ voor de SVR werkte, maar het feit dat haar paspoortnummer uit een door de GROe gebruikte reeks kwam, plus haar klaarblijkelijke interesse in de NAVO, maakt het veel waarschijnlijker dat ze voor de militaire inlichtingendienst werkte.
Zoektocht
Maandenlang had ons team grote moeite om haar ware identiteit te achterhalen. Er waren geen foto’s van deze vrouw te vinden op Russische sociale media, en het zoeken naar vergelijkbare afbeeldingen leverde niets op. De Russische telefoonnummers die in 2007 in de aanvraaggegevens voor haar valse identiteit als contactpersonen waren opgegeven, stonden op naam van een ‘anonieme persoon’ (ook weer een aanwijzing dat ze voor een inlichtingendienst werkte, want telefoonnummers moeten in Rusland altijd op naam van een echte persoon staan). Een zoektocht in de uitgebreide beeldbank van Russische paspoorten leverde geen overtuigende treffers op. Wel honderden mogelijke treffers met een lage waarschijnlijkheidsgraad, die ons team begon na te lopen op dwarsverbanden met andere gegevens. Door ook deze minder overtuigende treffers uitgebreid door te lichten kwamen we uiteindelijk toch uit bij de échte persoon achter ‘Maria Adela’.
Een positieve match tussen foto’s van ‘Maria Adela’ en Olga Kolobova met behulp van de gezichtsherkenningstool Azure.
Twee van sociale media afkomstige foto’s van ‘Maria Adela’ op verschillende leeftijden leverden in de gezichtsherkenningssoftware Azure van Microsoft een belabberde match van nog geen 35 procent op met een oude pasfoto van een in 1982 geboren Russische staatsburger genaamd Olga Kolobova. Nadat deze match eerst terzijde was gelegd, werd hij door de onderzoekers nog eens opnieuw onder de loep genomen vanuit de gedachte dat het een oude foto was, van toen de betreffende vrouw waarschijnlijk pas veertien of vijftien was. En de andere raakpunten tussen deze twee personen bleken al snel bijzonder intrigerend. Ten eerste had deze Olga Kolobova geen enkele digitale aanwezigheid in Moskou tot 2018. In geen van de tientallen uitgelekte Moskouse databases werd ook maar één adresregistratie, verkeersovertreding of telefoonnummerregistratie op haar naam gevonden. Maar vanaf november 2018 was ze digitaal ineens heel actief aanwezig – precies vanaf de tijd dat ‘Maria Adela’ was teruggekeerd naar Moskou.
Nieuwste model Audi 3
En er kwamen nog andere raakpunten aan het licht. Uit databases bleek dat Olga Kolobova in november 2018 haar eerste auto in Rusland had gekocht: het nieuwste model Audi 3. Op het Instagramaccount van ‘Maria Adela’ is een foto te zien waarin ze achter het stuur van een Audi uit 2016 zit, wat lijkt te wijzen op een voorliefde voor dit model. Vervolgens ontdekten we op het Russische socialemediaplatform Odnoklassniki een in 2019 aangemaakt account met de naam en geboortedatum van Olga. Daarop deelde ze pro-oorlogsberichten van de groep ‘Vrienden van Poetin’ en was ze verder maar van één andere groep lid: die van een dierenkliniek in Moskou waar je onder andere terecht kunt met je kat.
Haar kat was de enige stabiele factor in haar leven
Met behulp van oudere uitgelekte databases van andere Russische steden hebben we uiteindelijk ook oudere sporen van Olga’s digitale aanwezigheid in Rusland kunnen vinden: in 2005, toen ze 23 was, liet ze een bedrijf voor de handel in drank registreren in de regio Krasnodar. Op basis van haar toenmalige adres hebben we ook kunnen achterhalen wie haar vader was. Die bleek tot zijn pensionering in 2007 hoofd van de militaire faculteit aan de Staatsuniversiteit van de Oeral in Jekaterinenburg te zijn geweest. En nog intrigerender was dat deze kolonel op de website van de universiteit werd aangeprezen om de talrijke onderscheidingen en medailles die hij had gekregen ‘wegens zijn verdiensten voor het vaderland in den vreemde, waaronder Angola, Irak en Syrië’. Uit eerder onderzoek is gebleken dat kinderen van hooggeplaatste militairen, zeker als die voor de inlichtingendiensten werken, vaak worden gerekruteerd als GROe-spion. Ook dit leek dus weer een aanwijzing dat ‘Maria Adela’ en Olga weleens een en dezelfde persoon konden zijn.
Een vergelijking van twee afbeeldingen in de gezichtsherkenningstool geeft een negatief resultaat, maar wordt nog verder onderzocht.
Deze veronderstelling werd ondersteund door het feit dat Olga Kolobova eigenaar was geworden van twee appartementen in Moskou op tijdstippen waarop ‘Maria Adela’ in Rusland was. Het eerste, een kleine studio op een gewilde locatie, werd gekocht tijdens een van haar reizen naar Rusland in april 2013. Het tweede, een luxe appartement van 100 vierkante meter in een dure flat, die op grond van wat vergelijkbare woningen kosten nu zo’n 800.000 euro waard moet zijn, werd aangeschaft in 2020. Daarnaast bleek uit gelekte gegevens van maaltijdenbezorger YandexFoods dat Olga tijdens kantooruren maaltijden had laten bezorgen op een adres van het Pensioenfonds van de Russische Federatie. Als ze daar administratief medewerker is, is het een raadsel waar ze het geld vandaan haalde om deze appartementen te kopen.
Olga Kolobova
Op basis van al deze aanwijzingen wist ons team een recente foto van Olga Kolobova te bemachtigen via een klokkenluider die toegang had tot de Russische databank van rijbewijzen. Die foto, die uit 2021 lijkt te zijn, levert in de software wel een overtuigende match op na vergelijking met de foto’s van ‘Maria Adela’. Bovendien wordt de profielfoto die ‘Maria Adela’ op Facebook gebruikte ook door Olga als profielfoto gebruikt op WhatsApp. En diezelfde foto was door ‘Maria Adela’ ook op Instagram gezet.
Samen met alle andere overeenkomsten was dat genoeg om de echte identiteit van ‘Maria Adela’ vast te stellen. Maar dat ze voor de GROe werkte? Dat leek wel heel waarschijnlijk op grond van haar paspoortnummers, dat verhaal over die Zuid-Amerikaanse afkomst dat ook door minstens één andere GROe-agent is gebruikt, en het verleden van haar vader. Maar in een poging dit nog nader te bevestigen besloten we de metadata van het telefoonverkeer voor het nummer van Olga Kolobova te analyseren. En op 23 februari 2022, de Dag van de verdedigers van het vaderland in Rusland, belde Olga een nummer dat ons team bekend voorkwam uit een eerder onderzoek: het nummer van het hoofd van afdeling 5 van de GROe.
Zo stopte zij uit eigen beweging, niet omdat ze door westerse inlichtingendiensten was ontmaskerd
De bijna tien jaar lange dienst van Olga Kolobova als spion in het Westen verschilt in diverse opzichten van die van andere bekende Russische spionnen. Zo stopte zij uit eigen beweging, niet omdat ze door westerse inlichtingendiensten was ontmaskerd. Dan rijst de vraag of de GROe haar missie in Europa als een succes of als een mislukking beschouwt. In vergelijking met andere bekende Russische spionnen die tientallen jaren in het Westen hebben gewoond en slechts matig interessante netwerken wisten op te bouwen, lijkt het netwerk van ‘Maria Adela’ in ieder geval op papier wel indrukwekkend: contacten met officieren van de NAVO en de Amerikaanse marine, van wie sommigen toegang zullen hebben gehad tot foto’s van de basis en vertrouwelijke bestanden en databases. En onder het mom van bezoekjes aan vrienden en handelsbeurzen heeft Kolobova in die periode ook veel gereisd, in Europa en naar Bahrein en mogelijk ook Thailand. Dat kan op zichzelf al nuttig zijn geweest voor de GROe.
Er zijn geen aanwijzingen dat de westerse contraspionagediensten en de veiligheidsdienst van de NAVO wisten dat een Russische militaire spion zo dicht bij het NAVO-hoofdkwartier was gestationeerd. Geen van de kennissen van ‘Maria Adela’ die wij hebben gesproken (en die allemaal op grond van openbare bronnen waren te vinden) is door de NAVO of opsporingsinstanties benaderd om over hun contacten met deze Russin te worden verhoord. The Insider en Der Spiegel hebben Olga Kolobova via Telegram en e-mail om commentaar gevraagd. De Telegram-berichten lijken wel te zijn bekeken, maar ze heeft niet gereageerd.
Twee maanden lang voldeed een netwerk van vrijwilligers tijdens de strenge lockdown in Shanghai zo onopvallend mogelijk aan honderden onlineverzoeken, voornamelijk om voedsel en medicijnen. Het aantal mensen dat bereid was te helpen groeide gestaag, ook al werden zij tegengewerkt door de overheid.
Jeff Lau, een IT’er van midden dertig, woont alleen in een groot wooncomplex in de buitenwijken van Shanghai. Eind maart, toen het westen van de stad zich in het kader van het Chinese zerocovidbeleid opmaakte voor een vierdaagse lockdown, begon hij voedsel in te slaan. Een dozijn eieren, zesendertig pakken instantnoedels en enkele zakken appels zouden meer dan genoeg zijn om hem door de quarantaine heen te helpen, dacht hij. Maar plotseling werden winkels dichtgetimmerd. De poorten van woonkazernes gingen op slot. Sommige werden zelfs dichtgelast. En ze werden niet heropend nadat de aangekondigde quarantaineperiode was verstreken.
Net als veel van de andere 25 miljoen inwoners van de stad voelde Lau zich erg ongemakkelijk. Enkele weken eerder was het productiecentrum Shenzhen in het zuiden een week lang gesloten geweest in een poging om af te komen van omikron, de zeer besmettelijke coronavariant. En daarvoor was, zonder enige waarschuwing of voorbereiding vooraf, een wekenlang durend cordon sanitaire ingesteld voor de gehele stad Xi’an in het westen van China. De gezondheidsautoriteiten meldden in Shanghai duizenden gevallen per dag, veel meer dan bij eerdere uitbraken. Het afsluiten van een stad ter grootte van Shanghai was ongekend.
Binnen enkele dagen werd duidelijk dat de lokale overheid geen idee had hoe ze de mensen van eten moest voorzien
Binnen enkele dagen werd duidelijk dat de lokale overheid geen idee had hoe ze de mensen van eten moest voorzien. Volgeladen met proviand kwamen vrachtwagens vast te zitten in files aan de rand van de stad. Video’s van rottende groenten die door de overheid aan bewoners werden aangeboden circuleerden online. Op sociale media stonden prikborden vol met verzoeken om levensreddende medicijnen. Rijken en mensen met goede connecties verging het over het algemeen wat beter, maar ook niet altijd. Zelfs sommige geldschieters hadden problemen met het vinden van voedsel.
De regels waren streng. De meeste bewoners mochten hun flat niet uit en de regering gaf geen enkele aanwijzing over wanneer de maatregelen opgeheven zouden worden. De afsluiting van Shanghai zou grofweg twee maanden duren.
Vrijwilligerscorps
Vóór de lockdown had Lau een oudere vrouw die alleen woonde in een naburig gebouw, in vuilnisbakken zien zoeken naar flessen. Hij vreesde dat ze zou verhongeren. Toen hij contact opnam met de autoriteiten die verantwoordelijk waren voor zijn buurt, kreeg hij te horen dat hij weinig kon doen tenzij hij zich aansloot bij een vrijwilligerscorps van de staat om te helpen met voedsel distribueren.
Hij meldde zich onmiddellijk aan en kreeg een aantal boekhoudkundige taken. Het was hem niet duidelijk hoe dat werk de mensen om hem heen zou helpen. Hij probeerde de bejaarde vrouw thuis te bereiken om te zien hoe het met haar ging, maar door een besmettingsgeval was haar gebouw afgegrendeld. Als hij wilde meehelpen om mensen door de lockdown heen te loodsen, moest hij dat buiten de overheidsbureaucratie om doen, realiseerde hij zich.
Een van Lau’s collega’s zette in anderhalve dag een simpele website op. Mensen die dringend hulp nodig hadden, konden verzoeken op de site plaatsen. Mensen die konden helpen, namen dan rechtstreeks contact op met de persoon in kwestie. Helpers vonden soms een krat groenten of herkenden bezorgers in het bezit van het zeer zeldzame pasje waarmee ze de weg op mochten. Vrijwilligers hielpen zieke mensen om dokters te vinden die hen konden behandelen. Het oorspronkelijke team dat de site oprichtte, fungeerde als beheerder en controleerde om de paar uur of aan de verzoeken werd voldaan.
Gegevens over gebruikers werden tot een minimum beperkt, want het streven was onopvallend te blijven. Er stond alleen basale contactinformatie op de site en die werd verwijderd zodra er weer een probleem was opgelost. Directe interactie tussen partijen vond offline plaats. Met deze werkwijze konden zo veel mogelijk activiteiten buiten het zicht van de staat worden gehouden.
Lau werkte twaalfurige werkdagen om de stroom bij te kunnen houden
Om problemen met ambtenaren te voorkomen gebruikt Lau in dit artikel een Engelse voornaam in plaats van zijn echte naam. Tijdens zijn verhaal pauzeert hij vaak halverwege de zin om te bedenken hoe hij het verloop van de crisis moet beschrijven zonder al te negatief over te komen. Wanneer we doorvragen, laat hij soms weten dat hij niet méér kan zeggen omdat hij anders ‘de grens zou overschrijden’. Het is in China steeds riskanter geworden om kleinerend over ambtenaren te spreken, zeker met buitenlandse media.
Een kleine groep collega’s verspreidde het nieuws onder vrienden. Lau nam contact op met universiteitsstudenten en leden van een plaatselijke hiphopdansgroep. De reacties waren enthousiast. Binnen tien dagen na het begin van de lockdown ontving de website honderden verzoeken, voornamelijk om voedsel, en het aantal mensen dat bereid was te helpen groeide gestaag. Lau werkte twaalfurige werkdagen om de stroom bij te kunnen houden.
Zorgvuldigheid
Een van de sterke punten van het netwerk was volgens Lau de zorgvuldigheid waarmee mensen andere vrijwilligers rekruteerden. Lau kende het oorspronkelijke groepje. Maar het werd een gewoonte om secundaire contacten niet bekend te maken. Terwijl de keten van connecties zich verspreidde door Shanghai, behielden de vrijwilligers strikte anonimiteit behalve ten opzichte van hun directe collega’s. Ook hun onlinecontacten werden tot een minimum beperkt, zodat het netwerk enigszins veilig kon blijven in een van ’s werelds meest gesurveilleerde metropolen. Daardoor waren mensen met invloed – artsen, professoren en hoge ambtenaren – bereid zich aan te melden en te helpen.
Terwijl het team tevergeefs zocht naar basisvoedsel als kool en arachideolie werd duidelijk dat de middelen zeer ongelijk verdeeld waren. Uiteindelijk vond Lau een winkel in zijn district die toegang had tot meer verse groenten en vlees dan andere. ‘Ze hadden een soort achterdeurtje,’ zegt hij. Het was een veelvoorkomend verschijnsel tijdens de lockdown: terwijl veel woongemeenschappen verstoken waren van voedsel, leken andere het in overvloed te hebben.
Half april verhevigde de crisis en moest het netwerk beslissingen nemen over leven of dood
Half april verhevigde de crisis en moest het netwerk beslissingen nemen over leven of dood. Er werd een verzoek om voedsel geplaatst door een groep van zestien arbeiders die in een kleine flat woonde (dergelijke krappe woonomstandigheden in Shanghai zijn gebruikelijk voor migranten of tijdelijke arbeidskrachten die de hoge huren niet kunnen betalen). Velen van hen leden al dagenlang honger. De lokale autoriteiten verstrekten per flat doorgaans één pakket voedsel ongeveer ter grootte van een standaardkoffer, ongeacht het aantal mensen dat er woonde. Het netwerk van Lau was in staat om de arbeiders van meer levensmiddelen te voorzien.
Al snel werd de schaarste aan medicijnen nog nijpender dan die aan voedsel. Er was vooral veel vraag naar psychiatrische medicijnen en medicijnen tegen kanker en andere levensbedreigende ziekten. Shanghai heeft enkele van de beste ziekenhuizen in China, maar tijdens de ergste dagen van de lockdown mochten veel chronisch zieken hun huizen niet verlaten. Zelfs wanneer mensen erin slaagden buiten te komen, weigerden ziekenhuizen routinematig de toegang aan iedereen die geen recente negatieve coronatest kon laten zien. Sommigen stierven naast de wachtruimte voor spoedeisende hulp.
Medische hulp
Overal in de stad werd om voedsel en medische hulp gevraagd, zowel op de site van Lau als in bredere kring via sociale media. Een man in het district Minhang van Shanghai schreef op een openbaar prikbord dat zijn vader, die een vergevorderd stadium van sinuskanker had, een afspraak had gemaakt in een kliniek om een gespecialiseerde behandeling te krijgen. ‘Hij heeft gerichte therapie nodig, maar het woningcomité zegt dat het niet geregeld kan worden.’ De oude man mocht zijn wooncomplex niet verlaten, omdat hij niet op tijd aan de uitslag van een coronatest kon komen. Hij smeekte om een oplossing. ‘De kanker ontwikkelt zich snel… Help alstublieft!!!’
De langdurige sluiting van een stad, met miljoenen mensen afgezonderd in hun huizen, verbreekt de banden tussen mensen. Ervaringen zijn niet langer collectief. Alleen de autoriteiten zijn in staat om een overkoepelend verhaal te formuleren. Het verhaal dat de Communistische Partij van China presenteerde, gaat over bekwame ambtenaren, ordelijke diensten en de vrijgevigheid van de staat. Slechts weinigen buiten het systeem waren persoonlijk getuige van de onrust die ontstond. Terwijl Lau en zijn team hulpvragen beantwoordden, vingen zij een glimp op van de dingen die misgingen en die de regering verborgen probeerde te houden.
Er waren herhaaldelijk voorbeelden van de hardvochtigheid van bedrijven. Op een bepaald moment kwam er een verzoek binnen van een dozijn bouwvakkers, migranten die waren achtergelaten op een bouwterrein dat niet meer was dan een kaal stuk grond. Net toen ze voor zichzelf een klein tijdelijk onderkomen met een plastic dak aan het bouwen waren, werd de lockdown opgelegd. De groep zat gevangen op de bouwplaats, ze mochten niet weg, zelfs niet om op zoek te gaan naar voedsel. Hun werkgever stopte met het verstrekken van instantnoedels, maar de koeriers van Lau wisten hen op de been te houden.
Ze vertelden Lau dat ze bereid waren om het dak op te gaan en hun dood tegemoet te springen als ze de pillen niet konden krijgen
De lockdown duurde voort tot in mei en op sociale media begonnen video’s van suïcidale bewoners te circuleren. Op een aantal ervan, gemaakt met mobiele telefoons, waren mensen te zien die zich vastklampten aan hun balkon, klaar om te springen, terwijl ze onverstaanbare dingen schreeuwden naar de onverschillige wereld. Veel van deze scènes eindigden met een sprong en een hoorbare plof, gevolgd door kreten die tussen de torenflats galmden.
Een echtpaar van in de tachtig, allebei lijdend aan kanker, plaatste op het netwerk van Lau een verzoek om pijnstillers. Een van hen had nog medicijnen voor vier dagen, de ander voor zes. Zonder die medicijnen zouden ze ondraaglijk lijden. Ze vertelden Lau dat ze bereid waren om het dak op te gaan en hun dood tegemoet te springen als ze de pillen niet konden krijgen. Met enige moeite vond het netwerk de benodigde medicijnen voor hen. Maar toen de pillen bezorgd zouden worden, zeiden de autoriteiten dat vrijwilligers zich er niet mee moesten bemoeien. Wat Lau weet over het lot van dit echtpaar, wil hij niet zeggen.
DDoS-aanvallen
Hijzelf trok ook de aandacht van de machthebbers. Hij kreeg telefoontjes van de politie en andere overheidsinstanties die zeiden dat zijn website illegaal was en dat hij hem moest sluiten. De site werd regelmatig het doelwit van DDoS-aanvallen, waarbij hackers hem bestookten met massaal internetverkeer uit allerlei bronnen. Lau wil niet speculeren over wie er achter de aanvallen zat. Ze waren niet bijzonder schadelijk, maar hij begon toch meer geld uit te geven aan cyberbeveiliging. Hij vermoedt dat mensen met financiële en politieke middelen, diep verborgen in het netwerk, hebben geholpen te voorkomen dat de site door de autoriteiten werd gesloten. ‘Ze zijn er, maar je zult hun gezichten nooit zien,’ zegt hij.
Toen de lockdown begin juni werd versoepeld, keerde het verkeer terug in de straten van Shanghai. Langzaam gingen winkels en restaurants weer open. Het netwerk van Lau was niet langer nodig en werd snel ontbonden. Digitale bestanden werden gewist. Op de website staat nu alleen nog een dankbetuiging aan alle deelnemers.
Lau vertelt vrolijk en energiek over het werk dat hij deed. Het netwerk groeide uit tot meer dan duizend vrijwilligers en heeft tijdens de vijfenvijftig dagen dat het actief was meer dan zesduizend pakjes bezorgd. Het heeft meer dan zestienhonderd oudere en zieke mensen geholpen. De in vuilnisbakken graaiende vrouw die hij aanvankelijk wilde helpen, heeft hij niet meer gezien, maar hij heeft gehoord dat ze de crisis heeft overleefd.
Zijn houding tegenover zijn stad is wel veranderd. ‘We hebben hier zo veel geleden,’ zegt hij over Shanghai. ‘En we weten niet wat ons te wachten staat.’ Hij is bezig met plannen om China te ontvluchten. Xi Jinping, de president van China, heeft gezegd dat het ‘dynamische zerocovidbeleid’ van de Communistische Partij van kracht zal blijven tot de ‘eindoverwinning’ is behaald. Maar de volgende keer dat Shanghai op slot gaat, is een van de anonieme helden van de stad er waarschijnlijk niet meer om te helpen.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
