Hoe is het mogelijk, vraagt de Boliviaanse schrijver Alex Aillón Valverde zich af, dat Evo Morales, de president uit en van het volk, ook gevallen is voor de macht die hij nu middels een grondwetswijziging koste wat kost wil vasthouden?
Hoe dat hongerlijertje dat blootsvoets over de hoogvlakte van Bolivia struinde, door de omstandigheden voorbestemd tot een leven van armoede en onderwerping, hoe die de leider werd van de machtige federale vakbond van cocaleros (cocaverbouwende boeren) in Chapare, de leider die het decadente politieke systeem ten val bracht, de man die de verpersoonlijking werd van de verandering die zich in Bolivia vertrok, dat alles is een schitterend verhaal, een verhaal van hoop, van strijd, van overwinning, een verhaal dat ons met trots vervult, trots op de rebellie van onze inheemse bevolking, trots op ons mens-zijn.
Hoe de eerste president van het multi-etnische Bolivia – de eerste inheemse president – de verlangens en de kracht van een volk dat de uitbuiting beu was in 2006 vertaalde naar een zetel in het parlement, hoe hij de politiek-conservatieve macht van het Westen brak en confrontatie aanging met de oppositie, die zich schaarde aan de kant van het buitenlands kapitaal (een oppositie die inmiddels slechts een scharminkelige zombie is, meer dood dan levend), hoe hij daarmee het land op een nieuwe leest schoeide en de horizon verbreedde voor zijn volk, ook dat is een verhaal dat je niet genoeg kunt omarmen en op waarde schatten.
Hoe Evo Morales de Evo Morales van nu werd is onderdeel van een fascinerend proces van mythologisering in een bewogen tijd voor Bolivia en heel Latijns-Amerika. Niemand bij zijn volle verstand, links of rechts, zal twijfelen aan het belang van zijn persoon of aan de kracht van de sociale beweging die de leider van de cocaleros in zijn tijd vertegenwoordigde.
Hij is ervan overtuigd dat hij ons kan redden, terwijl hij in werkelijkheid zichzelf niet kan redden
Maar Evo Morales, de kameraad, de voorman, de revolutionair, de man van de protestmarsen, de man die ons tot tranen toe bewoog toen hij in Sucre, de nieuwe hoofdstad van Bolivia, ingezworen werd als president en alle martelaren van het antikoloniale verzet rehabiliteerde, die Evo Morales bestaat allang niet meer.
De reis van de marge, van de straat, van de historische protestmarsen, naar het centrum van de macht heeft een zware tol geëist. De Evo die overbleef is de Evo die ze de Grote Leider noemen, de Evo aan de top, de Evo van de verticale macht, de Evo die boven de grondwet wil staan, de grondwet waarvoor hij zelf gestreden heeft.
Die Evo is de president die in onze hele geschiedenis het langst aan de macht is gebleven. Hij is inmiddels een oude potentaat en hij heeft nog vier jaar voor de boeg. Die Evo is de Evo die campagne voert voor het referendum van 21 februari om de grondwet zodanig te veranderen dat hij nog een vierde termijn krijgt. Als dat lukt, zal Morales in totaal twintig jaar aan de macht zijn, tot 2025.
Zo staan de zaken. De Grote Leider wil blijven. Hij is niet tot hier gekomen om te vertrekken. Hij is ervan overtuigd dat hij ons kan redden, terwijl hij in werkelijkheid zichzelf niet kan redden. Vanwege belangen, andere dan vroeger, moet hij aanblijven. Het gaat niet meer om respect voor het volk en zijn strijd, het gaat niet meer om respect voor Pachamama, onze moeder aarde, het gaat niet meer om antikapitalisme of anti-imperialisme, die praatjes smaken al naar gebakken lucht, ze zijn gebakken lucht.
Wat telt is de band met het kapitaal, de constructie van een nieuwe managers- en ambtenarenbourgeoisie, behoud van de privileges die in al deze jaren van macht zijn verworven, het extractivisme ten koste van de natuur en de inheemse bevolking, en de introductie van een nieuwe vorm van kapitalisme, een ongekende vorm, met de retoriek van links.
Eeuwen moesten er verstrijken en rivieren van bloed moesten worden vergoten opdat dat indiaanse armoedzaaiertje kon uitgroeien tot Evo de kameraad, de revolutionair, en niet de Grote Leider. Maar toen ging het nog om eenvoud en helderheid, en daarmee is het al jaren uit.
’s Nachts, in de onwerkelijkheid van de gedroomde democratie, wordt de Grote Leider weer het jongetje, en een metalen condor daalt neer uit de hemel en bedekt hem met zijn vleugels. Hij tilt hem opwaarts naar de hemel en zet hem op een bergtop. Het jongetje tuurt naar de horizon en denkt terug aan zijn armoede, de eenzaamheid van de afstand, het wonder van de dageraad met haar minutieuze giften, het onverwoestbare geluk van het leven. Maar de Grote Leider wil niet weg. Hij is niet tot hier gekomen om te vertrekken. De Grote Leider is tot hier gekomen om te blijven. Het jongetje bestaat al jaren niet meer. De condor is in de ruimte verdwenen. Iets is opgehouden met kloppen. Iets is opgehouden met vliegen. Het zullen allemaal wel dromen geweest zijn. Nu is het tijd om de macht te behouden om de macht.
Auteur: Alex Aillón Valverde
Vertaler: Jos den Bekker
The Clinic
Chili | weekblad, oplage 30.000
Het satirische weekblad The Clinic – de naam verwijst naar de Londense kliniek waar dictator Augusto Pinochet werd behandeld – rapporteert kritisch en vaak grappig over politiek en samenleving.
Beeld bovenaan: Evo Morales wordt feestelijk verwelkomd bij de stembus. – © Nicanor Vasquez / HH
