Het is weer eens hommeles in Skopje, waar het corrupte bewind van premier Gruevski tot steeds terugkerende onrust leidt. Valt het land uiteen tot een federale staat?
Het besluit van de Macedonische president Gjorge Ivanov vorige maand om gratie te verlenen aan 56 politici die werden vervolgd vanwege betrokkenheid bij illegale afluisterpraktijken, was de laatste druppel waardoor de emmer met een al jaren broeiende politieke crisis in Macedonië overliep. Dat er tussen voor- en tegenstanders van de regering een nieuwe confrontatie zou volgen, was slechts een kwestie van tijd. De demonstraties in een aantal steden tegen de regering, de tegenbetogingen, de gewonden, de aanhoudingen en de onwrikbare standpunten van beide kampen behoren in een diep verdeeld Macedonië voortaan tot het politieke landschap.
De gratieverlening is niet meer dan een aanleiding. De oorzaak van de langdurige politieke crisis ligt in het beleid van premier Nikola Gruevski, die sinds negen jaar aan de macht is met zijn conservatief-nationalistische VMRO–DPMNE [maar op 15 januari voor de vorm is afgetreden]. Gruevski wordt beschuldigd van het afluisteren van tienduizenden mensen, van het entameren van processen tegen zijn tegenstanders, van verkiezingsfraude, van een te grote greep op de media, van vriendjespolitiek en corruptie, en van verrijking van zijn eigen clan.
Sinds Zoran Zaev, de leider van de sociaaldemocratische SDSM, in februari 2015 de afluisteraffaire in de openbaarheid bracht en bandopnamen liet uitlekken, zagen de minister van Binnenlandse Zaken en het hoofd van de geheime dienst zich gedwongen op te stappen. Gruevski liet het er niet bij zitten: begin 2016 beschuldigde hij Zaev ervan dat die ‘met hulp van buitenlandse geheime diensten een illegaal netwerk had opgezet om de hoogste staatsleiding af te luisteren’. En wel met het doel ‘compromitterende informatie’ te verzamelen en zo ‘de regering ten val te brengen’.
Op de registers van stemgerechtigden staan meer dan 300.000 mogelijk niet-bestaande kiezers
Gruevski stelde het afluisterschandaal op één lijn met ‘een poging tot staatsgreep’ en liet vier politiek verantwoordelijken, onder wie Zaev, gerechtelijk vervolgen vanwege ‘geweld tegen de politie en het in gevaar brengen van de rechtsorde en de democratische instituties’. Na bemiddeling van de Europese Unie en overeenkomstig het Akkoord van Przino* van 2015 keerde de rust weer. Maar niet voor lang.
De huidige machthebbers zijn tot geen enkel compromis bereid. Op de registers van stemgerechtigden staan meer dan 300.000 mogelijk niet-bestaande kiezers [in een land met amper twee miljoen inwoners]. De verkiezingen, die oorspronkelijk voor 24 april waren voorzien, zijn nu verschoven naar 5 juni. Maar volgens Zaev is nog steeds niet voldaan aan de voorwaarden voor eerlijke en rechtvaardige verkiezingen. En hij heeft geen ongelijk.
Verziekt
Zowel in juridisch als in moreel opzicht is het schandalig dat president Ivanov gratie heeft verleend aan de politici die bij het afluisterschandaal waren betrokken. Het argument van de regering daarvoor luidde dat het nodig was om weer met een schone lei te kunnen beginnen. Maar het besluit komt op het moment dat de politiek in Macedonië totaal door misdaad en corruptie verziekt is. Men kan onmogelijk volhouden dat men voor de belangen van het land opkomt, als men tegelijkertijd de schatkist plundert – en dat doet de regering onder Gruevski al jaren.
De premier zit klem. Hij heeft verkiezingen uitgeschreven voor begin juni, ook al adviseerde de EU tot uitstel en weigert de oppositie eraan deel te nemen. Als Gruevski afziet van de datum die hij zelf gekozen heeft, dreigt hij de macht te verliezen en zelf door justitie te worden vervolgd. Maar als hij eraan vasthoudt, komt hij onder druk te staan van Europa. Brussel zou de Macedoniërs het recht op vrij verkeer in de Schengenzone kunnen ontzeggen of de financiële steun kunnen intrekken voor de bestrijding van de vluchtelingencrisis in het land. Geen enkel scenario valt uit te sluiten, ook niet dat waarin de sinds 12 april dagelijkse demonstraties uiteindelijk de kiem blijken te zijn van een opstandige beweging.
Gruevski heeft een lange weg afgelegd en is nogal eens van standpunt veranderd: van fel voorstander van de EU en een goede leerling van het Westen die de economie heeft hervormd, is hij uiteindelijk een bewonderaar van Poetin en diens bestuursmodel geworden. Brussel heeft zich inmiddels van hem gedistantieerd vanwege het werkloosheidscijfer dat de 30 procent gepasseerd is, vanwege de falende economie en vanwege zijn steeds uitgesprokener autocratische trekjes.
Volgens sommige analisten is de crisis in Macedonië weer een voorbeeld van de krachtmeting op de Balkan tussen Rusland en het Westen. De waarschuwing van het Kremlin dat een scenario ‘à la Kiev’ zich ook in Skopje kan voordoen, is daarvan het bewijs. Op zijn beurt beschouwt het Westen Gruevski als een obstakel voor de plannen die het met de Balkan heeft. Andere waarnemers sluiten niet uit dat Macedonië een federale staat wordt, en dat zou neerkomen op het uiteenvallen van het land.
Zaev heeft zich tot op heden op dit punt niet duidelijk uitgesproken. Hierbij speelt mee dat hij vreest hoe de Albanezen zullen reageren – en dat blijft afwachten [25 procent van de bevolking bestaat uit etnische Albanezen]. Denk alleen maar aan de actie van gewapende groepen die vorig jaar uit Kosovo kwamen en een rechtstreekse aanval pleegden op de Macedonische politie in Kumanovo. Ook voor Servië is federalisering van Macedonië een verontrustend scenario, want daarmee komt ook het noorden van Kosovo in het geding, evenals de status van de aan Macedonië grenzende gemeenten in het zuiden van Servië waar een Albanees sprekende bevolking woont.
Hoe we de gebeurtenissen in Macedonië ook betitelen – als ‘hybride oorlog’, als een nieuwe ‘kleurenrevolutie’ of als ‘Macedonische Lente’ – er is overduidelijk sprake van een explosieve toestand. Maar de werkelijkheid ontkennen, zoals de regering doet om haar eigen hachje te redden, kan wel eens heel gevaarlijk blijken te zijn. Gruevski is niet de enige die dat weet.
- Het akkoord van Przino werd op 15 juli 2015 onder auspiciën van de Europese Unie getekend en had als doel dat de SDSM in het parlement zou terugkeren en dat er een zakenkabinet zou komen om nieuwe verkiezingen te organiseren.
Auteur: Zoran Preradovic
Vertaler: Tess Visser
NIN
Servië | weekblad | oplage 30.000
Heét weekblad van voormalig Joegoslavië kende een nationalistische periode, maar slaat nu weer een gematigder toon aan. De website heeft ook een Engelstalig gedeelte.
CONTEXT: Laat de EU Macedonië in de steek?
In 2004 vroeg Macedonië het lidmaatschap van de EU aan. Sta-in-de-weg bij de onderhandelingen is Griekenland, dat een naamswijziging eist van de Republiek Macedonië die ontstond toen Joegoslavië uiteenviel. Athene wil het alleenrecht op de naam Macedonië, dat het ziet als de bakermat van het hellenisme, en heeft herhaaldelijk zijn veto uitgesproken over toetreding van Macedonië tot de EU, en ook tot de NAVO. Sinds 2012 krijgt Griekenland steun van Bulgarije, dat protesteert tegen de hernieuwde ‘nationalistische retoriek’ van Skopje. Daarnaast is ook het separatisme van de etnische Albanezen een probleem voor Macedonië.