Het is lastig laveren voor premier Netanyahu. Nu eens wordt hij op rechts ingehaald door minister van Onderwijs Naftali Bennett. Dan weer wordt hij op links gepasseerd door minister Avigdor Lieberman, die nochtans ook als extreemrechts bekendstaat.
Bleek in het gezicht en met de onhandige houding van een puber die op bezoek moet bij een vervelende oom en tante, verscheen premier Benjamin Netanyahu op 16 november in de Knesset. Het was voor de stemming over het ‘hasdara’-wetsvoorstel [dat – volgens de Israëlische wet – illegale nederzettingen op Palestijnse privégrond moet gaan legaliseren]. De weerzin dat hij in deze kwestie was meegesleept door minister van Onderwijs Naftali Bennett was hem duidelijk aan te zien. Hij stemde vóór alle drie de wetsvoorstellen en verliet vervolgens haastig weer het parlement.
Netanyahu kon het zich niet veroorloven rechts te worden ingehaald door Bennett, temeer omdat de overgrote meerderheid van de Likoedpartij zich in het parlement opstelt als een kopie van het extreemrechtse Joodse Huis. Het lastige is dat het Joodse Huis een nichepartij is, terwijl Likoed al tientallen jaren regeert.
Het is niet de eerste keer dat Netanyahu nationale en strategische belangen ondergeschikt maakt aan machtspolitiek. Maar zo openlijk als nu lapte al heel lang niemand het Israëlisch en het internationaal recht aan zijn laars. Het sowieso al discutabele Joodse-nederzettingenbeleid op de rechter Jordaanoever wint er ook niet bepaald mee aan legitimiteit.
En met welk resultaat? De leiders van alle coalitiepartijen geven off the record toe dat deze wet tot geen enkele concrete beleidsmaatregel zal leiden. Maar Bennett ruikt electoraal gewin. Hij kan tegen zijn achterban zeggen dat hij nergens voor terugschrikt, zelfs niet voor het ten val brengen van de regering. En de premier zal er de schuld van krijgen.
Netanyahu heeft gezegd ermee te zitten dat een aantal van zijn ministers, hijzelf incluis, genoemd worden als potentiële verdachten voor het Internationaal Strafhof in Den Haag. Maar toch verkwanselde hij voor een handjevol virtuele zetels in de Knesset maar eventjes ’s lands reputatie.
Op 14 november was hij nog met een brede lach op de wekelijkse fractievergadering van zijn Likoedpartij verschenen. Hij bracht het nieuws dat de regering de vorige dag het wetsvoorstel had goedgekeurd over de muezzins [dat het volume van de oproep tot gebed van moskeeën omlaag moet brengen] en was zeer opgetogen, alsof hij zojuist de vernietiging van het Iraanse nucleaire programma had aangekondigd.
Een paar dagen later stemde deze leider van een land dat zich op het vlak van veiligheid en diplomatie in een extreem lastige situatie bevindt voor een wet waarmee hij zijn buren voor het hoofd stoot. Niet alleen waren sommige Likoedministers niet overtuigd van het nut van de wet, maar Netanyahu ging vooral in tegen de oppositie van de ultraorthodoxe partij Shas. Aryeh Deri herinnerde Netanyahu eraan dat er in de [gemengd Joods-Arabische] steden Haïfa, Ramallah en Acre al lokale overeenstemming was bereikt.
Muezzins
Daarnaast betoonde Shas zich gevoelig voor een argument van de Arabische Knessetleden. Die riepen in herinnering dat toen er gestemd moest worden over de dienstplicht voor de charedim [religieuze Joden], zij door de ultraorthodoxen waren gevraagd zich van stemming te onthouden, omdat dit thema de orthodoxen zo ‘nauw aan het hart ging’. De Arabische afgevaardigden legden uit dat het thema van de muezzin hun even nauw aan het hart ging. Ze wezen erop dat een dergelijke wet evengoed gebruikt zou kunnen gaan worden om de sirenes te verbieden die religieuze Joden oproepen tot de sabbat.
Shas, dat geen voorstander was van de wet op de regularisering van de illegale nederzettingen, dwong Netanyahu toen om de wet op de muezzins op te geven, in ruil voor de Arabische stemmen voor de hasdara. De stemming over de wet op de muezzin werd uitgesteld, waarschijnlijk voorgoed.
Het toppunt is dat de wet op de regularisering van de nederzettingen heel goed tijdens een plenaire zitting kan sneuvelen, of anders simpelweg door het Hooggerechtshof herroepen kan worden. Daar komt nog bij dat het lot van de illegale vooruitgeschoven nederzettingen wat de extreemrechtse minister van Defensie Avigdor Lieberman [niet-religieus] betreft getekend is en ze binnenkort ontruimd zullen worden.
Lieberman heeft een strategische koerswijziging ingezet
Dat heeft ermee te maken dat Lieberman een strategische koerswijziging heeft ingezet. Twee maanden voordat er in Washington een nieuwe regering aantreedt, kwam hij tegenover de pers met een opmerkelijke suggestie. Hij stelde voor om de brief waarin George W. Bush bouwactiviteiten binnen Israëlische blokken van nederzettingen toestond, maar de bouw van geïsoleerde nederzettingen afwees, weer als uitgangspunt te nemen. Een politieke uitspraak als deze had geen enkele andere minister in de huidige regering durven doen, zelfs niet een uit meer gematigde hoek.
De boodschap van Lieberman is dat Israël en de aantredende regering-Trump in de Verenigde Staten het eens zullen moeten worden over het te volgen beleid in de regio. In ruil voor het staken van bouwactiviteiten in geïsoleerde nederzettingen krijgt Israël de vrijheid om verder te bouwen binnen de belangrijkste nederzettingenblokken, waar zo’n tachtig procent van de kolonisten woont. Lieberman positioneert zich daarmee aan de uiterste linkerzijde van Netanyahu’s kabinet.
Nationale eenheid
Precies op deze kwestie waren de eindeloze onderhandelingen stukgelopen tussen Netanyahu en de socialistische leider Herzog over de vorming van een regering van nationale eenheid. En nu wordt het onderwerp dus weer op de agenda gezet door Lieberman, de man van wie gezegd werd dat zijn aantreden het Midden-Oosten in vuur en vlam zou zetten. Hij was degene die zei voorstander te zijn van de oprichting van een Palestijnse staat, waar hij de Arabisch-Israëlische steden vlak bij de ‘groene lijn’ naartoe wilde ‘overhevelen’.
Met deze nieuwe lijn geeft hij in feite de strijd met Netanyahu en Bennett om de extreemrechtse stem op. Toegegeven, hij zal wel nooit als ‘links’ te boek komen te staan. Maar nu het tijdperk-Trump is aangebroken en Europa weinig opheeft met Liebermans anti-Arabische racisme, zullen zijn voorstellen wellicht in goede aarde vallen.
Auteur: Yossi Verter
Haaretz
Israël | dagblad | oplage 80.000
De eerste Hebreeuwse krant die in 1919 onder Engels mandaat uitkwam. ‘Het land’ is dé krant voor Israëlische politici en intellectuelen.