In hun thuisland Laos verbouwden de Hmong papaver, in Californië storten ze zich sinds kort massaal op de marihuanateelt. Commercieel aantrekkelijk, maar ook een kans om terug te keren naar hun boerenwortels en hun rurale levensstijl.
De rode en paarse papaverbollen die zijn familie een halve wereld hiervandaan op een bergflank verbouwde waren gevuld met een bedwelmend, kleverig sap dat zijn moeder voor zilvergeld ruilde om haar kinderen te voeden en hun ontsnapping te betalen.
Adam Lee glimlacht bij de herinnering aan een kindertijd in het door oorlog verscheurde Laos en de reis naar Amerika, waar hij tientallen jaren heeft geprobeerd zich aan het grotestadsleven aan te passen.
Nu is de inmiddels 47-jarige Lee teruggekeerd naar de bergen – de Trinity Alps in Noord-Californië – om voor zijn levensonderhoud een ander geestverruimend gewas te verbouwen: marihuana.
‘We hebben grote dromen,’ zegt Lee op een heuveltop met uitzicht op zijn marihuanakwekerij.
Radertje
Lee maakt deel uit van een diaspora van zo’n duizend etnische Hmong-families die naar deze betrekkelijk arme uithoek van Californië zijn gekomen om marihuana te verbouwen.
Met bijna honderdduizend zielen herbergt Californië de grootste Hmong-populatie in de Verenigde Staten, waarvan het merendeel zich aanvankelijk in de Central Valley vestigde. De afgelopen tien jaar zijn de meesten naar het noorden verhuisd, en ook van elders uit het land trekken Hmong naar dit deel van Californië om te profiteren van de groeiende marihuanahandel.
Ze zijn een klein radertje in wat overal in de staat tot een reusachtige industrie is uitgegroeid. Ze blazen Trinity County, een ruraal gebied dat zijn bevolking zag wegtrekken, nieuw leven in.
De legalisering van recreatieve marihuana afgelopen november heeft een ware cannabiskoorts ontketend in Californië, dat al decennialang de grootste producent van dit gewas was. Net als de goudzoekers die de Noord-Californische heuvels honderdvijftig jaar geleden afschuimden, hopen de marihuanaondernemers grote kapitalen te verdienen.
De Hmong, een stam uit de heuvels van Laos die in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw aan de zijde van de CIA een geheime oorlog voerde tegen de communistische strijdkrachten, stonden bekend als kundige opiumtelers, een handel die nog steeds opstandelingen financiert in een deel van Zuidoost-Azië dat de Gouden Driehoek wordt genoemd. En sommige Hmong die nu in een deel van Californië wonen dat de Smaragden Driehoek wordt genoemd, naar de bloeiende marihuanahandel, zijn het vak nog niet verleerd.
Veel mensen in de staat zien de marihuanateelt als een commerciële buitenkans, maar voor de Hmong, van wie velen in de beginjaren moeite hadden zich aan het leven in Californië aan te passen, is het ook een kans om terug te keren naar hun boerenwortels en hun rurale levensstijl.
Dankzij de pastorale omgeving worden sommige oudere Hmong, die na hun aankomst in Amerika als conciërge of fabrieksarbeider werkten, in de gelegenheid gesteld hun nog altijd aanwezige oorlogstrauma enigszins te vergeten en zich te omringen met familie en vrienden uit een ver verleden.
‘Dat je van het land kunt leven geeft je een vrij en onafhankelijk gevoel,’ zegt You Ping Vang, een etnische Hmong die in de Verenigde Staten is geboren en de oprichter is van Lonestar Trade, een bedrijf dat de hier verbouwde marihuana verkoopt. ‘Dit is het leven dat ze hebben achtergelaten. Ze vinden het heerlijk.’
‘Toen ze hier acht jaar geleden kwamen, durfden ze niet eens naar de kruidenier te gaan’
In een district dat voor meer dan 85 procent blank is, lopen de Hmong in het oog. Hun assimilatie is nog lang niet voltooid, zeggen oorspronkelijke bewoners.
‘We hebben ons uiterste best gedaan om hun tradities in het onderwijs te integreren,’ zegt Debbie Miller, hoofd van het Mountain Valley Unified School District, waar 30 van de 280 leerlingen Hmong zijn.
‘We kampten een tijdlang met een teruglopend leerlingenaantal, en dankzij hen hebben we er kinderen bij gekregen,’ aldus Miller. ‘Ik hoop dat er nog meer komen.’
Mai Vue, de oprichter van Conscious Cannabis Resources, een non-profitorganisatie die Hmnong-telers wegwijs maakt in het almaar dichter wordende oerwoud van regels voor de marihuanateelt, schat dat er meer dan vijftienhonderd Hmong in Trinity County wonen, op een totale bevolking van zo’n dertienduizend.
‘Toen ze hier acht jaar geleden kwamen, durfden ze niet eens naar de kruidenier te gaan,’ zegt Vue. ‘Ikzelf ging er wel heen, omdat mijn man blank was. Het was gewoon angst, denk ik, van beide kanten. Zo van: “Dit is een klein stadje. Misschien accepteren ze ons niet.”’
In het naburige Siskiyou County hebben marihuana telende Hmong vorig jaar de sheriff en andere ambtenaren aangeklaagd omdat ze hen zouden hebben geïntimideerd bij het stemmen.
Maar in Trinity worden de Hmong steeds meer geaccepteerd. Vorig jaar won een Hmong-team een prijs tijdens een prestigieuze plaatselijke barbecuewedstrijd. En tijdens het eindfeest voor de zomervakantie gaven Hmong-leerlingen een modeshow.
In november werd boerin Bobbi Chadwick in de Raad van Toezichthouders gekozen met de slogan ‘Verenig Trinity’, waaronder het verenigen van de Hmong en de blanke bevolking werd verstaan. Chadwick was bevriend geraakt met haar Hmong-buren en had een feestmaal georganiseerd en een vergelijking van slachttechnieken.
‘Er kwamen zes mannen naar de boerderij en we hebben twee zwijnen en een geit geslacht,’ zegt Chadwick.
Toen de communisten in 1975 de macht grepen en Saigon viel, kwamen de Hmong vanuit de jungle en de vluchtelingenkampen in Zuidoost-Azië naar Amerika. Ze waren verarmd, gedesoriënteerd door de geïndustrialiseerde samenleving waarmee ze werden geconfronteerd en voor het merendeel ongeschoold. Ze kwamen in klimaten terecht die hun als bewoners van tropische heuvels volkomen vreemd waren, van de ijskoude winters in Minnesota en Wisconsin tot de verzengende hitte van de Central Valley in Californië.
Vang senior zegt dat hoewel de Hmong zich thuis voelen in Trinity County, hij niet weet hoe lang ze er nog zullen blijven
Mark E. Pfeiffer, Zuidoost-Aziëdeskundige en hoofdredacteur van de Hmong Studies Journal, beschrijft de Hmong als een succesverhaal van geïmmigreerde laatbloeiers die overheidssteun voor gezien hielden en niches in de Amerikaanse economie ontdekten, zoals Aziatische restaurants in Michigan en de bloemenhandel in Washington State.
In 2015 woonden er naar schatting 285.000 Hmong in de Verenigde Staten.
In een streek die hier de Trinity Pines wordt genoemd, drie bergen die worden verbonden door een netwerk van hobbelige onverharde wegen, hebben de oudere Hmong een levensstijl hervonden die ze vertrouwd is, het bebouwen van kleine percelen op steile heuvelflanken.
Terwijl hij zijn pick-uptruck door de Pines stuurt somt Vang de staten op waar zijn Hmong-buren vandaan komen: ‘Deze mensen komen uit Alaska, en die uit Arkansas. Texas… Minnesota… Hij komt uit Wisconsin.’
Vangs vader, Nen Vang, werkte in Laos als radiotelegrafist voor de CIA tijdens de zogeheten geheime oorlog. Hij was luitenant in het leger van Vang Pao, de leider van de anticommunistische Hmong-troepen die samenwerkte met Amerikaanse militaire adviseurs.
‘We hebben ons over de hele Verenigde Staten verspreid – noord, zuid, oost, west,’ zegt Vang senior.
Nu hij inmiddels 61 is geniet hij van het onverwachte, ontroerende weerzien met oude bekenden. Hij ontmoet vroegere kameraden uit het leger, jeugdvrienden en al jaren uit het oog verloren neven en nichten die allemaal naar Hayfork zijn gekomen om marihuana te verbouwen.
Bij een benzinestation in het stadje liep hij een onderofficier tegen het lijf, zijn vroegere ondergeschikte in Laos. In een plaatselijke winkel voor tuingereedschap sprak een vroegere klasgenoot hem aan.
‘Hij zei tegen me: “Ik dacht dat je nog in Laos was. Ik dacht dat je dood was,”’ zegt Vang senior. ‘We hadden elkaar niet meer gezien sinds onze vlucht naar Amerika.’
Regels
Wie de boerderij van de Vangs bezoekt wordt begroet door aandenkens aan het oude vaderland. In de keuken ligt een hakmes naast een dikke plak vurenhout die als snijplank wordt gebruikt. Op de gasbrander staat een zandlopervormige pan voor het koken van kleefrijst.
Vang senior zegt dat hoewel de Hmong zich thuis voelen in Trinity County, hij niet weet hoe lang ze er nog zullen blijven. Door de regels waaraan het district en de staatsambtenaren de marihuanatelers onderwerpen – elke kwekerij moet een huis hebben dat aan bepaalde specificaties voldoet –, beginnen veel Hmong zich af te vragen hoe lang de bedrijfstak nog winstgevend blijft. Overal in de staat moeten kleine telers het steeds vaker opnemen tegen veel grotere industriële kwekerijen.
De Hmong zijn niet de eerste Oost-Aziaten die in een bloeitijd in groten getale naar Trinity County zijn gekomen. In Weaverville, zo’n 45 minuten rijden van Hayfork, is het enige wat rest van de Chinese gemeenschap die er tijdens de negentiende-eeuwse goudkoorts neerstreek een taoïstische tempel die een museum is geworden.
Vang zegt dat hij hoopt dat de Hmong vergunning krijgen om zich voor langere tijd in Trinity County te vestigen.
‘Als ze ons laten telen, zullen de Hmong blijven,’ zegt hij.
Auteur: Thomas Fuller
Vertaler: Peter Bergsma
The New York Times
Verenigde Staten | dagblad | oplage 1.120.402
De gedrukte oplage is onder de 1 miljoen gedaald maar de website trekt meer dan 30 miljoen bezoekers per maand.