Zwembaden zijn in IJsland sociale ontmoetingsplekken
De recente opname van IJslandse zwembaden op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed heeft de interesse van buitenlandse media en toeristen aangewakkerd, meldt Iceland Monitor. Ook een reportage van The New York Times droeg bij aan de groeiende aandacht voor de baden, die in IJsland gelden als belangrijke sociale ontmoetingsplekken.
Hoewel veel IJslanders de erkenning verwelkomen, zijn er ook zorgen. Zwembaden fungeren traditioneel als een soort toevluchtsoord, weg van drukke toeristische hotspots. Met jaarlijks zo’n twee miljoen bezoekers in een land met minder dan 400.000 inwoners vrezen sommigen dat ook deze plekken steeds meer toeristen zullen aantrekken.
De baden spelen een centrale rol in het dagelijks leven, zowel voor ochtendzwemmers als voor ouderen die samenkomen in warmwaterbaden. Volgens The New York Times functioneren ze als een ‘derde plek’ – naast thuis en werk – waar sociale interactie centraal staat.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Toenemende belangstelling kan ook praktische gevolgen hebben. Zo maken sommige bezoekers zich zorgen over hygiëne, omdat strikte douchevoorschriften niet altijd door buitenlandse gasten worden nageleefd. Anderen vrezen dat de informele en lokale sfeer verdwijnt als grotere groepen toeristen de baden gaan bezoeken.
De discussie raakt aan een bredere spanning: erkenning kan helpen om cultureel erfgoed te beschermen, maar kan het tegelijkertijd ook onder druk zetten.
Een meerderheid van de bevolking wil EU-lid worden
De centrumlinkse premier Kristrún Frostadóttir maakte woensdag tijdens een bezoek aan Warschau bekend dat Reykjavik had besloten de bevolking te raadplegen over de hervatting van de toetredingsonderhandelingen met de Europese Unie.
In 2015 staakte de eurosceptische centrumrechtse regering van Sigmundur David Gunnlaugsson de gesprekken die zes jaar eerder met Brussel waren begonnen. ‘De stemming was aanvankelijk gepland voor volgend jaar door de coalitie van Frostadóttir. Maar recente geopolitieke ontwikkelingen hebben IJsland ertoe aangezet de samenwerking met zijn Europese partners te versterken’, legt Bloomberg uit.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De stijgende kosten van levensonderhoud, de oorlog in Oekraïne en Trumps herhaalde dreigementen aan het adres van Groenland hebben de interesse van het eiland in toetreding tot het Europese blok nieuw leven ingeblazen. Volgens peilingen wil een meerderheid van de IJslanders lid van de EU worden.
De IJslandse regering heeft dinsdagavond verklaard dat er op 30 november nieuwe verkiezingen zullen worden gehouden, meldt Iceland Monitor. Premier Bjarni Benediktsson kondigde zondag het aftreden van zijn regering aan vanwege diepe verdeeldheid binnen de rechts-linkse coalitie over kwesties variërend van buitenlands beleid tot asiel- en energiebeleid.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Uit een Gallup-peiling die op 1 oktober werd gepubliceerd, bleek dat de coalitieregering de steun had van iets minder dan 25 procent van de kiezers, de laagste score van een IJslandse regering in dertig jaar.
Het was niet de eerste keer dat een vulkaan uitbarstte op IJsland – het eiland telt het hoogste aantal actieve vulkanen in Europa. Maar ditmaal bereikte de kolkende massa het dorpje Grindavík.
Scheuren en een stroom lava in de buurt van Grindavík, in het zuidwesten van IJsland, leidden na toegenomen seismische activiteit van de lokale vulkaan tot een grootschalige evacuatie. De lavastroom bereikte op 14 januari het havenstadje en nam drie huizen mee. Het is de vijfde vulkaanuitbarsting in IJsland in twee jaar tijd. De vorige vond plaats op 18 december 2023, in dezelfde regio ten zuidwesten van de hoofdstad Reykjavik. IJsland telt 33 actieve vulkanen, het hoogste aantal in Europa.
Onder meer de IJslandse premier deed mee aan de protesten
Tienduizenden IJslandse vrouwen, waaronder de premier, hebben dinsdag gestaakt om te protesteren tegen de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Dat schrijft de BBC. Hoewel IJsland wordt beschouwd als een van de meest vooruitstrevende landen ter wereld op het gebied van gendergelijkheid, verdienen vrouwen in sommige sectoren en beroepen minstens 20 procent minder dan IJslandse mannen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Daarnaast krijgt volgens wetenschappers 40 procent van de IJslandse vrouwen in hun leven te maken met seksueel geweld. ‘We willen de aandacht vestigen op het feit dat we een paradijs voor gelijkheid worden genoemd, maar er zijn nog steeds verschillen tussen mannen en vrouwen en er moet dringend actie worden ondernomen,’ zegt een van de organisatoren van het protest.
Onder het motto ‘Noem je dit gelijkheid?’ zullen IJslandse vrouwen voor het eerst in 48 jaar een hele dag staken. In 1975 staakte 90 procent van de IJslandse vrouwen om te protesteren tegen de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Premier Katrín Jakobsdóttir kondigde aan mee te doen met de staking.
Mogelijk betekent dit de gehele afschaffing van de walvisvaart
De IJslandse regering kondigde dinsdag aan dat de walvisjacht wordt opgeschort tot ten minste eind augustus. Minister van Voedsel Svandís Svavarsdóttir nam de beslissing na de publicatie van een rapport van het voedselagentschap van het land, waarin wordt gesteld dat de walvisjacht niet in overeenstemming is met de wetten voor dierenwelzijn, bericht Vísir.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Hvalur, het laatste actieve walvisvaartbedrijf van het land, ‘heeft lang volgehouden dat walvissen onmiddellijk sterven nadat ze zijn geharpoeneerd’, aldus Reykjavik Grapevine. Maar het rapport onthult dat walvissen ‘er gemiddeld 11,5 minuut over doen om te sterven, waarbij sommige meer dan twee uur tegenstribbelen’.
Het is onwaarschijnlijk dat de walvisvangst na 31 augustus wordt hervat. De vangsten zijn de afgelopen jaren aanzienlijk gedaald door een afname van de vraag naar walvisvlees. Het bedrijf Hvalur heeft al aangekondigd dat dit seizoen het laatste zal zijn vanwege de afnemende winstgevendheid van de walvisvisserij.
De IJslandse politie zei donderdag in een grote operatie vier IJslanders van in de twintig te hebben gearresteerd in Kopavogur, een voorstad van de hoofdstad Reykjavík, en Mosfellsbaer, in het zuidwesten van het land. Volgens de IJslandse krant Stundin worden de gearresteerde mannen ervan verdacht een aanslag voor te bereiden en banden te hebben met extreemrechtse groeperingen in andere Scandinavische landen.
Verschillende semiautomatische wapens, sommige 3D-geprint, werden in beslag genomen op negen verschillende locaties, samen met ‘duizenden’ patronen, zeiden de autoriteiten. De motieven van de groep zijn nog onbekend. De doelwitten zouden ‘verschillende instellingen’ en ’staatsburgers’ zijn, aldus Karl Steinar Valsson, de nationale commissaris van de IJslandse politie. Volgens de politie is dit de eerste arrestatie voor terrorisme op het kleine eiland.
De Ierse rechter Siofra O’Leary wordt de eerste vrouw aan het hoofd van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Zij volgt de IJslandse rechter Robert Spano op, die sinds het voorjaar van 2020 in functie is. Siofra O’Leary (53) werd in 2015 rechter bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, waarna ze in januari vicevoorzitter werd.
De vrouw uit Dublin ‘aanvaardt haar functie op een moment dat het Hof voor grote uitdagingen staat, waaronder de niet-uitvoering van sommige arresten door lidstaten en spanningen met het Verenigd Koninkrijk, waar de regerende Conservatieve Partij sommige uitspraken van het Hof heeft beknot’, aldus The Irish Times.
Sociaaldemocraten winnen Duitse verkiezingen met nipte marge
De Sociaal-Democratische Partij (SPD) heeft zondag de parlementsverkiezingen in Duitsland gewonnen, volgens voorlopige officiële uitslagen. Zij werden echter op de voet gevolgd door de conservatieve CDU/CSU.
‘Duitsland heeft gestemd‘, kopt Welt, na een dag die in het teken stond van de Duitse parlementsverkiezingen. Op zondag 26 september ging meer dan 76 procent van de kiezers naar de stembus. Zij moesten beslissen over de toekomst van het land na het vertrek van Angela Merkel. ‘Het gaat een lange avond worden’, schreef het conservatieve dagblad na het sluiten van de stembureaus.
De nek-aan-nekrace werd maandagochtend vroeg bevestigd met de publicatie van de officiële voorlopige resultaten, zoals gemeld door ZDF.
De CDU/CSU haalden de ‘slechtste uitslag in hun geschiedenis’
De CDU/CSU haalden slechts 24,1 procent van de stemmen, de ‘slechtste uitslag in hun geschiedenis’. De SPD van Olaf Scholz werd de grootste partij met 25,7 procent van de stemmen. De Groenen werden nipt derde met 14,8 procent. ‘Een belangrijke vooruitgang voor de groene partij’, merkt T-Online op.
De liberalen van de FDP haalden 11,5 procent van de stemmen, iets meer dan de meeste opiniepeilingen voorspelden. De extreemrechtse AfD haalde 10,3 procent van de stemmen, terwijl de radicaal-linkse Die Linke slechts 4,9 procent haalde, niet genoeg voor de kiesdrempel van 5 procent.
‘De SPD is terug’, zei partijsecretaris-generaal Lars Klingbeil
Leden van de SPD waren er snel bij om de overwinning op te eisen, aldus Der Spiegel. ‘Om 18.00 uur klonk er gejuich en geschreeuw bij het hoofdkwartier van de SPD’, aldus de krant op haar live feed. ‘De SPD is terug’, zei partijsecretaris-generaal Lars Klingbeil, terwijl Olaf Scholz zei dat hij klaar was om ‘de volgende kanselier’ te worden.
‘De conservatieven hebben duidelijk stemmen verloren’, schrijft het nieuwsblad, gezien het feit dat bijna 1,4 miljoen kiezers die traditioneel op de CDU/CSU stemden, voor de SPD kozen. Dit weerhield Armin Laschet er niet van te verzekeren dat hij ‘al het mogelijke zal doen om een regering te vormen’, maar hij gaf toe dat de resultaten van zijn partij teleurstellend waren. In 2017 had zijn kamp 32,9 procent van de stemmen behaald.
IJsland kiest het meest vrouwelijke parlement van Europa
Een paar uur lang dacht IJsland geschiedenis te hebben geschreven door voor het eerst in Europa een parlement dat uit een meerderheid van vrouwen bestaat te kiezen. Volgens de eerste uitslagen op zondagavond 26 september hadden vrouwen 33 van de 63 zetels in het Althingi, het IJslandse parlement, gewonnen. Maar enkele uren later leverde een hertelling – die op initiatief van de stembureaus werd uitgevoerd omdat de resultaten zeer dicht bij elkaar lagen – vrouwen slechts 30 zetels op, bericht Deutsche Welle.
IJsland is volgens het World Economic Forum het meest gelijke land ter wereld
Met 47,6 procent kan IJsland toch bogen op het meest vrouwelijke parlement van Europa, net voor Zweden, waar 47 procent van de parlementsleden vrouw is. Volgens The Hill is dit resultaat nauwelijks verrassend: afgelopen maart publiceerde het World Economic Forum een rapport waarin IJsland werd beschreven als ‘het meest gelijke land ter wereld, voor de twaalfde keer op rij’.
De huidige links-rechtscoalitie heeft de verkiezingen gewonnen, maar de machtsverhoudingen tussen de drie partijen zijn aanzienlijk veranderd: de Groenen van premier Katrin Jakobsdottir zijn teruggevallen, met acht zetels (tegenover elf bij de verkiezingen van 2017), de Onafhankelijkheidspartij (conservatief) behield haar zestien zetels, en de Vooruitgangspartij (centrumrechts) heeft sterk gewonnen, met dertien zetels (tegenover acht in 2017), bericht Reykjavik Grapevine.
Sony wil grootste televisienetwerk van India kopen
De Indiase tak van Sony heeft een niet-bindende overeenkomst getekend waarmee het bedrijf aangeeft Zee Entertainment, het grootste beursgenoteerde televisienetwerk van India, te willen kopen. Na de aankondiging stegen de aandelen van Zee met 20 procent, waardoor het bedrijf op een marktwaarde van 4 miljard dollar komt, circa 3,4 miljard euro, bericht Al-Jazeera.
Von der Leyen viert ‘Europees succesverhaal’ in State of the Union
De voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, heeft woensdag in Straatsburg tijdens haar State of the Union-toespraak de vaccinatiecampagne van de 27 lidstaten geprezen en de grote lijnen geschetst van de richting die zij na de pandemie op wil met Europa, met onder andere een Europese defensiemacht. De internationale pers is onder de indruk van haar ambitie.
‘Als een raket heeft Afghanistan de Europese Unie wakkergeschud,’ schrijft El País. In een ‘veelomvattende toespraak’ zocht Ursula von der Leyen naar de ‘ziel’ van een continent ‘dat sterker uit de verschrikkelijke beproeving van de pandemie tevoorschijn wil komen’. En ‘de recente val van Kaboel is een van de fundamenten geworden voor het herwinnen van het verloren vertrouwen’, voegt het Madrileense dagblad eraan toe. ‘Wat we nodig hebben is een Europese defensiemacht’, verklaarde de voorzitter van de Commissie.
‘Je kunt de modernste legers ter wereld hebben, maar als je niet klaar bent om ze te gebruiken, wat heb je er dan aan?’
Von der Leyen – voormalig minister van Defensie van Duitsland – merkte op dat je ‘de modernste legers ter wereld kunt hebben, maar als je niet klaar bent om ze te gebruiken, wat heb je er dan aan?’ schrijft The Guardian.
‘Wat ons tot dusver heeft tegengehouden is niet alleen het gebrek aan capaciteit, maar ook het gebrek aan politieke wil. Als we hieraan werken, kunnen we op Europees niveau veel doen’, voegde zij eraan toe.
‘Vaccinsucces’
Het andere belangrijke onderdeel van de toespraak was het succes van de Europese vaccinatiecampagne, na een moeilijke start. The New York Times merkt op dat meer dan 70 procent van de Europeanen boven de achttien nu volledig gevaccineerd is, een hoger percentage dan in de VS of het VK.
Von der Leyen kondigde ‘de oprichting van een nieuw Europees biomedisch agentschap’ aan om ‘ervoor te zorgen dat geen enkel virus een epidemie in een pandemie kan veranderen’. ‘Het is echter niet duidelijk hoe dit agentschap in de praktijk zal werken, aangezien het gezondheidsbeleid nog steeds onder de verantwoordelijkheid van de nationale regeringen valt’, aldus het Amerikaanse dagblad.
Maar volgens Le Temps ‘heeft de vaccinatiecampagne de EU laten zien dat zij heel goed de leiding kan nemen, en zal dit nieuwe credo ook voor andere strategische sectoren gelden’.
‘Von der Leyen maakte geen enkel woord vuil aan het Verenigd Koninkrijk, alsof de Brexit goed en wel verteerd was’
Politico voegt daaraan toe dat Von der Leyen ‘een tegenoffensief beloofde tegen China’s infrastructuurprogramma, een plan om het continent in de wereldwijde race voor halfgeleiders te houden en wetgeving om de import van goederen die door dwangarbeid zijn geproduceerd te verbieden’.
Het feit dat de naam van de Amerikaanse president, Joe Biden, niet één keer werd genoemd, in tegenstelling tot die van zijn Chinese ambtgenoot, Xi Jinping, is tekenend. ‘Hieruit blijkt welk land achter de kernprioriteiten van de EU staat’, schrijft de website.
Maar Joe Biden is niet de enige die genegeerd werd, merkt Le Temps op. Boris Johnson onderging hetzelfde lot: Von der Leyen maakte woensdag ‘geen enkel woord vuil aan het Verenigd Koninkrijk, alsof de Brexit goed en wel verteerd was’.
ISGS-leider (Islamitische Staat in de Grotere Sahara) Adnan Abu Walid Al-Sahraoui is gedood door Franse militairen, zo heeft Emmanuel Macron bekendgemaakt. ‘Dit is opnieuw een groot succes in onze strijd tegen terroristische groeperingen in de Sahel‘, zei de Franse president op Twitter. De datum en plaats van zijn overlijden zijn onbekend, schrijft The New York Times.
Adnan Abou Walid al Sahraoui, chef du groupe terroriste État islamique au Grand Sahara a été neutralisé par les forces françaises. Il s’agit d’un nouveau succès majeur dans le combat que nous menons contre les groupes terroristes au Sahel.
De ISGS, die actief is in Mali, Niger en Burkina Faso, is verantwoordelijk geweest voor de dood van tientallen burgers, alsook voor gerichte aanvallen waarbij in 2017 vier Amerikaanse soldaten om het leven kwamen en in 2020 zes Franse hulpverleners en hun Nigeriaanse gids en chauffeur.
Onderzoek naar walvisstress
Voor de noordkust van IJsland verzamelen wetenschappers gegevens over de adem van walvissen om erachter te komen of ze gestrest raken door walvisspotters, die de laatste jaren in toenemende mate de wateren in de omgeving bezoeken, schrijft persbureau AFP. Onderzoekers van Whale Wise gebruiken drones voor het bestuderen van de stresshormonen in de adem van de walvissen. Aan de drones zijn petrischalen bevestigd die waterdamp uit het spuitgat van de walvis kunnen opslaan. De damp wordt verpakt in paraffine en ingevroren, waarna de monsters voor analyse naar een laboratorium worden gestuurd. Voor en na de komst van een boot met toeristen worden monsters genomen om de directe impact van de ontmoeting op het stressniveau te kunnen bepalen.
Toeristen trekken steeds meer naar de wateren van de Noord-Atlantische Oceaan voor de kust van IJsland om walvissen te bekijken. In 2019 werden meer dan 360.000 walvisspotters geregistreerd, drie keer zoveel als tien jaar geleden.
Cubanen uiten woede in niet eerder vertoonde protesten
Het Caribische eiland ‘had sinds 1994 geen demonstraties van deze omvang meer gekend’, schrijft de onafhankelijke site Cubanet. Van Havana tot Santiago zijn zondag duizenden Cubanen de straat opgegaan om te protesteren tegen de regering, terwijl het eiland de ergste economische crisis in dertig jaar doormaakt, die nog verergerd is door de coronapandemie.
Volgens Miami Herald heeft de datajournalistieksite Inventario vijfentwintig rally’s geteld in verschillende steden op het eiland. De demonstraties, waarvan de beelden op grote schaal werden verspreid op sociale netwerken, begonnen spontaan op zondagochtend, een zeldzame gebeurtenis in dit land waar de enige toegestane bijeenkomsten die van de regerende communistische partij zijn.
Deze volkswoede komt na maanden van tekorten aan medicijnen en voedsel, meldt Diario de Cuba. CNN wijst erop dat de toch al haperende economie van Cuba hard is getroffen doordat het toerisme en de invoer van goederen tijdens de pandemie sterk zijn gedaald. De protesten van zondag komen op een moment dat Cuba te maken heeft met een ongekend aantal nieuwe infecties en sterfgevallen in verband met covid-19, aldus Havana Times.
‘De mensen zijn het zat. De situatie is de laatste weken verergerd door stroomuitval’
‘De mensen zijn het zat’, vertelde Nidialys Acosta, een ondernemer met een klein bezorgbedrijfje, aan The Washington Post. ‘De situatie is de laatste weken verergerd door stroomuitval. Op het platteland kan het wel zes uur duren‘, zegt ze.
Hasta el momento se reporta la detención arbitraria de por lo menos 115 personas en el contexto de las protestas, entre ellas, se han detenido ayer y hoy, a periodistas independientes, que valientemente han informando sobre los acontecimientos en #Cuba. Exigimos su liberación. https://t.co/9rvlLNc989
— Erika Guevara Rosas (@ErikaGuevaraR) July 12, 2021
‘De energievoorziening lijkt de gemoederen bij sommige verhit te hebben‘, erkende de Cubaanse president Miguel Díaz-Canel zondag tegenover verslaggevers, en gaf de VS en hun sancties de schuld van de crisis. ‘Als u wilt dat de mensen het beter krijgen, moet u eerst het embargo opheffen, dat al sinds 1962 van kracht is’, zei hij. ‘Er is een Cubaans-Amerikaanse maffia die heel goed betaalt op sociale media (…). Zij hebben de situatie in Cuba als voorwendsel gebruikt en overal in het land tot demonstraties opgeroepen‘, verklaarde hij, terwijl hij zijn aanhangers aanmoedigde de straat op te gaan.
Aan het eind van de dag waren meerdere groepen demonstranten in verschillende delen van de hoofdstad bijeengekomen om zich voor te bereiden op de protestmars. Adonis Milán, theaterdirecteur in Havana, vertelde The New York Times dat er oproerpolitie op straat was en dat verschillende artiesten waren gearresteerd nadat ze hadden gevraagd om op nationale televisie te mogen spreken. ‘Ik wist te ontsnappen’, legde hij uit. Zondagavond riep Washington Cuba op om geen geweld te gebruikten tegen de demonstranten.
The United States stands with the Cuban people seeking freedom and respect for their human rights. Violence against peaceful protestors is abhorrent. We urge restraint and respect for the voice of the people. pic.twitter.com/XYoKAM42XM
— Secretary Antony Blinken (@SecBlinken) July 12, 2021
Volgens The Washington Post ‘benadrukken deze protesten de risico’s die de Cubaanse regering heeft genomen door het land van 11 miljoen mensen in 2019 breder open te stellen voor het internet, toen het toegang kreeg tot 3G, en sociale media zo toegankelijker werden‘. Dissidenten hebben met name het internet gebruikt om hun anti-regimeboodschap te verspreiden, vooral na de arrestatie vorig jaar van Denis Solís, een Havaanse rapper en criticus van de regering. Mobiel internet werd zondagmiddag in een groot deel van het land afgesloten toen de protesten aan kracht wonnen.
Zuid-Afrika in de greep van geweld na opsluiting Zuma
Vijf dagen na de gevangenneming van de voormalige Zuid-Afrikaanse president zijn verschillende regio’s in Zuid-Afrika nog steeds het toneel van geweld. Wegen zijn afgesloten, er vinden plunderingen plaats en er zijn schermutselingen met de politie geweest. De Zuid-Afrikaanse pers vraagt zich af of aanhangers van Jacob Zuma proberen de regering te dwingen hun leider vrij te laten.
Het Zuid-Afrikaanse Constitutionele Hof boog zich op maandag 12 juli opnieuw over de zaak-Zuma. Twee weken geleden veroordeelde het de voormalige president tot vijftien maanden gevangenisstraf wegens minachting van het Hof – Zuma weigerde vragen te beantwoorden in het kader van een onderzoek naar een uitgebreid systeem van corruptie dat werd opgezet toen hij aan de macht was, van 2009 tot 2018. Het hoogste Zuid-Afrikaanse rechtscollege moet dat vonnis nu herzien en zich uitspreken over de aanvaardbaarheid van een veroordeling die meer op vorm dan op inhoud is gebaseerd.
De opsluiting van een voormalige president – een primeur in de geschiedenis van Zuid-Afrika – is niet alleen een politieke aardbeving. Het is ook al sinds enkele dagen het startpunt van een uitbarsting van geweld.
Maandagmorgen werden 219 mensen gearresteerd, en ook zijn er volgens officiële cijfers zes doden gevalen
De woede-uitbarstingen begonnen in KwaZulu-Natal, de thuisregio van Jacob Zuma, en verspreidden zich vervolgens naar Johannesburg, de economische hoofdstad, meldde Daily Maverick. Wegen, waaronder de belangrijkste verbindingsweg tussen de twee provincies, zijn afgesneden, er zijn schermutselingen met de politie geweest en er is geplunderd. Maandagmorgen werden 219 mensen gearresteerd, en ook zijn er volgens officiële cijfers zes doden gevalen, meldt News 24.
Zoals het Zuid-Afrikaanse dagblad opmerkt, vinden deze rellen ook plaats tegen een achtergrond van economische crisis, die door de coronaepidemie voor veel Zuid-Afrikanen steeds moeilijker te dragen is geworden. Op zondag 11 juli kondigde president Cyril Ramaphosa aan dat de beperkingen die waren ingesteld om de ziekte te bestrijden, met twee weken werden verlengd. Tijdens zijn toespraak waarschuwde hij ook dat gewelddadigheden niet zouden worden getolereerd.
Is dit een symptoom van sociaal-economische malaise of een politieke confrontatie?
Is dit een symptoom van sociaal-economische malaise of een politieke confrontatie? ‘Decennialang is geweld een politiek instrument geweest in Zuid-Afrika. Tijdens de apartheid gebruikte de regering geweld, en na de komst van de democratie bleef geweld gebruikt worden. Stakingen waren gewelddadig, maar dat gold ook voor interne rivaliteiten binnen politieke partijen‘, aldus Daily Maverick in een ander artikel.
De rivaliserende leiders van het ANC, Jacob Zuma en Cyril Ramaphosa, zijn al maanden in een bittere strijd verwikkeld. De aanhangers van de eerste groep hebben verschillende malen tevergeefs geprobeerd de macht van de tweede groep over te nemen. Na zijn veroordeling probeerde de voormalige president een nieuwe rol te spelen in deze interne strijd door zijn zoon naar voren te schuiven, zijn militanten te mobiliseren, en tot het laatste moment te wachten om uiteindelijk in te stemmen met zijn gevangenneming.
‘Jacob Zuma’s aanhangers willen de mensen misschien doen geloven dat zij in staat zijn het land tot de grond toe af te branden en dat de enige manier om hen te stoppen de vrijlating van [hun leider] is‘, meent Daily Maverick. ‘Maar zelfs als het geweld hevig is, is het onwaarschijnlijk dat het zijn doel bereikt. Integendeel, het zal Zuma binnen het ANC verder verzwakken en de hoop op gratie of een terugkeer in de politiek nog verder doen vervliegen.’
Kortere werkweek is een succes
Proeven met een kortere werkweek in IJsland zijn een succes geworden. De productiviteit bleef gehandhaafd en het welzijn werd verbeterd. Door dit resultaat heeft de meerderheid van de IJslandse werknemers nu of in de toekomst recht op een kortere werkweek, bericht EuroNews.
Voor de proeven werd het aantal werkuren tussen 2015 en 2019 verlaagd van 40 naar 35 of 36 uur. Het leidde tot verminderde niveaus van stress en burn-out, en een verhoogd of gelijkblijvend productiviteitsniveau. Bij de proeven, die werden geleid door de overheid en de BSRB, een belangrijke vakbondsfederatie, waren ongeveer 2500 mensen betrokken, 1 procent van de IJslandse beroepsbevolking. Volgens het eindrapport was de proef ‘een overweldigend succes’, omdat het welzijn van de werknemers een impuls kreeg, er een betere balans tussen werk en privéleven ontstond, en er sprake was van ‘een betere coöperatieve sfeer op de werkvloer’. De werknemers ontvingen voor de minder gewerkte uren hetzelfde inkomen als voorheen.
Eerst werd de Alaska-lupine nog verwelkomd als bedekker voor de geërodeerde grond. Maar nu is men de ‘kwaadaardige paarse indringer’ beu. De spanningen tussen voor- en tegenstanders lopen hoog op.
Twee jaar voordat Neil Armstrong de eerste stap op de maan zette, ging hij op zalm vissen in het noorden van IJsland. In een plaatselijk museum hangt een foto waarop hij in een rivier staat – maar het fotootje is zo klein dat ik aanvankelijk dacht dat het slechts een sfeerbeeld was, bedoeld om te laten zien hoe mensen in de jaren zestig hun vrije tijd doorbrachten. Met een flauwe glimlach houdt de 36-jarige Armstrong zijn hengel vast. Hij zou kunnen doorgaan voor een IJslander, ware het niet dat hij een honkbalpetje draagt, en een dure pilotenzonnebril. En vier lagen kleren.
Armstrong verkeerde destijds in het gezelschap van nog enkele toekomstige ruimtevaarders, die in trainingskampen in het binnenland van IJsland verbleven. Het was zomer en door het constante daglicht werd hun uiteindelijke doel aan het oog onttrokken. Midden in de hooglanden van IJsland had de NASA een tweede maanlandschap aangetroffen: geen vegetatie, geen leven, geen kleuren, geen oriëntatiepunten. In feite was het hele gebied één uitstrekte grindvlakte. De toekomstige astronauten maakten van de gelegenheid gebruik en formeerden twee teams voor een partijtje voetbal, om de spanningen van de dag kwijt te raken. Met grote stenen markeerden ze het doel. De dichtstbijzijnde boom was vele dagen lopen in noordoostelijke richting, naar de kust, over de Hólasandur, de zwarte zandwoestijn. En dan nog zou de boom in kwestie niet veel langer zijn geweest dan Armstrongs hengel, verweerd zoals alles op het door erosie geteisterde Noord-Atlantische eiland.
De term ‘maanlandschap’ wordt tegenwoordig veel gebruikt door toeristen die foto’s maken van de eindeloze IJslandse vlakten – gevormd door vulkaanuitbarstingen, bedekt met verschillende tinten lava. Op veel van die foto’s prijkt echter een opmerkelijk paarse indringer: de lupinus nootkatensis, ook wel de Alaska-lupine genoemd. Deze plant deed zijn intrede niet lang na de astronauten, en hij werd verwelkomd als een prima bedekker voor de geërodeerde grond. Maar geleidelijk keerde het experiment zich tegen het gebied en inmiddels wordt IJsland getekend door een permanente paarse vlek. Tegenwoordig wordt deze Alaska-lupine beschouwd als een invasieve plant, die niet alleen een bedreiging vormt voor de bestaande vegetatie maar ook voor het kale, vulkanische landschap dat geregeld wordt omschreven in termen waarin de bewoordingen doorklinken van Buzz Aldrin toen hij voor het eerst het maanlandschap aanschouwde: een desolate pracht.
Kleur van IJsland
Het ooit zo zwarte zand van de Hólasandur, waar de astronauten rondliepen, is momenteel een paarse vlakte. Met de klimaatverandering rukt de lupine op naar plekken die er tot dan toe van waren gevrijwaard door de koude temperaturen en de regenval. Sommige IJslanders zijn blij met deze paarse plant. De strijd om de kleur van IJsland heeft geleid tot een diepgaande discussie die een nieuwe vorm van identiteitspolitiek in de hand heeft gewerkt. De spanningen liepen hoog op toen afgelopen zomer enkele gemeenschappen in het oosten van IJsland – het zogenaamde maanlandschap – de bewoners opriepen de handen ineen te slaan teneinde IJslands alfaplant te verdrijven. Maar zelfs als we het er allemaal over eens zouden zijn dat de lupine een kwaadaardige indringer is die het veld moet ruimen, zouden we de plant dan ook echt weten uit te roeien?
De lupinus nootkatensis – die oorspronkelijk voorkwam in Alaska en Brits-Columbia – is een geslacht uit de vlinderbloemenfamilie, waartoe ook de peulvruchten behoren. Hij is een specialist in fotosynthese: lupine is gastheer van bepaalde bacteriën die stikstof uit de lucht halen en doorgeven via de okselknoppen. Wanneer je de aarde onder de lupine (of peulvruchten) omspit, komt de stikstof in de aarde terecht, wat dient als mest voor de planten die volgen. Het is een elegante oplossing om uitgeputte grond van voeding te voorzien.
De lupinus nootkatensis is ooit in een koffer in IJsland gearriveerd. De doelbewuste introductie van de plant in het IJslandse landschap is echter al zo’n duizend jaar geleden in gang gezet. Toen de eerste kolonisten hun Vikingschepen aanlegden, was tweederde van het eiland bedekt met groen en leefde er slechts één landzoogdier, de poolvos. De eerste mensen die zich op het eiland vestigden, hadden een scheepslading vee bij zich en namen hun agrarische manier van leven mee: ze kapten bomen en stookten het hout, zonder zich te realiseren dat de IJslandse bodem eerder uitgeput raakte en minder snel herstelde dan die van het Europese vasteland.
De kolonisten van toen zouden nauwelijks de kale kustlijn van nu herkennen, die de overheid nieuw leven heeft willen inblazen door in 1908 de National Forest Service op te richten. Tegen die tijd was IJsland in ecologisch opzicht ‘het zwaarst beschadigde land van Europa’, om de beroemde polyhistor en auteur Jared Diamond te citeren. Door winderosie werd het eiland, korrel voor korrel, de zee in geblazen. De verwoesting ging onverminderd voort en halverwege de twintigste eeuw, toen andere Europese landen druk bezig waren met de wederopbouw van na de Tweede Wereldoorlog, brak de IJslandse Forest Service zich het hoofd over een heel andere vorm van verwoesting: de IJslanders hadden roofbouw gepleegd op hun eiland, ze hadden de berkenbossen gekapt en er was sprake van overbegrazing van het land. Van de oorspronkelijke vegetatie restte nog slechts 25 procent.
De Forest Service stuurde het hoofd, Hákon Bjarnason, naar Alaska, om daar drie maanden lang alle zaden van alle planten en bomen te verzamelen waarvan hij meende dat ze de natuur van IJsland een nieuwe impuls zouden kunnen geven. De dag dat hij huiswaarts keerde, 3 november 1945 – zoals uit het stempel in zijn paspoort blijkt – is de dag waarop de IJslandse lupinelegende een aanvang neemt.
De eerste drie decennia leeft de plant in de groene ruimten in de buurt van de hoofdstad Reykjavik. Árni Bragason, hoofd van de Soil Conservation Service of Iceland, zegt dat pas in 1976 actief lupinezaad werd verzameld en in het wild uitgestrooid, met de bedoeling de kwetsbare grond in het land een extra impuls te geven. De lupine deed het uitstekend en fungeerde als een soort mestfabriek. Het hele landschap kleurde roze zonder dat er veel kosten mee waren gemoeid en zonder dat er speciaal mensen voor hoefden te worden opgeleid: werkelijk iedereen kon de zaden verzamelen, die in een gat ter grootte van een schoenzool strooien en – abacadabra – geleidelijk zag je het landschap veranderen. Misschien wel voorgoed.
Pas na enkele tientallen jaren werd mij enigszins duidelijk wat deze paarse plant heeft gedaan met de psyche van mijn landgenoten. IJsland is verdeeld in twee kampen en de splijtzwam is de lupine.
Nadat ik de groep heb aangeklikt, bombardeert Facebook me met advertenties voor lupinekruidenthee, een drank die wordt verkocht in plastic anderhalveliterflessen van maar liefst 19 dollar – wat nog niet eens zo’n gekke prijs is voor een drankje dat zou helpen tegen “slechte doorbloeding, Parkinson en kanker”, om maar een greep te doen
In 2006 posteerde ik me voor de ingang van een supermarktje in Selfoss, in het zuiden van IJsland, met een notitieblokje en een goedkope camera, die ik te leen had gekregen van een lokale krant, de Sunnlenska. Ik was op zoek naar mensen die hun mening wilden geven voor ‘De vraag van de dag’, een column waarin toevallige voorbijgangers wordt gevraagd zich uit te spreken over een heet hangijzer, een onderwerp waar ze gewoonlijk niet al te veel van afweten, waarna ze ook nog – na enige intellectuele gêne – op de foto worden gezet, voor bij het stukje.
Milieukwesties liggen altijd gevoelig – welk normaal mens gaat boodschappen doen om een gesprek te voeren over de vraag of de aarde al dan niet ten dode is opgeschreven? Maar die dag bleek ik een wel zeer gevoelige snaar te raken met een zo op het oog redelijk onschuldige vraag: hoe kijkt u aan tegen de lupinus nootkatensis?
Iedereen vond er het zijne van. Veel van de mensen die ik sprak hadden de lupine letterlijk zien oprukken. Wie aan het begin van de zomer over IJslands Route 1 rijdt, die alle kleine dorpjes en steden van het eiland met elkaar verbindt, heeft het gevoel dat hij over een weg rijdt die dwars door de lupinevelden is aangelegd, alsof de bloemen er eerder waren dan de weg. Dat is niet het geval. In de loop der jaren is het enthousiasme van de Forest Service overgeslagen op veel van de inwoners, die in het wilde weg zaden hebben meegenomen naar andere steden, andere valleien en zelfs naar enkele eilandjes voor de kust. Er is geen IJslander die zich níét heeft vergaapt aan de paarse vlakten. En velen zijn dol op de lupine.
De Facebookgroep Vinir lúpínunnar, ‘Vrienden van de lupine’, die momenteel zo’n 2800 leden telt, maakt duidelijk hoeveel steun er onder de IJslanders is voor de lupine. Sommige leden roemen de eigenschappen van de bloem als middel om de ontbossing te keren: bomen die in de buurt van lupine worden geplant, profiteren van de rijke grond. Zodra de bomen groot genoeg zijn, nemen ze het licht weg van de bloemen, die bijna een meter hoog kunnen worden. In het ideale geval zullen na zo’n 25 tot 30 jaar de lupines als vanzelf verdwijnen en is de grond vruchtbaar genoeg voor andere vegetatie. Sommige leden van de Facebookgroep zijn voorstander van de lupine vanwege de esthetische waarde. Ze posten filmpjes en foto’s, zonder er ook maar een moment bij stil te staan dat de plant niet inheems is.
De vrienden van de lupine zijn met name gecharmeerd van zogeheten ‘voor en na’-foto’s. En natuurlijk probeert men munt te slaan uit die geestdrift. Nadat ik de groep heb aangeklikt, bombardeert Facebook me met advertenties voor lupinekruidenthee, een drank die wordt verkocht in plastic anderhalveliterflessen van maar liefst 19 dollar – wat nog niet eens zo’n gekke prijs is voor een drankje dat zou helpen tegen ‘slechte doorbloeding, Parkinson en kanker’, om maar een greep te doen.
De mensen bij de supermarkt die op mijn vraag ingingen, waren duidelijk in twee kampen te verdelen: pro en contra lupine. Het is volkomen zwart-wit. De meeste antwoorden waren echter lang en emotioneel geladen, allesbehalve objectief, noch wetenschappelijk onderbouwd.
Balanceeract
De eerste twee mensen vertelden verhalen over de magie van de lupine: dat hij erosie en afstuiving tegengaat en dat er dankzij lupine weer bomen kunnen worden geplant. De derde zei dat de lupine het uitzicht uit zijn zomerhuisje had verpest. De vierde beweerde in zijn vrije tijd lupinevelden leeg te ruimen maar durfde daar niet openlijk voor uit te komen. Vrijwel iedereen voorspelde twee verschillende toekomstscenario’s: een toekomst met lupine en een toekomst zonder lupine. Mijn vijfde respondent stak een lange tirade af, die ik zou willen terugbrengen tot een enkele vraag: ‘Waarom heeft niemand hier een stokje voor gestoken?’
Het is een balanceeract om IJsland weer groener te maken: we willen de natuur herstellen in de oude glorie, met onze op natuurlijke wijze ontstane vulkanische woestijnen, maar daarnaast moeten we de vegetatie herstellen die verloren is gegaan. De voor- en tegenstanders hebben allebei valide argumenten.
Ongeveer 0,4 procent van het oppervlak van het eiland is bedekt met lupine, als we afgaan op schattingen op grond van luchtfoto’s. Dat klinkt niet veel, maar in aanmerking genomen dat slechts 400 vierkante kilometer van het eiland bebost is, gaat het toch om een heleboel lupine. En terwijl de aangeplante bossen in 2085 naar verwachting 1,6 procent van het oppervlak zullen bedragen, zou het aandeel van de paarse bloemen wel eens in de dubbele cijfers kunnen komen, mede dankzij klimaatverandering en menselijke activiteit. ‘Exponentiële groei is de natuur van invasieve soorten,’ zegt botanist Pawel Wasowicz, de lupine-expert van het Iceland Institute of Natural History. Naar zijn inschatting zal de groeicurve ergens in de volgende twee decennia een spectaculaire piek vertonen.
Volgens het Institute of Natural History zijn maar weinig landen zo gevoelig voor het broeikaseffect als IJsland, aangezien invasieve soorten een ongekend groot vermogen hebben om de bestaande vegetatie te verdringen en op te rukken naar de hoger gelegen binnenlanden, waar het momenteel voor de meeste planten nog te koud en te nat is. Met andere woorden: dit op natuurlijke wijze ontstane maanlandschap zou kunnen verdwijnen. Als de klimaatverandering in dit tempo doorgaat, zou de lupine over dertig jaar een groot deel van het hoger gelegen land kunnen innemen, blijkt uit een onderzoek dat in 2013 is verschenen in het blad Flora. Hjörleifur Guttormsson, een 82-jarige naturalist en voormalig parlementslid, tevens een van de eerste tegenstanders van de plant, zegt: ‘Alles behalve de gletsjers is een mogelijke ondergrond voor lupine.’
‘We zijn op een keerpunt aangeland,’ beaamt Bragason van de Soil Conservation Service. ‘Het beste wat we nu kunnen doen, is proberen consensus te bereiken over waar we de plant willen toelaten. Dat is al moeilijk genoeg.’ Bragason is van mening dat de beschadigde kustgebieden het ideale terrein vormen voor de lupine, met bergen en rivieren als natuurlijke grenzen. Daar kunnen de positieve effecten zich aftekenen op zowel de korte als de lange termijn: het voorkomen van zandstormen en het creëren van een vruchtbare voedingsbodem voor herbebossing. Niet ver van de vulkaan de Hekla, waar door de veelvuldige uitbarstingen in de loop der jaren een immens berkenbos verloren is gegaan, heeft de Soil Conservation Service met behulp van de magische lupine delen van het bos nieuw leven weten in te blazen. Het zou veel tijdrovender en duurder zijn geweest om gebruik te maken van inheemse planten en bemesting.
Er zijn maar weinig regio’s die over de middelen beschikken om het landjepik van de lupine een halt toe te roepen. Met het uitroeien van de plant blijkt zo’n drie tot vijf jaar te zijn gemoeid. Wanneer ik lúpína drepa – ‘lupine doden’ – intik in mijn zoekmachine, kom ik terecht op diverse blogs waar het proces in allerlei militaristische termen wordt beschreven. De lupine blijkt vijanden te maken onder de bevolking zodra hij aangrenzende bessenvelden binnendringt. Gewapend met grastrimmers slaan de IJslanders de handen ineen om de indringers het hoofd te bieden. De gehanteerde methode is om de lupine aan het begin van de zomer te kortwieken, nog voordat de plant zaadjes heeft gemaakt, op een moment dat de wortels het snoeien vermoedelijk niet te boven zullen komen. Afgelopen zomer zijn in drie plaatsen in het oosten van IJsland grastrimmers uitgeleend aan alle vrijwilligers die wilden deelnemen aan de moordpartij. Het voornemen is om elk jaar een uitroeiactie te organiseren, net zo lang totdat ‘de plant is verdrongen, in ieder geval uit onze natuurgebieden’, aldus Anna Samúelsdóttir, hoofd van de milieudienst van de gemeente Fjardabyggd, die het voortouw heeft genomen bij deze vernietigingsexpeditie. Haar inspanningen hebben de landelijke pers gehaald, omdat dergelijke gecoördineerde acties, met een hoge participatiegraad, een nieuw fenomeen zijn in IJsland.
‘De mensen zien dat het lupinelandschap zich als een sneeuwbal uitbreidt,’ zegt Samúelsdóttir. Sterker nog, in de afgelopen vijftien jaar heeft de plant zich in delen van oostelijk IJsland vervijfendertigvoudigd, met name op plekken waar voorheen inheemse planten groeiden. ‘Als je in het midden van een lupineveld naar beneden kijkt, zie je de grond niet eens omdat het zo dicht begroeid is. Kraaiheibessen, blauwe bessen en blauwe bosbessen – allemaal verdwenen.’
Ondertussen wordt het initiatief van Samúelsdóttir op de Facebookpagina van de lupinelobby gezien als een regelrechte oorlogsverklaring. ‘Snoei maar lekker raak’, schrijft een van de leden, doelend op de guerrilla-achtige methoden die de lupineactivisten hanteren. ‘Ik ga daarna gewoon met een zak vol zaden naar diezelfde plek.’ Iemand anders oppert dat het streven van de oostelijke IJslanders om het land lupinevrij te maken, tekenend is voor hun xenofobie: men zou niets moeten hebben van alles wat afkomstig is uit het buitenland.
Niemand had rekening gehouden met de hardnekkigheid van een mooie bloem, niemand had voorzien dat IJsland paars zou kleuren
Van de twaalf mannen die tussen 1969 en 1972 voet op de maan hebben gezet, hebben er negen eerst de geologie van IJsland bestudeerd, vanuit de gedachte dat ze zo een beter beeld zouden krijgen van de geologie van de maan. NASA had ooit die parallel getrokken op grond van beelden die jaren eerder waren gemaakt vanuit een satelliet die in een baan om de aarde cirkelde: de hoogvlakten van de maan (van grote afstand zichtbaar als de lichtere delen van het oppervlak) deden sterk denken aan de desolate binnenlanden van IJsland. Op 24 juli 1969 landde de Apollo 11 weer op de aarde met aan boord een geologisch monster – een stukje maan. De gelijkenis met IJsland bleek oppervlakkig.
In 1945 keerde de Indiana Jones-achtige bosbeheerder Hákon Bjarnason terug van zijn onderzoekingen in Alaska. Hij was het vliegtuig nog niet uit of hij zei tegen een verslaggever dat IJsland met enige moeite zou kunnen gaan lijken op de kuststreek van Alaska, met hoge bomen en veel bessenstruiken. Het klimaat in beide landen vertoonde opmerkelijk veel overeenkomsten. Maar ook hier bleken de overeenkomsten uiteindelijk slechts oppervlakkig.
Achteraf gezien zijn de hooggespannen verwachtingen zeer begrijpelijk. In de jaren na 1945 kwamen we terecht in een technologische stroomversnelling. Het was een tijd waarin we meenden de natuur de baas te zijn, waarin we zelfs meenden de zwaartekracht te kunnen trotseren door mensen naar de maan te sturen. Niemand had rekening gehouden met de hardnekkigheid van een mooie bloem, niemand had voorzien dat IJsland paars zou kleuren.
Onlinetijdschrift dat verhalen publiceert over kustgebieden. De medewerkers komen van over de hele wereld, de redactie is gevestigd in Victoria, Brits-Columbia. Hakai wordt gefinancierd door de Tula Foundation.
Van de 300.000 IJslanders staan er 600 op de lijst van de Panama Papers. Van de 9,5 miljoen Zweden slechts 200. De IJslandse schrijver Hallgrimur Helgason zoekt de verklaring in het koloniale verleden.
Het schandaal van de Panama Papers heeft ons land als een tsunami getroffen. IJsland, een land met 330.000 inwoners, staat met 600 namen op die lijst! Zweden, met zijn 9,5 miljoen inwoners, met slechts 200 namen. Weer zijn wij de kampioenen van de corruptie en de oplichterij, de amorele idioten van de Atlantische landen.
Volgens de laatste ethische peiling zweeft ons eiland nu ergens tussen Rusland en Oekraïne. En als kers op de taart: onze premier, de beruchte Sigmundur Davið Gunnlaugsson, was de enige westerse leider die op de lijst stond, de enige minister-president die een offshorerekening heeft in het belastingparadijs Tortola, een van de Britse Maagdeneilanden. In de wereldpers zagen we hem afgebeeld naast Poetin, Assad, Porosjenko en (nog erger) Sepp Blatter. Ook al had dit onverwachte wereldteam Lionel Messi in de ploeg, toch stond het al vanaf de eerste minuut van de wedstrijd op verliezen. Want onze man, Gunnlaugsson, was de keeper. En na het eerste schot liep hij gewoon van het veld af, het stadion uit.
Het was een grote klap voor een land dat nog maar acht jaar daarvoor zwaar te lijden had gehad van de financiële crash
Als u het interview niet hebt gezien waaruit hij wegliep, moet u dat eigenlijk nog even opzoeken op internet. Of niet. De premier van IJsland zat gezellig tegenover een groepje internationale journalisten. De eerste vragen waren vrij algemeen, over de economische bedreiging die belastingparadijzen voor onze samenleving vormen, en toen kwamen de lastige vragen: Hebt u zelf zo’n rekening?
Voor ons waren dat onverdraaglijke televisieminuten. Lang voordat onze premier op het scherm instortte, wisten we al wat eraan kwam, en toen hij begon te liegen en zijn Oxford-Engels begon te haperen, waren de meesten van ons al naar de keuken gevlucht, om wat verkoeling te zoeken door wat verse rode pepers uit de koelkast te eten. Toen we weer terug waren in de huiskamer, had Gunnlaugsson de plaats delict al verlaten.
Het interview was al opgenomen op 11 maart, maar werd op 3 april uitgezonden. Hij wist dat het zijn politieke dood betekende, maar deed net alsof dat niet zo was, vertelde niemand er iets over, zelfs zijn naaste medewerkers niet, gedroeg zich met de dag meer als een zombie, zonder dat iemand begreep waarom. Deze homerische (Simpson)karaktertrek heeft Gunnlaugsson al eerder vertoond: als er een probleem is, doet hij zijn ogen dicht en hoopt dat het overwaait.
Een bekend verhaal dat in IJsland over hem de ronde doet, is dat tijdens een ruzie met zijn minister van Financiën deze hem opbelde om een bijeenkomst af te spreken. Met enige tegenzin stemde Gunnlaugsson in met een gesprek op zijn werkkamer, maar toen de minister van Financiën daar aankwam, zat de premier al in Londen. Hij had zijn belofte gedaan in zijn dienstwagen onderweg naar het vliegveld. En deze zelfde man ging gewoon door alsof er niets aan de hand was, nadat hij was ontmaskerd als een belastingontwijkende offshoremiljonair en een internationale leugenaar, en nam pas ontslag toen de hel losbarstte, een vernedering die hij ons IJslanders had kunnen besparen.
Het was een grote klap voor een land dat nog maar acht jaar daarvoor zwaar te lijden had gehad van de financiële crash die was veroorzaakt door het handelen van roekeloze en hebzuchtige bankiers en zakenlieden en onbekwame politici. Sindsdien zijn ‘belastingparadijzen’, ‘geheime offshorerekeningen’, ‘Tortola’, de Britse Maagdeneilanden’ woorden waar niemand mee in verband gebracht wil worden. Nog steeds deden geruchten de ronde over oude zakenvikingen en enkele leden van de financiële elite die het was gelukt om het zinkende schip, de ‘IJsland 2008’, te verlaten in reddingsboten vol geld en die in de Cariben ‘offshore’ veilig aan land te brengen, maar niemand had gedacht dat het om 600 mensen zou gaan, laat staan dat er tussen die namen drie leden van de regering zouden staan. Twee van hen hadden hun rekening enkele jaren geleden al opgeheven, maar de premier niet, hoewel die rekening nu op naam van zijn vrouw stond.
Het was met name zo absurd omdat diezelfde Gunnlaugsson zich in de nasleep van de crash tot koning der kruisvaarders had gekroond in de strijd tegen de omgevallen banken en hun leningen, een kruistocht die uitmondde in twee referenda. In de postcrash jaren werd Gunnlaugsson de jonge en veelbelovende ‘held van de T-shirts’ (laagopgeleide en ietwat domme mannen en vrouwen die alleen gratis T-shirts dragen).
Maar toen nam zijn innerlijke Homer Simpson het over.
IJslands dieet
Al na twee weken als premier beweerde hij dat hij door zijn critici werd ‘gebombardeerd’, en kwam hij prompt met zijn ‘IJslandse dieet’, waarbij je alleen voedsel mocht eten dat in IJsland werd gemaakt. Buitenlandse etenswaren zouden namelijk een bepaalde bacterie, toxoplasma, bevatten die al het nationale karakter van vele Europese landen had aangetast, vooral dat van Frankrijk en België. (Beste lezers, vergeef me dat ik de pagina’s van uw gewaardeerde krant vervuil met zulke onzin.)
Ook beëindigde hij de onderhandelingen over onze toetreding tot de EU, werd hij steeds nationalistischer, prees ons ‘sterke karakter’ en onze ‘sterke munt’ (die in honderd jaar duizendvoudig in waarde is gedaald) die alle IJslanders met trots zouden moeten gebruiken. ‘De beste munteenheid ter wereld!’ Al die tijd was hij bezig zijn familiefortuin in vreemde valuta weg te sluizen naar een geheim, ver weg gelegen eiland vol met toxoplasmische, volslagen gek geworden vleeseters. Bovendien bracht zijn ongemakkelijke belangstelling voor de architectuur (daar zou iedere regeringsleider zich verre van moeten houden) hem ertoe te besluiten tot de bouw van nieuwe parlementsgebouwen op basis van een honderd jaar oud ontwerp van een reeds lang overleden architect.
Maar goed, zijn strijd tegen de omgevallen banken ging voort en afgelopen herfst sloot zijn regering een overeenkomst met hun schuldeisers, mensen die geld waren kwijtgeraakt toen de banken sprongen en die aanspraak maakten op hun failliete boedel. Die overeenkomst werd door enkele deskundigen bekritiseerd omdat de regering te toegeeflijk zou zijn geweest voor de (voornamelijk buitenlandse) schuldeisers. Toen werd onthuld dat het offshorebedrijf Gunnlaugssons echtgenote een van die buitenlandse schuldeisers was en dat hij tijdens de onderhandelingen twee petten op had gehad, moest hij vertrekken.
Duizenden demonstranten staan iedere dag vanaf vijf uur ’s middags voor het parlementsgebouw te schreeuwen terwijl de rest van het land zich thuis afvraagt hoe ze in godsnaam in 2013 op zo’n stelletje belastingontwijkende schoften heeft kunnen stemmen
Dus zien we een herhaling van 2008 en begin 2009: duizenden demonstranten staan iedere dag vanaf vijf uur ’s middags voor het parlementsgebouw te schreeuwen: ‘Bananenrepubliek! en ‘Waardeloze regering!’ terwijl de rest van het land thuis blijft en zich afvraagt waarom ze in godsnaam in 2013 op zo’n stelletje belastingontwijkende schoften heeft kunnen stemmen, nog geen vijf jaar na de grote crash, waarna iedere IJslander (dachten we) had gezworen opnieuw te beginnen, zich te herpakken en zich niet langer als de wolf van Wall Street te gedragen.
De mensen zijn boos.
Een tweede scheiding is altijd moeilijker dan de eerste (dat weet ik uit eigen ervaring.) En nu zijn we voor de tweede keer bedrogen. Bedrogen door achterbaksheid, hebzucht en leugens. En de namen van de 597 andere belastingontwijkers moeten nog worden onthuld. Het kan alleen maar erger worden. De regering wankelt voort, met twee vroegere belastingontwijkers in haar midden, en een nieuwe premier die vorige week nog de risee van het land was toen hij in een poging zijn vriend Gunnlaugsson te verdedigen zich liet ontvallen: ‘Het is altijd heel ingewikkeld om rijk te zijn in IJsland’ en ‘Ach, het geld moest toch ergens heen’ (moest worden weggesluisd?), zinnetjes die meteen klassiekers werden. En nu is hij de leider van het land, die Russisch uitziende boer en veearts die zich heeft opgewerkt tot slome politicus (hij schijnt een hartslag van drie per minuut te hebben), die is geboren in 1962, maar die al vanaf zijn geboorte 62 lijkt te zijn.
Ja, zelfs in 2016 zitten de IJslanders nog opgescheept met een premier die niet weet hoe je aardappels moet koken!
Deense kolonie
Dat zijn de mannen die aan het roer staan, de mannen die de volgende tsunami Panama-onthullingen die de komende weken op onze kust komt aanrollen, moeten weerstaan. Als al hun zakenpartners, vrienden, boezemvrienden, broers en neven uit hun kleren gespoeld worden en naakt te drogen worden gehangen. Natuurlijk overleeft de nieuwe regering dat niet. We geven ze hooguit twee weken.
Maar de vraagt blijft: waarom is IJsland zo corrupt? Waarom hebben wij 600 oplichters terwijl Zweden er maar 200 heeft? De verklaring moet in het verleden worden gezocht. In veel opzichten lijken we op de Afrikaanse republieken die nog maar vijftig jaar geleden hun onafhankelijkheid verkregen. Wij waren tot 1944 een Deense kolonie. Het kost tijd voordat landen volwassen worden en een degelijk politiek systeem ontwikkelen.
Net als die Afrikaanse landen wordt IJsland sinds 1944 gedomineerd door een paar stammen. De minister van Financiën van 2016 is de naamgenoot en kleinzoon van de premier van 1966. Beiden behoren tot de chique bourgeoisiestam, die zijn macht heeft opgebouwd met een magische mix van zakendoen en politiek bedrijven. Gunnlaugsson komt uit de wat ruwere T-shirt-stam, zijn vader bouwde een familiefortuin op door met behulp van zijn politieke positie een zeer waardevol bedrijf in zijn bezit te krijgen. Die twee stammen hebben sinds 1944 in iedere regering een zetel gehad, vaak tegelijk, zoals nu, behalve de eerste vier jaar na de crash toen links werd opgeroepen om puin te ruimen. (En niet toevallig was de premier natuurlijk een vrouw, Jóhanna Sigurðardóttir, onze enige premier die zelf aardappels heeft gekookt.)
IJsland zit als staat nog steeds in de postkoloniale fase, net als Mozambique, Oeganda, Nigeria en zelfs India. We hebben nog een paar revoluties te gaan voor we een normale Europese republiek zijn.
600 leeuwen
Vorige week onthulde een IJslandse archeologe de resultaten van haar onderzoek. Jarenlang had ze zitten piekeren over het mysterie van al onze verdwenen kerkvonten, kelken en andere zilveren voorwerpen uit de middeleeuwen, tot ze in Kopenhagen op enkele documenten stuitte waarop werd beschreven hoe die tussen 1550 en 1570, toen we ons hadden ontdaan van het katholicisme en luthers waren geworden, in vele schepen vol naar Denemarken waren getransporteerd. Al het IJslandse zilver werd naar het koninklijk paleis in Kopenhagen gebracht waar het in een grote ketel werd gesmolten. Uit die zilveren soep werden toen drie grote, zilveren leeuwen gemaakt die nog steeds te bekijken zijn in het Rosenborg Slot, en ze zien er nog steeds even ongelukkig en oerstom uit, want gestolen goed gedijt nu eenmaal niet.
Destijds werd IJsland leeggeroofd door de Denen, tegenwoordig door onze eigen Denen, de ware vampieren van IJsland. En ergens op de belastingparadijselijke eilanden op het zuidelijk halfrond liggen 600 zilveren leeuwen te zweten in het oerwoud.
Profileert zich als conservatief. Op economisch gebied zeer uitgebreid, tevens aandacht voor toerisme en de huizenmarkt. In 1946 door de Britten in Hamburg opgericht.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
