In Tunesië draai je zomaar een jaar de gevangenis in voor het roken van een joint. Een nieuwe wet, bedoeld om de situatie te verbeteren, maakt deze volgens activisten juist erger.
‘Ik werd op straat besprongen door tien agenten, nadat ik vloeitjes had gekocht,’ zegt de 27-jarige gitarist Matmati in een café in Tunis. Hij vertelt hoe zijn leven op die avond in december 2014 tot stilstand kwam. De politie fouilleerde hem, vond de vloeitjes en arresteerde hem, waarna er op het politiebureau cannabis in zijn portemonnee werd gevonden.
Matmati had die dag niet gerookt, maar gebruikte wel geregeld marihuana. Hij besloot zich niet te verzetten tegen een urinetest. ‘Die viel positief uit.’ Matmati werd veroordeeld tot een jaar gevangenisstraf.
Onder ‘Wet 52’ worden Tunesische drugsgebruikers veroordeeld tot een gevangenisstraf van een tot vijf jaar en een boete die kan oplopen tot 1250 euro. In 2016 zaten er meer dan zesduizend mensen vast wegens drugsgebruik. Matmati zat acht maanden van zijn straf uit en kwam na een presidentieel pardon vrij.
Daarna viel het hem moeilijk om zijn leven weer op te bouwen. Muziek was zijn passie en hij hoopte ermee zijn brood te kunnen verdienen. Maar na zijn arrestatie kon hij geen vergunning krijgen als professioneel musicus, en die heb je nodig om te mogen optreden.
‘Het is een middel om de bevolking te pesten, vooral de jongeren’
Wet 52 werd in 1992 aangenomen onder dictator Zine el-Abidine Ben Ali. Voor die tijd konden drugsgebruikers alleen veroordeeld worden als ze op heterdaad werden betrapt, legt Ghazi Mrabet uit. Hij is advocaat en oprichter van Al Sajin 52 (Gevangene 52), een groep activisten die zich inzetten voor de hervorming van Wet 52.
Onder de nieuwe wet mocht de politie urinetesten uitvoeren om drugsgebruik te bewijzen, en dat leidde tot veel arrestaties die alleen op vermoedens waren gebaseerd.
‘Het is een middel om de bevolking te pesten, vooral de jongeren,’ zegt Mrabet. ‘Er werden veel artiesten gearresteerd, vooral rappers, omdat rap een boodschap van bevrijding en verandering uitdraagt.’ Hij hamert erop dat de wet inefficiënt is en komt met cijfers van het ministerie van Justitie die aantonen dat 54 procent van de veroordeelden blijven gebruiken. Volgens het ministerie van Volksgezondheid rookt 13,6 procent van de mannen en 0,4 procent van de vrouwen in Tunesië cannabis.
Al Sajin 52 en organisaties als Human Rights Watch pleiten ervoor gevangenisstraffen voor drugsgebruikers te vervangen door soepeler alternatieven als boetes en taakstraffen. Het debat over de drugswetten begon na de revolutie in 2011 toen Slim Amamou, toentertijd staatssecretaris voor Jeugdzaken, opriep de repressieve wet af te schaffen. In 2012 eisten demonstranten de hervorming van Wet 52 nadat drie rappers waren gearresteerd wegens marihuanagebruik. Tijdens zijn verkiezingscampagne in 2014 beloofde president Beji Caid Essebsi Wet 52 te hervormen om ‘de toekomst van verdachten, vooral diegenen die nog studeren en bij hun families wonen, te beschermen’.
In december 2015 werd er een nieuwe wet opgesteld. Op 3 januari 2017 begonnen de discussies erover in het parlement. Maar het debat nam een onverwachte wending waardoor de parlementsleden, volgens mensenrechtenorganisaties, uiteindelijk voor een wet konden stemmen die juist nog repressiever is. ‘Het ministerie van Justitie kwam met een gewijzigde versie waarin sommige potentiële verbeteringen in het oorspronkelijke concept zijn herzien,’ zei Human Rights Watch op 19 januari. Bovendien zouden drugstesten onder de verbeterde wet nog steeds blijven bestaan, maar met een onverwacht nieuwigheidje: een half jaar gevangenisstraf voor iedereen die de test weigert.
Een van die wijzigingen is de introductie van de overtreding ‘aanzetting tot gebruik’. Amna Guellali, directeur van Human Rights Watch Tunesië, verklaarde dat deze maatregel de vrijheid van meningsuiting kan ondermijnen. Ze is teleurgesteld in de nieuwe wetsversie. Volgens haar is die een achteruitgang en zal ze niet helpen om het drugsgebruik terug te dringen. ‘In deze wet komt preventie nauwelijks aan de orde.’
Dr. Abdelmajid Zahaf, hoofd van de Tunesische vereniging die strijdt tegen soa’s, aids en drugsmisbruik, vertelde dat er op dit moment geen afkickcentra in het land bestaan. Maar zijn vereniging opent binnenkort dagcentra om verslaafden in de steden Gabes en Djerba te helpen.
Intussen verklaarde Hassouna Nasfi, vicevoorzitter van de parlementaire commissie voor algemene wetgeving, dat het nog minstens een maand zal duren voor er over de wet zal worden gestemd. Sommige parlementsleden vinden dat drugsgebruik alleen kan worden tegengegaan door strafmaatregelen; anderen zijn het daar niet mee eens. Guellali van Human Rights Watch, die een rapport publiceerde over misstanden met betrekking tot Wet 52, zei dat de gevangenen in ellendige omstandigheden leven. ‘Het is een hel.’
Overvol en smerig
Isam Absy (31) is uitsmijter in nachtclubs en rapt in het cultuurcollectief Gam7. Na een vechtpartij in een club werd hij gearresteerd. Er werd meteen maar een drugstest gedaan, waarna hij werd veroordeeld tot een jaar in de gevangenis. Daar was het overvol en smerig. ‘Soms zaten we met 125 mensen in de cel. Er waren bedwantsen, ratten en ander ongedierte…’
Mensenrechtenadvocaten en -activisten zeggen dat ze zich zullen blijven verzetten. ‘Ik hoop dat we binnenkort een nieuwe, moderne wet zullen krijgen die de menselijke waardigheid respecteert,’ zegt advocaat Mrabet. ‘Als we naar de ontwikkeling van de wetgeving in de grote democratieën kijken, dan zien we dat die meer en meer de kant op gaat van lichtere straffen voor drugsgebruikers.’
Auteur: Timothee Vinchon
Vertaler: Tineke Funhoff
Middle East Eye
Ver.-Kon. | middleeasteye.net


