Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Spanje, waar premier Sánchez de Catalaanse separatisten amnestie heeft beloofd in ruil voor steun aan een nieuwe regering. Waarom roept dat zo veel weerstand op?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Waarom verleent Sánchez de Catalaanse separatisten amnestie?
Nog maar een paar maanden geleden zou bijna niemand in Spanje het geloofd hebben. Het akkoord dat op donderdag 9 november in Brussel werd bereikt tussen de Spaanse Socialistische Arbeiderspartij (PSOE) van Pedro Sánchez en de Catalaanse pro-onafhankelijkheidspolitici van Junts, de partij van Carles Puigdemont, betekent een ‘draai van 180 graden’ in de Spaanse politiek, zoals El Periódico de Catalunya opmerkt.
Dit pact, dat ‘in het diepste geheim’ is gesloten, opent een ‘nieuwe fase’ in de relatie tussen Spanje en de opstandige regio Catalonië, aldus het dagblad uit Barcelona. De Spaanse premier heeft zijn politieke toekomst verbonden aan die van de verbannen Catalaanse Europarlementariër Puigdemont en de komende regeringsperiode ‘zal allesbehalve gemakkelijk zijn’. Sánchez is bereid amnestie te verlenen aan de kopstukken uit de Catalaanse beweging die betrokken waren bij het illegale onafhankelijkheidsreferendum van 2017, in ruil voor steun aan zijn regering.
Hoewel de peilingen voorspelden dat hij de parlementsverkiezingen van 23 juli zou verliezen, beperkte Sánchez de schade en hield hij de opmars van de rechtse alliantie binnen de perken. Doordat het de leider van de Partido Popular (PP), Alberto Núñez Feijóo, niet lukte om een regering te vormen, kon de sociaaldemocratische premier onderhandelen over een regeringsakkoord over links. Maar voor een meerderheid in het parlement had hij wel de stemmen van de zeven parlementsleden van Junts (Catalaans centrumrechts) nodig.
Op 5 september stelde Puigdemont, de facto de leider van Junts, zijn voorwaarden in ruil voor zijn steun aan Sánchez. In het bijzonder eiste hij amnestie voor zichzelf en de verantwoordelijken voor het onafhankelijkheidsproces van Catalonië, dat in de herfst van 2017 leidde tot zijn vlucht naar België.
Vandaag en morgen verdedigt Sánchez zijn regeerakkoord in het Spaanse Congres. Door het akkoord met Junts kan niets een nieuwe regering onder leiding van de huidige premier in de weg liggen. De Spaanse premier vergaarde na de verkiezingen van juli al de steun van andere kleine partijen.
Wat is de reactie in Spanje op het amnestieakkoord?
Sinds naar buiten kwam dat PSOE en Junts een akkoord hadden bereikt over amnestie zijn de spanningen in Spanje hoog opgelopen. Zo kopte het conservatieve dagblad ABC op 10 november: ‘PSOE vernedert de staat’. Verspreid over het land vonden verschillende demonstraties tegen de maatregel plaats, met in het bijzonder de veelvuldige geweldsuitbarstingen voor het partijkantoor van PSOE in Madrid, waarbij neonazistische en fascistische groepen betrokken waren. Zo raakten op 7 november bij een confrontatie tussen demonstranten en de politie 39 mensen gewond, waaronder 29 politieagenten, berichtte La Vanguardia. Zes mensen werden gearresteerd.
‘De concessies die de PSOE heeft gedaan om aan de macht te blijven, overtreffen de grootste angst’, schrijft het conservatieve dagblad El Mundo. ‘Pedro Sánchez heeft Spanje en alle acties van zijn volgende regering overgeleverd aan de willekeur van de voortvluchtige van Justitie, die de grootste slag heeft toegebracht aan onze samenleving in de afgelopen veertig jaar.’ ABC voegt hieraan toe dat de acties van PSOE het ‘politieke, economische en juridische evenwicht dat de basis vormt van de rechtsstaat’ verstoren. En dit alles ‘in ruil voor zeven stemmen’.
Het akkoord bevat ‘geen toezegging dat de PSOE de grondwet terzijde zal schuiven’, werpt El País tegen. Volgens de centrumlinkse krant hebben beide partijen concessies gedaan. ‘Het doel is om van politiek en dialoog weer de enige wapens te maken om conflicten op te lossen.’
PP-leider Alberto Núñez Feijóo, die afgelopen zondag in heel Spanje demonstraties hield om te protesteren tegen de amnestiewet, beloofde de wet aan te vechten bij de rechtbank. ‘Dit is een nieuwe vernedering,’ zei PP-bestuurslid Miguel Tellado tijdens een persconferentie. Tellado zei dat er nieuwe verkiezingen moesten worden gehouden omdat de amnestie niet was opgenomen in het verkiezingsprogramma van PSOE en drong er bij Sánchez op aan om ‘Spanje te ontvluchten in de kofferbak van een auto’, zoals de voormalige Catalaanse president Carles Puigdemont deed in de nasleep van de onafhankelijkheidsstemming in 2017, schrijft Politico.
Xavier Antich, voorzitter van de Catalaanse pro-onafhankelijkheidsorganisatie Òmnium, zei tegen Politico dat het feit dat zo veel partijen hadden toegezegd om voor het wetsvoorstel te stemmen ‘de wijdverspreide sociale consensus toont aan dat politieke conflicten moeten worden opgelost door middel van politiek, niet met rechters of repressie’.
Vorige week zei de door conservatieven gedomineerde Algemene Raad voor de Rechtspraak, het orgaan dat toprechters benoemt, dat de amnestie zou kunnen leiden tot ‘de degradatie, zo niet afschaffing, van de rechtsstaat in Spanje’. Enkele dagen eerder beweerde de Beroepsvereniging van Magistraten – een conservatieve groep die de meeste rechters van het land vertegenwoordigt – dat de stap ‘het begin van het einde van de democratie’ was en ‘de rechtsstaat zou vernietigen’, bericht The Guardian. Dit was voordat de details van de overeenkomst duidelijk waren. Volgens El Mundo voorkomt de amnestiewet van PSOE dat de rechters de onmiddellijke terugkeer van Puigdemont en andere Catalaanse separatisten kunnen tegenhouden.
Wat zijn de gevolgen voor de komende Spaanse regering?
Uit peilingen blijkt dat meer dan twee derde van de Spanjaarden tegen amnestie is. PSOE-aanhangers zijn ook sceptisch en sommige regionale baronnen van de partij zijn tegen. ‘Sánchez zou deze weg niet inslaan als zijn baan niet op het spel stond’, schrijft Financial Times. Volgens de zakenkrant is de amnestiewet een goede stap in de richting van een oplossing voor de Catalaanse kwestie. Catalaans Republikeins Links (ERC) heeft al gezegd dat het alleen een onafhankelijkheidsreferendum zou houden in overeenstemming met Madrid en ook de hardliners van Junts lijken bereid dit voorbeeld te volgen.
Door de vergevingsgezinde houding van Sánchez lijkt ook de steun in Catalonië voor onafhankelijkheid af te nemen, schrijft de krant uit Londen. Dit bleek al uit de gestegen populariteit in Catalonië van de Catalaanse evenknie van PSOE in de afgelopen parlementsverkiezingen, PSC, die zich niet uitspreekt voor een onafhankelijk Catalonië.
‘Als politiek de kunst van het sluiten van akkoorden is, dan heeft Pedro Sánchez zojuist laten zien dat hij daar een meester in is’, aldus El Periódico de Catalunya in een ander artikel. Sánchez heeft zojuist het ‘sterkste staaltje politiek ingenieurswerk in de geschiedenis van de Spaanse democratie’ verricht, aldus het centrumlinkse Catalaanse dagblad. Dankzij regeringsakkoorden met Sumar (radicaal-links) en partijen uit Catalonië, Baskenland, Galicië en de Canarische Eilanden zal hij waarschijnlijk een ‘meervoudige meerderheid’ en een absolute meerderheid van 179 van de 350 zetels in het Congres krijgen, schrijft de linkse website Público.
Maar El Mundo schrijft in een commentaar dat het regeerakkoord ‘uiterst complex en zwak’ zal zijn, en afhankelijk is van ‘nationalistische minderheden die de kernaspecten van de grondwet ontkennen: de eenheid van de natie, de parlementaire monarchie als staatsvorm en de gelijkheid van de Spanjaarden’. Ook zouden de partijen die de regering-Sánchez steunen heel verschillende belangen hebben. Zo zijn Junts en ERC elkaars politieke concurrenten in Catalonië, is het Baskische PNV een rechtse christendemocratische partij met ‘supremacistische wortels’ en Bildu, uit dezelfde regio, een nationalistische links partij onder leiding van een ‘veroordeelde terrorist’ – een ex-ETA-strijder.
Lees ook: