Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Na weken van toenemende spanningen tussen India en Pakistan is het conflict in Kasjmir geëscaleerd. India voerde in de nacht van dinsdag op woensdag luchtaanvallen uit op Pakistaans grondgebied, waarop Pakistan reageerde met artillerievuur. Kan een oorlog tussen de twee kernmachten nog worden voorkomen?
Wat is er gebeurd bij de aanval in Pahalgam?
Na de dodelijkste terroristische aanslag in India in jaren, dreigen India en Pakistan opnieuw in een grootschalig militair conflict verwikkeld te raken. Op 22 april openden gewapende mannen het vuur in Pahalgam, een toeristische plaats in het door India bestuurde deel van Kasjmir. Daarbij kwamen 26 mensen om het leven. De schutters zouden zich doelbewust hebben gericht op hindoeïstische mannen, aldus Vox.
India beschuldigde Pakistan er onmiddellijk van achter de aanslag te zitten. Deze beschuldiging is gebaseerd op de claim dat militante groeperingen in de regio, zoals Lashkar-e-Taiba (LeT), nauwe banden hebben met de Pakistaanse veiligheidsdiensten. India beweert dat The Resistance Front (TRF), de groepering die de aanslag aanvankelijk opeiste, in feite een dekmantel is voor LeT. Pakistan heeft alle beschuldigingen ontkend en stelt dat LeT grotendeels is ontmanteld.
Sinds de onafhankelijkheid van de Britten in 1947 zorgt de regio Kasjmir voor spanningen tussen India en Pakistan. Beide landen claimen het gehele gebied, maar de feitelijke controle is verdeeld. In het door India bestuurde deel strijden rebellengroepen voor onafhankelijkheid of aansluiting bij Pakistan. Eerdere aanslagen, zoals die in Pulwama in 2019, hebben de spanningen tussen de twee landen al eens tot een kookpunt gebracht. Pakistan ontkent verantwoordelijk te zijn voor het geweld in het door India gecontroleerde Kasjmir. In plaats daarvan wijst het land op de wijdverspreide wrok onder de lokale bevolking, die India beschuldigt van een ondemocratisch bewind in de regio. Pakistan zegt het separatisme van Kasjmir alleen diplomatiek en moreel te steunen.
De diplomatieke reactie op de aanval in Pahalgam liet niet lang op zich wachten. India schortte het Induswaterverdrag met Pakistan op en trok visumvrijstellingen in, wees Pakistaanse militaire officieren uit en sloot belangrijke grensovergangen. Ook worden er al dagen schoten uitgewisseld tussen Pakistan en India langs de bestandslijn, de de facto grens tussen het Indiase en het Pakistaanse gedeelte van Kasjmir. Volgens The Diplomat gaf premier Narendra Modi het leger ‘volledige operationele vrijheid’ om te reageren.
In de nacht van dinsdag op woensdag begon India met raketaanvallen op doelen in Pakistan en het door Pakistan bestuurde deel van Kasjmir. Bij de aanvallen zijn zeker zesentwintig mensen omgekomen. Volgens The Times of India werden negen ‘terroristische bases’ vernietigd. De operatie, Sindoor genoemd, werd volgens New Delhi zorgvuldig uitgevoerd om militaire escalatie te vermijden. Toch leidde de aanval tot hevig artillerievuur van Pakistaanse zijde. Het is de ergste militaire confrontatie in jaren tussen de twee kernmachten. Volgens Abhijit Singh in The Indian Express heeft het bloedbad in Palgaham oude wonden opengereten. ‘Er heerst woede en vastberadenheid in India’, aldus Singh.
De premier van Pakistan, Shehbaz Sharif, schreef op X: ‘Pakistan heeft het absolute recht om deze ongeziene Indiase aanval passend te beantwoorden, en een antwoord is onderweg.’
Een belangrijke aanleiding voor de spanningen tussen India en Pakistan is het Induswaterverdrag. Sinds 1960 regelde dit akkoord de verdeling van de zes grote rivieren in het Indusbekken, ook in tijden van spanningen en conflicten. ‘Het verdrag bleef, in tegenstelling tot zo veel andere zaken in de Indiaas-Pakistaanse relatie, betrouwbaar’, schrijft het Pakistaanse blad Dawn. ‘Die betrouwbaarheid staat nu meer dan ooit ter discussie.’ Als India ervoor kiest buiten het verdragskader te handelen, kan het land nieuwe infrastructuur bouwen die meer controle geeft over de waterstromen naar Pakistan. Zo’n 80 procent van de landbouw in Pakistan is afhankelijk van het Indus-systeem. De Pakistaanse regering heeft eerder verklaard dat elke poging om Pakistaans water tegen te houden of om te leiden als een oorlogsdaad zal worden beschouwd.
‘Deze escalatie vindt niet plaats in een vacuüm’, analyseert The Friday Times. Volgens het Pakistaanse tijdschrift weerspiegelt het huidige conflict een breder patroon van wantrouwen tussen de twee landen. ‘De regering-Modi, met haar nationalistische agenda, voert een streng beleid in Kashmir, waardoor de vervreemding en onrust in de regio toenemen. Pakistan houdt vast aan zijn standpunt over Kasjmir en zijn nucleaire wapens, wat de-escalatie bemoeilijkt.’ Beide landen zullen niet snel een stap terug doen. ‘De cyclus van geweld en vergelding dreigt uit te lopen op een groter conflict, dat catastrofale gevolgen kan hebben gezien de nucleaire wapens van beide landen.’
Wat gebeurt er op het wereldtoneel?
Ondertussen voert India achter de schermen een diplomatiek offensief uit. ‘In de dagen na de aanval in Pahalgam heeft India hard zijn best gedaan om internationale legitimiteit te verwerven voor een militaire aanval’, schrijft Foreign Policy. India bereidt een dossier voor om Pakistaanse inlichtingendiensten te linken aan de Pahalgam-aanval en zo internationale steun te verwerven. Pakistan, momenteel lid van de VN-Veiligheidsraad, blokkeerde met steun van China een poging van India om de groepering The Resistance Front in een VN-verklaring te noemen. Achter gesloten deuren heeft de Indiase minister van Buitenlandse Zaken, Subrahmanyam Jaishankar, gesproken met zijn collega’s in Algerije, Griekenland, Guyana, Panama, Sierra Leone, Slovenië en Somalië, waaronder verschillende leden van de Veiligheidsraad. Nu is de vraag hoe deze gesprekken verlopen in het licht van de recente militaire actie.
Baqir Sajjad Syed bekritiseert de diplomatieke strategie van India in een ander artikel van Dawn. Hij stelt dat het incident in Pahalgam door New Delhi werd aangegrepen als een kans om zijn positie te verstevigen in wat lijkt op een ‘zorgvuldig uitgedacht geopolitiek spel’. ‘India’s groeiende banden met de Verenigde Staten, de sleutelrol die het speelt in de Quad-alliantie en zijn strategische positionering als tegenwicht tegen China hebben de Indiase beleidsmakers ervan overtuigd dat ze op onvoorwaardelijke steun van hun strategische partners kunnen rekenen.’ Tegelijkertijd zou New Delhi een verzwakt Pakistan zien, dat worstelt met economische problemen, diplomatieke isolatie van het Westen, sterke afhankelijkheid van China en interne politieke verdeeldheid. ‘De escalatie na het incident in Pahalgam was een berekende zet om India’s macht te vergroten en zichzelf opnieuw te positioneren in de relatie met Pakistan,’ luidt zijn conclusie.
In een poging de situatie te sussen, nam de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio vorige week woensdag contact op met Jaishankar en de Pakistaanse premier Shehbaz Sharif. Tijdens de gesprekken drong hij erop aan ‘de spanningen te de-escaleren en de vrede en veiligheid in Zuid-Azië te handhaven’, vermeldt Al Jazeera. Een dag later volgde een soortgelijk telefoongesprek van de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth met zijn Indiase collega Rajnath Singh, waarin hij de aanval veroordeelde. ‘Ik heb mijn steun aangeboden. We staan achter India en zijn geweldige volk,’ aldus Hegseth later op X.
Donald Trump stelt zich daarentegen onverschillig op. Toen journalisten hem afgelopen vrijdag naar het conflict vroegen, zei hij: ‘Er zijn al vijftienhonderd jaar spanningen aan die grens. Het is altijd hetzelfde geweest, maar ik geloof dat ze er op de een of andere manier wel uitkomen.’ Vox merkt hierbij op dat India en Pakistan in werkelijkheid pas 77 jaar als onafhankelijke staten bestaan.
De nauwe banden tussen Pakistan en China werden maandag nog eens onderstreept tijdens een ontmoeting tussen de Pakistaanse president Asif Ali Zardari en de Chinese ambassadeur Jiang Zaidong in Aiwan-i-Sadr. Volgens Dawn uitte Zardari tijdens dit gesprek zijn zorgen over wat hij bestempelde als ‘onverantwoordelijke en agressieve retoriek van de Indiase regering’, die volgens hem een bedreiging vormt voor de regionale stabiliteit.
De Golfstaten – van oudsher bevriend met India vanwege de sterke economische banden en de aanwezigheid van een grote Indiase diaspora – kozen voor een gematigde, vrijblijvende aanpak. Saoedi-Arabië, de VAE en Qatar legden allemaal verklaringen af waarin ze de nadruk legden op de-escalatie en een vreedzame oplossing. De Europese Unie drong er bij beide landen op aan om ‘terughoudend te zijn’ en onmiddellijk stappen te zetten in de richting van de-escalatie. ‘De EU herinnert aan de noodzaak van een onderhandelde, overeengekomen en duurzame, vreedzame oplossing voor het conflict’, zei Anouar El Anouni, woordvoerder van Buitenlandse Zaken, volgens Al Jazeera.
Hoe loopt dit af?
Een oorlog zou ingrijpende gevolgen hebben. India is in toenemende mate een industriële grootmacht; het is met name ’s werelds grootste leverancier van farmaceutische medicijnen. Daarbij komt dat beide landen kernwapens hebben. Een escalerend conflict tussen de twee landen zou dus kunnen leiden tot de eerste nucleaire uitwisseling in de geschiedenis, analyseert UnHerd, al voegt het Britse conservatieve opinieplatform eraan toe dat een nucleaire escalatie zeer onwaarschijnlijk is. De twee partijen hebben al tientallen jaren kernwapens en eerdere grote conflicten, zoals in 1999, leidden niet tot een nucleaire uitwisseling.
India heeft met de luchtaanvallen een duidelijke militaire stap gezet. De vraag is nu of verdere escalatie nog steeds op de loer ligt. ‘Ik geloof niet dat iemand in India een volledige oorlog wil. Wel is er binnenlands draagvlak en diplomatieke ruimte voor een gerichte militaire reactie,’ zei Ashok Malik, voormalig beleidsadviseur bij het Indiase ministerie van Buitenlandse Zaken, tegen de Amerikaanse omroep PBS.
In een artikel dat woensdag op de website van Dawn werd gepubliceerd, beschuldigt journalist Zahid Hussain de Indiase media van chauvinisme. ‘Er lijkt geen ruimte meer te zijn voor redelijke stemmen, ze worden overstemd door het lawaai van de oorlogstrommels’, klaagt hij. ‘De campagne voor de vernietiging van een ander land en het opzettelijk doden van een hele bevolking is misselijkmakend.’
Volgens Chietigj Bajpaee, senior research fellow voor Zuid-Azië bij Chatham House, probeert India het conflict niet te laten escaleren. ‘De acties en verklaringen van India – dat beweert dat het zich richt op terroristenkampen en niet op militaire faciliteiten – geven aan dat het probeert te voorkomen dat het conflict escaleert tot een groter of nucleair conflict,’ zei de analist in een verklaring aan Al Jazeera.
The Friday Times schrijft dat verdere escalatie onverstandig, zo niet onhaalbaar zou zijn. ‘Zowel Pakistan als India kampt met interne conflicten en maatschappelijke onrust, waardoor een oorlog tussen beide landen extra gevaarlijk en irrationeel is.’ Voor India zou een oorlog de economische vooruitgang bedreigen. Het land probeert zich juist te profileren als stabiele, investeringsvriendelijke bestemming en profiteert van internationale bedrijven die productie uit China verplaatsen. Een oorlog zou ook de handelsgesprekken met de VS, EU en VK kunnen schaden, vooral wanneer India als agressor wordt gezien. Voor Pakistan zouden de economische gevolgen minstens zo ernstig zijn. Een conflict zou internationale steun in gevaar brengen, terwijl Pakistan sterk afhankelijk is van leningen door China, Saudi-Arabië en de VAE.
Volgens Mirza Waheed in The Guardian wordt de stem van de Kasjmir-bewoners zelf vergeten in de discussies rond het conflict. ‘Zolang ik me kan herinneren hebben de mensen in Kasjmir weinig of niets te zeggen gehad over hun toekomst. Rustige tijden zijn altijd van korte duur, want om de paar jaar komen de spanningen die onder de oppervlakte borrelen weer naar boven’, schrijft hij. ‘Ondanks de roep om vergelding, zou India er goed aan doen het langverwachte gesprek met de bevolking van Kasjmir aan te gaan.’
