De Ivoriaanse schrijfster Aude Konan heeft niets tegen porno. Maar ze verzet zich tegen religieuze hypocrisie, vrouwen die worden neergezet als willoze objecten en de dubbele standaard over wie er porno mag kijken.
Ik was elf toen ik mijn eerste pornofilm keek. Iemand had hem op een videoband opgenomen en in huis laten rondslingeren. Ik weet nog dat ik het walgelijk vond maar tegelijkertijd opgewonden raakte van die mensen die voor mijn ogen seks hadden. Ze leken geen van allen op mij, dus ik associeerde porno altijd met de ‘ander’. Het was een andere wereld. Vernederend, bespottelijk en toch beschamend. Keurige Afrikaanse meisjes keken geen porno. Dat kreeg ik tenminste van mijn Ivoriaanse familie te horen toen ik werd betrapt.
In veel Afrikaanse landen, zoals Nigeria en Ghana, heerst de algemene opvatting dat porno ‘on-Afrikaans’ is. Zoals blogger Cosmic Yoruba schreef: ‘Nolly-wood [de Nigeriaanse filmindustrie] is tijdenlang gezien als de uitdrager van Afrikaanse cultuur en mores. Expliciete seksscènes zijn volgens moraalridders Afrika onwaardig, omdat daarmee het westerse gebrek aan ethische waarden het Afrikaanse bewustzijn binnendringt.’ Roepen dat porno per definitie on-Afrikaans is gaat volledig voorbij aan het feit dat porno – of we het nu leuk vinden of niet – in veel Afrikaanse landen gretig aftrek vindt. Het is een populair ‘vies’ publiek geheim. Mijn tantes klaagden voortdurend dat hun echtgenoten porno keken en soms tijdens het avondeten per ongeluk het geluid aanzetten, zodat de kinderen werden getrakteerd op het luidkeelse gekreun van de acteurs. Deze vrouwen klaagden steen en been over de uitdijende pornoverzameling, op dvd of in mappen op de computer. Maar ondanks hun eeuwige klaagzang deden mijn tantes het fenomeen altijd vergoelijkend af met het bekende excuus: ‘Het zijn mannen. Zo zijn ze nu eenmaal.’ En dus werd ik als enige afgeschilderd als perverseling.
De Afrikaanse hypocrisie wat porno betreft wordt vaak toegeschreven aan het hoge aantal gelovigen
Ik kreeg altijd te horen dat ik braaf moest zijn: ik moest hoge cijfers halen, me goed gedragen, zorgen dat mijn familie trots op me was, niet als een blanke doen (wat dat ook mocht betekenen). Telkens als ik online in privémodus mijn favoriete pornosites bezocht, was ik ongehoorzaam. Ik vond het heerlijk om opstandig te zijn. Wie niet? Porno kijken deed ik niet alleen omdat ik het spannend vond, het was ook een manier om me af te zetten tegen het opgelegde keurslijf.
De Afrikaanse hypocrisie wat porno betreft wordt vaak toegeschreven aan het hoge aantal gelovigen. Inderdaad is meer dan de helft van de Ivorianen religieus: 30 procent is moslim, 22 procent christen en 17 procent hangt traditionele Afrikaanse religies aan. Porno is een publiek geheim dat in Ivoorkust redelijk goed verkoopt en overal verkrijgbaar is. Pornobladen liggen in de winkelschappen, illegale filmkopieën zijn op de markt te koop, je kunt een abonnement nemen op erotische kanalen via het televisienetwerk of op Canal Plus Horizon (een aanbieder van on demand-satelliet-tv), en dan is er natuurlijk nog het internet.
Samen met westerse export zijn amateurfilmpjes het populairst. Af en toe haalt zo’n filmpje de krant, en het schandaal bevredigt onze sensatielust. Zo lekte in 2009 een filmpje uit van een ambtenaar die seks had met zijn getrouwde stagiaire. Het seksfilmpje kwam online en de vrouw in kwestie werd publiekelijk aan de schandpaal genageld. Het is treurig dat de meeste mensen zo makkelijk over het hoofd zien dat ze als ondergeschikte misschien wel slachtoffer was, mogelijk tot seks gedwongen om haar baan te behouden. Nadat de vrouw door haar man was verlaten deed ze een zelfmoordpoging.
In 2010 raakte Abiba, een voormalige deelnemer van de realityshow Stars Tonnerre (de Ivoriaanse X Factor) in opspraak toen op internet een filmpje opdook waarin ze seks had met twee gemaskerde mannen. De reacties waren vernietigend. De jonge vrouw werd genadeloos neergesabeld en vluchtte uiteindelijk naar Frankrijk. Het verhaal ging dat ze was verstoten door haar islamitische familie, die het gerucht weersprak en onthulde dat Abiba vóór de verspreiding van het filmpje was gechanteerd en een zelfmoordpoging had gedaan. Zij verdachten haar ex-man van het uitlekken van het filmpje. Abiba is sindsdien niet meer in de openbaarheid verschenen. En haar gemaskerde sekspartners? Die bleven ongemoeid.
Abiba’s verhaal geldt als een waarschuwing: vrouwen moeten zich niet laten filmen tijdens de seks, want ze lopen het risico zichzelf en hun familie te schande te maken. Bij porno, zoals op zoveel andere gebieden, zijn het de vrouwen die worden veroordeeld. Vrouwen die genieten van seks worden afgestraft en publiekelijk vernederd.
Alsof niemand zich realiseert dat er voor seks twee mensen nodig zijn: als de vrouw zich zou moeten schamen, dan haar sekspartner ook. Bij veel seksfilmpjes die in Ivoorkust uitlekken gaat het om wraakporno, verspreid door afgewezen geliefden. Dat er zo veel amateuropnames worden gemaakt komt wellicht door de publieke afkeuring van vrouwen in pornofilms, waardoor vrouwen het niet eens aandurven om de professionele wereld in te gaan. Vrouwen uit seksfilms worden op populaire Ivoriaanse websites beledigd en afgekraakt. Het gaat soms zo ver dat hun familie wordt lastiggevallen, of dat hun werkgever wordt benaderd. Soms worden ze fysiek aanvallen. Er zijn mannen die er een dagtaak van maken om het internet af te speuren naar informatie om deze vrouwen te grazen te nemen.
Ivoriaanse mannen hebben bepaalde verwachtingen wat seks betreft: vrouwen moeten zich als porno-actrices gedragen, klaarstaan als de man het wil en aan al zijn wensen tegemoetkomen. Door een verkrachtingscultuur en porno zijn mannen minder in staat vrouwen als autonome seksuele wezens te zien. Ze zijn geneigd vrouwen als sekspoppen te beschouwen die alleen seks zouden moeten hebben wanneer de man het wil. Desondanks probeert een groeiend aantal jonge mannen en vrouwen pornoster te worden. Ze onderzoeken de mogelijkheden op internet, plaatsen advertenties en bellen soms zelfs met infolijnen voor meer informatie over het onderwerp. Voor de gelukkigen die ervoor betaald krijgen biedt porno een snelle manier om geld te verdienen en faam te verwerven.
In de meeste Afrikaanse landen is seksuele voorlichting op school geen prioriteit. Voor veel Afrikanen vervult porno die rol. Dat geldt ook voor Ivoorkust, waar geruchten de ronde doen over ‘initiatiebijeenkomsten’ die in privéappartementen worden georganiseerd, waarbij jongeren pornofilms bekijken en door ‘seksvoorlichters’ worden ingewijd. Hier is natuurlijk sprake van regelrecht misbruik, waarbij zogenaamde leraren onder het mom van educatie zelf aan hun trekken komen.
De porno-industrie draait om de verkoop van een fantasie, een erg stereotiepe fantasie, en als dat de enige beschikbare voorlichting is, is dat funest. Het heeft invloed op de manier waarop veel Afrikanen, tieners (de grootste consumenten) dan wel volwassenen, tegen seks aankijken. Het geeft mannen ook een excuus om hun onrealistische verwachtingen ten aanzien van seks en vrouwen goed te praten. Afrikaanse vrouwen krijgen in de meeste pornofilms waarin ze figureren nauwelijks tekst. Ze worden neergezet als willoze objecten. Deze films en het gebrek aan autonomie van de actrices voeden een gevaarlijk maar wijdverbreid geloof dat vrouwen geen zeggenschap hebben over hun eigen lichaam en hun sekslust (of gebrek daaraan). Buitenlandse pornoproducenten zijn openlijk racistisch en kunnen ongestoord hun films verspreiden, die een duidelijke impact hebben op ons dagelijkse leven. Dit betekent dat we geen controle hebben over de complexe manier waarop onze seksualiteit wordt neergezet. Zal de in opkomst zijnde Afrikaanse porno uitgroeien tot een volwaardige industrie, waardoor we niet meer afhankelijk zijn van buitenlandse films?
Droomscenario
Het droomscenario zou natuurlijk een eigen Ivoriaanse porno-industrie zijn, zoals Zuid-Afrika – en tot op zekere hoogte Nigeria – een eigen industrie kent, met films als Destructive Instincts, geregisseerd door een van de weinige vrouwelijke regisseurs, AfroCandy. Hoewel het positief is dat er onafhankelijke, bewuste pornomakers bestaan, blijft porno een patriarchaal product. Ik juich de pogingen van talloze pornosterren, producers en regisseurs om alternatieven te creëren van harte toe, maar het maakt deze industrie er niet minder seksistisch – en dus schadelijk – op. Ik vraag me af of we wel geholpen zijn met een betere, humanere benadering, vooral de zwarte vrouw die in de media zo vaak ontmenselijkt wordt. We zijn veel meer dan seksbeesten die mannen moeten bevredigen. De porno-industrie is nog steeds in handen van mensen die zich niet bekommeren om de Afrikaanse consument, laat staan om Afrikaanse vrouwen. En zolang daar niets aan verandert, zal porno helaas een industrie zijn die vrouwen en het heersende beeld van hen schaadt.
Auteur: Aude Konan
Vertaler: Astrid Staartjes
Okay Afrika
VS | okayafrica.com
Digitaal platform dat volledig gewijd is aan Afrikaanse cultuur, muziek en politiek. Populair onder Afrikanen overal ter wereld.