Het zijn de derde verkiezingen in iets meer dan een jaar tijd
Het Kosovaarse parlement zal worden ontbonden nadat het er dinsdag niet in slaagde binnen de gestelde termijn een president te kiezen. Kosovo stevent daarom af op vervroegde parlementsverkiezingen – de derde in iets meer dan een jaar – binnen vijfenveertig dagen, meldt Gazeta Express.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Premier Albin Kurti, de winnaar van de verkiezingen van afgelopen december, slaagde er in februari in een regering te vormen, maar het lukte hem niet de oppositie achter een gemeenschappelijke presidentskandidaat te verenigen. Maandag hekelde hij de ‘patstelling’ binnen de democratische instellingen.
Hij streeft naar normalisering van de betrekkingen met Servië
Na een jaar van politieke verlamming heeft Kosovo nu een nieuwe regering, nadat Albin Kurti woensdag door het Kosovaarse parlement herkozen werd tot premier, meldt Gazeta Express. Dit is de derde keer dat de 50-jarige Kurti deze functie bekleedt. Zijn partij, Vetëvendosje (VV), won de vervroegde parlementsverkiezingen afgelopen december. De nieuwe regering kreeg de steun van 66 van de 120 parlementsleden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
In zijn toespraak tot de gekozen vertegenwoordigers beloofde de premier de normalisering van de betrekkingen met Servië voort te zetten. Servië heeft de onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo uit 2008 nooit erkend en de relatie met Servië blijft gespannen. Deze normalisering vereist de totstandkoming van bilaterale betrekkingen, maar ‘zonder inmenging in interne aangelegenheden’, benadrukte Kurti.
Het festival zou ‘anti-Servisch’ en ‘een provocatie’ zijn
Servië heeft het festival met de naam Mirëdita, dobar dan (‘goedendag’ in het Albanees en Servisch) verboden. Dat is een jaarlijks evenement ter ere van de Servische en Kosovaarse cultuur in Belgrado en Pristina, met debatten, concerten, toneelstukken en tentoonstellingen. De organisatoren beweren dat het evenement ‘een combinatie is van culturele samenwerking en de lancering van belangrijke politieke kwesties die gericht zijn op openheid en positieve vrede tussen de Servische en Kosovaarse samenlevingen’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Echter, omdat Servië de onafhankelijkheid van Kosovo niet erkent, beschouwt de Servische tabloid Informer – die bekend staat als zeer nationalistisch – het festival als ‘een schande’, ‘anti-Servisch’ en ‘gewoon weer een provocatie’. Verschillende extreemrechtse groeperingen die zich elk jaar tegen het festival verzetten, delen deze mening. Deze keer was ook het ministerie van Binnenlandse Zaken, dat volgens de officiële uitleg bezorgd is over problemen met de openbare orde, het met hen eens.
De organisatie van het festival reageerde kritisch. ‘Dit verbod is een schending van de vrijheid van vergadering, de vrijheid van beweging en de vrijheid van meningsuiting’, aldus de organisator, een groep verenigingen die zijn samengebracht onder de paraplu van een jongereninitiatief voor mensenrechten.
Tussen de twee landen zijn de spanningen flink opgelopen
Servië heeft een aantal troepen teruggetrokken die waren gestationeerd bij de grens met Kosovo, nadat de legermacht de afgelopen dagen flink werd versterkt. Dat schrijft The Guardian. Aanleiding voor de spanningen was een vuurgevecht in het noorden van Kosovo waarbij vier mensen werden gedood toen Kosovaarse agenten in gevecht kwamen met gewapende Serviërs.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Kosovo, dat zich in 2008 onafhankelijk verklaarde van Servië, staat voortdurend op gespannen voet met Servië en bij de internationale gemeenschap bestond de vrees dat er een nieuw gewapend conflict in Oost-Europa kon ontstaan. Volgens een Servische generaal zijn het aantal troepen weer op ‘normaal niveau’ en is het paraatheidsniveau van het leger niet verhoogd.
Eerder had een Servische nationalistische politicus betrokkenheid toegegeven bij de schietpartij, iets waar Kosovo Servië al langer van beschuldigde. Volgens Kosovo is Servië al langer uit op een gewapend conflict met het veel kleinere land om in het verleden verloren land terug te veroveren.
Serviërs boycotten de verkiezingen en erkennen de leiders niet
NAVO-militairen raakten maandag slaags met Servische betogers in het noorden van Kosovo. Dat schrijft Deutsche Welle. Daarbij raakten zeker vijfentwintig militaire en tientallen Serviërs gewond. Het is al enkele dagen onrustig in Kosovo vanwege de lokale verkiezingen die daar vorige maand plaatsvonden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Bij die lokale verkiezingen werden enkel etnische Albanezen gekozen tot burgemeesters, maar dat had te maken met een boycot door etnische Serviërs in het gebied. Zij deden niet mee aan de verkiezingen omdat ze Kosovo niet als onafhankelijk land beschouwen maar als provincie van Servië. Als gevolg van de boycot was de opkomst in het gebied zeer laag.
Desondanks wilde Kosovo de gekozen burgemeesters alsnog installeren, maar dat probeerden de Servische demonstranten te voorkomen. Zij betoogden bij gemeentehuizen en gooiden met stenen. Daarop werd, naast de lokale politie, de aanwezige NAVO-vredesmacht in het gebied ingezet. Eerder bracht Servië zijn leger al in de hoogste staat van paraatheid vanwege de onrust en verplaatste troepen richting de grens.
Sluimerende etnische spanningen op de Balkan worden door Poetin aangewakkerd en gebruikt om de aandacht af te leiden van de oorlog in Oekraïne. Hoe beperkt de rol van Rusland als Servische bondgenoot ook mag zijn.
Terwijl de wereld haar ogen gericht houdt op de Russische invasie in Oekraïne, gaan Vladimir Poetins propagandaoperaties in de hele wereld door. Van Zuid-Amerika tot Afrika, overal zijn Russische onruststokers bezig met het destabiliseren en ondermijnen van regeringen die in hun ogen de doelstellingen van Moskou in de weg zitten. De invloed hiervan was bijvoorbeeld merkbaar op de Australian Open, waar de vader van de Servische toptennisser Novak Djokovic gefilmd werd terwijl hij poseerde met pro-Russische demonstranten en naar verluidt ‘lang leve de Russen’ riep.
Voor mensen die de regio al lang in de gaten houden, is dit geen verrassing. Poetin heeft Servië en Kosovo tegen elkaar opgehitst door Belgrado dieper in de invloedssfeer van Moskou te trekken. Nu, drie decennia nadat Joegoslavië op bloedige wijze uiteenviel, hebben de recente aanvaringen tussen Servië en Kosovo de sluimerende etnische spanningen doen oplaaien en onrust veroorzaakt in het Westen.
Eind december heeft Servië zijn troepen in de hoogste staat van paraatheid gebracht, toen de Servische premier stelde dat de twee landen ‘op de rand van een gewapend conflict’ stonden. Sir Stuart Peach, de speciaal gezant van het Verenigd Koninkrijk, bracht een bezoek aan Servië om de gemoederen tot bedaren te brengen. Maar het risico dat het in de toekomst opnieuw tot een aanvaring komt, blijft reëel. Temeer omdat Rusland achter de schermen bezig is het Westen van de oorlog in Oekraïne af te leiden.
Wagner Group
De campagnes waarmee Rusland invloed uitoefent in Servië kennen een lange geschiedenis. Via instituten als de orthodoxe kerk behoudt Moskou vergaande culturele en politieke invloed in Servië. Sputnik, een Russisch nieuwsbureau dat eigendom is van de staat, is duidelijk aanwezig in Belgrado en het internationale televisienetwerk Russia Today heeft er kortgeleden nog zijn deuren geopend. Misschien is het meest alarmerend nog wel dat de Wagner Group in december zijn aanwezigheid in Servië heeft aangekondigd in de vorm van een ‘Russisch-Servisch Cultureel en Informatiecentrum voor Vriendschap en Samenwerking’. Deze beruchte Russische paramilitaire organisatie, die onder leiding staat van Poetin-vertrouweling Jevgeni Prigozjin, is gespecialiseerd in informatieoperaties die tot doel hebben spanningen aan te wakkeren.
De activiteiten van het Kremlin in Servië zijn extra zorgwekkend omdat Servië onlangs als directeur van de inlichtingendienst een pro-Russisch politicus heeft aangesteld die ertoe oproept een ‘Servische wereld’ te creëren – de tegenhanger van Poetins ‘Russische wereld’ op de Balkan. Het doel is alle Serviërs te verenigen in eenzelfde cultureel referentiekader.
Servië heeft nooit de onafhankelijkheid van Kosovo erkend. De regering heeft de Serviërs die in Kosovo wonen, en daar in het noorden de meerderheid vormen, aangemoedigd om zich tegen de richtlijnen van [de Kosovaarse hoofdstad] Pristina te verzetten. De spanningen namen toe in augustus, toen Kosovo de Serviërs aldaar verplichtte kentekenplaten en documenten in het Kosovaars te laten registreren. Veel Serviërs weigerden dit en legden uit protest hun werk neer. Door de arrestatie van een voormalig Servisch politieambtenaar verslechterde de situatie verder; Serviërs blokkeerden de wegen net zolang tot hij werd vrijgelaten.
‘Rusland is helemaal vastgelopen op het grondgebied van Oekraïne. Hoe kunnen wij Servië dan helpen?’
Zowel Servië als Rusland profiteert van de chaos die zulke spanningen veroorzaken. De Servische president Aleksandar Vucic omdat de escalatie de Serviërs afleidt van binnenlandse gebeurtenissen. Eind december zette Vucic bijvoorbeeld het Servische leger op scherp op de dag dat meer dan vijftien mensen in het ziekenhuis belandden door een ammoniaklek in een vrachttrein. Deze was ontspoord als gevolg van de slechte staat van de spoorlijn. Vucic probeert zich met deze strategie in de regio te profileren als een baken van stabiliteit.
Poetin op zijn beurt kan door zijn stellingname in het conflict verschillende doelstellingen van zijn buitenlands beleid verwezenlijken: het Westen afleiden van de oorlog in Oekraïne, de NAVO verzwakken en Rusland positioneren als de enige regionale bemiddelaar. Dit geeft hem een zekere macht ten opzichte van westerse mogendheden, die niet willen dat het geweld in de regio verder escaleert.
De Russische ambassadeur in Servië maakt duidelijk dat Belgrado kan rekenen op de steun van Moskou en benadrukt dat Kosovo zich ‘op de rand van een groter conflict’ bevindt. Tot op zekere hoogte is dit goedkope retoriek, aangezien Moskou niet in staat is Servië militair bij te staan in geval van een openlijk conflict. Zoals Igor Strelkov, een Russische oorlogsveteraan en voormalig minister van Defensie van de marionettenstaat Donetsk, uitlegt: ‘Rusland is helemaal vastgelopen op het grondgebied van Oekraïne. Hoe kunnen wij Servië dan helpen? Dat lukt enkel als we een totale oorlog met de NAVO aangaan, en daar zijn we totaal niet op voorbereid.’
Weigering
Hoe beperkt de rol van Rusland als Servische bondgenoot ook mag zijn, het zal het Servisch-Kosovaarse conflict ongetwijfeld blijven aanwakkeren. Ondertussen kondigde Vucic op 23 januari in een toespraak tot de natie aan dat Servië onder westerse druk staat. Zijn weigering om in te gaan op het Frans-Duitse voorstel om de betrekkingen tussen Servië en Kosovo te normaliseren, zou de onderhandelingen over toetreding tot de EU en westerse investeringen in Servië namelijk tot stilstand brengen. Maar zoals we in Oekraïne hebben gezien, pakken Moskous plannen niet altijd uit zoals ze bedoeld zijn.
Het Kremlin is niet in staat Belgrado militair of economisch bij te staan, en het Westen heeft de middelen om het conflict te bezweren. Dit vereist de juiste inzet van invloed, een tegenbeweging om Russische informatieoperaties te ontmantelen en NAVO-vredesmissies om nieuwe wegblokkades op te heffen, waarmee de boodschap wordt afgegeven dat het Westen in een geval van escalatie zal ingrijpen.
Voor Vucic is het in sommige opzichten makkelijker om in te binden. Met name vanwege zijn controle over de media kan de Servische president bepaalde informatie zo brengen dat hij de betrekkingen met Pristina normaliseert zonder bang te hoeven zijn voor represailles van ultrarechtse groeperingen.
Als het Westen snel handelt, wordt het plan van het Kremlin om een nieuwe brandhaard te creëren en zo de aandacht van Oekraïne af te leiden, ondermijnd.
Ondanks een gesprek van acht uur blijft het conflict bestaan
President van Servië Aleksandar Vučić en de Kosovaarse premier Albin Kurti hebben maandag ruim acht uur met elkaar gesproken in een poging een langslepend conflict over het gebruik van kentekenplaten op te lossen, schrijft EuroNews. Volgens EU-buitenlandchef Josep Borrell is er ondanks de langdurige besprekingen geen akkoord bereikt. Hij zegt te vrezen dat het conflict kan uitlopen op geweld tussen de twee landen.
Het kentekenconflict draait om het gebruik van Servische nummerplaten door etnische Serviërs die in Kosovo wonen. Kosovo eist dat zij Kosovaarse kentekens gebruiken, waar deze Servische minderheid, die Kosovo niet erkennen, dat weigeren. Zij moeten boetes betalen en volgens een nieuw plan van de regering van Kosovo kunnen zij zelfs een rijverbod krijgen, tot woede van de Servische autoriteiten.
De afgelopen tijd kwam het al vaker tot gewelddadige botsingen aan de grens in het noorden van Kosovo, onder meer tussen de etnische Albanese meerderheid en de Servische minderheid in het land. Om extra druk op de ketel te houden heeft Borrell gezegd dat beide landen, willen zij lid worden van de Europese Unie, zich meer moeten inspannen het conflict op te lossen.
De recente moord op de Servische politicus Oliver Ivanovic bevestigt de status van de regio als het ‘zwarte gat van de Balkan’, aldus het Kroatische dagblad Jutarnji List.
We noemen de westelijke Balkan gewoonlijk het ‘zwarte gat’ van Europa. En Kosovo wordt dan weer het ‘zwarte gat van de Balkan’ genoemd, en Noord-Kosovo het ‘zwarte gat van Kosovo’. Toch had het nooit zover mogen komen. Als je Brussel mag geloven, dat zich voorstaat op de succesvolle dialoog tussen Kosovo en Servië, en als je kijkt naar alle hulp die Noord-Kosovo heeft ontvangen, zou dit de meest ontwikkelde regio moeten zijn en eerder het Liechtenstein van de Balkan! Eerlijk gezegd zijn ze nogal royaal geweest voor deze kleine, dunbevolkte regio. De Europese Unie heeft speciale middelen toegekend aan de regio, de regering van Kosovo heeft specifieke projecten voor het noorden, en ook de Servische regering wijst, met toestemming van Pristina en Brussel, speciale middelen toe voor de ontwikkeling van deze regio.
Met al dit geld en al deze projecten voor het noorden van Mitrovica en de aangrenzende gemeenten met in Kosovo wonende Serviërs, zou deze streek dus welvarend moeten zijn. En omdat de veiligheid van de regio een topprioriteit is van KFOR [vredeshandhavingsmissie van de NAVO in Kosovo] en Eulex [civiele missie van de Unie ter bevordering van de rechtsstaat], en de EU zich voorstaat op de succesvolle dialoog over het vrije verkeer in dit deel van het land, zou de veiligheid ook geen probleem mogen zijn.
Rechteloos gebied
Maar dat zijn maar indrukken, want de werkelijkheid is heel anders. Iedereen die in Noord-Kosovo is geweest of die er woont, of in het zuiden van Mitrovica, aan de andere kant van de brug tussen het Albanese deel en het Servische deel van de stad, kan ervan getuigen.
Het is moeilijk in Europa een plek te vinden die zo sterk op een rechteloos gebied lijkt. Kosovo kan niet bogen op veel eerbied voor de wet en het functioneren van de rechtsstaat. Maar de auto’s hebben er tenminste wel nummerborden, de politie patrouilleert er, bekeurt auto’s die te hard rijden, de burgers betalen er hun water- en elektriciteitsrekening en de straatnamen worden aangeduid in het Albanees en het Servisch. Dat is niet het geval in Noord-Kosovo. De auto’s rijden er rond zonder nummerbord of met een Servisch nummerbord. De wetten van Kosovo worden er dus niet nageleefd – ondanks het ‘historische akkoord’ onder auspiciën van Brussel –, net zomin als de wetten van Servië. Feitelijk maakt Servië sinds het einde van de oorlog in 1999 de dienst uit in dit deel van Kosovo, hetzij door de aanwezigheid van zijn politie, waarin de NAVO en de EU stilzwijgend hebben toegestemd, hetzij door zijn steun aan de parallelle machtsstructuren, zoals de ‘bewakers van de brug’.
Hoe is het mogelijk dat de EU dit heeft laten gebeuren en dat zij haar ogen sluit voor deze situatie? Als er zo slordig wordt omgesprongen met de macht, is het niet verbazingwekkend dat niemand weet wie er auto’s van politici in brand steekt, wie er gestolen auto’s verkoopt (zelfs aan de eigenaren van die gestolen auto’s), en nog minder wie er opdracht geeft voor het executeren van politici of wie deze opdrachten uitvoert.
Zo is het waarschijnlijk ook gegaan met de moord op Oliver Ivanovic, een van de belangrijkste en opvallendste Servische politici in Kosovo. Natuurlijk, er worden ook politici vermoord in Zweden, een van de ontwikkeldste en veiligste landen ter wereld. Maar de afgelopen twintig jaar blijven er te veel moorden en aanslagen op politici en journalisten onopgehelderd in Kosovo, zowel in het noorden als in het zuiden. Dit kun je niet alleen de ‘wettelijke Kosovaarse autoriteiten’ aanrekenen, omdat ook de NAVO– en Eulex-functionarissen in Kosovo over de middelen en het juridisch mandaat beschikken om tegen dit soort zaken op te treden.
De internationale gemeenschap heeft deze situatie in Noord-Kosovo zo lang getolereerd omdat het haar om politieke redenen goed uitkwam.
Helaas kan de moord op Oliver Ivanovic politieke consequenties hebben. Ondanks de komst van de internationale gemeenschap en de instelling van een internationaal protectoraat in Kosovo heeft Belgrado Noord-Kosovo feitelijk nog steeds in zijn greep. Met als doel om het land op te delen. Aangetoond moest worden dat Pristina niet in staat was zijn autoriteit te laten gelden in Noord-Kosovo, en dat Pristina zich neer moest leggen bij deze situatie. Dankzij het akkoord van Brussel is er een bijzondere status verleend aan Noord-Kosovo – het is een afzonderlijke entiteit geworden binnen Kosovo, die meer bij Belgrado hoort dan bij Pristina.
Deze situatie is koren op de molen van de criminele groeperingen die er actief zijn. De plaatselijke bevolking kan getuigen van de ‘voorbeeldige’ samenwerking tussen Serviërs en Albanezen op het gebied van de georganiseerde criminaliteit. Volgens de reacties in Belgrado kan de moord op Ivanovic worden gebruikt als bewijs dat noch Pristina, noch de internationale gemeenschap in staat zijn Noord-Kosovo te controleren. En dit ondanks het feit dat Ivanovic een politieke tegenstander was van de Servische regering. Bij de Kosovaarse verkiezingen in 2017 had hij het opgenomen tegen de Lijst Srpska, die gesteund werd door Belgrado. Alle Serviërs die het opnamen tegen deze lijst werden beschouwd als ‘verraders’. Bij de lokale verkiezingen heeft deze Servische lijst in negen gemeenten een meerderheid behaald, waardoor ze de machtigste politieke formatie in Kosovo werd qua aantal gewonnen gemeenten – meer dan de partijen die de Albanese bevolking vertegenwoordigen, die toch in de meerderheid zijn. Belgrado heeft dit succes geïnterpreteerd als een overwinning, maar ook als een signaal aan al degenen die hun eigen lijsten of partijen hadden opgericht. Oliver Ivanovic was een van hen.
Veel moorden in Kosovo zijn nooit opgelost. In de meeste gevallen gaat het om liquidaties van Albanese politici die zijn gepleegd in de eerste jaren na de oorlog. Momenteel wordt daar veel over gepraat. Sommige zaken worden aanhangig gemaakt bij het Kosovotribunaal dat is opgericht in Den Haag.
Zelfs bij de EU-missie laten ze doorschemeren dat er in sommige processen van Kosovaarse rechtbanken is gesjoemeld, uit vrees voor de eventuele repercussies voor lopende politieke processen
Tegenwoordig zijn er steeds meer getuigen die er publiekelijk voor uitkomen dat ze lid zijn geweest van criminele organisaties die na de oorlog belast werden met het elimineren van bepaalde personen, hetzij voor het geld, hetzij omdat ze gedwongen werden om de orders van machtige politici uit te voeren. Het is duidelijk dat talloze moorden of aanslagen, of ze nu gepleegd werden om etnische of andere redenen, bewust nooit zijn opgehelderd, omdat de waarheid de politieke stabiliteit dreigde te verstoren. Officieel wordt het ontkend en wordt er geschermd met een ‘gebrek aan bewijs’, maar zelfs bij de EU-missie laten ze doorschemeren dat er in sommige processen van Kosovaarse rechtbanken is gesjoemeld, uit vrees voor de eventuele repercussies voor lopende politieke processen.
Het is duidelijk dat er ook veel gewelddadige incidenten in Noord-Kosovo in de doofpot verdwijnen om de door de EU in Brussel gestarte dialoog niet in gevaar te brengen. De moord op Ivanovic heeft een schok teweeggebracht, temeer daar Kosovo al sinds lange tijd niet te maken had gehad met etnisch gemotiveerd geweld. Deze moord zou ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van Kosovo als de internationale gemeenschap niet vastberaden optreedt tegen degenen die ervan zouden kunnen profiteren.
Opgericht na de onafhankelijkheid in 1991. Op een na grootste krant van het land, liberaal georiënteerd en veel ruimte voor columns van nieuw Kroatisch schrijftalent.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
