Het verkeer over de brug werd dinsdag tijdelijk stilgelegd
De Oekraïense veiligheidsdienst (SBU) meldde dinsdag dat ze met 1100 kg TNT ‘ernstige schade’ had aangericht aan de pijlers van de brug die de Krim, het door Moskou geannexeerde schiereiland, met het Russische vasteland verbindt. Op dit moment is de werkelijke omvang van de vernielingen echter onduidelijk. Het verkeer over de brug werd dinsdag tijdelijk stilgelegd, zo meldde de officiële Telegram-account van de beheerder van het bouwwerk, zonder de reden voor deze onderbreking van ongeveer drie uur te vermelden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Krimbrug is ‘een strategische bevoorradingsroute, maar ook een symbool van de Russische bezetting sinds het begin van de grootschalige invasie door Rusland in 2022’, aldus The Washington Post. De brug is tweemaal beschadigd door aanslagen die door Kyiv zijn opgeëist: in oktober 2022 met een vrachtwagenbom en in juli 2023 met marinedrones.
Olielek dreigt ernstige milieuschade te veroorzaken
Twee Russische olietankers op de Zwarte Zee zijn zwaar beschadigd geraakt, waardoor olie is gelekt, zo verklaren de Russische autoriteiten. De twee olietankers die gezamenlijk meer dan 9000 ton stookolie en 27 bemanningsleden aan boord hadden raakten zondag in de problemen tijdens een storm voor de Krim, waarbij een matroos om het leven kwam. Het ongeluk dreigt ‘ernstige ecologische schade te veroorzaken aan een zeemilieu dat al zwaar is aangetast door de oorlog’ tussen Rusland en Oekraïne, schrijft The Guardian.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Al meer dan 4.000 ton olie is gelekt in de Zwarte Zee. De scheepswrakken worden onderzocht maar lijken geen verband te houden met het conflict. De schepen dateren uit de jaren tachtig en waren niet ontworpen voor navigatie in moeilijke omstandigheden op zee. Een ervan brak zelfs in tweeën voordat het zonk. De andere is vastgelopen in het zand.
Zelensky wil alleen direct met Poetin onderhandelen
Bijna een maand nadat de Russische invasie in Oekraïne is begonnen en terwijl er bombardementen op de belangrijkste steden van het land plaatsvinden, zei de Oekraïense president maandagavond voor het eerst dat hij open staat voor ‘pogingen om alles aan te pakken wat Rusland verontrust en ontstemt’, bericht Courrier international.
‘De kwestie van de Krim en Donbass is voor iedereen een zeer moeilijk verhaal‘. Er moeten ‘veiligheidsgaranties’ en een einde aan de vijandelijkheden komen, en ‘dan kunnen we praten’, zei Zelensky over het in 2014 door Rusland geannexeerde schiereiland en de oostelijke Oekraïense regio waar pro-Russische separatisten twee ‘republieken’ hebben uitgeroepen, die alleen door Moskou worden erkend.
Het staatshoofd, dat rechtstreeks met zijn Russische ambtgenoot wil spreken, heeft ook voorgesteld dat de bevolking zich via een referendum ‘uitspreekt over bepaalde vormen van compromis’ die met Rusland kunnen worden gesloten. Hij waarschuwde: ‘We moeten alles doen om ervoor te zorgen dat Donbas en de Krim aan ons worden teruggegeven (…) Maar de oorlog nu stoppen is het belangrijkste.’
Zelensky zei ook dat hij niet wil dat ‘de geschiedenis helden van ons maakt en van een natie die niet bestaat’, en benadrukte dat Oekraïne eerder ‘vernietigd’ zou worden dan dat het zich overgeeft.
Waarom speelt de oorlog tussen de veiligheidsdiensten zich juist op Britse bodem af? Dat is de schuld van de Engelsen, aldus de Russische site InoSMI. ‘Zij zijn gijzelaars geworden van een systeem dat ze zelf in het leven hebben geroepen.’
De opeenvolging van raadselachtige sterfgevallen van Russische vluchtelingen die zich al enkele jaren voordoet in Londen stelt ons eens temeer voor de vraag: waarom vindt deze massale liquidatie van overlopers eigenlijk plaats op de Britse eilanden? In andere westerse landen komt het niet voor. Waarom heeft de grootste kolonie van Kremlin-tegenstanders zich juist in Groot-Brittannië gevestigd, en waarom heeft de oorlog tussen Russische en Britse spionnen zich na het eind van de Sovjet-Unie en de Koude Oorlog voortgezet? Het antwoord is een mengeling van historische, psychologische en geopolitieke factoren. Er zijn veel boeken over het onderwerp geschreven, maar ik wil enkele belangrijke punten onderstrepen. Zonder die punten is het onmogelijk de zaak-Skripal te begrijpen, of de zaak-Litvinenko*, of andere ‘markante momenten’ in deze eindeloze spionagekroniek.
Engeland is bij uitstek het land van de spionage. Al in de elizabethaanse tijd brachten zijn geïsoleerde ligging en zijn beperkte natuurlijke hulpbronnen Londen ertoe van spionage en diplomatie de belangrijkste instrumenten te maken om zijn wereldhegemonie veilig te stellen. Sir Francis Welshingham richtte op bevel van Elizabeth I een geheime dienst van de kroon op en wist daarmee talrijke samenzweringen te verijdelen, zowel binnenlands als internationaal. De beroemde toneelschrijver en dichter Christopher Marlowe behoorde tot zijn informanten. Jonathan Swift, auteur van Gullivers reizen, en Daniel Defoe, schepper van Robinson Crusoe, waren allebei aan de inlichtingendienst verbonden.
De eeuw daarna mengde Engeland zich met zijn diplomatie en spionage in het Europese politieke spel en hanteerde daarbij met succes het ‘verdeel-en-heers’-principe. Om Frankrijk de wereldhegemonie te betwisten maakten de Engelsen Napoleon naar hartenlust het leven zuur door het financieren van complotten, coalities en ten slotte de opstand in de Vendée. De beroemde Britse tv-serie Sharpe laat zien hoe de Engelsen actief het Spaanse verzet steunden in gebieden die door de troepen van Napoleon waren bezet.
Kolonel Lawrence (van Arabië), ook een agent van de Britse inlichtingendienst, maakte zijn opwachting in de spionagegeschiedenis door de enorme inspanningen die hij zich tijdens de Eerste Wereldoorlog getroostte om het Ottomaanse Rijk te vernietigen door middel van steun aan de Arabische opstand op het Arabisch-Palestijnse Schiereiland. De ‘Britse route’ leidde ook naar Rusland, inclusief de deelname van de Engelsen aan de moord op keizer Paul I en Grigori Raspoetin.
Een van de belangrijkste principes van de Britse politiek is altijd het opvangen van alle dissidenten geweest die ‘in verzet tegen de tirannie’ waren gekomen, en in bredere zin alle mensen die de wetten van hun land waren ontvlucht. Het Verenigd Koninkrijk werd het toevluchtsoord voor duizenden ‘dissidenten’ uit alle landen, van de Franse vrijdenker Voltaire halverwege de achttiende eeuw en Karl Marx halverwege de negentiende tot leden van islamistische groeperingen anno nu. De overlopers van de USSR en Rusland vormen een aparte categorie binnen dit keurkorps: men treft er de voormalige KGB-kolonel Oleg Gordievsky aan, de Tsjetsjeense ‘krijgsheer’ Ahmed Zakajev en vele anderen.
De Britse gastvrijheid stoelt op koele berekening: door het opvangen van vluchtelingen beschikt Londen over een doeltreffend middel om druk uit te oefenen op de betrokken landen en die te chanteren bij politieke onderhandelingen. Er is ook een materieel belang: mannen met twijfelachtige fortuinen uit alle hoeken van de wereld, en in de eerste plaats Rusland, nemen in allerijl de wijk naar Engeland en vullen daar de belastingpot. De spionnen leveren informatie, de belastingvluchtelingen brengen hun kapitaal mee en die voordelen wegen op tegen eventuele diplomatieke geschillen. De woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken, Maria Zakharova, herinnerde er onlangs aan dat Rusland op uitlevering door Engeland wacht van minstens veertig aangeklaagde Russische staatsburgers.
Laten we ook de mentaliteit van de Britse leidende klasse niet vergeten. Spionage als internationale sport beantwoordde aan de ‘voorliefde voor gevaar’ die werd gecultiveerd door de Engelse gentlemen, zodat de inlichtingendienst loten van de beste aristocratische stammen kon inlijven. Waar andere culturen zich eerder terughoudend opstelden tegenover het beroep van spion, is het in Engeland altijd omgeven geweest met een aureool van noblesse en een zekere romantiek. Iets wat je terugvindt in de literatuur, de film en de volkscultuur. Alleen al in de twintigste eeuw waren tal van beroemde schrijvers verbonden aan de Britse inlichtingendienst: William Somerset Maugham, Graham Greene, Anthony Burgess, Ian Fleming, John le Carré, Frederick Forsyth en Arhur Koestler.
Niet voor niets wordt Engeland als het vaderland van de spionagethriller beschouwd. Geen enkele andere cultuur heeft het spionagethema zo uitgebreid en minutieus onderzocht. De lijst is eindeloos, dus laten we ons beperken tot enkele meesterwerken zoals The 39 Steps van Alfred Hitchcock (1939), The Third Man (1949), The Spy Who Came in from the Cold (1965) en The Ipcress File (1965), om nog maar te zwijgen van de eeuwige James Bond-serie (From Russia with Love etc.) en ten slotte de kaskraker Kingsman: The Secret Service (2014). De liefde van de Britten voor spionage laat zich verklaren door het feit dat ze het nut ervan inzien en zich ervan bedienen voor politieke doeleinden.
Omdat deze ‘kunst’ zo hoog in aanzien stond, heeft de Engelse politieke elite de regels en risico’s ervan tot aan het vorige decennium geaccepteerd. Bij de zaak-Litvinenko, en meer nog bij de zaak-Skripal, lijken de gentlemen hun legendarische koelbloedigheid te zijn verloren. Rusland en alles wat daarmee te maken heeft is hun duidelijk een doorn in het oog. Vandaar dat de spionage gepaard gaat met russofobie. De combinatie van deze twee tradities, spionage en russofobie, verklaart voor een groot deel deze confrontatie die al decennia duurt en het gebruikelijke inlichtingenkader al lange tijd overstijgt.
De russofobie begon in Frankrijk en Engeland na de napoleontische oorlogen, toen Rusland een invloedrijke mogendheid werd op het continent. In de jaren 1830, met de Poolse opstanden tegen het Russische Keizerrijk, kreeg de Europese russofobie duidelijk vorm. Daarbij speelde echter niet zozeer solidariteit met de Polen als wel de wil om Rusland te verzwakken. De betrekkingen tussen Engeland en Rusland kwamen nog meer onder druk te staan door de ‘Oosterse Kwestie’ en de bestemming van de Bosporus en de Dardanellen, die leidde tot de Krimoorlog (1853-1856) en wat ‘het Grote Spel’ werd genoemd, de geopolitieke confrontatie (met inzet van inlichtingendiensten en diplomatie) tussen het Verenigd Koninkrijk en Rusland in de tweede helft van de negentiende eeuw.
Met uitzondering van de twee wereldoorlogen, toen Rusland (de Sovjet-Unie) en Groot-Brittannië bondgenoten waren, is de spionage- en informatieoorlog tussen de twee landen nooit gestopt
In de jaren 1855-1865 publiceerden Alexander Herzen en Nikolaj Ogarev, onder het welwillende toeziend oog van de Britse autoriteiten, in Londen de eerste tegen de regering gerichte Russische tijdschriften die een beslissende invloed hadden op de liberale Russische intelligentsia. In het begin van de twintigste eeuw werd Engeland een van de belangrijkste toevluchtsoorden voor Russische dissidenten, met name revolutionaire socialisten, mensjewieken en bolsjewieken. In Londen werden het historische tweede en vijfde congres (1903 en 1907) van de Russische sociaaldemocraten gehouden, waar Lenin aan deelnam en waar het bolsjewisme als beweging werd geïnstitutionaliseerd. Het vijfde congres werd grotendeels gefinancierd door Britse industriëlen die sympathiseerden met de Russische Revolutie.
Met uitzondering van de twee wereldoorlogen, toen Rusland (de Sovjet-Unie) en Groot-Brittannië bondgenoten waren, is de spionage- en informatieoorlog tussen de twee landen nooit gestopt. Denk alleen maar aan de Lockhart-affaire (1918), de operatie Trust en Sidney Reilly (1925); de laatste had in Engeland de bijnaam ‘spionnenkoning’ en inspireerde Ian Fleming tot het personage James Bond. Ook de Vijf van Cambridge leven voort in de geschiedenis, de legendarische superagenten, onder wie de beroemde Kim Philby, die in de jaren dertig van de vorige eeuw door de Sovjet-Unie werden gerekruteerd. De concurrentie tussen de diensten werd vooral levendig tijdens de Koude Oorlog, die duurde van 1946 tot 1991. De namen van de ‘helden’ en verraders van deze oorlog zijn welbekend. Vooral de Profumo-affaire, vernoemd naar de Britse minister van Defensie, zorgde voor sensatie en leidde tot het aftreden van de laatste in 1963. Het verhaal van escortgirl Christine Keeler, die zowel een verhouding had met Profumo als met Yevgeny Ivanov, een officier van de Russische militaire inlichtingendienst, hield de Britten in de ban als een spannend spionnenspel. In 1971 vond de grootste uitzetting van Sovjetdiplomaten uit de geschiedenis plaats, waarbij 105 agenten Londen moesten verlaten.
Christine Keeler had zowel een verhouding met Britse minister van Defensie Profumo als met Jevgeny Ivanov, een officier van de Russische militaire inlichtingendienst.
Na de val van de USSR bleek de adempauze van korte duur: vanaf eind jaren negentig barstte de strijd tussen de inlichtingendiensten weer in volle hevigheid los. Londen werd het toevluchtsoord voor Russische oligarchen, economische criminelen, overgelopen spionnen en allerlei andere tegenstanders van Moskou. De beroemdste van hen, oligarch Boris Berezovski, stierf in 2013 onder nooit opgehelderde omstandigheden. De Russische oppositie in Londen, naar hartenlust uitgebuit door de Britse inlichtingendiensten, is echter voor een groot deel oncontroleerbaar geworden en handelt volgens haar eigen regels. Dat is precies de reden voor een hele reeks onverklaarbare aanslagen die de competentie en de logica van de klassieke inlichtingendiensten te boven gaan en waarschijnlijk het belang dienen van derden. De politieke schade van deze afschrikkingsexecuties is enorm. Het is duidelijk dat de Britten gijzelaars zijn geworden van een systeem dat ze zelf in het leven hebben geroepen.
Engeland heeft voortdurend geklaagd over en aanstoot genomen aan de dood van Russische overlopers, omdat het zelf de regels van dit spel heeft geschreven waarin de internationale oorlog van de geheime diensten zich precies op haar eigen bodem voltrekt. En dan gaat het niet alleen om de Russische diaspora, maar ook om de islamisten die politiek asiel hebben gekregen dankzij steun van de plaatselijke geheime diensten en die momenteel oncontroleerbaar zijn geworden en tal van terroristische aanslagen plegen op het grondgebied van hun gastheren.
Aleksandr Litvinenko, KGB-agent tussen 1988 en 1999, stierf in 2006 in Londen aan een poloniumvergiftiging.
Op 4 maart 2018 werden de voormalige Russische dubbelspion Sergej Skripal en zijn dochter bewusteloos aangetroffen op een bankje in de Engelse stad Salisbury. Al heel snel bevestigden de Britse autoriteiten dat ze waren vergiftigd met novitsjok, een in Rusland geproduceerd zenuwgas. Omdat deze moordaanslag als een chemische aanslag op zijn grondgebied werd beschouwd, zette Londen drieëntwintig Russische diplomaten uit, waarna de Verenigde Staten en diverse Europese landen er op hun beurt ook meer dan honderd uitzetten. Moskou reageerde met dezelfde maatregel.
Moskou is van mening dat er geen enkel bewijs is geleverd voor zijn verantwoordelijkheid voor de aanslag en spreekt van een westerse provocatie om Rusland te demoniseren en te isoleren. Terwijl de twee slachtoffers van Salisbury aan de beterende hand zijn, heeft de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens op 18 april verklaard dat haar laboratoria niet hebben kunnen vaststellen door welk land of welk laboratorium de giftige stof is geproduceerd, aldus het Russische dagblad Gazeta.ru. Maar de Britse vertegenwoordiger van de organisatie laat geen enkele ruimte voor twijfel: ‘Wij zijn van mening dat alleen Rusland over de technische mogelijkheden, de praktische ervaring en de motivatie beschikt om deze operatie uit te voeren.’
InoSMI is een informatiesite die zich specialiseert in de Russische vertaling van artikelen uit de buitenlandse pers. Inderdaad, net als 360. De naam is een samentrekking van twee Russische woorden die ‘buitenlandse media’ betekenen. ‘Alles wat het waard is om vertaald te worden,’ luidt hun slogan. Naast redacteuren en vertalers telt de redactie ook auteurs van oorspronkelijke artikelen in het Russisch.
Na de Russische annexatie van de Krim stelde de EU sancties in tegen het gebied, die vorig jaar werden verlengd tot 23 juni 2017. Een Poolse journalist besloot te gaan kijken of de maatregelen ook werken. Kort samengevat: nee.
De controlepost op het Oekraïense schiereiland Tsjongar lijkt nauwelijks op een grensovergang. Hier geen strenge gebouwen, maar afdakjes van golfplaat. Twee naast elkaar geparkeerde groene legervoertuigen doen dienst als kantoortje. Door de raampjes controleren de grenswachters de paspoorten. Alles hier moet het tijdelijke karakter van de grensovergang benadrukken, in overeenstemming met de Oekraïense wet die bepaalt dat de Krim een gebied is dat tijdelijk door de Russen is bezet.
Aan de Russische kant is de situatie heel anders. Hier heerst grote luxe. Een driekleurige vlag en een inscriptie op de lange barrière van enkele honderden meters melden dat we de grenspost Djankoj naderen. Alsof men aan deze kant van de grens wil duidelijk maken: ‘We zullen hier altijd blijven.’ Voorgesprekje met de douanier. Fotokopieën van alle bladzijden van het paspoort. Enkele minuten later wijst de grenswacht naar het portiek van de Federale Veiligheidsdienst (FSB). Het gesprek duurt anderhalf uur en lijkt soms op een karikatuur van een verhoor.
‘Waarom gaat u naar de Krim? Waar gaat u logeren? Wie gaat u ontmoeten? Waarover gaat u praten? Heeft de Oekraïense inlichtingendienst u iets gevraagd op Tsjongar?’ vraagt de functionaris.
‘We schrijven over de manier waarop de Russische integratie verloopt.’
‘Verzamelt u getuigenverklaringen voor het geval dat het westen van Oekraïne zich bij Polen wil aansluiten?’ vraagt de Rus lachend.
Hij is beminnelijk. Hij probeert ons niet te laten voelen dat hij hier heer en meester is.
‘Heeft u in het leger gezeten? Zou u in het geval van oorlog de wapens oppakken? Om uw vaderland tegen de vijand te verdedigen?’ vervolgt hij.
‘Tegen wie zou die oorlog zijn?’ vragen we.
‘Ik heb het over een hypothetische vijand. Komt u uit Kiev?’ vraagt de man van de FSB om van onderwerp te veranderen. ‘Er zijn leuke meisjes in Kiev. Alle Oekraïense vrouwen zijn mooi,’ besluit hij.
Eenmaal op het grondgebied van de Krim kun je maar moeilijk geloven dat het door het Kremlin is geannexeerd. De meeste mensen die we spreken zeggen dat ze in hun dagelijks leven geen last hebben van de sancties. Zelfs de pro-Oekraïners denken dat die strikt theoretisch zijn. Maar weinigen klagen over ongemakken. De mensen betalen hun aankopen met creditcards van Visa of Mastercard die zijn uitgegeven door Russische banken. Pavel Jestkov, die voor de Russische Nationale Handelsbank (RNKB) werkt, legt ons uit dat de grootste bank van het schiereiland in maart een systeem heeft ingevoerd waardoor bewoners van de Krim van dezelfde diensten gebruik kunnen maken als de burgers van de Europese Unie. We ontmoeten hem in Simferopol, de hoofdstad van het schiereiland, in een restaurant niet ver van het monument voor ‘de groene mannetjes’, de Russische soldaten die hier in februari 2014 naartoe zijn gestuurd om het schiereiland te annexeren.
Geld en visa
Om het ijs te breken zegt Jestkov tegen ons Polen dat hij graag naar Zakopane gaat, het skistation in het hooggebergte van Zuid-Polen. Daarna stappen we over op serieuzere zaken. ‘Sinds december werkt onze bank aan een systeem dat ons in staat stelt de hotels op het schiereiland te betalen met een kaart van Visa of Mastercard die is uitgegeven door westerse banken,’ legt hij uit, waarmee hij en passant bevestigt dat iemand met een Russische creditcard die ook probleemloos kan gebruiken. We vragen hem of dat in overeenstemming is met de sancties die na de annexatie tegen Rusland zijn uitgevaardigd. Volgens hem wel. Voor betalingen van westerlingen heeft de RNKB een computer- en terminalsysteem gecreëerd dat een bemiddelende rol speelt bij deze transacties. Dat programma heet ‘Otiel’, oftewel ‘hotel’.
De betalingen belanden niet rechtstreeks vanaf de Krim op de rekeningen van Visa en Mastercard, maar via het centrale systeem in Moskou, dat deels is gecreëerd om niet in een totale oorlog met de creditcardmaatschappijen verzeild te raken. Volgens onze bronnen is het bureau van het Amerikaanse ministerie van Financiën dat buitenlandse tegoeden controleert en moet toezien op naleving van de sancties, volledig op de hoogte van deze procedure. Het probleem is alleen dat als je tegenwoordig op de Krim betaalt met een Russische Visakaart, het systeem niet herkent waar de transactie precies heeft plaatsgevonden, en ervan uitgaat dat die in Rusland is gerealiseerd. Daarmee is de sanctie niet langer van kracht, omdat ze alleen voor het bezette schiereiland geldt. Hoe is dat mogelijk?
Er is ook een tweede, heel eenvoudige manier om de sanctie te omzeilen; je hoeft je alleen maar tot een RNKB-filiaal op de Krim te wenden en een Russische betaalkaart te laten maken die je in staat zal stellen al je bankzaken in het hele land te regelen. ‘De bedrijfstak zal altijd een manier vinden om zich uit moeilijke situaties te redden,’ zegt een glimlachende Natalia Parkhomenko-Stamboelnikova, die leiding geeft aan de vereniging van kleine hoteliers op de Krim en ons een interview heeft toegestaan. ‘Het eerste jaar was moeilijk, maar daarna zijn we gewend geraakt aan de sancties en aan onze breuk met Oekraïne,’ voegt ze eraan toe.
Het omzeilen van de sancties gebeurt met instemming van de Russische regering en de centrale bank, die het nationale systeem voor betaalkaarten heeft ontwikkeld. Dit systeem speelt een bemiddelende rol en verwerkt alle geldbewegingen van de banken op de Krim. Rostourism, het agentschap dat zich met de ontwikkeling van het toerisme bezighoudt, maakt ook onderdeel uit van het systeem. Net als de plaatselijke overheid in Simferopol. Toch zorgen sommigen ervoor dat ze geen enkel document achterlaten, en gebeurt alles dus mondeling.
Tijdens het interview vertelt Pavel Jestkov ons niet dat de RNKB, waarvoor hij werkt, op de lijst van Russische instellingen staat die onder de westerse sancties vallen. De Europese Unie heeft de bank daar in augustus 2014 op gezet en de VS in maart 2015. Washington heeft de bank ervan beschuldigd de separatisten op het schiereiland te hebben gesteund tijdens de annexatie. Eigenaar van de bank is het federale agentschap dat verantwoordelijk is voor het onroerend goed. Niemand ontkent wat er aan de hand is. De premier van de Krim, Sergej Aksionov, heeft het publiekelijk toegegeven. ‘Er zijn procedures die het mogelijk maken de sancties te omzeilen. Maar ik ga de geheimen daarvan niet onthullen’, verklaarde hij tijdens een interview met persbureau Tass.
Hetzelfde scenario zien we bij visa. In principe krijgt de bezitter van een Russisch paspoort met een adres op de Krim geen visum voor de Europese Unie of de Verenigde Staten. Maar dat is zuiver theorie. Na de annexatie hebben de Russische autoriteiten de bewoners van de Krim gedwongen federale identiteitspapieren aan te vragen (wie niet de Russische nationaliteit bezit kan niet naar de dokter en vindt geen werk), waarbij ze uit puur pragmatisme de ogen sluiten voor het feit dat de bewoners hun Oekraïense paspoort hebben behouden, waarin de Schengen-visa staan. Onze gesprekspartner heeft dus twee paspoorten en twee adressen. Het ene in Simferopol, waar hij Rus is en Sergej heet, het andere in Cherson, waar hij Oekraïner is en Serhij heet. Als hij naar Duitsland wil, gaat hij naar de Duitse ambassade in Kiev en ontvangt daar probleemloos een visum.
Hij vertelt dat hij onder de tafel achthonderd euro aan een bemiddelaar heeft betaald om een visum voor een West-Europees land te krijgen
Om zijn leven makkelijker te maken bezit Sergej/Serhij ook twee verschillende kentekenplaten. Als hij zijn zuster in Cherson bezoekt, gebruikt hij zijn Oekraïense nummerbord, dat hij monteert in zijn garage zodat niemand het ziet. Maar als hij op de Krim rijdt, gebruikt hij zijn Russische kentekenplaten om geen achterdocht te wekken bij de politie. De procedure is simpel: toen de Russen na de annexatie de kentekenbewijzen hebben veranderd, heeft onze gesprekspartner op advies van een ambtenaar aangifte gedaan van het verlies van het zijne en van zijn kentekenplaten. De politie gaf hem een aangiftebewijs en tegelijkertijd nieuwe Russische nummerborden. In Oekraïne ontving hij op vertoon van het aangiftebewijs ook geheel legaal een nieuw kentekenbewijs en nieuwe nummerborden. Een groot aantal automobilisten op de Krim heeft hetzelfde gedaan.
Volgens onze informatie bevinden de ambtenaren op de Krim van wie het paspoort is ingenomen zich in een moeilijker situatie. Maar ook daar valt wel wat te regelen. Een van de mensen die we spreken verzekert ons dat er inmiddels gespecialiseerde diensten zijn die hun hulp aanbieden om problemen te voorkomen. Hij vertelt dat hij onder de tafel achthonderd euro aan een bemiddelaar heeft betaald om een visum voor een West-Europees land te krijgen.
Sebastopol heeft een status apart en valt niet onder het gezag van de Krim (de stad is een integraal onderdeel van de Russische Federatie). Hetzelfde geldt voor zijn haven, die zijn verbinding met de wereld garandeert. Na de annexatie was alle commerciële activiteit er praktisch tot stilstand gekomen. Maar nu meren er volgens onze gesprekspartner regelmatig schepen onder Turkse vlag aan. Dit wordt bevestigd door de politicoloog Taras Berezovec, die afkomstig is van de Krim en nauwe banden heeft met de Oekraïense regering. De autoriteiten in Kiev weten heel goed dat Turkse schepen het embargo schenden. ‘Het gaat om tientallen schepen. Alles verloopt volgens een vaste procedure. De schepen varen onder hun eigen Turkse vlag,’ bevestigt Berezovec. Ankara heeft veel ervaring op dit gebied. Dankzij de Turken kon Abchazië, een separatistische regio van Georgië, producten uit het buitenland importeren voordat Moskou in 2008 zijn onafhankelijkheid erkende.
Het omzeilen van de sancties tegen de Krim begon op een onschuldige manier, met mobiele telefoons. Noch onze Poolse simkaarten noch Oekraïense stonden roaming toe. Na de annexatie hebben de Oekraïense providers zich van de markt teruggetrokken. De Russen durfden zich de mobiele telefoniemarkt op de Krim ook niet toe te eigenen, uit vrees voor sancties. Maar het probleem was snel opgelost, zoals we kunnen constateren. We kopen onze simkaart bij MTS, de grootste Russische provider van mobiele telefonie. Als die eenmaal is geactiveerd, hebben we een nummer dat is geregistreerd in de regio Krasnodar, een Russisch gebied dat grenst aan de Krim en waarmee het schiereiland een akkoord heeft gesloten. Zo functioneert de telefoon via roaming op de Krim voordat we daar ooit een voet hebben gezet. Volgens contract is niet MTS de provider van mobiele telefonie op de Krim, maar de plaatselijke provider K-telekom. Daardoor betaalt de gebruiker geen roamingkosten. Je betaalt net zo veel als wanneer je binnen Rusland belt.
Er zijn ook nog steeds westerse bedrijven op het schiereiland actief. Tijdens een wandeling passeren we een METRO Cash & Carry, een Duits detailhandelsbedrijf dat twee filialen op de Krim bezit. Ook de Franse supermarktketen Auchan is aanwezig. We vragen de twee bedrijven of ze zich wel aan de sancties houden. ‘Metro AG houdt zich aan de wet en de Europese regels. En in dit specifieke geval aan de sancties. Wij handelen overeenkomstig de Russische handelswetten, zodat de sancties niet op ons van toepassing zijn,’ aldus Leiding Chen, de woordvoerder van Metro AG.
Auchan deelt ons mee dat het merk heeft besloten ‘de Krim te blijven bevoorraden, vooral op het gebied van voedingsmiddelen. Wij hebben besloten de plaatselijke werkgelegenheid (250 mensen) te handhaven. Daarom blijft onze supermarkt in Simferopol open. Wij handelen overeenkomstig de wet en de regels van de EU,’ verklaart Marie Vanoye, persvoorlichter van Auchan. Ze benadrukt dat ‘de activiteiten van Auchan op de Krim op geen enkele manier indruisen tegen de sancties van de EU, en evenmin tegen de Oekraïense wet’.
In het centrum van Sebastopol heeft de plaatselijke onderneming Smak de voormalige Kentucky Fried Chicken (KFC) vervangen door Crimean Fried Chicken (CFC). In plaats van Starbucks is er nu Starmaks
Desondanks heeft een groot deel van de westerse bedrijven de Krim verlaten. Maar plaatselijke bedrijven zijn in het gat gesprongen. In het centrum van Sebastopol heeft de plaatselijke onderneming Smak de voormalige Kentucky Fried Chicken (KFC) vervangen door Crimean Fried Chicken (CFC). In plaats van Starbucks is er nu Starmaks, en in plaats van iStore ruStore, dat Apple-producten verkoopt die afkomstig zijn uit Rusland. ‘We kunnen zonder problemen westerse merkkleding en cosmetica kopen. Alles is er, alleen komt het nu via het Russische continent,’ vertelt een zakenvrouw op de Krim. Vroeger verwees het woord ‘continent’ naar Oekraïne, tegenwoordig naar Rusland.
Eenmaal terug op het grondgebied dat door Oekraïne wordt bestuurd passeren we opnieuw de controle van de FSB en de douaniers. Een uur lang worden we uitvoerig ondervraagd. De grenswacht kijkt aandachtig naar het Russische visum dat een hele bladzij van ons paspoort beslaat, want de kaart die de achtergrond vormt neemt veel ruimte in. Vreemd genoeg staat de Krim daar niet op. Zoals die ook niet binnen de contouren van de Russische Federatie figureert. Het schiereiland is, althans volgens dit Russische document, Oekraïens.
Auteur: Zbigniew Parafianowicz
Vertaler: Peter Bergsma
Ontstaan uit een fusie van twee kranten. Sinds 2009 heeft deze rechtse Gazeta de strijd aangebonden met de veel bekendere Gazeta Wyborcza.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
