De beschuldiging aan het adres van de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken en politiek leider van de Lega Nord, Matteo Salvini, dat hij fascistische trekjes vertoont, zorgt voor veel opwinding in Italië.
Er doet een grap over Matteo Salvini de ronde op internet. Aan zijn ex-verloofde Elisa Isoardi wordt gevraagd: ‘Waarom bent u bij hem weggegaan?’ Zij antwoordt: ‘Omdat hij me Claretta noemde…’
Neem me niet kwalijk dat ook ik de vrijheid neem te verwijzen naar zaken die te maken hebben met het privéleven van onze minister van Binnenlandse Zaken en zijn ex. Dat doe ik anders nooit. Maar dit keer hebben de liefdesperikelen van de twee de voorpagina’s van alle kranten gehaald. En niet door toedoen van de paparazzi, maar omdat de hoofdpersonen zelf Twitter hebben gebruikt om elkaar enkele liefdevolle dan wel geïrriteerde boodschappen te sturen. Logisch dat dat tot veel ironisch commentaar heeft geleid.
De grap over Claretta Petacci [de jonge minnares van Mussolini] is het gevolg van alles wat Salvini in de afgelopen maanden heeft gezegd en van de discussie die op gang is gekomen over de vraag of er al dan niet een gelijkenis bestaat tussen het ‘geelgroen’ [de kleuren van de regeringspartijen Lega Nord en Vijfsterrenbeweging] en het fascisme, en, meer nog, tussen ‘salvinisme’ en fascisme. Deze discussie is mede ontstaan naar aanleiding van een door de schrijfster Michela Murgia gepubliceerde enquête, de veelbesproken fascistometer.
Murgia heeft een zestigtal vragen opgesteld en een antwoordsysteem en telling uitgewerkt die het mogelijk maken ‘de mate van antifascisme in onszelf’ te meten. Daarmee heeft ze allerlei polemieken losgemaakt. Zo werd de journalist Massimo Gramellini, die erover schreef op de voorpagina van de Corriere della Sera, woedend omdat hij er na het beantwoorden van de vragen achter kwam dat een lichte vorm van fascisme ook hém niet vreemd is.
De gezaghebbende en degelijke intellectueel en historicus Paolo Mieli schreef op zijn beurt dat de enquête niet erg zinnig is – al gaf hij ook blijk van waardering voor Murgia – en dat er tussen salvinisme en fascisme geen enkele overeenkomst bestaat.
Opzet
Heeft Mieli gelijk? Heeft Murgia gelijk? Hebben al die mensen gelijk die om de haverklap de nieuwe meerderheid of de Lega van fascisme beschuldigen? Of hebben wellicht degenen gelijk die zeggen dat het fascisme iets uit het verleden is, iets wat is afgesloten, en dat het pure propaganda is om er elke keer dat er geen andere argumenten tegen rechts zijn mee op de proppen te komen?
Ik laat die vragen even open. Ik zeg alleen dat iedereen het recht heeft zichzelf en zijn eigen politieke geloof en politieke partij te noemen bij de naam die hem het best bevalt. Als ik wil verklaren dat ik communist ben, dan doe ik dat, en dan hoef ik niet aan te tonen dat ik de richtlijnen en analyses van Marx of de strategie van Lenin volkomen respecteer. En hetzelfde geldt als ik wil verklaren dat ik liberaal, christendemocraat, populist of wat dan ook ben. En ook als ik mezelf fascist wil noemen. Salvini heeft nooit verklaard dat hij fascist is.
Maar aangezien hij ongetwijfeld enige politieke vorming heeft genoten en hij erin slaagt binnen enkele dagen verschillende keren en met nadruk uitspraken te doen als ‘Wie stopt, is verloren’ en ‘Veel vijanden, veel eer’, en voorstelt om ‘etnische winkels’ te sluiten, ligt het voor de hand dat hij dat met een bepaalde opzet doet. Ik bedoel: hij zegt dat niet zomaar. En dus is het duidelijk dat Salvini zijn kiezers duidelijk wil maken dat hij een zekere sympathie heeft voor Mussolini en het fascistische regime.
Is dat oké? Nee. Ik denk het niet. Ik ben altijd een tegenstander geweest van wetten die voorzien in strafmaatregelen voor het uiten van fascistische denkbeelden. Ik ben altijd van mening geweest dat geen enkel denkbeeld door de wet gestraft of verboden mag worden, dat de overgangsbepaling in onze grondwet die fascistische propaganda verbiedt, afgeschaft zou moeten worden en dat de leus ‘fascisme is geen mening maar een misdaad’ stupide en erg tendentieus is.
En ook erg riskant, omdat die zou kunnen worden uitgebreid naar allerlei andere meningen, aangezien het niet eenvoudig is vast te stellen wie beslist wat een mening is en wat een misdaad. Ik ben er absoluut van overtuigd dat geen enkel denkbeeld en geen enkele mening ooit een misdaad is, en dat misdaden alleen bestaan als er sprake is van concrete misdadige handelingen. Bijgevolg geloof ik niet dat je tegen Salvini kunt zeggen dat hij moet ophouden met het debiteren van mussoliniaanse en fascistische citaten.
Maar je kunt hem een probleem voorleggen. Namelijk het volgende: is het juist om het Italiaanse populisme, dat heden ten dage tot de regering is doorgedrongen omdat het de verkiezingen heeft gewonnen, te voeden met nostalgische verwijzingen naar het fascistische regime? Waarschijnlijk helpt dat om enige consensus te bereiken binnen extreemrechts, en wellicht ook om het electoraat van de [centrum-rechtse partij] Fratelli d’Italia te paaien. Maar is de prijs niet te hoog? In Italië heeft het fascisme daadwerkelijk geregeerd.
Het was niet alleen een denkbeeld, een ambitie, maar een zeer concreet politiek fenomeen. En de realiteit is dat het korte metten heeft gemaakt met politieke vrijheden, stemrecht, veel burgerlijke vrijheden en een aantal substantiële onderdelen van de rechtsstaat, dat het ervoor heeft gezorgd dat duizenden dissidenten gevangen werden gezet – en dat alles nog vóórdat het een alliantie aanging met het nazisme en besmeurd raakte met de afgrijselijke misdaden van het racisme en de Holocaust.
‘Geen enkel denkbeeld en geen enkele mening is ooit een misdaad’
Ik stel deze simpele vraag: is twijfel zaaien over het fascisme – oftewel over al deze concrete daden – niet een fout die geen enkele staatsman zich kan permitteren? Is het geen waanzin om het gezonde verstand dat de populistische kant heeft gekozen een autoritaire, onvrije kant op te duwen? En voelt Salvini, die vandaag de dag feitelijk de machtigste man van Italië is en die het lot van de regering in handen heeft, niet de verantwoordelijkheid een staatsman te zijn, en niet alleen een zeer vaardig volksmenner?
Auteur: Piero Sansonetti
Il Dubbio
Italië | dagblad | oplage onbekend
Opgericht in 2016 door journalist Piero Sansonetti, voormalig directeur van de communistische krant Liberazione. Il Dubbio – Italiaans voor ‘de twijfel’ – brengt algemeen nieuws, maar is onafhankelijk en staat kritisch tegenover de rechterlijke macht.
