Vijf jaar na de publicatie van de Panama Papers blijkt uit de Pandora Papers, een nieuw onderzoek van het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ), dat belastingontwijking via offshoreactiviteiten niets van zijn aantrekkingskracht heeft verloren bij politici, miljardairs en andere vermogenden.
‘De Panama Papers on steroids’. Zo noemt ICIJ het nieuwe onderzoek, dat is gebaseerd op een datalek van meer dan 11,9 miljoen documenten, afkomstig van 14 bedrijven die zijn gespecialiseerd in het oprichten van offshorebedrijven. Ze zijn geanalyseerd door een netwerk van meer dan 600 journalisten in 117 landen.
Courier International maakte een ronde langs de commentaren in de internationale pers.
‘Zojuist is er een nieuwe “doos” geopend’, schrijft de Belgische krant Le Soir, ‘en dat zou wel eens voor ophef kunnen zorgen.’ Het onderzoek is de Pandora Papers genoemd, verwijzend naar de beroemde doos van Pandora, die ondanks een verbod door Pandora werd geopend waarna rampen en onheil zich over de aarde verspreiden.
Volgens het dagblad identificeerde het onderzoek 35 staatshoofden, waarvan er 14 nog steeds in functie zijn, en 130 miljardairs. Maar Le Soir wijst er ook op dat de meeste betrokkenen ‘volslagen onbekenden zijn’, hetgeen niet alleen de omvang van het fenomeen illustreert maar ook het gemak waarmee vermogende particulieren kennelijk toegang kunnen krijgen tot offshoreaccounts.
Wat België betreft zijn de profielen ‘gevarieerd’ en is er ‘voor elk wat wils’, aldus het dagblad. ‘Van de gepensioneerde apotheker wiens vrouw brillen verkoopt tot de hasjhandelaar die al een goed gevuld strafblad heeft. Van een stel dat aan het hoofd staat van een aantal kapsalons aan de kust tot aan een gerechtsdeurwaarder die al eens werd veroordeeld voor fraude. En niet te vergeten een jonge miljonair die een fortuin verdiende met bitcoins. Ze lieten zich allemaal verleiden door een offshorebedrijf.’
Ineffectieve regulering
Onder de kop ‘Met de Pandora Papers legt het ICIJ een nieuwe bom onder belastingparadijzen’, schrijft de Zwitserse krant Le Temps dat het nieuwe ICIJ-onderzoek laat zien ‘dat ondanks het schandaal dat is veroorzaakt door de publicatie van de Panama Papers, de regulering van het offshorebedrijfssysteem ineffectief blijft.’
De bij het onderzoek betrokken media zullen hun onthullingen de komende dagen in golven publiceren, maar ze begonnen afgelopen zondag met politiek leiders, van wie sommigen ‘zich hebben geprofileerd met uitspraken tegen belastingontduiking’, aldus het dagblad uit Genève.
Lees ook:
Dat is bijvoorbeeld het geval met de Tsjechische premier Andrej Babis, die 22 miljoen dollar in lege vennootschappen stortte om een kasteel in het zuiden van Frankrijk te kunnen kopen. Of neem de Keniaanse president Uhuru Kenyatta. Die presenteerde zich regelmatig als voorvechter van transparantie en strijder tegen corruptie.
Volgens de Pandora Papers zijn Kenyatta en zes leden van zijn familie ‘verbonden aan dertien offshorebedrijven’, waarvan er één ‘30 miljoen dollar aan financiële activa bezit’, aldus BBC. De Keniaanse president ‘had beloofd met het parlement samen te werken om een wet op te stellen die ambtenaren zou verplichten hun vermogen op te geven, maar de afgevaardigden hebben nog steeds niet over de tekst gestemd’, aldus de Britse zender.
‘Het handelen van de mensen die in de Pandora Papers worden genoemd is niet per se illegaal’
De Pandora Papers beschrijven ook de forse investeringen van koning Abdullah II van Jordanië, die een netwerk van zo’n dertig offshorebedrijven heeft gecreëerd ‘om een imperium van onroerend goed met een waarde van ruim 85 miljoen euro te verwerven in Malibu, Washington en Londen’, schrijft Al-Jazeera.
‘De advocaten van de koning laten weten dat alle eigendommen zijn aangeschaft met zijn persoonlijke geld, en dat het standaardpraktijk is voor prominente personen om eigendommen te verwerven via offshorebedrijven, om redenen van vertrouwelijkheid, privacy en veiligheid’, aldus het nieuwsmedium uit Qatar.
Lees ook:
In feite ‘is het handelen van de mensen die in de Pandora Papers worden genoemd, niet per se illegaal’, zo benadrukt The Guardian. Uit het onderzoek blijkt dat de voormalige Britse premier Tony Blair en zijn vrouw Cherie eigenaar zijn geworden van een gebouw in Londen door de aandelen van een offshorebedrijf op de Britse Maagdeneilanden te kopen, waarmee het echtpaar 400.000 dollar, ruim 343.000 euro, aan onroerendgoedbelasting bespaarde.
‘De operatie is niet illegaal, en er is geen bewijs dat de Blairs het betalen van onroerendgoedbelasting opzettelijk probeerden te ontwijken, maar deze deal belicht een maas in de wet die rijke vastgoedeigenaren in staat stelt geen belasting te hoeven betalen die wel gebruikelijk is voor gewone Britten’, zo schrijft het Britse dagblad.
Nieuwe belastingparadijzen
Andere prominente personen die in de Pandora Papers worden genoemd, zijn de Chileense president Sebastián Piñera, de Ecuadoraanse president Guillermo Lasso, de Azerbeidzjaanse president Ilham Aliev, de voormalige IMF-baas Dominique Strauss-Kahn, zangeres Shakira en voetbalcoach Pep Guardiola.
Het onderzoek onthult ook een nieuwe en verrassende landkaart met belastingparadijzen. Ook al is meer dan twee derde van de 29.000 accounts die in de Pandora Papers zijn onderzocht nog steeds op de Maagdeneilanden gevestigd, er zijn ook nieuwkomers op het podium verschenen, onthult The Washington Post.
In de Verenigde Staten bijvoorbeeld concurreert de staat South Dakota ‘met notoir ondoorzichtige landen in Europa of in het Caribisch gebied als het op financiële geheimzinnigheid aankomt’, merkt het Amerikaanse dagblad op. ‘Tientallen miljoenen dollars uit het buitenland zijn nu gestort in lege vennootschappen in Sioux Falls. Sommige daarvan zijn gelieerd aan individuen en bedrijven die worden beschuldigd van mensenrechtenschendingen en ander wangedrag.’