Tag: madre de dios

Die middag van 28 april 2015 kijkt Harold 
Vilches onbewogen toe terwijl douanebeambten op de internationale luchthaven van Santiago zijn rolkoffer onder de loep nemen. 
De minuten tikken weg. In de rolkoffer zit 44 pond massief goud, ter waarde van bijna 600.000 euro, 
en de 21-jarige student met zijn babyface wil alleen maar doorgelaten worden om op de nachtvlucht naar Miami te kunnen stappen. Vilches is zes uur eerder al op het vliegveld aangekomen, omdat hij wel verwachtte dat hij opgehouden zou kunnen worden – hij heeft gehoord dat de douane de afgelopen 
tijd verschillende keren een zending van een concurrerende smokkelaar heeft onderschept. Maar hij heeft deze trip al zeker tien keer gemaakt, of anderen gestuurd, en hij heeft extra zijn best gedaan op zijn valse exportpapieren. Vilches is er redelijk zeker van dat hij geen last zal krijgen. Nog terwijl hij staat te wachten, stuurt hij een tekstbericht naar zijn 
contacten in Florida, waarin hij meldt dat hij de 
douane al gepasseerd is.

Het plan was om het goud op het vliegveld van Miami te overhandigen aan een paar particuliere bewakers, die het dan in een gepantserde truck zouden laden voor het korte ritje naar NTR Metals Miami LLC, een bedrijf dat goud in grote en kleine hoeveelheden inkoopt en het doorverkoopt aan de wereldwijde goudhandelsketen. De bescheidenheid van de sjofele ontvangstruimte van dit bedrijf, waar een receptioniste achter een plexiglas ruit van 2,5 centimeter 
dik zit, is in tegenspraak met de omvang van de zaken die elders in het pand worden gedaan. Rechercheurs van het Amerikaanse ministerie van Justitie geloven dat NTR Metals Miami de afgelopen vier jaar voor minstens 2,5 miljard euro aan Zuid-Amerikaans goud heeft ingekocht, dat grotendeels afkomstig is van illegale mijnactiviteiten.

Al is hij nog maar net oud genoeg om in Miami een biertje te mogen bestellen, hij heeft al eens een contract van 76 miljoen euro afgesloten voor de levering van goud aan een handelaar in Dubai

Dit gedoe kan Vilches niet gebruiken. In twee jaar tijd is hij snel opgeklommen in het wereldje van de Latijns-Amerikaanse goudsmokkelaars. Al is hij nog maar net oud genoeg om in Miami een biertje te mogen bestellen, hij heeft al eens een contract van 76 miljoen euro afgesloten voor de levering van goud aan een handelaar in Dubai. Dat is geen groot succes geworden – het bedrijf uit Dubai zit hem inmiddels op zijn nek omdat hij zo’n 4 miljoen euro in eigen 
zak zou hebben gestoken – maar toch, tijdens zijn korte carrière heeft hij al meer dan 4000 pond goud verhandeld, volgens zijn Chileense aanklagers. Net als hun Amerikaanse collega’s vermoeden zij dat al dit goud illegaal was.

Die avond op de luchthaven komt Vilches op de 
proppen met zijn standaardverhaal: dat het goud afkomstig is van munten die hij van klanten heeft ontvangen en omgesmolten tot staven. De douanebeambten trappen er niet in. Volgens hen is het 
laboratorium dat Vilches heeft gebruikt om het goud te waarborgen niet door de overheid gecertificeerd, en ze twijfelen aan zijn bewering dat het goud afkomstig is van munten. Vilches wordt boos. Hij gelooft zijn oren niet als de man achter de balie 
zijn chef belt en daarna de instructies van hogerhand overbrengt: ‘Als het goud van Vilches is, neem het dan in beslag.’

Rechercheurs van de Chileense politie hebben 
Vilches dan al maandenlang in het vizier, ze hebben zijn telefoon afgeluisterd en de exportpapieren die hij indiende minutieus bestudeerd. Die jongen was slim, daar waren ze het over eens, maar voor wie werkte hij? ‘Ik dacht eigenlijk dat er altijd nog iemand achter hem stond,’ zegt José Luis Pérez, 
een Chileens officier van justitie op deze zaak.

Als de ambtenaren op de luchthaven Vilches’ goud 
in beslag hebben genomen, laten ze hem gaan. In 
de vijftien maanden hierna staan de Chileense autoriteiten toe dat Vilches illegaal goud het land in en uit brengt, terwijl ze zijn gangen nagaan, in de hoop handlangers te vinden en mensen die hem aansturen. Ze luisteren verschillende telefoongesprekken af, lezen Vilches’ tekstberichten en volgen koeriers. Ze kijken toe terwijl smokkelaars hun goud vanuit Peru, over afgelegen stukken woestijn en door dalen in het Andesgebergte naar het zuiden brengen, of naar het westen vanuit Argentinië, over de besneeuwde bergpas in de schaduw van de bijna zevenduizend meter hoge Aconcagua, en vandaar naar Santiago en het hoofdkwartier van Vilches, een plek die van de politie de bijnaam ‘de bunker’ krijgt. Daar test, weegt en betaalt Vilches het goud. Hij smelt het om, maakt er staven van en vervolgens vliegt hijzelf of een familielid ermee naar Miami.

Tot hun stijgende verbazing vinden politiemensen nooit de grotere organisatie waarvan ze dachten dat die Vilches ondersteunde en beschermde. Er is geen grotere vis, voor zover zij kunnen vaststellen. Uiteindelijk, in augustus 2016, arresteren ze hem. 
Volgens rechercheurs hebben ze dan inmiddels voor 60 miljoen euro aan goudzendingen gedocumenteerd die door zijn handen zijn gegaan, via acht 
brievenbusmaatschappijen die hij in Chili en Miami heeft gevestigd – en ze denken dat er nog veel meer is geweest. Vilches en vier medeplichtigen, onder 
wie zijn vrouw en haar vader, worden aangeklaagd wegens oplichting, smokkelarij, douanefraude en witwassen. Geen van hen is nog voor de rechter 
verschenen en de zaak is nog steeds niet afgerond. Vilches’ vrouw en schoonvader hebben via hun 
advocaat geweigerd om aan dit artikel mee te werken. Op dit moment woont Vilches met zijn vrouw in een appartement in een armoedig deel van Santiago; hij heeft van tien uur ’s morgens tot zes uur ’s avonds huisarrest.

In ruil voor zijn vrijlating uit de gevangenis heeft Vilches uitgebreide verklaringen afgelegd waarmee het Chileense openbaar ministerie en de Amerikaanse justitie een grote, internationale smokkelzaak konden opbouwen. In verhoorverslagen door de 
politie en aanklagers in Chili en de Verenigde Staten en in honderden pagina’s politiedossiers rijst het beeld op van de rol die Vilches speelde in een zwarte markt die elk jaar letterlijk tonnen illegaal gedolven en gesmokkeld goud in de internationale economie pompt.

De afgelopen vijftien jaar is de wereldwijde goudconsumptie met bijna 1000 ton per jaar toegenomen tot zo’n 4300 ton, volgens de World Gold Council, een in Londen gevestigde brancheorganisatie. Legale mijnbouw kon de toegenomen vraag niet bijbenen, dus hielpen illegale mijnen, in handen van criminele bendes, van de Amazone tot Centraal-Afrika het tekort aan te vullen, zo stelt Verité, een non-profitorganisatie in Amherst, Massachusetts, die onderzoek heeft gedaan naar de illegale goudhandel. 
Uit een onderzoek van Verité in 2016 bleek dat vijf landen in Latijns-Amerika in een jaar tijd 40 ton goud van illegale mijnen naar de Verenigde Staten hebben verscheept, bijna twee keer zoveel als de legale transporten uit die landen. De illegale goudmijnen van Zuid-Amerika, die zich voornamelijk in het Amazonegebied bevinden, zijn giftige groeves waarin groepen arbeiders met behulp van brandweerslangen en kwik klompjes vrijwel puur goud 
uit de rode aarde halen. Volgens de Verenigde Naties drijft de bedrijfstak op kinderarbeid, is hij verwoestend voor de omgeving en tiert de prostitutie welig in de gammele kampementen rond de mijnen. Het goud gaat van smokkelaar over op smokkelaar, en verdwijnt vervolgens in een netwerk van handelaren en goudbewerkers, die samen de onstilbare goudhonger van de wereld voeden.
Harold Vilches was een jongen uit de stad, die 
hiervan nooit iets had gezien. Maar hij groeide wel op met goud: zijn vader Mario was eigenaar van een juwelierszaak en zijn oom Enrique, evangelisch 
prediker, was de oprichter Joyas Barón, een sierradenketen met achttien vestigingen. Enrique heeft meer dan eens de aandacht van de autoriteiten getrokken. In 1998 betrapte de Chileense douane op het vliegveld een groep Ecuadoraanse smokkelaars met achttien goudstaven die volgens hen voor Enrique bestemd waren. (Hij werd vrijgesproken nadat hij had betoogd dat de politie hem in de val had gelokt.) In maart 2015 werd Enrique door een rechtbank in Santiago tot vijf jaar voorwaardelijk veroordeeld wegens belastingfraude. Vorig jaar 
dienden de autoriteiten nog meer aanklachten tegen hem in, waarin hij ervan wordt beschuldigd dat hij een enorme boekhoudfraude heeft opgezet en nog zo’n 14 miljoen euro aan achterstallige belastingen verschuldigd is.

Op de Chileense televisie ontkende Enrique Vilches elke betrokkenheid bij de goudsmokkelactiviteiten van zijn neef. ‘Ik heb geen commerciële relatie met de zaak die onderzocht wordt,’ zei hij. ‘Ik ben hier 
op geen enkele manier bij betrokken, dus ik wil me totaal van deze situatie distantiëren.’

Via Google

Op zijn vijftiende ging Harold voor de zaak van 
zijn vader werken. Binnen een jaar gaf zijn vader hem een tas met 50 miljoen peso [70.000 euro] aan 
contanten en stuurde hem daarmee naar de bank om stortingen te doen. In 2013 begon Vilches een studie bedrijfsmanagement aan de Universidad Mayor in Santiago. Maar al snel daarna kreeg zijn vader een hersenbloeding en stopte de zoon met studeren om zich op het familiebedrijf te richten. 
Als dit bedrijf zijn toekomst was, besloot hij, dan wilde hij meer doen dan alleen sieraden inkopen 
en verkopen. Hij nam zich voor om echt veel geld 
te gaan verdienen, en daarvoor moest hij bij de groothandel in goud zijn.

Om te beginnen haalde hij Gonzalo Farias, metalenhandelaar in Santiago, over om hem aan te nemen als leverancier. In september 2013 deed Vilches zijn eerste levering aan Farias – 6,6 pond legaal in Chili verworven goud. Hij deed nog een aantal van dit soort leveranties. Maar hij wilde groter. Hij passeerde Farias en sloot rechtstreeks een deal met Fujairah Gold, een in Dubai gevestigd bedrijf waaraan Farias leverde. In juni 2014 tekende Vilches een contract waarin hij beloofde in de twaalf daaropvolgende maanden 6000 pond goud te zullen leveren aan 
het hoofdkantoor van Fujairah. De eerste levering zou 90 pond omvatten en die hoeveelheid zou elke maand groter worden. Vilches had geen geld om zo veel goud te kopen, dus gaf het bedrijf hem toegang tot een bankrekening met 4 miljoen euro. Dit was zijn grote kans – het contract was in potentie 
meer dan 76 miljoen euro waard. Hij zou zelf 1,5 tot 5 miljoen winst maken.

Dit was krankzinnig hoog gegrepen – er waren in heel Chili niet genoeg gouden munten en sieraden om aan de bestellingen van Fujairah te voldoen. Dus besloot Vilches smokkelaar te worden. En dat was gemakkelijk: via Google zocht hij goudhandelaren 
in Peru. Hij vond Rodolfo Soria Cipriano, een van de grootste exporteurs van het land, volgens de Peruaanse krant El Comercial. Er kwam al snel antwoord. Vilches heeft later aan zijn ondervragers verteld dat Soria beloofde hem zoveel goud te leveren als hij wilde, zolang hij maar met geld over de brug kwam. Volgens Vilches zelf vroeg hij niet waar het goud vandaan kwam. Wel was hij zo slim om exportcontroles te ontwijken, en volgens de aanklagers bracht hij het goud Chili binnen zonder belasting 
of invoerrechten te betalen.

Soria introduceerde hem bij een netwerk van leveranciers, met wie Vilches later transacties regelde via WhatsApp. Lag het goud eenmaal klaar om opgehaald te worden, dan vloog hij naar Arica, in Noord-Chili, waar hij een Mazda sedan had staan die speciaal 
was uitgerust voor deze ritten naar Peru. Vanaf 
halverwege 2014, zegt Vilches, hebben hij en zijn schoonvader minstens tien ritten gemaakt naar de stad Tacna, een paar kilometer voorbij de Peruaanse grens, terwijl de deurpanelen van hun auto volgepropt waren met bankbiljetten – wel 1,5 miljoen euro per keer.

Tegenover mensen van justitie schept Vilches graag op over het gemak waarmee hij zich in de criminele wereld bewoog. Smakelijk beschrijft hij een transactie in een safehouse in Tacna. Terwijl zijn schoonvader buiten in de auto bleef wachten, werd Vilches door gewapende mannen via een serie metaaldetectors en afgesloten poorten naar een beveiligde kamer geleid, waarin een grote voorraad goud lag. Hij vermoedde dat het huis ook diende voor cocaïnetransacties, 
vertelt hij de aanklagers, maar hij bleef kalm. Hij 
testte het goud op zuiverheid, ging weer naar buiten, verstopte de smokkelwaar in de deurpanelen van de Mazda en reed terug naar Chili.

Uiteindelijk maakte Vilches maandelijks wel vijf van dit soort goudritten naar Peru, en hij huurde ook koeriers in die direct aan hem leverden in Santiago. Alles bij elkaar was het genoeg om via luchtvrachtmaatschappijen verscheidene succesvolle leveranties aan Fujairah te doen. Maar toen, in augustus 2014, hielden douanebeambten op het vliegveld in Arica een stel van zijn koeriers aan met 105 pond goud. 
De papieren van het duo en de verklaringen voor de manier waarop ze aan het goud waren gekomen, klopten niet met elkaar. Het goud werd in beslag genomen en Vilches kreeg zijn eerste juridische 
problemen: een belastingontduikingszaak, die nog steeds niet is afgehandeld.

Vilches besloot niet met Fujairah door te gaan. Als 
hij zich aan het contract wilde houden, zouden er nog tientallen inkoopritten of koeriersvluchten naar Peru nodig zijn, en het vervoer van het goud naar Dubai leverde enorme logistieke problemen op. Toen het bedrijf informeerde waar de afgesproken leveranties bleven, verzon Vilches allerlei uitvluchten. Maar de advocaten van Fujairah waren ervan overtuigd dat hij loog. Ze verdachten hem ervan dat hij ook aan andere bedrijven verkocht. Bovendien kwam Fujairah tot de conclusie dat het goud illegaal was.

Bijna twee jaar later werd Vilches voor het eerst strafrechtelijk vervolgd, wegens fraude en het zich toe-eigenen van 4 miljoen euro van Fujairah Gold. Via zijn advocaat, Marko Magdic, ontkende Vilches alle aanklachten en zei dat er alleen sprake was van contractbreuk. Fujairah blijft eisen dat hij wordt 
vervolgd, in de hoop het geld alsnog terug te krijgen.

Terwijl zijn relatie met Fujairah verslechterde, ging Vilches op zoek naar nieuwe afnemers. Hij wist dat sommige van zijn Chileense klanten het goud dat hij uit Peru meebracht, doorverkochten aan NTR Metals in Miami. Het was Soria, zegt hij tegen zijn ondervragers, die hem bij dat bedrijf introduceerde. 
‘Binnen een week of drie kwam ik door de screening van dat bedrijf heen,’ vertelt hij. Volgens Trey Gum, juridisch adviseur van Elemetal LLC, het moederbedrijf van NTR, ging het bedrijf pas een relatie met Vilches aan nadat vertegenwoordigers zijn bedrijven in Chili hadden bezocht. ‘De informatie die NTR Miami ontving, was dat de heer Vilches uit een 
familie van respectabele juweliers kwam die nauwe banden had met de evangelische gemeenschap in Chili’, aldus Gum in een verklaring per e-mail. Soria was niet bereikbaar voor commentaar. De kantoren van zijn bedrijf in Lima lijken gesloten te zijn, en zijn telefoonnummers zijn buiten dienst.

Uiteindelijk leerden zijn schoonvader en hij hoe ze de staven moesten maken door filmpjes op YouTube te bestuderen

Vilches zegt tegen de aanklagers dat hij naar Florida ging voor een afspraak met twee directieleden van NTR: Renato Rodríguez, directeur verkoop voor Latijns-Amerika, en Sander Barrage, die aan het hoofd van de vestiging in Miami staat. Ze gingen 
met elkaar eten bij een restaurant in Coral Gables. 
‘Ze wisten dat er iets mis was met mijn goud, omdat het zo zuiver was. Een paar maanden later heb ik ze uitdrukkelijk verteld dat het illegaal goud was,’ 
zei Vilches. Hij heeft ook tegen aanklagers gezegd dat Rodríguez en Barrage hem hielpen om douanepapieren te vervalsen.

Dit is allemaal niet waar, volgens Rodríguez en 
Barrage. In de lobby van de NTR-vestiging in Miami zegt Rodríguez dat het bedrijf vertrouwde op de documentatie die Vilches verschafte – net als, stelt hij, de autoriteiten in Chili en de VS. ‘Maar al dat spul is nep,’ zegt hij. Barrage verklaarde in een e-mail: ‘Ik wil met nadruk stellen dat ik op geen enkel moment beschikte over enige kennis dat dit metaal afkomstig was van illegale mijnbouw. Er was absoluut geen sprake van hulp voor of betrokkenheid bij dit exportproces of het importproces.’

Om de schijn van legitimiteit zo groot mogelijk te houden, wilde Vilches zijn goud in staven ter grootte van een baksteen gieten, met een zegel waarop het gewicht en het gehalte stonden. Dat was een uitdaging – hij had het zijn vader wel eens zien doen, maar wist nauwelijks hoe hij het zelf voor elkaar moest krijgen. Hij schafte in het buitenland een machine aan om goud te smelten, maar toen hij die aansloot ontstond er kortsluiting en kwam zijn kantoor vol zwarte rook te staan; hij had er niet aan gedacht dat hij ook een transformator nodig had om het apparaat op het hogere voltage van het Chileense stroomnet 
te laten werken. Uiteindelijk, zegt Vilches, leerden zijn schoonvader en hij hoe ze de staven moesten maken door filmpjes op YouTube te bestuderen.

In december 2014 leverde Vilches zijn eerste zending aan NTR Metals Miami: een koffer vol goudstaven. 
Zo eindigde hij zijn eerste volle jaar in zaken, een 
jaar waarin hij 3119 pond goud verhandelde voor een geschatte waarde van 44 miljoen euro, zoals blijkt 
uit exportgegevens in de strafrechtelijke dossiers. Volgens de Chileense onderzoekers waren in ieder geval tien zendingen van Vilches aan NTR duidelijk illegaal, gezien de malversaties met douanepapieren en de niet-betaalde belastingen en heffingen bij de aanvankelijke invoer van het goud.

De Chilenen zeggen bewijs in handen te hebben dat NTR ervan op de hoogte was dat het goud illegaal of gesmokkeld was, en baseren dat op verklaringen van Vilches en zijn communicatie per telefoon, e-mail en tekstberichten, die ze allemaal ook aan Amerikaanse onderzoekers hebben gegeven. ‘NTR weet dat het goud illegaal is. Het is goedkoper dan legitiem 
verkregen goud. Dat is de handel,’ zegt Tufit Bufadel, een Chileense aanklager die bij de zaak betrokken is.

Begin 2015, zo vertelt Vilches aan de FBI, lieten Rodríguez en Barrage hem naar Miami komen, waar ze hem een gewaagd voorstel deden. ‘Ze vroegen me een goudleverancier in Afrika te gaan zoeken,’ zegt hij. Volgens Vilches stelden de NTR-topmannen voor dat hij zou proberen een smokkeloperatie van 1000 kilo per maand te organiseren.

Vilches ging er gretig op in. Als dit hem zou lukken, kon hij voor zo’n 15 miljoen euro aan vuil goud per maand verhandelen. Maar het zou erg ingewikkeld worden. ‘Zij vertelden me dat ze, vanwege interne ethische bedrijfsregels, geen Afrikaans goud konden aannemen. Dus stelden ze voor dat ik het goud van Afrika naar Chili zou exporteren en het dan naar 
NTR Metals in Miami zou sturen.’

Vilches vloog naar Dar es Salaam in Tanzania, waar hij bijna een maand lang bezig was met het bekijken van voorraden goud en onderhandelingen met 
handelaren uit Zuid-Afrika en Kameroen. Hij vertelt aan de FBI dat hij ‘voortdurend in contact stond met Renato en Sander’ over mogelijke routes voor de zendingen. Maar hij werd voor 230.000 euro opgelicht door iemand die hij aanzag voor een leverancier. Die hele Tanzania-operatie zat hem niet lekker. Op een bepaald moment werd hij staande gehouden door twee auto’s vol gewapende mannen – waarschijnlijk veiligheidstroepen van de regering, dacht hij – en urenlang vastgehouden in een smerige ruimte, 
terwijl hij werd ondervraagd over wat hij in Tanzania te zoeken had. Hij was opgelucht dat hij het er levend van afbracht.

Rodríguez en Barrage ontkennen dat ze Vilches hebben voorgesteld om naar Afrika te gaan. ‘Hij vroeg in 2015 juist aan ons of we goud in Afrika kochten’, schreef Rodríguez in een e-mail. ‘Ik heb hem heel duidelijk gezegd dat dat niet zo was en dat het beleid van NTR was om dat niet te doen.’ Barrage schrijft: ‘Er was geen verzoek aan hem om goud uit Afrika te halen.’

Ondanks de tegenvallers in Tanzania was 2015 voor Vilches een goed jaar. Van het geld dat hij verdiende, kocht hij een huis van 1 miljoen dollar aan een meer met waterlelies en zwanen. Hij investeerde ook 150.000 dollar in een zwaar beveiligd gebouw in Recoletta, een wijk in Santiago waar zwerfhonden tussen het vuilnis in de straten scharrelen. Achter muren van drie meter hoog, overdekt met graffiti en met bovenop ook nog eens prikkeldraad, stond een gebouw met ramen van kogelwerend glas en deuren van gepantserd staal. Met staal versterkte muren en maar liefst 32 beveiligingscamera’s beschermden 
een heiligste der heiligen daarbinnen, dat bovendien ook nog was uitgerust met een pepperspraysysteem. ‘Zelfs banken hebben niet zulke goede beveiligingsmaatregelen,’ zegt Pérez, de Chileense aanklager.

Dit was de plek waar Vilches, meestal in zijn eentje, zwoegde om zijn goud om te vormen tot staven in de standaardmaat, die geen verdenking zouden wekken bij de douane. Elke staaf merkte hij met het precieze gewicht en gehalte, en gaf hij het zegel van Aurum Metals LLC, een bedrijf dat hij in Miami had opgezet. Het was ook in deze bunker dat Vilches contant geld opsloeg en documenten voor het goud vervalste.

Vilches vertelt dat de NTR-topmensen hem hadden geadviseerd om video-opnamen te maken van het raffinageproces, om zijn beweringen dat het goud 
uit legale bron kwam, te kunnen staven. Hij deed dat inderdaad en in zijn marketingbrochures prijken foto’s van hemzelf, terwijl hij grijnzend iets vloeibaars uit een smeltkroes giet, als een leerling tijdens de scheikundeles op de middelbare school. Alleen was zijn kroes gevuld met vloeibaar goud.

NTR Metals Miami is een van de 49 vestigingen van NTR Metals, ook bekend als Elemetal Direct, een van de acht divisies van het in Dallas gevestigde Elemetal LCC. Elemetal Direct verkoopt zijn goud als 99,99 
procent puur, ongemunt goud – met door brancheorganisaties afgegeven certificaten als bewijs dat het afkomstig is van legale mijnen. Een van deze organisaties is de London Bullion Market Association, ofwel de LBMA. Dit is het zelfregulerend orgaan van de bedrijfstak, en in het bestuur zitten functionarissen van grote banken en goudhandelaren. Elemetal wijdt een apart deel van zijn website aan de certificaten voor kwaliteit en oorsprong die het bezit, waaronder een kopie van het responsible gold certificate [certificaat voor verantwoord goud] van de LBMA, behaald na een ‘onafhankelijk duedilligenceonderzoek van de bevoorradingsketen’. LBMA-woordvoerder Aelred Connelly weigerde commentaar op de certificering van Elemetal.

Een ander certificaat is afkomstig van de Conflict-Free Sourcing Initiative of the Electronic Industry Citizenship Coalition, ofwel de EICC. Dat werd toegekend voor de goudsmelterij van Elemetal in Jackson, Ohio. Om dit certificaat elk jaar te laten vernieuwen, huurt Elemetal auditors in die aankoop- en importgegevens controleren, de smelterij bekijken en medewerkers ondervragen over de bron van het 
aangekochte goud. Dit is bedoeld om er zeker van te kunnen zijn dat er geen goud bij zit dat afkomstig is van illegale mijnen waar sprake is van prostitutie, slavenarbeid en schade aan het milieu, of die 
oorlogsactiviteiten financieren, met name in Latijns-Amerika, zegt Leah Butler, hoofd van het programma voor conflictvrije smelterijen bij de EICC. ‘We weten dat goud uit Latijns-Amerika een hoog risico heeft,’ zegt Butler. Ze wil geen commentaar geven over Elemetal, met een verwijzing naar de EICC-reglementen. De organisatie ‘neemt beschuldigingen van malversaties door een smelterij of raffinaderij die lid van haar programma is, zeer serieus’, zegt ze.

Audits

Volgens Ajad Rihan, voormalig auditor bij Ernst & Young die gespecialiseerd is in onderzoek naar de herkomst van bulkgoederen, zijn auditors gemakkelijk om de tuin te leiden. Rihan werkt tegenwoordig voor Martello Risk, een Londens consultancybureau dat bedrijven helpt om illegale handel te filteren uit de aanvoerlijnen van mineralen. ‘Het probleem is dat ze in dit soort audits niet verder kijken dan het papierwerk,’ zegt hij.

Deze stempels van goedkeuring zijn voor de hele bedrijfstak van levensbelang. Volgens de Amerikaanse en Europese wet moeten bedrijven zich ervan 
verzekeren dat hun leveranciers niet inkopen bij 
mijnen die conflicten financieren. Dus halen ze hun goud bij bedrijven die gecertificeerd zijn als bedrijf met schone aanvoerketens. De gecertificeerde smelterij van Elemetal is een waardevol bezit, waardoor het bedrijf in 2015 aan 68 bedrijven uit de Fortune 500 kon leveren, volgens een analyse door Verité van bedrijfsverslagen over conflictmineralen, waartoe bedrijven volgens de Amerikaanse Dodd-Frank Act verplicht zijn. Verité analyseerde daarvoor onder andere 
verslagen van Alphabet, Apple, GE, GM, en HP, zoals 
uit de meest recente bedrijfsgegevens blijkt.

Volgens Gum, de advocaat van Elemetal, heeft NTR Metals Miami de zaken met Vilches stopgezet op 1 juni 2016, de dag waarop hij werd aangeklaagd wegens fraude, en ‘heeft het bedrijf de zaak bij de juiste overheidsinstanties gemeld’. Ook geeft 
Elemetal dan ‘als voorzorgsmaatregel’ instructies aan NTR Metals Miami om ‘alle operaties in Chili op te schorten, hangende een onderzoek naar huidige risico’s en procedures in dat land’, aldus Gum.

Op de avond dat alles in elkaar stort, als agenten 
op het vliegveld van Santiago de vijf staven in zijn rolkoffer aantreffen, belt Vilches onmiddellijk naar NTR, vertelt hij later aan rechercheurs van de FBI. Rodríguez en Barrage zeiden volgens hem dat hij zich er maar bij neer moest leggen dat hij dat goud nooit terug zou zien, en zich er beter op kon richten de volgende keer het papierwerk in orde te hebben. NTR-topmensen ‘instrueerden mij hoe ik kon zorgen dat de Amerikaanse douane niet doorzag dat mijn certificaten van oorsprong vals waren’, zegt Vilches.

Dat lijkt een tijdlang te werken. De Chileense politie staat te springen om hem op te pakken, maar aanklagers geven de rechercheurs het bevel om niet in 
te grijpen, zodat ze meer bewijsmateriaal kunnen verzamelen. Ze hopen nog steeds iemand te pakken te krijgen die hogerop in de organisatie staat dan Vilches. En dus kan hij ongehinderd besmet goud in- en uitvoeren.

Begin 2016 begint het net zich te sluiten, als banken in Chili en Miami verdachte activiteiten melden 
vanwege Vilches’ enorme transacties in contanten, en zijn rekeningen afsluiten. Daarna volgt zijn dagvaarding wegens het Fujairah-contract. Uiteindelijk wordt Vilches gearresteerd, waarbij de politie voor 225.000 euro aan contanten in beslag neemt en een kleine hoeveelheid goud uit de bunker. Met het vooruitzicht van een jarenlange gevangenisstraf wegens witwassen en belastingontduiking verklaart Vilches zich bereid om in Chili en de VS mee te werken met de autoriteiten. Ook schrijft hij zich uit bij de 
universiteit. Op dit moment vormen Vilches en NTR Metals het middelpunt van een breed strafrechtelijk onderzoek, waarin de Amerikaanse justitie, het 
Chileense openbaar ministerie voor economische delicten, de politie in Peru en die in Ecuador samenwerken, volgens de Chileense aanklager Pérez. Sarah Schall, woordvoerster van het Amerikaanse openbaar ministerie in Miami, weigert commentaar, omdat het beleid van het OM is om het bestaan van een onderzoek niet te bevestigen of ontkennen.

In oktober 2016 reizen agenten van de FBI en aanklagers van het om in Miami naar Chili om Vilches 
te verhoren. Als ze ervan overtuigd zijn dat zijn informatie deugt, vertellen ze hem dat hij in de VS vrijgesteld zal worden van vervolging als hij onder ede wil getuigen. Vilches zit uren en uren in de verhoorruimte, waar hij de Amerikaanse en Chileense politiemensen tegelijkertijd boeit en amuseert. Meer dan vijftien politiemensen zitten op elkaar gepropt in een vergaderkamer in het enorme gevangeniscomplex Santiago 1, en Vilches geniet zichtbaar van al die aandacht. Hij lacht veel en bekommert zich kennelijk niet om de ernst van de situatie. Zijn bekentenissen worden een soort theatershow, 
volgens een van de aanwezige rechercheurs. ‘Alleen de popcorn ontbreekt,’ zegt hij lachend. FBI-agent Lourdes McLoughlin, juridisch attaché van de 
Amerikaanse ambassade in Santiago, weigert iets over de verhoren te zeggen, vanwege het beleid om geen commentaar te geven op lopende onderzoeken.

In december brengen het Amerikaanse OM en de FBI Vilches over naar Miami, waar hij tegen een federale rechtbank zegt dat NTR Metals Miami hem heeft geadviseerd over de beste manier om zijn zaken in de VS op te zetten, gesmokkeld goud te verhandelen en vervolgens de opbrengsten daarvan wit te wassen. Elemetal en NTR Metals Miami geven geen antwoord op vragen over een onderzoek.

Vilches kan maar kort van zijn rijkdom genieten. Inmiddels moet hij genoegen nemen met een 
appartement aan de Gran Avenida, een doorgaande weg in een ongure wijk van Santiago. Dankzij zijn medewerking aan het onderzoek zal hij waarschijnlijk niet meer naar de gevangenis hoeven voor 
smokkelarij. Maar er hangen hem nog diverse strafklachten boven het hoofd, onder andere wegens belastingontduiking.

Als Vilches, zonder speciale extra mogelijkheden – afgezien van zijn brutaliteit – zo 
ver kon komen in de illegale goudhandel, wie kan 
dat dan nog meer?

Naar aanleiding van de zaak-Vilches heeft Chili 
zijn exportregels aangescherpt. Een goudhandelaar beschrijft de nieuwe exportprocedure nu als ‘het bevel om met je handen omhoog tegen de muur te gaan staan’. Douanemensen uit Ecuador, Bolivia en Peru zijn in Chili op bezoek geweest om informatie uit te wisselen en beleid op elkaar af te stemmen. Pérez vindt dat een goede zaak, maar hij maakt zich geen illusies. Als Vilches, zonder speciale extra mogelijkheden – afgezien van zijn brutaliteit – zo 
ver kon komen in de illegale goudhandel, wie kan 
dat dan nog meer? ‘Ik denk dat er in heel Latijns-Amerika wel honderd Vilchessen zijn,’ zegt hij. 
‘Het is gemakkelijker dan het lijkt.’

Auteurs: Michael Smith en Jonathan Franklin, met medewerking van Ben Bartenstein
Vertaler: Nicolette Hoekmeijer

Toelichting bij beeld

De Peruviaanse overheid deed meerdere pogingen om de kampementen rond de illegale goudmijnen te ontruimen in La Pampa, Madre de Dios, een regio in het zuidoosten van Peru. Volgens de Verenigde Naties drijft de bedrijfstak op kinderarbeid en prostitutie en is hij verwoestend voor de omgeving.

Goud is zeldzaam en daarom is het duur. Een kilo goud kost op dit moment ongeveer 35.000 euro. Duurzaam goud is ongeveer 15 procent duurder. Het goud dat in Nederland voor sieraden wordt gebruikt, komt grotendeels uit recycling en grootschalige mijnbouw.

Bloomberg Businessweek
Verenigde Staten | weekblad | oplage 993.267

Businessweek schrijft zinnig en intelligent over het zakenleven wereldwijd. Aarzelt niet om een mening te geven of standpunt in te nemen. Sinds 2009 onderdeel van Bloomberg News, met 15.000 medewerkers.