Veel van de in Nederlandse laboratoria geproduceerde synthetische drugs komen in het nachtleven van Madrid terecht. Voordat ze daar verkocht worden, is er een hele schakel koeriers die een graantje meepikken. Vaak een uitstekende manier om rond te komen.
‘In een goede maand verdiende ik ongeveer 1200 euro, alleen al met xtc. Reken je andere drugs mee, dan kwam ik uit op zo’n 3000 euro,’ zegt de 23-jarige Sandra (niet haar echte naam). In één jaar tijd verdiende ze 32.000 euro met de verkoop van drugs in de populairste nachtclubs van Madrid. ‘Ik hoefde daarnaast niet eens te werken. Het was genoeg om van rond te komen,’ zegt ze.
Sandra was de laatste schakel in een lange keten waarbij duizenden mensen betrokken zijn. De handelswaar: mdma, in de volksmond beter bekend als xtc, dat in het hart van Europa wordt geproduceerd. De Verenigde Naties meldden dat 58 procent van de drugslaboratoria die in de periode 2015-2019 werden ontdekt, zich op het oude continent bevonden. En Nederland is onmiskenbaar het mekka van de synthetische drugs. Van de 28 mdma-laboratoria die in 2019 in de EU werden ontmanteld, bevonden zich twintig in Nederland, volgens het European Drug Report 2021.
De waaromvraag
Een Nederlandse studie, getiteld Waarin een klein land groot kan zijn, ging datzelfde jaar in op de waaromvraag. De conclusies waren helder: ideale ligging en infrastructuur, gebrek aan personeel om drugscriminaliteit te onderzoeken en een niet al te strenge rechtspraak, waardoor het land de ideale plaats is om xtc te produceren en wereldwijd te exporteren.
Inspecteur Manuel Llorente zette zich bij de afdeling verdovende middelen van de UDYCO (Eenheid Drugs en Georganiseerde Misdaad van de Nationale Politie) vijfentwintig jaar lang in voor de bestrijding van de drugshandel. Hij beschrijft hoe de drugs in de Spaanse hoofdstad aankomen. ‘De xtc die in Madrid wordt verkocht, komt gewoonlijk over de weg aan vanuit Nederland. Voor het transport gebruiken ze handelsroutes. Het gaat om gewone mensen die in hun vrachtwagen of auto een rugzak of sporttas met honderdduizend pillen meenemen.’ Op een bepaald moment overhandigt de chauffeur die op een vooraf afgesproken punt, zoals een benzinestation, aan een volgende tussenpersoon, die vervolgens met de goederen doorreist naar Spanje. ‘Zo verdient hij zijn 2000 euro. Dat gebeurt continu,’ aldus Llorente.
Vanaf het moment dat de Spaanse grens gepasseerd is en totdat de consument wordt bereikt, gaat de xtc langs verschillende tussenpersonen. ‘Er zijn normaal gesproken ten minste drie stappen. Allereerst is er de chauffeur. Dan zijn er vijf of zes mensen die de boel verdelen. Vervolgens zijn er allerlei jongeren, scholieren vaak, die honderd of tweehonderd pillen overnemen om die door te verkopen,’ vertelt Llorente. Hij voegt daaraan toe: ‘In Spanje zijn er geen grote laboratoria, al zijn er de laatste jaren wel enkele ontdekt in de streek van Logroño en Navarra. Die zijn inmiddels ontmanteld.’ De inspecteur zegt dat de belangrijkste betrokken drugsbendes uit Nederland en Bulgarije komen, hoewel recentelijk ook de Arabische en Zuid-Amerikaanse georganiseerde misdaad zijn intrede heeft gedaan.
Hij bracht me pillen uit zowel het noorden als het zuiden, zodat ik verschillende soorten had
Zo kwamen de drugs ook terecht bij Sandra, de koerier. ‘Ik had een vrij normale leverancier; hij had altijd genoeg en het was van hoge kwaliteit. Hij bracht me pillen uit zowel het noorden als het zuiden, zodat ik verschillende soorten had. De xtc uit het zuiden was sterker, daar werd je behoorlijk high van.’ Dan was het haar beurt om aan de slag te gaan en de koopwaar aan de man te brengen.
Soms sloot ze een deal via WhatsApp of een soortgelijke app. Maar het zwaartepunt van de handel was het uitgaans-leven. ‘Ik ging op vrijdag, zaterdag en zondag altijd naar disco’s. Daar kwam ik dan als de Wijzen uit het Oosten, met zo’n tachtig tot negentig pillen en 50 gram xtc in kristalvorm. Ik had ook 50 gram cocaïne en 40 à 50 gram speed bij me. Een beetje van alles wat, heel gevarieerd. Dat verkocht ik dan vrij gemakkelijk, omdat mensen verschillende soorten drugs namen,’ vertelt Sandra. ‘Zo verkocht ik ’s nachts wat en dan bewaarde ik de rest voor de volgende ochtend, omdat ik het dan tegen een hogere prijs kon verkopen omdat de nood dan hoger was.’
In een mindere maand verdiende Sandra alleen al met de verkoop van xtc 750 euro; in een goede maand was dat 1200 euro. Elk weekend verkocht ze in de populairste nachtclubs van de hoofdstad zo’n 30 gram van de drug aan feestende Madrileense jongeren. Daar kon ze de andere drugs die ze verhandelde dan nog bij optellen. ‘Ik hoefde ruim een jaar niet te werken en had genoeg geld om te doen wat ik wilde, ook nog nadat ik was gestopt.’
De vetste pil
Alsof het nog niet genoeg is, stellen deskundigen vast dat de doses van de drug in de loop der jaren steeds sterker worden. Fernando Caudevilla is huisarts, onderzoeker en drugsvoorlichter. Vijftien jaar geleden publiceerde hij een boek over xtc, en hij zegt dat de huidige situatie weinig meer te maken heeft met hoe het toen was. Destijds bevatten de pillen 80 milligram mdma, vertelt hij, en waren ze van zeer lage kwaliteit. Maar tegenwoordig doen dealers en producenten ‘een spelletje wie de vetste pil kan maken’, zodat er nu exemplaren met tot wel 250 milligram in omloop zijn. Maar hoe zuiver zijn deze nu echt?
De realiteit is dat het moeilijk is vast te stellen. Tot 2017 werd in de jaarverslagen van het Nationaal Instituut voor Toxicologie relevante informatie verzameld over de samenstelling van drugs die door de rechtshandhaving in beslag waren genomen. Maar de gegevens lijken de laatste jaren ondoorzichtig te zijn geworden. Gedurende de drie maanden dat dit onderzoek liep is het, ondanks talrijke pogingen, onmogelijk gebleken om aan informatie van overheidsinstellingen te komen.
Het gemiddelde mdma-gehalte van de kristallen bedroeg 78,7 procent, waarbij sommige monsters meer dan 90 procent bleken te bevatten
Energy Control is een programma van de Asociación Bienestar y Desarrollo [Vereniging voor Welzijn en Ontwikkeling], die al ruim twintig jaar gratis testen aanbiedt aan consumenten die willen weten wat er in hun drugs zit. Voor dit artikel heeft Energy Control gegevens verstrekt over alle mdma-monsters die het in de afgelopen tien jaar in Madrid heeft geanalyseerd. Maar, waarschuwt huisarts Caudevilla, je moet wel weten wat die betekenen. ‘Wat Energy Control doet, heeft voor- en nadelen; ze bieden een moment-opname van wat er op dat moment op straat rondgaat. De Nationale Politie kijkt op een ander niveau naar de inbeslagnames, en komt op die manier met aanvullende informatie. In de gegevens van Energy Control zijn sommige waarden waarschijnlijk aan de hoge kant. Vaak laten mensen namelijk pas iets testen als ze vermoeden dat het zeldzaam is; als ze denken dat het niet zeldzaam is, laten ze het ook niet testen.’
Xtc wordt door Energy Control het meest geanalyseerd, gevolgd door cocaïne en speed. Sinds 2011 was het gemiddelde mdma-gehalte per pil 150 milligram, met uitschieters van 300 milligram in sommige pillen. Het gemiddelde mdma-gehalte van de kristallen bedroeg 78,7 procent, waarbij sommige monsters meer dan 90 procent bleken te bevatten. ‘De verhouding tussen deze twee aangeboden vormen was vrij gelijkmatig. Iets meer dan de helft, ongeveer 52 procent van de monsters, betrof kristallen,’ aldus Berta de La Vega, coördinator van Energy Control in Madrid.
Goede kwaliteit
In het algemeen is Spaanse xtc van goede kwaliteit, iets wat in andere landen niet altijd het geval is. Dat vertelt Silvia (niet haar echte naam), een regelmatig gebruiker van deze drug. ‘In het Verenigd Koninkrijk heb ik het verschillende keren gebruikt, en meestal kon je direct al zien dat het geen mdma was. Dan voelde je niets, alleen angst en een gevoel van onbehagen,’ zegt ze. ’Dat is me ook overkomen in Thailand en Hongkong, toen ik op reis was. Zo leerde ik dat je het niet moet nemen als je op vakantie bent, tenzij je iemand hebt ontmoet die je echt kunt vertrouwen. De kwaliteit van mdma die je in Spanje vindt, is in vergelijking met andere landen erg goed. Zelfs niet-Spanjaarden vinden dat.’
Volgens Caudevilla is de reden voor de hoge zuiverheidsgraad dat het om een stof gaat die moeilijk te vervuilen is; in pilvorm is dat zelfs nagenoeg onmogelijk. Bovendien is dat ook niet de moeite waard, zegt klinisch psycholoog José Carlos Bouso, doctor in de farmacologie en wetenschappelijk directeur van de stichting Iceers: ‘Het is duurder om het te versnijden dan om het zuiver te verkopen. Als het niet zuiver is, is de synthese niet helemaal geslaagd. Het gaat dan, met andere woorden, om processen van synthese waarbij de zuivering nog niet is voltooid. Maar het is zeer zeldzaam dat ermee gerommeld is: omdat het synthetiseren van een gram mdma nog geen euro kost, heeft het weinig zin om het ergens mee te gaan vervuilen.’
Sandra legt uit dat xtc een aantal voordelen heeft die de drug voor gebruikers heel aantrekkelijk maakt. Veel mensen vinden het bijvoorbeeld eng om iets in hun neus te stoppen, zoals cocaïne. Xtc in pilvorm, of verdund in een drankje, is gemakkelijker en geeft je meer controle over de dosis. Ook hoef je geen afgelegen plekje op te zoeken om het in te nemen, want de inname gebeurt grotendeels onopgemerkt.
En het is natuurlijk ook een economische kwestie. ‘Werkende mensen met veel geld gebruikten altijd cocaïne. Maar mensen die het wat minder breed hadden, of die al veel hadden uitgegeven, gingen voor het goedkope spul. Een halve gram mdma-kristal kost 15 euro, een hele gram 20 euro. Cocaïne kost al snel 50 à 60 euro per gram – voor klanten een groot verschil.’
Verlies van magie
Bouso zegt dat verslaving aan xtc weliswaar voorkomt, maar niet gebruikelijk is. Bovendien zorgt aanhoudend gebruik ervoor dat de effecten afnemen, wat ook wel bekendstaat als het ‘verlies van de magie’. ‘Laten we zeggen dat mdma een stof is die mensen geneigd zijn gedurende een zeer specifieke periode in hun leven te gebruiken. Het komt en gaat.’
Ook Sandra zag zelf wel in dat haar relatie met de drug slechts tijdelijk was. ‘Ik was me daar heel erg van bewust. Ik wilde er niet mijn hele leven aan vast blijven zitten, ik wilde gewoon geld verdienen en er dan mee stoppen.’
Xtc is nu al tientallen jaren verankerd in de samenleving, met een illegale markt die de productie- en handels-methoden tot in het extreme heeft verfijnd en die op volle toeren draait. De drug wordt op grote schaal geconsumeerd en de zuiverheidsgraad heeft recordhoogten bereikt. Van Nederland tot de nachtclubs van Madrid speelt jan en alleman een sleutelrol in de hoogtijdagen van deze drug, met de Spaanse hoofdstad als belangrijke verspreidingsplek. 
