Inflatie Argentinië op laagste niveau sinds corona
De inflatie in Argentinië was in januari 2,2 procent, het laagste niveau sinds het aantreden van Javier Milei in december 2023, schrijft Clarín. Voor een lager maandelijks inflatiecijfer (1,9 procent) moet je teruggaan tot juli 2020, toen de economie vertraging opliep door de coronapandemie. Na twaalf maanden Milei staat het inflatiecijfer op 84,5 procent, een sterke daling ten opzichte van eind 2023 (211,4 procent) en 2024 (117,8 procent).
De post met de grootste stijgingen in januari was de horeca
De post met de grootste stijgingen in januari was de horeca (5,3 procent), als gevolg van stijgingen in verband met de vakantieperiode. De posten die de kleinste veranderingen vertoonden in januari 2025 waren onderwijs, kleding en schoeisel. De twee laatstgenoemde posten waren de enige die deflatie vertoonden met een daling van 0,7 procent.
Enorme methaanuitstoot ontdekt onder Antarctica
Een team van Spaanse wetenschappers heeft enorme emissies van methaan gedetecteerd in de Antarctische zeebodem, aldus El País. Methaan is als broeikasgas ongeveer dertig keer zo sterk als koolstofdioxide. De onderzoekers hebben methaanpluimen in de oceaan waargenomen die tot wel 700 meter lang en 70 meter breed zijn. Deze tot nu toe onbekende emissies zouden een enorme aanjager kunnen zijn van de klimaatopwarming.
Het Antarctisch Schiereiland is een van de regio’s op aarde die het zwaarst getroffen zijn door de opwarming van de aarde. In slechts een halve eeuw is de temperatuur daar met meer dan 3 graden gestegen. Ze schatten dat er in dit gebied ongeveer 24 gigaton koolstof zit opgeslagen in methaanhydraat, oftewel methaanijs. Dat is evenveel als de totale uitstoot van de mensheid in twee jaar.
De voorlopige onderzoeksresultaten suggereren dat er methaangas uit de ondergrond langs breuklijnen omhoogborrelt
Het vaste, bevroren methaan is bezig over te gaan in gasvorm, iets wat al was vastgesteld in het Noordpoolgebied. Voor het eerst is het fenomeen nu ook in Antarctica waargenomen. De voorlopige onderzoeksresultaten suggereren dat er methaangas uit de ondergrond langs breuklijnen omhoogborrelt.
De instabiliteit van sedimenten op de zeebodem kan enorme aardverschuivingen op de continentale helling veroorzaken, mogelijk zelfs met tsunami’s tot gevolg. Wanneer methaanhydraten in gas overgaan, nemen ze een 160 keer zo groot volume in. Het is dus zaak dat het gas snel verdwijnt.
Archeologen ontdekken graf van farao Thoetmosis II
Egyptische en Britse archeologen hebben nabij de Egyptische stad Luxor het bijna 3500 jaar oude graf van Thoetmosis II blootgelegd. In tegenstelling tot zijn beroemde voorvader Toetanchamon, wiens graf in 1922 werd ontdekt, troffen de archeologen in zijn tombe geen mummie of kostbaarheden aan. Uit archeologisch onderzoek bleek dat het graf herhaaldelijk onder water is gelopen. Daarom was de inhoud van de tombe uit voorzorg al in de oudheid elders ondergebracht, legt The Guardian uit.
‘Het is verbijsterend te bedenken dat er mogelijk een tweede, hoogstwaarschijnlijk intacte graftombe van Thoetmosis II bestaat’
De ingang naar de tombe werd al in 2022 ontdekt in een vallei ten westen van de oude koningsstad Thebe (nu Luxor), maar experts dachten aanvankelijk dat deze leidde naar het graf van een prinses. ‘Het is verbijsterend te bedenken dat er mogelijk een tweede, hoogstwaarschijnlijk intacte graftombe van Thoetmosis II bestaat,’ aldus Mohsen Kamel, assistent van de onderzoeksleider.
Denen ondertekenen petitie om Californië te kopen
Sinds Donald Trump in januari aantrad als president, heeft hij onder andere geprobeerd Groenland van Denemarken te kopen. Onder Denen gaat nu een satirische petitie rond om Californië van de VS over te kopen, aldus The Guardian. Meer dan 200.000 Denen hebben de petitie al ondertekend.
‘We brengen hygge naar Hollywood, fietspaden naar Beverly Hills en biologische smørrebrød naar elke straathoek’
Bovenaan de website van de petitie staat de slogan Måke Califørnia Great Ægain. Er zijn zelfs Denen die voorstellen om Californië om te dopen tot New Denmark. ‘We brengen hygge naar Hollywood, fietspaden naar Beverly Hills en biologische smørrebrød naar elke straathoek’, zo staat te lezen in de petitie.
De Deense petitie om Californië te kopen mag dan wel een grap zijn, het Amerikaanse bod om Groenland te kopen lijkt bloedserieus. Buddy Carter, een Republikeinse vertegenwoordiger van Georgia, maakte onlangs bekend dat hij een wetsvoorstel had ingediend om de aankoop van Groenland mogelijk te maken en het eiland om te dopen tot ‘Red, White and Blueland’.
Russische oorlogsmusea als propagandamiddel
De drie jaar durende oorlog in Oekraïne heeft grote gevolgen gehad voor de Russische scholen. Zo zijn er patriottische en militaire lessen aan het lesprogramma toegevoegd en gedenkplaten op gevels aangebracht ter ere van gesneuvelde leerlingen.
Het afgelopen jaar zijn er zelfs complete musea over de ‘speciale militaire operatie’ van het Kremlin opgericht in scholen door heel Rusland. Op die manier probeert de staat alle generaties te indoctrineren met zijn narratief over de oorlog. Ondertussen zijn in Oekraïne honderden scholen beschadigd of verwoest in de oorlog met Rusland.
‘Eerder [aan het begin van de invasie] waren [deze musea] een lokaal initiatief; iemand drong erop aan, iemand nam Poetins toespraak te letterlijk. Maar nu zien we een bredere trend,’ vertelt onderwijzer Dima Zitzer aan The Moscow Times.
‘Tot de leeftijd van zeven jaar gelooft een kind onvoorwaardelijk wat volwassenen zeggen’
Er worden oorlogsmusea op scholen geopend in de hoofdstad Moskou en in de regio’s die het meest getroffen zijn door de mobilisatie. In Oelan-Oede, de hoofdstad van de Oost-Siberische republiek Boerjatië, werd een tentoonstelling over de oorlog in Oekraïne geopend in een kunstschool voor kinderen. ‘Dankzij musea als deze zullen we de waarheid, de echte waarheid, kunnen doorgeven aan de volgende generaties,’ zei de burgemeester van Oelan-Oede tijdens de openingsceremonie. In een museum in een school in de republiek Basjkirostan is een aparte tentoonstelling gewijd aan de Tweede Wereldoorlog die het propagandaverhaal versterkt dat Rusland vandaag de dag dezelfde oorlog tegen het fascisme voert als destijds tegen nazi-Duitsland.
Zitzer vreest dat hoe langer de oorlog in Oekraïne duurt, hoe meer kinderen geïndoctrineerd zullen worden met deze staatspropaganda. ‘Tot de leeftijd van zeven jaar gelooft een kind onvoorwaardelijk wat volwassenen zeggen. En als de oorlog tien jaar duurt, zal er geen tiener zijn die niet op jonge leeftijd met indoctrinatie in aanraking is gekomen,’ aldus Zitzer.
Paint me a road out of here
Een documentaire van Catherine Gund volgt de strijd van Faith Ringgold om de controle over de muurschildering terug te krijgen die zij in opdracht van de stad New York maakte voor de vrouwengevangenis op Rikers Island. Geïnspireerd door de vraag van een gevangene die haar vroeg ‘een weg naar buiten’ af te beelden, schilderde Ringgold vrouwen in beroepen die destijds voor hen onbereikbaar waren.
Paint me a road out of here vertelt het verhaal van de bijna verloren gegane muurschildering
Toen Rikers Island in 1998 veranderde in een mannengevangenis werd het werk overgeschilderd en verborgen onder een dikke laag witte verf. Paint me a road out of here vertelt het verhaal van de bijna verloren gegane muurschildering – ze werd in 2022 verplaatst –, maar gaat ook over de verbinding die kunst teweeg kan brengen, vooral op plaatsen waar wanhoop en verloedering aan de orde van de dag zijn, schrijft It’s Colossal.
Het methaangas komt mogelijk uit breuklijnen in de zeebodem
Een team van Spaanse wetenschappers heeft enorme emissies van methaan gedetecteerd in de Antarctische zeebodem. Methaangas kan de planeet ongeveer dertig keer meer opwarmen dan koolstofdioxide. De onderzoekers hebben methaanpluimen in de oceaan waargenomen die tot wel 700 meter lang en 70 meter breed zijn. Deze tot nu toe onbekende emissies zouden een enorme aanjager kunnen zijn voor de klimaatopwarming, schrijft El País.
De wetenschappers zochten naar lekken aan de randen van het Antarctisch Schiereiland, een van de regio’s op aarde die het zwaarst getroffen zijn door de opwarming van de aarde. In slechts een halve eeuw is de temperatuur daar met meer dan drie graden gestegen. Ze schatten dat er zich in dit gebied ongeveer 24 gigaton koolstof in methaanhydraten bevindt. Dat is evenveel als de totale uitstoot van de mensheid in twee jaar.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Voor de eerste keer is nu ook op Antarctica vastgesteld dat bevroren, vast methaan in gas verandert. De voorlopige onderzoeksresultaten suggereren dat er methaangas uit de ondergrond langs breuklijnen omhoog borrelt, vaak via moddervulkanen van honderden meters hoog die zich onder de zeebodem bevinden.
De instabiliteit van sedimenten op de zeebodem kan enorme aardverschuivingen op de continentale helling veroorzaken, mogelijk zelfs met tsunami’s tot gevolg. Wanneer methaanhydraten in gas veranderen, nemen ze een 160 keer groter volume in. Als het gas niet snel verdwijnt, kunnen er enorme aardverschuivingen ontstaan
Hotels, golfbanen, televisiekanalen, grond. De militairen van Thailand staan al lange tijd aan het hoofd van een zeer lucratief imperium. De regering is van plan daar een einde aan te maken, aldus Bangkok Post.
De regering heeft verklaard dat het leger al zijn niet-militaire commerciële activiteiten moet opgeven
De eerste stap is de overdracht van de Kantarat-golfbaan, die in bezit was van de luchtmacht. Het terrein zal worden gebruikt voor de uitbreiding van Don Mueang, de luchthaven van Bangkok, zo bevestigde een woordvoerder van het ministerie van Defensie. De luchthavenautoriteiten proberen al meer dan vier jaar om de 57 hectare van de golfbaan tussen de twee start- en landingsbanen van de luchthaven terug te krijgen. Het stuk grond is al 68 jaar in bezit van de luchtmacht.
De regering van Srettha Thavisin heeft verklaard dat het leger al zijn niet-militaire commerciële activiteiten moet opgeven. Deze omvatten het beheer van een enorme portefeuille van onroerend goed en hotels, golfbanen en zelfs energiecentrales.
De muurschildering The Expedition in Pursuit of Rare Meats van Rex Whistler is sinds kort weer te zien in Tate Britain samen met een werk van Keith Piper, Viva Voce, een videowerk op twee schermen waarin Whistler wordt ondervraagd door een fictieve professor. De muurschildering uit 1927 is omstreden omdat deze onder andere een zwart kind toont dat bij zijn moeder is weggehaald – die naakt in een boom is afgebeeld – om tot slaaf te worden gemaakt, evenals karikaturen van Chinezen.
Piper zegt dat het juist belangrijk is om de beledigende muurschildering te laten zien
Piper zegt dat het juist belangrijk is om de beledigende muurschildering te laten zien en ‘de geschiedenis te begrijpen’. Het museumrestaurant, waar de muurschildering zich bevindt, werd in 2020 gesloten nadat de ethische commissie van Tate Gallery het kunstwerk als aanstootgevend had aangemerkt.
Het parlement in Alabama heeft wetgeving aangenomen die aanbieders van in-vitrofertilisatie vrijwaart van civiel- en strafrechtelijke aansprakelijkheid. Dat schrijft The New York Times. Deze wet was nodig omdat een uitspraak van het Hooggerechtshof van Alabama had bepaald dat ingevroren embryo’s als kinderen moeten worden beschouwd, nadat een kliniek was aangeklaagd vanwege het vernietigen hiervan. Als gevolg topten vruchtbaarheidsklinieken in de staat hun behandelingen.
Na de ondertekening van de wet gaf ten minste één grote kliniek aan de embryotransfers in het kader van ivf-behandeling te hebben hervat. Een andere aanbieder zei tegen The New York Times dat hij niet zeker was van de reikwijdte van de bescherming en zou wachten op ‘juridische opheldering’. Wetgevers en juristen erkenden dat de wet geen antwoord gaf op existentiële vragen die door de rechtbank waren opgeworpen over wanneer iets als een mens kan worden beschouwd, waardoor de kans bestaat dat de wet in de rechtbank alsnog wordt aangevochten.
Voormalig sekswerker helpt vrouwen met hiv
In Oeganda heeft een op de drie vrouwen die actief is als sekswerker hiv. In de gehele bevolking ligt het percentage dat geïnfecteerd is met het virus op 5 procent – een grote verbetering ten opzichte van dertig jaar geleden, toen dat nog 30 procent was.
In de sloppenwijken van Kampala ‘doet één vrouw er alles aan om de situatie te verbeteren’, schrijft Africanews over Deborah Nakatudde. Nakatudde is een voormalig sekswerker die al op vijftienjarige leeftijd in het vak verzeild raakte nadat haar ouders overleden.
Sinds 2010 is Oeganda erin geslaagd hiv met 77 procent terug te dringen
Ze woont en werkt in Bwaise, een van de grootste sloppenwijken in Kampala. In 2008 koos een organisatie voor seksuele en reproductieve gezondheid haar als peereducator voor vrouwen in de sloppenwijk. Maar na afloop van het project voelde Nakatudde dat er een dringende behoefte was om het werk voort te zetten. Ze startte haar eigen organisatie, Serving Lives Under Marginalisation (SLUM), die campagne voert tegen seksueel overdraagbare aandoeningen onder sekswerkers in de sloppenwijken van de stad.
Nakatudde werkt samen met openbare gezondheidsinstellingen in Kampala om hiv-testen en -behandelingen voor sekswerkers mogelijk te maken. Haar stichting licht de sekswerkers ook voor over preventiemethoden, zoals condoomgebruik of pre-expositie profylaxe medicatie (PrEP). Volgens Nakatudde bereikt ze elk jaar meer dan 350 sekswerkers.
Sinds 2010 is Oeganda erin geslaagd hiv met 77 procent terug te dringen. Dat percentage moet in 2030 nul bedragen.
Groot Barrièrerif lijdt aan ‘massale’ verbleking
Het Groot Barrièrerif is in acht jaar tijd voor de vijfde keer getroffen door een massale koraalverbleking zonder weerga. Dit is het resultaat van een zeehittegolf, ‘een nieuw teken van de verslechterende vooruitzichten voor dit Australische zeewonder als gevolg van de opwarming van de aarde’, schrijft The Sydney Morning Herald.
Onderzoek wijst uit dat twee derde van het 2300 kilometer lange rif tekenen van verbleking vertoont
Onderzoek vanuit de lucht wijst uit dat twee derde van het 2300 kilometer lange rif tekenen van verbleking vertoont, kondigden de autoriteiten aan. De huidige verbleking volgt op vergelijkbare meldingen van aangetaste riffen op het noordelijk halfrond over de hele wereld in de afgelopen twaalf maanden. Ze zijn getroffen door koraalverbleking als gevolg van hogere oceaantemperaturen die worden veroorzaakt door klimaatverandering en bovendien het gevolg zijn van het weerfenomeen El Niño in de Stille Oceaan.
Methaanuitstoot energiesector op recordhoogte
De uitstoot van methaan door de wereldwijde energiesector heeft vorig jaar een recordhoogte bereikt, zo blijkt uit gegevens die woensdag zijn vrijgegeven door het Internationaal Energieagentschap (IEA). Hoewel dit krachtige broeikasgas verantwoordelijk is voor ongeveer 30 procent van de cumulatieve opwarming van de aarde sinds de industriële revolutie, werd er tot voor kort geen rekening mee gehouden in internationale klimaatovereenkomsten.
Dat veranderde in 2021, toen tijdens de klimaattop in Glasgow een alliantie van zo’n honderd landen zich ertoe verplichtte de wereldwijde uitstoot van dit broeikasgas tegen 2030 met 30 procent te verminderen. Een van de sectoren waarin volgens deskundigen het gemakkelijkst aanzienlijke reducties kunnen worden bereikt, is energie (de andere grote uitstoters zijn landbouw en veeteelt). Maar ondanks alle toezeggingen in de afgelopen jaren is de uitstoot nog steeds niet gedaald. ‘De methaanuitstoot van fossiele brandstoffen gaat onverminderd door en voedt zo de klimaatcrisis,’ aldus El País.
Het IEA schat dat de uitstoot van deze energiesector in 2023 130 miljoen ton bedroeg
Het Internationaal Energieagentschap schat dat de uitstoot van deze energiesector in 2023 130 miljoen ton bedroeg. Lekkage in de olie-industrie – bijvoorbeeld tijdens de winning en het transport – was goed voor 50 miljoen ton. Daarna volgen steenkoolgerelateerde werkzaamheden (40 miljoen) en aardgas (30 miljoen). Nog eens 10 miljoen ton was gerelateerd aan de verbranding van biomassa. De uitstoot van vorig jaar steeg ten opzichte van 2022 en is vergelijkbaar met die van 2019, toen het vorige record werd gevestigd, aldus het IEA.
‘Het is essentieel om de uitstoot te verminderen,’ verklaarde Christophe McGlade, hoofd van de afdeling energievoorziening van het IEA, tijdens een virtuele ontmoeting met de internationale pers. Het IEA blijft echter optimistisch. ‘Verwacht wordt dat de inspanningen om de methaanuitstoot te verminderen in 2024 zullen versnellen,’ aldus het internationale agentschap.
Tijdens de laatste klimaattop in Dubai zijn zo’n tweehonderd regeringen overeengekomen om ‘de methaanuitstoot tegen 2030 aanzienlijk te verminderen’. Het rapport dat woensdag werd gepresenteerd, wijst erop dat ‘als alle toezeggingen’ die ‘tot nu toe door landen en bedrijven zijn gedaan, volledig en op tijd worden uitgevoerd, het voldoende zou zijn om de methaanuitstoot van fossiele brandstoffen tegen 2030 met 50 procent te verminderen’.
Het IEA blijft optimistisch over de reductiedoelen
De uitstoot van methaan door de wereldwijde energiesector heeft vorig jaar een recordhoogte bereikt, zo blijkt uit gegevens die woensdag zijn vrijgegeven door het Internationaal Energieagentschap (IEA). Hoewel dit krachtige broeikasgas verantwoordelijk is voor ongeveer 30 procent van de cumulatieve opwarming van de aarde sinds de industriële revolutie, werd er tot voor kort geen rekening mee gehouden in internationale klimaatovereenkomsten, schrijft El País.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Dat veranderde in 2021, toen tijdens de klimaattop in Glasgow, een alliantie van zo’n honderd landen zich ertoe heeft verbonden om de wereldwijde uitstoot van dit broeikasgas tegen 2030 met 30 procent te verminderen. Een van de sectoren waarin volgens deskundigen het gemakkelijkst aanzienlijke reducties kunnen worden bereikt, is energie (de andere grote uitstoters zijn landbouw en veeteelt). Maar ondanks alle toezeggingen in de afgelopen jaren is de uitstoot nog steeds niet gedaald. ‘De methaanuitstoot van fossiele brandstoffen gaat onverminderd door en voedt zo de klimaatcrisis’, aldus het Spaanse dagblad.
Het Internationaal Energieagentschap schat dat de uitstoot van deze energiesector in 2023 130 miljoen ton bedroeg. Lekkage in de olie-industrie – bijvoorbeeld tijdens de winning en het transport – was goed voor 50 miljoen ton. Daarna volgen steenkoolgerelateerde werkzaamheden (40 miljoen) en aardgas (30 miljoen). Nog eens 10 miljoen ton was gerelateerd aan de verbranding van biomassa. De uitstoot van vorig jaar steeg ten opzichte van 2022 en is vergelijkbaar met die van 2019, toen het vorige record werd gevestigd, aldus het IEA.
‘Het is essentieel om de uitstoot te verminderen,’ verklaarde Christophe McGlade, hoofd van de Eenheid Energievoorziening van het IEA, in een virtuele ontmoeting met de internationale pers. Het IEA blijft echter optimistisch. ‘Verwacht wordt dat de inspanningen om de methaanuitstoot te verminderen in 2024 zullen versnellen,’ aldus het internationale agentschap.
Tijdens de laatste klimaattop in Dubai zijn zo’n tweehonderd regeringen zijn overeengekomen om ‘de methaanuitstoot tegen 2030 aanzienlijk te verminderen’. Het rapport dat woensdag werd gepresenteerd, wijst erop dat ‘als alle toezeggingen’ die ‘tot nu toe door landen en bedrijven zijn gedaan, volledig en op tijd worden uitgevoerd, het voldoende zou zijn om de methaanuitstoot van fossiele brandstoffen tegen 2030 met 50 procent te verminderen’.
Brussel heeft een groenere landbouwsector nodig om de klimaatdoelstellingen te halen. Maar Europese boeren vinden dat er te veel van hen wordt gevraagd. ‘Tegenwoordig geeft iedereen het vee de schuld van methaanproductie en vervuiling, maar ik zie dat anders.’
De schuren en melkstallen van de boerderij van Takis Kazanas (66) vallen in het niet bij de majestueuze bergen die over de Thessalische vlakte uitsteken. Op deze groene vlakte in Noord-Griekenland wordt al duizenden jaren vee gehouden, maar nu praten instanties in Brussel over regels die ertoe zullen leiden dat boerderijen als die van Kazanas als industriële installaties worden beschouwd, vergelijkbaar met staalfabrieken of chemische industrie.
Als die verandering van kracht wordt, zal de boerderij waar hij 300 runderen en 230 hectare land beheert met zijn vier zonen, wettelijk verplicht worden de uitstoot van broeikasgassen en het niveau van verontreiniging te verlagen. Met ambitieuze klimaatdoelstellingen voor 2030 dwingt Brussel de landbouw eindelijk om groener te worden. Kazanas vangt al biogas op uit koeienmest en in plaats van chemische mest rijdt hij zelfgemaakte mest over het land uit. ‘Dat is wat de EU wil en dat is wat ik doe,’ zegt Kazanas, die in 1986 begon met dertig runderen. ‘Tegenwoordig geeft iedereen het vee de schuld van methaanproductie en vervuiling, maar ik zie dat anders.’
Hij is een van de vele boeren die moe worden van wat zij zien als milieuvoorschriften die worden opgelegd door een bureaucratie op 2500 kilometer afstand. De omvang van de transformatie die de Europese Commissie vraagt met haar Boer tot Bord-strategie – halvering van de hoeveelheid bestrijdingsmiddelen in 2030, vermindering van het gebruik van meststoffen, verdubbeling van de biologische productie en herbebossing van sommige landbouwgronden – zou ook in minder moeilijke tijden opmerkelijk zijn.
Moeilijk te reguleren
De strategie komt op het moment dat de oorlog in Oekraïne de wereldvoedselmarkt overhoop heeft gehaald en boeren geconfronteerd worden met verlaging van subsidies die worden gegeven in het kader van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), een programma van 55 miljard euro per jaar, dat al sinds 1962 voor voedselzekerheid in Europa zorgt.
Volgens de EU is er dringend behoefte aan milieuhervormingen in de landbouwsector. Een hoge EU-functionaris die zich bezighoudt met klimaatbeleid noemt het ‘ons probleemkind’. De sector is verantwoordelijk voor 11 procent van de totale uitstoot van broeikasgassen in de EU – een percentage dat bijna even hoog is als twintig jaar geleden.
Stikstofoxiden in meststoffen, dierlijke urine en uitwerpselen vormen een belangrijk deel van het probleem; zware stikstofconcentraties zorgen ervoor dat invasieve planten andere soorten verdringen, wat leidt tot verlies van biodiversiteit. Maar de sector is zeer moeilijk te reguleren; de 9,1 miljoen landbouwbedrijven in de EU variëren in type en omvang, uiteenlopend van industriële bedrijven met duizenden ‘grootvee-eenheden’ – de rekeneenheid waarmee de hoeveelheid dieren in de landbouw wordt aangeduid – tot kleine boeren met een enkele wijnstok en een paar geiten. De marges zijn doorgaans zeer klein. Er zijn biologische producenten die overleven met lokale handel, maar ook varkenshouders die te maken hebben met hevige internationale concurrentie, waardoor zelfs een kleine stijging van de voederprijs de jaarwinst al teniet kan doen.
De landbouwgrond van de EU is nu een nieuw strijdtoneel voor groene ambities geworden
Het keerpunt voor veel landbouwers kwam na de inval van Rusland in Oekraïne, net toen de Europese Commissie de doelstellingen van de ‘Boer tot Bord’-strategie bekendmaakte. Volgens een hoge ambtenaar van de Commissie ‘veranderde het debat bijna van de ene dag op de andere’. De landbouwgrond van de EU is nu een nieuw strijdtoneel voor groene ambities geworden. Nerveuze regeringen schroeven de voorstellen van de Commissie terug onder druk van een georganiseerde, goed gefinancierde landbouwlobby die nauwe banden onderhoudt met politici.
Zo heeft de Nederlandse regering onlangs een programma opgeschort om boerderijen te sluiten – en daardoor de uitstoot van stikstofoxide te verminderen –, nadat de ontluikende BoerBurgerBeweging (BBB) in maart de provinciale verkiezingen won, profiterend van een golf van woede tegen de plannen.
Recentelijk hebben de regeringen van Polen en Hongarije de invoer van graan, zuivelproducten, vlees, fruit en groenten uit Oekraïne tijdelijk stopgezet omdat boeren klaagden dat de goedkope invoer van Oekraïens voedsel de prijzen drukt.
Het groeiende verzet is een belangrijke uitdaging voor de doelstelling van de EU om de emissies tegen 2030 met 55 procent te verminderen ten opzichte van 1990, overeenkomstig internationale verplichtingen. Als Brussel er niet in slaagt de boeren mee te krijgen, kan dat een bedreiging zijn voor de belofte om tegen 2050 een nettonuluitstoot te bereiken.
De voorstellen van de EU zijn niet passend tijdens een ‘oorlogseconomie’ waarin boeren vrij moeten kunnen produceren, zegt Christiane Lambert, medevoorzitter van de machtige EU-landbouwvakbond Copa-Cogeca. ‘Mensen die beslissingen nemen over de landbouw weten er niets van.’
Volgens het Franse Instituut voor Gezondheid zijn boeren drie keer vaker geneigd om zelfmoord te plegen dan andere professionals
Voor veel boeren gaat het verzet tegen de komende veranderingen over overleven. Tom Vandenkendelaere, Belgisch lid van het Europees Parlement, zegt dat de druk op de boeren ondraaglijk wordt. ‘Het gaat om het aantal beleidsmaatregelen dat hen tegelijkertijd treft. We moeten het rustiger aan doen.’ Hij zegt dat boeren die gewoon hun werk doen, zich belasterd voelen door activisten die hen ervan beschuldigen de planeet te schaden en die klimaatverandering wijten aan het eten van vlees. ‘Ze hebben het gevoel dat hun manier van leven onder vuur ligt.’
Boeren op een Kruispunt, een onafhankelijke nonprofitorganisatie die geestelijke gezondheidszorg biedt aan boeren in Vlaanderen, zag dat 44 procent meer mensen zich aanmelden in 2022 dan in 2021. Volgens het Franse Instituut voor Gezondheid zijn boeren drie keer vaker geneigd om zelfmoord te plegen dan andere professionals. En Caroline van der Plas, leider van de BBB, zei deze maand in het Nederlandse parlement: ‘Mensen die zorgen voor ons dagelijks voedsel worden weggezet als dierenmishandelaars, gifmengers, bodemvernietigers en milieuvervuilers.’
Maar EU-beleidsmakers stellen dat de maatregelen op lange termijn juist in het belang van de boeren zijn. De stijging van de gasprijzen heeft de kosten van meststoffen en chemicaliën opgedreven. Decennia aan intensieve landbouw hebben voedingsstoffen in de bodem uitgeput, zodat meer moet worden gebruikt om dezelfde productie te bereiken. ‘Het idee “óf meer natuur, óf meer voedsel” is een mythe,’ zegt een EU-functionaris. ‘De belangrijkste fundamentele bedreigingen voor de voedselzekerheid zijn klimaatverandering en verlies van biodiversiteit.’
Virginijus Sinkevičius, de EU-commissaris voor milieu en visserij, is het daarmee eens. ‘Wat voor mij heel belangrijk is, is dat mensen begrijpen dat de milieuvoorstellen nooit gericht zijn tegen de landbouwbedrijven. Ze zijn er juist voor de bedrijven, want zonder natuur is landbouw niet mogelijk.’ En, voegt hij eraan toe, ‘ze vormen weliswaar een aanzienlijke verandering voor onze landbouwers, maar het is onvermijdelijk dat ze een deel van de oplossing zijn. Allicht gebeurt dat niet van de ene op de andere dag.’ Een sector die nu al het gevoel heeft met de rug tegen de muur te staan, zal inderdaad waarschijnlijk niet makkelijk toegeven.
Klem tussen milieueisen en lage prijzen
Het aantal landbouwbedrijven in de EU is sinds 2005 met meer dan een derde gekrompen. Terwijl het gemiddelde landbouwbedrijf groter is geworden, is het agrarisch inkomen constant laag gebleven, schommelend rond de 20.000 euro per persoon.
Bram van Hecke, die werkt op het melkveebedrijf van zijn familie in de buurt van het Belgische Oostende, zegt dat hij, zijn vader en zijn broers het gevoel hebben klem te zitten tussen de milieueisen van politici en de eisen van supermarkten die niet méér willen betalen. ‘Als je naar een bank gaat en zegt te willen investeren maar dat je inkomsten zullen halveren, geven ze je geen lening,’ zegt hij. ‘Meer produceren is haalbaar, terwijl extreem milieubewust zijn je bedrijf kan schaden.’
Van Hecke, die tevens hoofd is van de Groene Kring, een Vlaamse groep van jonge landbouwers, zegt dat een EU-richtlijn om de stikstofvervuiling aan te pakken zijn bedrijf jaarlijks 10.000 tot 15.000 euro kost. Deze maatregel verplicht landbouwers om met GPS de verspreiding van stalmest te registreren en schrijft voor dat ze niet binnen 5 meter van water mogen boeren. ‘De gemiddelde grondprijs in Vlaanderen is 63.000 euro per hectare en we verliezen ongeveer 4 hectare door deze nitraatrichtlijn. Reken maar uit. De regering kondigt aan onze kosten te zullen verhogen, maar heeft geen plannen om ons inkomen te helpen verhogen.’
‘In sommige regio’s, zoals Nederland en Vlaanderen, is de ecologische voetafdruk van de landbouw te groot’
Op macroniveau klopt dat. Volgens agronomen worden delen van Europa te intensief bebouwd. In 2021 exporteerde de EU voor 197 miljard euro aan landbouwproducten naar landen als China en importeerde zij voor 150 miljard euro: een overschot van 47 miljard euro.
Krijn Poppe, een Nederlandse landbouweconoom, is voorstander van herbezinning. ‘Export mag niet ten koste gaan van klimaat en natuur,’ zegt hij. ‘In sommige regio’s, zoals Nederland en Vlaanderen, is de ecologische voetafdruk van de landbouw te groot.’ Burgers in deze ‘stadstaten’, zoals hij ze noemt, hebben ook behoefte aan recreatiegebieden, natuurgebieden, schoon water, woningen en vervoer. Het antwoord, zegt Poppe, is terugkeer naar de tijd waarin consumenten hogere prijzen betaalden voor minder intensief geproduceerd voedsel. ‘In de jaren tachtig consumeerden Nederlanders minder eiwitten; 40 procent van het voedsel was dierlijk en 60 procent plantaardig. Nu eten we meer en is de verhouding eiwitten-plantaardig omgedraaid naar 60-40.’
Volgens Poppe zullen sommige landbouwbedrijven onvermijdelijk verdwijnen omdat veel bedrijven te klein zijn om te concurreren. ‘Een econoom die kijkt naar het totale welzijn ziet waarschijnlijk geen probleem,’ voegt hij eraan toe, ‘maar een politicus die de banen van boeren wil beschermen, zal daar negatiever over denken.’
Existentieel moment
Geen wonder dat boeren dit zelf als een existentieel moment zien. Volgens de Sloveen Franc Bogovič, fruitteler en lid van het Europees Parlement, zou het plan om het gebruik van pesticiden tegen 2030 met 50 procent te verminderen – een van de doelstellingen van een fel betwiste richtlijn waarover EU-wetgevers momenteel onderhandelen – een groot deel van zijn productie wegvagen. ‘Ik zit al vele jaren in deze sector en ik heb nog nooit zo’n groot bezwaar gehad tegen een beleidsvoorstel,’ zegt hij.
Hij is vooral ontstemd over het feit dat deze nieuwe verordeningen komen nadat in januari een grootschalige herziening van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) ter bevordering van groenere productie in werking is getreden. Het GLB, dat landbouwers subsidieert, is in de loop der jaren gekrompen en steeds meer geld gaat naar milieuprojecten en nevenbedrijven in plaats van naar voedselproductie. ‘Ze proberen verder te gaan dan het beleid dat pas dit jaar van start is gegaan,’ zegt hij. ‘Mensen zijn bang voor hun toekomst. Ze komen in grote problemen als ze hun wijngaarden, boomgaarden of vleesproductie moeten inkrimpen, die ze vijf jaar geleden met leningen hebben gefinancierd. Je hebt twintig jaar nodig om daarmee je geld terug te verdienen.’
‘Boeren vragen zich af: “Waarom haat Brussel ons?”’
Ondanks het verzet heeft Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, het tempo van de beleidsvorming sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne niet vertraagd. ‘Boeren vragen zich af: “Waarom haat Brussel ons?”,’ zegt Vandenkendelaere. Eén theorie is dat Von der Leyen steun nodig heeft van de Grünen in de Duitse coalitie om haar tweede termijn veilig te stellen. Een andere theorie is dat ze vindt dat landbouw – vooral de veeteelt – de planeet schaadt.
– Gebruik van chemische en gevaarlijke pesticiden met 50 procent verminderen tegen 2030.
– 20 procent minder meststoffen gebruiken tegen 2030.
– Verkoop van antimicrobiële stoffen voor vee en aquacultuur verminderen met 50 procent.
– De hoeveelheid land bestemd voor biologische landbouw verhogen van 9,1 procent in 2020 tot 25 procent in 2030.
– Grotere veehouderijen verplichten zich aan de regelgeving te houden voor schone lucht en schoon water, die geldt voor de zware industrie.
‘De Commissie is ervan overtuigd dat de overgang naar een veerkrachtige en duurzame landbouwsector – in overeenstemming met de Europese groene ambities, de Boer tot Bord-strategie en strategieën voor biodiversiteit – van fundamenteel belang is voor de voedselzekerheid,’ zegt Eric Mamer, woordvoerder van Von der Leyen. Hij weigert te bevestigen of zij zelf rood vlees of zuivelproducten gebruikt. ‘De persoonlijke voedingskeuzes van de voorzitter zijn niet van invloed op de voorstellen van de commissie,’ zegt hij.
Brussel heeft enkele veranderingen doorgevoerd sinds de oorlog in Oekraïne begon. Zo mogen boeren nu gewassen planten voor diervoeder op de 10 procent van de grond die normaal gesproken onbebouwd moet blijven om te herstellen – een regel die als voorwaarde geldt om subsidie te kunnen krijgen. Ook zijn de regels aangaande wisselbouw opgeschort.
Maar het zijn de nationale regeringen die op de rem hebben getrapt. De voorstellen van de Europese Commissie kunnen door de zevenentwintig lidstaten worden gewijzigd, en punt voor punt werden de ambities afgezwakt.
Het voornemen tot algemene vermindering van pesticiden is teruggestuurd naar de Commissie met het verzoek tot een nieuwe effectbeoordeling. Ministers klagen dat in plaats van rekening te houden met de uitgangspositie van elk land, aan iedereen dezelfde evenredige vermindering wordt opgelegd. Nederland, dat bijvoorbeeld al veel meer pesticiden gebruikt dan Polen, zou het gebruik bijvoorbeeld niet hoeven te veranderen. Er wordt ook bezwaar gemaakt tegen plannen om alleen rekening te houden met de hoeveelheid gebruikte chemicaliën en niet met de giftigheid ervan.
Volgens sommigen is afkopen de beste manier om met tegenstand om te gaan
Wat betreft herziening van de richtlijn industriële emissies (grotere veehouderijen worden verplicht te voldoen aan voorschriften voor schone lucht en schoon water die ook gelden voor de zware industrie) erkende de Commissie in februari dat zij vorig jaar bij de lancering van het voorstel verkeerde cijfers heeft gebruikt.
De drempel voor naleving werd gesteld voor varkens-, pluimvee- en rundveebedrijven met ten minste 150 grootvee-eenheden, met de bewering dat daarmee slechts 13 procent van de Europese commerciële bedrijven zou worden getroffen. Die berekeningen waren echter gebaseerd op bedrijfsgegevens uit 2016. Toen de berekening opnieuw werd gemaakt met gegevens uit 2020, bleek dat zes op de tien pluimvee- en varkensbedrijven eronder zouden vallen.
Een voorstel voor wettelijk bindende doelstellingen om daarmee de verslechtering van het milieu aan te pakken – vorig jaar voorgesteld als onderdeel van de Boer tot Bord-strategie – stuit op verzet omdat het onvermijdelijk zal leiden tot het verlies van landbouwgrond. Sommige gedraineerde veengronden zouden bijvoorbeeld opnieuw doorweekt raken. Het doel is om tegen 2030 maatregelen voor natuurherstel te hebben voor ten minste 20 procent van het land en de zee binnen de EU.
Afzonderlijke wetgeving om ontbossing terug te dringen stuitte vorig jaar op verzet in landen als Zweden en Finland – voor hen werd een uitzondering gemaakt zodat ze de exploitatie van plantages voort kunnen zetten.
In juni is het tijd voor het laatste deel van het Boer tot Bord-pakket; de wetgeving die landen gaat verplichten om de staat van hun bodem te controleren en te verbeteren. Zo’n zestien EU-ministers van Landbouw hebben in januari een brief aan Brussel ondertekend waarin ze zich erover beklagen dat dat beleid kan leiden tot ‘opoffering van land- en bosbouwgrond in de Unie’. ‘Dat zal zeer waarschijnlijk negatieve gevolgen hebben voor de voedselzekerheid, de toevoer van hernieuwbare grondstoffen (voor houtbouw of de bio-economie) en van hernieuwbare energiebronnen, zoals lokaal beschikbare biomassa’, aldus de brief.
Afkoop
Volgens sommigen is afkopen de beste manier om met tegenstand om te gaan. EU-landbouwcommissaris Janusz Wojciechowski deed al een oproep tot meer GLB-financiering omdat de inflatie – die vorig jaar in de eurozone bijna 10 procent bereikte – de reële waarde ervan heeft uitgehold. Het GLB ‘bedraagt slechts 0,4 procent van het bruto binnenlands product van de EU om voedselzekerheid, milieuveiligheid en klimaatzekerheid te garanderen,’ stelt hij.
De particuliere sector is het daarmee eens. FoodDrinkEurope, dat fabrikanten vertegenwoordigt, heeft Von der Leyen opgeroepen een deel van de miljarden aan subsidies voor de groene transitie naar landbouw over te hevelen. ‘De EU-strategie Boer tot Bord beschikt niet over voldoende middelen en is niet toegerust voor de huidige marktrealiteit en de toekomstige druk,’ aldus de organisatie. Verschillende regeringen hebben eenzelfde oproep gedaan en wijzen erop dat de gestegen rente de prijs van noodzakelijke investeringen heeft opgedreven.
Terug naar Griekenland, waar Georgios Georgantas, de Griekse landbouwminister, zegt dat boeren zoals Kazanas steun nodig hebben om Europa te kunnen blijven voeden. Aangezien klimaatverandering al gevolgen heeft voor de opbrengsten, ‘moeten we de landbouw op het huidige niveau houden’, zegt hij, ‘of zelfs uitbreiden.’
Om dat te bereiken heeft Athene een fonds van 525 miljoen euro in het leven geroepen om jongeren te stimuleren in de landbouw te stappen. ‘De groene transitie is noodzakelijk voor de EU, maar dit zet landbouwers onder druk,’ zegt Georgantas. ‘Andere sectoren krijgen steun – ook de boeren hebben daar behoefte aan.’
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
