In Israël wordt het de ‘straf voor het moederschap’ genoemd; de terugval in salaris van vrouwen na de geboorte van hun eerste kind. Volgens een studie van het Israëlische ministerie van Financiën bedraagt die daling maar liefst 28 procent, schrijft Haaretz.
Het onderzoek richtte zich op de kloof tussen mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt. Israël staat wereldwijd hoog op de ranglijst wat betreft het percentage vrouwen dat deelneemt aan de arbeidsmarkt, dat in 2019 73,9 procent bereikte, vergeleken met 81,6 procent voor mannen – een verschil van slechts 7,7 procent. Het verschil in de gemiddelde arbeidsparticipatie in landen van de OESO is groter, namelijk 13,3 procent. Maar wat salarisverschillen betreft, is het beeld voor Israël minder flatterend. Het gemiddelde maandsalaris voor mannen is 16.100 shekel, circa 4570 euro, vergeleken met 10.700 voor vrouwen.
Deze kloof is met 22,7 procent relatief hoog; in de OESO bedraagt de gemiddelde loonkloof slechts 12,4 procent.
Toen de Nieuw-Zeelandse premier in 2018 in verwachting was, gingen er geluiden op dat ze moest aftreden. Twee Nieuw-Zeelandse commentatoren geven hun mening over de vraag of zorg voor een pasgeboren baby te combineren is met het leiden van een land.
Keuze uit het archief
Deze week kondigde Jacinda Ardern aan dat ze na vijf jaar gaat aftreden als premier van Nieuw-Zeeland. Ze heeft naar eigen zeggen niet meer de energie om haar baan uit te voeren. Ardern was in 2018 de eerste zittende minister-president die met zwangerschapsverlof ging en een kind kreeg. Het debat uit die tijd laat zien hoe baanbrekend dat was.
JA
De afgelopen tijd hebben veel mensen zich panisch afgevraagd of Jacinda Ardern haar werk als minister-president tijdens en na haar zwangerschap wel naar behoren zal kunnen doen. Ze vragen: Hoe zit dat met zwangerschapsdementie? Wat gaan haar hormonen doen? Hoe moet dat als er complicaties zijn? Hoe, en waar, gaat ze borstvoeding geven?
Er zijn twee manieren om deze vragen te beantwoorden. Je zou voorbeelden kunnen aanhalen van zeer succesvolle vrouwen die op het hoogtepunt van hun carrière kinderen hebben gekregen en kunnen uitleggen dat je hersenen er niet mee ophouden als je baby’s krijgt. Het alternatief is: ‘Sst, dinosaurus. Veel slimmere mensen dan jij hebben hier heel lang en hard over nagedacht en zijn tot de conclusie gekomen dat mannen en vrouwen gelijke rechten moeten hebben.’
Er staat duidelijk in de Human Rights Act dat discriminatie op basis van geslacht onaanvaardbaar is. De Nieuw-Zeelandse wet beschermt zwangere vrouwen en kersverse moeders op het werk. Daar kun je van blijven balen, maar dat verandert niets aan de wet.
Moeten we mannen van boven de vijftig verbieden leiderschapsposities te bekleden voor het geval ze een hartaanval krijgen, in verlegenheid worden gebracht door de Russen, of een golfverslaving ontwikkelen?
Ja, vrouwen bevallen en kunnen kiezen voor borstvoeding. Diskwalificeert dat vrouwen van vruchtbare leeftijd dan tot in lengte der dagen voor leiderschapsposities? Waar trekken we dan de grens? Moeten we mannen van boven de vijftig verbieden leiderschapsposities te bekleden voor het geval ze een hartaanval krijgen, in verlegenheid worden gebracht door de Russen, of een golfverslaving ontwikkelen?
Ieder mens is anders en niemand kan voorspellen hoe de late zwangerschap en bevalling onze premier zullen beïnvloeden. Wat we wel weten, is dat Arderns leven als moeder gemakkelijker zal zijn dan dat van ontelbare vrouwen die het moederschap met een carrière proberen te combineren. Haar partner is huisman en ze heeft de financiële middelen, en een heel team van adviseurs en capabele politici om zich heen. Als desondanks blijkt dat de baan onverenigbaar is met het moederschap, dan moet de baan veranderen. We kunnen zwangere vrouwen en jonge moeders niet blijven uitsluiten van de politiek en posities waarbij je
in de schijnwerpers staat. Niet alleen omdat het discriminatie op grond van sekse is, maar ook omdat de politiek en bedrijven dan diversiteit en mensen met waardevolle capaciteiten mislopen.
Sommige vrouwen besluiten ontslag te nemen om zich op het moederschap te concentreren en die vrouwen verdienen net
zo veel steun in hun beslissing. Sommige mensen vinden het kennelijk lastig dat een vrouw haar eigen beslissingen neemt
ten aanzien van haar carrière, lichaam en baby. Niets zal Ardern weerhouden van het combineren van premierschap en moederschap. Het wordt tijd dat de zelfingenomen vrouwenhaters en zelfbenoemde experts op het gebied van de vrouwelijke biologie weer terugkeren naar hun hol.
Het mannentoernooi van de Australian Open was dit jaar opwindend en vaak verrassend, maar wat heeft het vrouwentoernooi Serena Williams gemist. De beste tennisster ter wereld moest zich terugtrekken omdat ze moeder was geworden.
Als een baby een van ’s werelds grootste atletes zo op de proef kan stellen, is het gerechtvaardigd dat we ons in Nieuw-Zeeland zorgen maken over onze minister-president, Jacinda Ardern. Toen haar echter werd gevraagd of het wel kon om zwangerschapsverlof op te nemen gedurende de regeertermijn, zei ze: ‘Het is anno 2017 totaal onaanvaardbaar dat vrouwen die vraag op hun werk moeten beantwoorden. Het is aan de vrouw om het moment te bepalen waarop ze kinderen krijgt.’
Het premierschap is het belangrijkste openbaar ambt. Iedere burger heeft het recht zijn zorgen te uiten over iemands vermogen dat ambt te vervullen, of het nou om de leeftijd van Donald Trump gaat of het moederschap van Jacinda Ardern.
Inmiddels heeft ze vragen beantwoord over haar eigen zwangerschap, haar plannen, haar verlof. Die waren onvermijdelijk, maar de vraag of het passend is voor een vrouw om een kind te krijgen terwijl ze premier is heb ik nog niet uitgebreid beantwoord gezien, en hetzelfde geldt voor de vraag of een vrouw in die situatie beide banen naar beste vermogen kan uitvoeren.
Het moederschap is een van de belangrijkste en veeleisendste banen die een mens kan hebben
Het moederschap is een van de belangrijkste en veeleisendste banen die een mens kan hebben. Net als het premierschap. Verwachten we nou echt dat iemand in beide banen tegelijkertijd volledig zal kunnen functioneren?
Zelfs Ardern zelf kan niet zeker weten of ze haar baan als premier naar beste vermogen zal kunnen uitvoeren, ongeacht de hulp die ze krijgt van haar partner, visexpert en huisman Clarke Gayford.
Als vrouwen echt gelijke rechten willen, dan zijn beslissingen over ongeboren kinderen niet meer het voorrecht van de vrouw alleen. Mensen hebben het recht hun zorg te uiten over de vraag of zwangerschap en bevalling de rol van de premier zullen beïnvloeden, want haar vermogen al dan niet haar ambt uit te oefenen raakt ons allemaal.
We weten het trouwens al, want Ardern gaat met zwangerschapsverlof. Dat betekent dat Winston Peters, op wie het land niet heeft gestemd, minstens zes weken premier zal zijn.
James Shaw van de Green Party, zei: ‘Dat een vrouw premier van Nieuw-Zeeland kan zijn en er tijdens haar ambtstermijn voor kan kiezen een gezin te stichten zegt heel veel over het soort land dat we zijn en kunnen worden: modern, progressief, insluitend en gelijkwaardig.’
Dat zegt het helemaal niet. Ik kan niet bevallen en premier zijn. En als ik het wel kon, dan zou ik aftreden omdat ik zou weten dat ik in potentie zou moeten schipperen tussen de twee belangrijkste banen op Gods aarde.
Laurie Penny (dertig en single) heeft haar twijfels over het huwelijk en moederschap. Denk nou niet meteen: Ze kan zeker niemand krijgen, maar volg haar redeneringen.
Susan B. Anthony is nooit getrouwd. Deze voorvechtster van het vrouwenstemrecht, van burgerrechten voor iedereen, en van de afschaffing van de slavernij voorzag in 1877 dat ‘ten behoeve van de overgang die de vrouw doormaakt van ondergeschikt naar onafhankelijk, er een periode dient aan te breken met zelfstandige, in de eigen behoeften voorzienende huishoudens’, hetgeen ‘onontkoombaar’ zal leiden tot ‘een tijdperk van alleenstaande vrouwen’.
Zeven generaties later hebben we dat misschien eindelijk bereikt. Meer vrouwen dan ooit tevoren wonen alleen of zonder partner, en de vraag die nu weer wordt gesteld is niet hoe we een beter huwelijk kunnen krijgen, maar of we überhaupt wel een huwelijk willen.
Bevrijding
Twee recente boeken van Amerikaanse journalisten hebben het sinds lange tijd uitgedoofde debat aangewakkerd over het huwelijk, het partnerschap, en de enorme hoeveelheid werk die met dit alles gepaard gaat, en over de vraag of dat wel de moeite waard is voor vrouwen die hun persoonlijke onafhankelijkheid hoger achten dan de afbrokkelende zekerheid van het tweemanschap. All the Single Ladies van Rebecca Traister vestigt de aandacht op de groeiende macht van partnerloze vrouwen in de Verenigde Staten, en de bedreiging die dat betekent voor de sociaaleconomische status quo. Labor of Love van Moira Weigel richt zich op het feit dat wat voor liefde en toekomst doorgaat, voor veel vrouwen in feite neerkomt op hard werken: eindeloze arbeid, organisatorisch, huishoudelijk en emotioneel werk zonder begrenzing of beloning – terwijl dit veel facultatiever is dan de maatschappij ons wil doen geloven. ‘Leven als single vrouw is geen beperking’, schrijft Traister, ‘maar het tegenovergestelde: een bevrijding.’
Allerlei onderzoeken hebben aangetoond dat het de mannen zijn, niet de vrouwen, die het meest gebaat zijn bij het huwelijk en een langdurig partnerschap
Deze boeken hadden voor mij niet op een beter moment kunnen komen. Ik vond het moeilijk om mijn toenemende bezorgdheid onder woorden te brengen over het feit dat ik al tegen de dertig liep en nog steeds geen behoefte had om me te settelen en een traditioneel gezin te stichten. Ik had zo onbevooroordeeld mogelijk gewacht op de plotselinge neodarwiniaanse neiging om me te verenigen en te vermenigvuldigen. Maar daar is het nog steeds niet van gekomen. Ondanks de niet onaanzienlijke sociale druk, ben ik gelukkig zoals ik ben.
Ik ben heel tevreden met het feit dat mijn werk, mijn politieke overtuigingen, mijn sociale omgeving en mijn boeken net zo belangrijk voor me zijn als degene met wie ik toevallig een relatie heb. Ik hou van kinderen, maar niet zo veel dat ik het werk, de pijn, de zorgen en de gemiste kansen die ze met zich meebrengen ervoor overheb – nu niet, en misschien wel nooit. Ik woon in een commune, ik date met meerdere mensen, en ik ben carrièregericht. Ik heb altijd gedacht – omdat men dat altijd tegen me zei – dat dit een fase was die ik doormaakte.
Door deze twee boeken heb ik ingezien dat trouwen en kinderen krijgen altijd al heel laag op mijn prioriteitenlijst hebben gestaan, en dat ze er zelfs bijna van geschrapt worden. Er zijn gewoon te veel andere dingen die ik wil doen. Ik heb een keuze gemaakt die mannen van mijn leeftijd eeuwenlang hebben kunnen maken zonder daarop te worden aangekeken door de maatschappij, of zelfs zonder er maar over na te hoeven denken, en daar is op zich niets radicaals aan. De mogelijkheid dat miljoenen vrouwen en masse dezelfde keuze maken is echter wel een dreigend vooruitzicht.
Nu vrouwelijke auteurs wereldwijd voor het eerst in generaties eerlijk zijn over de bedenkingen die ze heimelijk over het huwelijk en het moederschap hebben, wordt eindelijk duidelijk hoe veel werk er met beide zaken gemoeid is. Het kernbegrip daarbij is ‘emotionele arbeid’. Emotionele arbeid, aldus Weigel, is niet alleen schoonmaken, koken en snotneuzen afvegen, maar ook de organisatie van het huishouden, van relaties, het plannen van het huwelijk en de vruchtbaarheid, de aandacht voor verjaardagen en feesten, het sussen van stress, aandacht voor voedselallergieën – kortom alles wat nodig is om mensen op huiselijk niveau tevreden te houden.
Iemand moet dat doen, en vrouwen zijn daar al zo lang mee belast dat het vanzelfsprekend lijkt, onzichtbaar is geworden door de aanname dat het alleen maar logisch is dat vrouwen en meisjes dat soort dingen doen, dat God, of anders de natuur, ze daarvoor heeft geschapen, en soortgelijk pseudowetenschappelijk vaag gewauwel. Het idee dat dat misschien helemaal niet zo is, en dat we er bovendien meer dan genoeg van hebben om dat ondankbare werk gratis en voor niets te moeten doen, is een heftige bedreiging voor de soepel draaiende maatschappij zoals we die kennen.
Emotionele arbeid
Het is zeer goed mogelijk dat degenen die de emotionele en huiselijke arbeid verrichten vervreemd raken van de producten van die arbeid, vooral als er zo weinig compensatie tegenover staat. Emotionele en huiselijke arbeid is werk, en vrouwen hebben al veel te lang genoegen genomen met slechte werkomstandigheden.
Ik wist dat de discussie over emotionele arbeid gemeengoed was geworden toen ik die term op de cover zag van Psychologies, een glossy vrouwentijdschrift dat niet bepaald bekendstaat als een feministisch kanaal. ‘Wie doet het werk in jullie relatie?’ stond er, met daarnaast een foto van Beyonce, die onlangs een album uitbracht waarop ze eiste dat haar man zijn leven moest beteren ‘or you’re gonna lose your wife’, plus een paar gecodeerde dreigementen om de regering ten val te brengen. Bey heeft blijkbaar een ontwikkeling doorgemaakt sinds ‘All the single ladies / put a ring on it’, en dat geldt voor iedereen.
‘De revolutie,’ verklaart Traister, ‘heeft te maken met het uitbreiden van keuzemogelijkheden, met het opheffen van de dwang die eeuwenlang bijna alle vrouwen de snelweg op heeft gestuurd naar een heteroseksueel huwelijk op jonge leeftijd en het moederschap.’ Als huwelijk en partnerschap niet zozeer als werk maar als vrijwillig werk worden geherformuleerd, werpt dat voor meisjes en vrouwen die overwegen om zich te settelen reële vragen op. Is het dat wel waard? Is iets wat, zelfs als je geluk hebt, zal uitdraaien op een leven van huiselijk geregel tegen een beperkte beloning een te hoge prijs die moet worden betaald? Wil je echt jarenlang zorgen voor kinderen en een partner terwijl het al moeilijk genoeg is om voor jezelf te zorgen?
Het is nog niet zo lang geleden dat het huwelijk de enige optie was voor vrouwen die financiële zekerheid, wettige kinderen, maatschappelijk aanzien en min of meer regelmatige seks wilden. Onze voormoeders hebben gevochten om dat alles te kunnen krijgen zonder de ketenen van het partnerschap, en tegenwoordig wegen de voordelen van het huwelijk en monogamie steeds minder op tegen de nadelen.
Allerlei onderzoeken hebben aangetoond dat het de mannen zijn, niet de vrouwen, die het meest gebaat zijn bij het huwelijk en een langdurig partnerschap. Mannen die trouwen zijn over het algemeen gezonder en gelukkiger dan alleenstaande mannen. Getrouwde vrouwen daarentegen waren niet beter af dan hun alleenstaande tegenhangers. Gescheiden mannen willen twee keer zo graag hertrouwen als vrouwen. Dat is misschien de verklaring waarom vrouwen, en niet mannen, van jongs af aan in de richting van een partnerschap moeten worden gemanoeuvreerd.
Het zijn de meisjes, niet de jongens, die wordt geleerd om zich voor te bereiden op het huwelijk, om zich een toekomst als echtgenote en moeder voor te stellen, om bang te zijn ‘de boot te missen’. ‘Vrijgezel’ is een respectvolle term, maar ‘ouwe vrijster’ is een scheldwoord, en de romantische propaganda is gericht op vrouwen, niet op mannen. Overal, van Hollywood tot reality-tv en de ingezonden brieven in de kwaliteitskranten, is het een algemeen erkende waarheid dat een alleenstaande vrouw, over wat voor middelen ze ook beschikt, beslist een man nodig heeft.
Jane Austen schrijft geen romantische verhalen. Het is pure horror
Of niet? Ik heb Jane Austen, wier beroemde aforisme ik zojuist verbasterde, altijd geminacht, totdat ik vorig jaar in de trein zat en behalve Emma niets te lezen bij me had. Toen drong iets tot me door wat ik me tijdens mijn literatuurstudie nooit heb gerealiseerd: dat Jane Austens beroemde romans over romantiek in de bosschages van landgoederen en de benauwende koppelpogingen veel beter te begrijpen zijn als je je realiseert dat al haar belangrijkste personages zwaar gedeprimeerd en financieel wanhopig zijn. De reden dat haar middle-classheldinnen zo gefixeerd zijn op het huwelijk komt doordat ze geen zinvol alternatief hebben: zonder geschikte partner zijn ze overgeleverd aan armoede, schande en sociaal isolement. Het zijn geen romantische verhalen. Het is pure horror. Ik was meteen verkocht en verslond binnen drie weken haar hele oeuvre.
De boeken van Jane Austen worden nog steeds gelezen als dwaze, onnozele verhalen voor en over dwaze, onnozele vrouwen, maar er staat erg veel voor ze op het spel. Austen, die zelf nooit getrouwd is geweest, schrijft over vrouwen in een kooi die is gemaakt door mannen en zo goed mogelijk proberen te overleven, en dat is precies waarom haar verhalen zo spannend en – althans voor mij – zo beangstigend zijn.
De oprechte angst en zorgen van vrouwen over huwelijk en samenwonen zijn altijd op exact dezelfde manier afgedaan: als iets onbelangrijks wat de moeite van het openlijk bespreken niet waard was. Maar het gaat om wezenlijke, diepgewortelde zaken met betrekking tot macht en werk, en dat is nog steeds zo in deze moderne tijd, waarin vrouwen gelukkig meer mogelijkheden hebben dan rond 1810.
Vijf maal zo veel kans op armoede
Tegenwoordig staan vrouwen die single zijn steviger in hun schoenen dan ooit tevoren, maar toch moet er een prijs worden betaald als je ervoor kiest om alleen te blijven. Niet alleen omdat het stressvol is om in je eentje door de onbekende wateren van het leven te navigeren, en omdat het moeilijk is de jarenlange conditionering ongedaan te maken waardoor we diep in ons ontvankelijke hart zijn gaan geloven dat het leven zonder partner gelijkstaat aan doffe ellende, maar het heeft ook te maken met geld.
Meer dan de helft van alle Amerikanen die het minimumloon of minder verdienen zijn alleenstaande vrouwen, en alleenstaande moeders hebben vijf maal zoveel kans om in armoede te leven als getrouwde moeders. Dat wordt gezien als bewijs dat je als vrouw beter getrouwd kunt zijn, terwijl het eigenlijk een signaal zou moeten zijn dat de maatschappij meer moet doen om de keuzes van vrouwen te steunen, zoals mannen eeuwenlang in hun keuzes zijn gesteund.
Als vrouwen massaal zouden afzien van trouwen en samenwonen, zou de maatschappij op zijn economische en sociale grondvesten staan te schudden. Dat is in feite nu al het geval. Het kapitalisme heeft kans gezien om de massale toestroom van vrouwen op de traditioneel mannelijke arbeidsmarkt op te vangen door de lonen te verlagen, maar de vraag hoe huishoudens moeten worden gerund en kinderen worden grootgebracht is nog niet beantwoord.
De algemene zorgen over het lage geboortecijfer onder blanke middle-classvrouwen wordt slechts geëvenaard door de hysterie over de zwarte working-classmigrantenvrouwen die ‘te veel’ kinderen krijgen – de pogingen van de neoconservatieven om rijke blanke vrouwen door intimidatie, dreigementen of vleierij weer achter het aanrecht en de kinderwagen te krijgen, hebben net zo veel te maken met racistische paniek als met het herstellen van een maatschappelijk systeem dat vroeger alleen in het voordeel was van mannen.
‘Single vrouwen nemen ruimte in in een wereld die niet voor hen is gemaakt’, concludeert Traister. ‘Als we succesvol willen zijn, moeten we ruimte maken voor vrije vrouwen, moeten we onze economische en sociale systemen aanpassen, de systemen die zijn ontworpen op basis van de aanname dat vrouwen eigenlijk niet meetellen, behalve wanneer ze getrouwd zijn.’ Traister ziet wel voor zich dat single vrouwen zullen verlangen dat de steun die een echtgenoot vroeger leverde nu van overheidswege beschikbaar wordt gesteld. ‘Als single vrouwen van de overheid verlangen dat die hun ambities, keuzes en onafhankelijkheid steunt door middel van een beter beleid’, schrijft ze, ‘dan laten ze zich daardoor alleen maar gelden als burgers op een manier waarop Amerikaanse mannen dat generaties lang hebben gedaan.’ En dat geldt overal ter wereld: de bevrijding van vrouwen van de verplichte huishoudelijke en emotionele arbeid opent de weg naar een vrijheid waarvan vroegere generaties alleen maar hebben kunnen dromen, en we zijn het aan hen verplicht om die vrijheid serieus te nemen.
En wat als vrouwen ondanks deze opties toch kiezen voor het huwelijk of een partnerschap? Dan weten ze in elk geval dat ze hun keuze in alle vrijheid hebben gemaakt. Als een partnerschap niet meer verplicht is, wordt het alleen maar bijzonderder. Volgende week gaat een van mijn partners trouwen en ik ben deze week naar zijn vrijgezellenavond geweest. Ik ben blij voor hem en voor zijn verloofde, aan wie ik toestemming heb gevraagd om haar in dit artikel te vermelden. Ik ben dol op bruiloften. Ik vind het geweldig als mensen van wie ik hou samen een toekomst opbouwen, en ik vind het heerlijk om me mooi aan te kleden en samen met hun rare familieleden dronken te worden van goedkope champagne. Er zijn weinig dingen die ik leuker vind dan een weekendgast zijn op een bruiloft – maar ik geloof tegelijkertijd in het ontmantelen van de maatschappelijke en economische instituten van het huwelijk en het gezin.
De liefde moet bevrijd worden van de ketenen van het traditionele kerngezin en het monogame huwelijk
Ik geloof in dat alles: niet ondanks maar dankzij mijn teergevoelige hart. Ik ben een romantica. Ik vind dat de liefde bevrijd moet worden van de ketenen van het traditionele kerngezin en het monogame huwelijk, net als vrouwen. De intiemste, uitputtendste aspecten van de menselijke arbeid verstoppen in een mierzoet pakje versierd met hartjes en bloemen, dit bestempelen als liefde en er vervolgens van uitgaan dat vrouwen die arbeid gratis en zonder bedankje zullen uitvoeren, is volgens mij het tegenovergestelde van romantiek.
In de echte wereld is de liefde misschien wel de enige echt oneindige en duurzame energiebron die we hebben, en het is de hoogste tijd dat we meer mogelijkheden krijgen. Ik wil die niet alleen voor mezelf, maar voor iedereen, en niet alleen omdat ik een feministe maar ook omdat ik een romantica ben: het is de enige manier waarop we elkaar op een dag eindelijk als echte gelijken kunnen ontmoeten en beminnen.
Onze persoonlijke keuzes blijven echter een politiek aspect houden. Als je als vrouw niet wilt voldoen aan de traditionele eisen van de liefde en het huwelijk, heeft dat niet alleen met het inrichten van je leven te maken, maar ook met arbeid. Het is niet ondenkbaar dat vrouwen, voor wie de arbeidsomstandigheden altijd ronduit slecht zijn geweest, nog eens zullen gaan staken, en dat zal een staking zijn die zijn weerga niet kent. Een wijdverspreide staking, in elk huishouden en in elk hart. Net zoals bij gewone stakingen is daarvoor een bewustwording en een zekere solidariteit onder de stakers vereist, en dat zal zeker zijn tol eisen. Maar dat is de manier waarop de vrijheid kan worden bevochten.
New Statesman
Verenigd Koninkrijk, weekblad, oplage 23.900
Sinds 1913 hét tijdschrift voor de Britse linkse intelligentsia. Bekend om zijn diepteanalyses en stevige maatschappijkritiek. In de columns en andere opiniërende stukken stelt het blad zich ook open voor andere dan linkse geluiden.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
