Twee zeer verschillende kandidaten strijden in 2024 om het presidentschap in Mexico: de progressieve Claudia Sheinbaum en Xóchitl Gálvez, die wordt gesteund door een conservatieve coalitie. Wie het ook wordt, ze krijgt de zware taak op zich om een land te regeren dat in de ban is van armoede en geweld.
Keuze uit het archief
Zondag gaan de Mexicanen naar de stembus om een nieuwe president te kiezen. Het zijn historische verkiezingen, aangezien het de eerste keer wordt dat Mexico een vrouwelijke president krijgt.
Negen maanden geleden schreef Carmen Morán Breña voor El País een profiel van de twee vrouwelijke presidentskandidaten, de progressieve Claudia Sheinbaum en Xóchitl Gálvez, die de steun heeft van een conservatieve coalitie. Daaruit blijkt dat de nieuwe president heel wat voor haar kiezen zal krijgen, aangezien in Mexico armoede en misdaad aan de orde van de dag zijn.
Twee vrouwen strijden op 2 juni 2024 om het presidentschap in Mexico. Claudia Sheinbaum, de voormalige burgemeester van de hoofdstad, won de voorverkiezingen van de linkse regeringspartij Morena, en Xóchitl Gálvez zegevierde bij de interne selectie van de oppositie. Deze bestaat uit een coalitie van verschillende ideologieën, zoals de progressieve PRD, de rechtse Nationale Actiepartij (PAN), de grootste partij in de coalitie, en de PRI, die een langdurige existentiële crisis doormaakt. Die partijen zijn samengebracht onder de naam Frente Amplio por México [Breed Front voor Mexico]. Ook al zijn de verkiezingen pas over een klein jaar, het land dat bekend is om zijn machocultuur, weet nu al zeker dat een vrouw de komende zes jaar de touwtjes in handen zal hebben.
Buiten deze twee politieke blokken is er een derde formatie met nog enige relevantie, de Movimiento Ciudadano, maar die heeft niet de capaciteit om in haar eentje te winnen en heeft ook nog niet besloten of ze op eigen houtje zal meedoen of zich zal aansluiten bij het blok van de oppositie; de twijfels daarover hebben de partij in een ernstige crisis gestort nog voordat ze aan de verkiezingsstrijd is begonnen.
De linkse Movimiento de Regeneración Nacional (Morena) staat er goed voor in de peilingen omdat zij nog altijd kan leunen op de populariteit van Andrés Manuel López Obrador, de meest charismatische president van de afgelopen decennia. Maar partijcorifee Marcelo Ebrard, voormalig minister van Buitenlandse Zaken, dreigt zich af te scheiden omdat hij ontevreden is over de tweede plek in de voorverkiezingen. Hierdoor zou hij ook lager kunnen eindigen bij de verkiezingen voor het presidentschap en voor het parlement, waarvoor op dezelfde dag wordt gestemd. Aan de andere kant is de rechtse oppositie onophoudelijk aan het knipogen naar de Movimiento Ciudadano, in de wetenschap dat alleen met die stemmen de mogelijkheid bestaat om het Nationaal Paleis te veroveren.
Sheinbaum kan steunen op haar institutionele imago, Gálvez op haar nonchalance en frisheid
Het is nog te vroeg om de uitslag te voorspellen, dus Mexico concentreert zich nu op de strijd die Sheinbaum (61 jaar, uit Mexico Stad,) en Gálvez (60 jaar, uit Tepatepec) de komende maanden zullen voeren. Het verschil tussen de kandidaten is enorm. Sheinbaum, een gerenommeerd wetenschapper, is serieus, ingetogen en gereserveerd. Gálvez, de kandidaat van PAN – de meest rechtse partij in het Congres waarvoor ze momenteel senator is – is een heuse wervelstorm, goedlachs en schertsend, en een krachtige zakenvrouw. Het aplomb van Gálvez, die zich verkleed als dinosaurus in de Senaat vertoonde, zich met kettingen aan tafels en stoelen liet ketenen tijdens politieke protesten en omringd door camera’s met haar vuisten op de deur van het Nationaal Paleis beukte, staat haaks op de klasse van voormalig burgemeester Sheinbaum, die haar waardigheid doorgaans niet verliest en altijd beleefd en gedegen blijft.
Het was dan ook een gedenkwaardig moment toen Sheinbaum op een campagnedag haar geduld verloor met een journalist en een uitbrander van haar hoorbaar was via een openstaande microfoon. Niemand was dit van haar gewend. Claudia is bedeesd, Xóchitl brutaal. In de peilingen kan de eerste steunen op haar institutionele imago; de nonchalance en frisheid van de tweede hebben haar in een paar weken tijd onverwacht populair gemaakt. Beiden dragen graag bloemrijke Mexicaanse kleren; het zal dan ook een kleurrijke campagne worden, een opmerkelijke eredivisiewedstrijd tussen twee verschillende huipiles [een tuniekachtig, inheems gewaad].
Klaar voor
Het is niet gering dat een van deze twee vrouwen zal regeren over het land dat bol staat van machismo. Als er niets misgaat, zal Mexico voor het eerst in zijn geschiedenis een vrouw hebben als president – een zeer machtige positie – waardoor het land deel zal uitmaken van een gezelschap waar zelfs veel westerse landen nog lang niet toe behoren. Toen Sheinbaum in politieke kringen naar voren kwam als de persoon die López Obrador zou kunnen opvolgen, was de eerste vraag van journalisten: is Mexico klaar voor een vrouwelijke president? Van wat we sindsdien hebben gezien, werd duidelijk dat het land er meer dan klaar voor is.
Mexico heeft een aantal beroemde historische heldinnen: revolutionaire adelitas [vernoemd naar La Adelita, een legendarische strijdster] en moedige moeders, maar de machtsposities waren, net als elders, altijd in handen van mannen. Tot aan deze zittingsperiode, waarin vooruitstrevende maatregelen werden aangenomen: er werd meer gelijkheid afgedwongen en dat blijkt effect te hebben. De kabinetten van president López Obrador, die niet bepaald bekendstaat om zijn feminisme, werden gekenmerkt door een gelijke verdeling van mannen en vrouwen. Er zaten vrouwen in met een hoge professionele en politieke reputatie, maar ze waren niet altijd in staat om hun standpunten makkelijk te uiten. Of de aanwezigheid van een vrouw aan de top de zaken definitief zal veranderen, blijft voorlopig in het ongewisse.
‘Als ik een man was geweest, zou dat niet worden gevraagd van de kandidaat’
President López Obrador blijft invloedrijk in de partij die aan de winnende hand is en hij is – volgens het merendeel van de publieke opinie – ook voor Claudia Sheinbaum. Iedereen beschouwt haar als de ‘favoriet’ van de leider van Morena. Sheinbaum, met een duidelijk progressief discours, heeft zich niet losgemaakt van de doctrine van de partij en de voorzitter, noch van andere kandidaten voor zijn opvolging, maar wordt wel geacht blind gehoorzaam te zijn en discipline te tonen ten opzichte van de baas. ‘Als ik een man was geweest, zou dat niet worden gevraagd van de kandidaat,’ is steevast haar bezwaar.
Sheinbaum komt uit een welgesteld en verlicht Joods middenklassegezin, wat haar weg naar het academische leven plaveide. Ze nam deel aan studentenprotesten, altijd ter linkerzijde. Ze heeft een PhD in Natuurkunde van UNAM, de Nationale Autonome Universiteit van Mexico, voltooide studies in de Verenigde Staten, en haar curriculum vitae is even briljant als omvangrijk. In 2007 maakte ze deel uit van het VN-panel van deskundigen inzake klimaatverandering, een initiatief dat werd bekroond met de Nobelprijs voor de Vrede. De voormalige burgemeester weet al wat het betekent om een stad te besturen met maar liefst negen miljoen inwoners. De periferie, die ook grotendeels wordt bestuurd vanuit de hoofdstad, telt nog veel meer inwoners – bijna de helft van het aantal inwoners van Spanje. Haar prestaties op het gebied van onderwijs en mobiliteit en haar aanpak van de pandemie zijn een stuk beter dan die van haar collega’s in de regering.
De leidster van de oppositie was genoodzaakt om zich onder de herhaalde kritiek van de huidige president sterk te profileren als vrije en onafhankelijke vrouw. ‘Niemand heeft me hiertoe aangezet,’ antwoordde Gálvez López op beschuldigingen van Obrador dat het bedrijfsleven achter haar kandidatuur zou zitten. Ze daagde hem zelfs voor het verkiezingstribunaal dat zaken met betrekking tot gendergerelateerd politiek geweld behandelt.
Ondanks dat ze een conservatieve partij vertegenwoordigt, staat de senator achter belangrijke feministische zaken, zoals abortusrechten. Ze had een gewelddadige vader, zoals ze heeft verteld, en een van haar zussen zit in de gevangenis voor ontvoering. Ze voedde haar nichtjes op, die ingenieur zijn geworden. Ze bracht haar jeugd door in haar geboortestad Tepatepec en kent de armere klassen van nabij. De weg die ze heeft afgelegd was niet probleemloos, maar vandaag is ze ingenieur en eigenaar van een technologiebedrijf voor smart buildings. Ze heeft kritiek op bijna alles van de huidige president, behalve diens sociale hulp aan de allerarmsten. Sommigen zeggen dat ze meer links dan rechts is, hoewel haar tegenstander Sheinbaum haar zeker ter rechterzijde positioneert. In ieder geval streeft Gálvez ernaar om een divers profiel te laten zien dat niet helemaal in lijn is met alle partijen die ze vertegenwoordigt. Die partijen heeft ze nodig als lanceerplatform, maar ze weet dat zowel de PAN als de PRI zwaar beschadigd zijn vanwege hun corrupte politieke verleden. ‘Laat mij mijn gang gaan,’ is haar boodschap aan hen.
Beide kandidaten zullen zeker vechten om hun eigen plek te veroveren, ver weg van paternalisme en aanwijzingen van derden, van partijleiders en masculiene leiders. Het laat zich raden dat ze in deze race keer op keer zullen moeten vechten tegen seksistische opmerkingen en brute attitudes, maar het helpt dat ze allebei vrouw zijn: wellicht vallen de dwaasheden in de commentaren wat minder op.
Als alles volgens het huidige script verloopt, en dat is lang niet zeker in de wereld van de politiek, is het ‘in Mexico tijd voor vrouwen’, aldus Sheinbaum.
Wie er ook aan de macht komt, deze persoon zal de teugels stevig in handen moeten nemen van dit land dat wordt geteisterd door armoede en geweld, die elk jaar honderdduizend levens eisen. Wie wil er president worden met zo’n vooruitzicht? Kandidaat Gálvez geeft als antwoord: ‘Hoe je het ook wilt zeggen, je moet er in ieder geval eierstokken voor hebben.’
Lees ook: