Met de recente arrestaties van journalisten en parlementariërs verhardt de Turkse president Recep Tayyip Erdogan zijn repressieve beleid. De burgermaatschappij heeft daar geen antwoord op, schrijft columnist Nuray Mert.
Keuze uit het archief
De Turkse president Erdogan heeft deze week opzien gebaard door de burgemeester van Istanboel, Ekrem Imamoglu, zijn grootste politieke rivaal, te arresteren op verdenking van corruptie en banden met een terreurorganisatie. Imamoglu is de favoriete kandidaat voor het presidentschap van de oppositiepartij CHP, die sinds de winst bij de lokale verkiezingen vorig jaar de wind in de zeilen heeft.
De arrestatie doet sterk denken aan een heksenjacht op politici die een gevaar voor Erdogans positie vormen en past dan ook in een jarenlang patroon. Dat blijkt uit deze column die Nuray Mert eind 2016 schreef voor de Turkse krant Hürriyet. Volgens Mert legt het repressieve beleid van Erdogan dat volgde op de mislukte staatsgreep in 2016 de machteloosheid van de democratische oppositie pijnlijk bloot.
Mijn land lijkt de weg kwijt zoals nooit tevoren. De crises die wij meemaken vinden hun oorsprong in het niet-aangekondigde einde van het oude bestel en de niet-aangekondigde komst van de ‘nieuwe republiek’. In feite droomden wij, de linksgezinde democraten, ook van een nieuwe republiek, veroordeelden we de autoritaire houding van de oude machthebbers en brandden we van verlangen naar een democratischer regime. Het oude regime heeft de nieuwe eisen van een aanzienlijk deel van de samenleving, namelijk de conservatieven en de Koerden, niet overleefd. Het idee van een kemalistische natiestaat, dat berustte op een rigide opvatting van laïciteit en nationale eenheid, was gedoemd om op enig moment te mislukken. De uitdaging was om het te vervangen door een democratischer republiek, maar ook die droom is niet uitgekomen, omdat er door de verdwijning van het oude bestel een gat viel dat is opgevuld door de stijgende macht van het rechtse nationalisme en het islamisme, of beter gezegd het islamitische nationalisme.
Het is niet langer mogelijk om van je afkeuring blijk te geven zonder je leven te riskeren en gearresteerd te worden
De nieuwe republiek berust op autoritair conservatisme en Turks nationalisme, maar de overgang naar de nieuwe orde is bepaald niet zachtzinnig en eensgezind verlopen. Op 31 oktober jongstleden werden de journalisten en redacteuren van het dagblad Cumhuriyet (De Republiek) aangehouden; negen van hen werden gearresteerd op verdenking van steun aan het gülenistische en Koerdische terrorisme. Tegelijkertijd werden diverse Koerdische politici, onder wie de leider van de Democratische Volkspartij en de burgemeester van Diyarbakir, de Koerdische ‘hoofdstad’ in Zuidwest-Turkije, uit hun functie ontheven en gearresteerd. Dat is de slechtste manier om ‘het Koerdische probleem’ op te lossen. Het kan alleen maar tot meer problemen leiden en de kans op sociale rust en een politiek compromis in gevaar brengen.
Ons land verkeert in een noodtoestand sinds de mislukte staatsgreep van 15 juli, en elke dag worden er harde decreten uitgevaardigd om het gezag van de huidige regering te versterken. Turkije kent de facto een presidentieel systeem met eigenaardige trekjes, waarin alleen de macht van president Recep Tayyip Erdogan geldt. De nieuwe republiek staat in het teken van de persoonlijkheidscultus van president Erdogan. Voor zijn aanhangers belichaamt die laatste niet alleen de nationale wil, maar ook een historische en religieuze missie. Of iemand een vriend of een vijand van de staat is, wordt dus bepaald door de vraag of hij Erdogans wensen accepteert dan wel verwerpt. Van onafhankelijke rechtspraak of een scheiding der machten is geen sprake meer, omdat de wetten volgens deze nieuwe definitie van misdaad en straf worden toegepast.
Er bestaat geen sterke democratische oppositie om deze autoritaire tendens af te remmen, en het oude bestel is er niet in geslaagd democratische instituties en een publieke opinie te grondvesten. Toch komt het ook doordat Turkije tot nu toe volstrekt autoritair is geweest, met een gematigde burgermaatschappij, dat degenen die tegen de huidige koers zijn gekant niet in staat zijn op de verheviging van de politieke druk te reageren.
Dat is niet als kritiek bedoeld. Het is maar goed dat de mensen niet makkelijk de straat op gaan om te protesteren en te betogen, want het is niet langer mogelijk om van je afkeuring blijk te geven zonder je leven te riskeren en gearresteerd te worden. De uiteenlopende democratische krachten kunnen alleen maar op een democratische manier op politieke druk reageren, en een redelijke samenleving die de wet respecteert mag niet toegeven aan provocatie of haar toevlucht nemen tot methodes die tot een burgeroorlog kunnen leiden.
Het is paradoxaal dat de democraten zich niet kunnen verdedigen in een ondemocratische politieke sfeer en dat een gezonde en redelijke oppositie zich niet tegen het politieke extremisme kan keren. Om diezelfde reden hoedt onze burgermaatschappij zich ervoor haar leven en veiligheid op het spel te zetten in naam van politieke oppositie, maar het ontbreken van een vastberaden oppositie zal er onvermijdelijk toe leiden dat het leven en de veiligheid van het hele land worden bedreigd.