De Syrische president Bashar al-Assad blijft aan de macht, maar alleen dankzij de aanwezigheid van buitenlandse partijen die hun eigen strijd uitvechten.
Keuze uit het archief
Het conflict in Syrië tussen het regeringsleger van dictator Bashar al-Assad en de rebellentroepen is deze week na een lange pauze weer opgelaaid. De rebellen hebben de belangrijke steden Aleppo en Hama ingenomen en zijn nu hard op weg naar de stad Homs. Het rijk van Assad schudt op zijn grondvesten.
Dit artikel van L’Orient-Le Jour uit 2018 beschrijft hoe het kan dat de Syrische dictator al ruim tien jaar de touwtjes in handen heeft: alleen dankzij de steun van buitenlandse mogendheden. ‘Als de regio niet door een groot nieuw conflict wordt opgeschud, belooft de situatie in Syrië, ook gezien de bredere internationale context, chronisch instabiel te blijven,’ aldus het artikel. Het lijkt erop dat dat grote nieuwe conflict nu is uitgebroken.
Met de inname van de stad Dera, waar in 2011 de opstand tegen zijn regime begon, heeft Assad een nieuwe overwinning behaald, en niet zijn minste. De machthebbers in Damascus wekken niet de indruk aan het einde van hun krachten te zijn, integendeel zelfs. Maar de problemen van het regime zijn nog lang niet ten einde. Er zijn meerdere regionale en internationale partijen (Amerikanen, Russen, Israëliërs, Iraniërs, Turken, Saoedi’s, Qatarezen, en niet te vergeten pro-Iraanse milities [de Libanese Hezbollah]) in Syrië actief, wat de situatie erg gecompliceerd maakt. Het vinden van een oplossing wordt dat daarmee ook.
Voorlopig heeft Bashar al-Assad de touwtjes nog stevig in handen. Daar lijkt het tenminste op. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu liet onlangs tijdens een bezoek aan Moskou voor het eerst duidelijk blijken dat Israël geen moeite heeft met Russische steun aan het Syrische regime. Hij bracht in herinnering dat in de ruim veertig jaar sinds de laatste oorlog [in 1973], ‘er op de Golanhoogte geen schoten [op Israël] meer zijn gelost’.
Daarbij moet wel worden opgemerkt dat gedurende het grootste deel van die periode Hafez al-Assad met ijzeren vuist regeerde en dus de facto de vrede aan de Israëlische grens kon handhaven. Zijn opvolger Bashar daarentegen regeert over een verdeeld land, waar de politieke, sociale en veiligheidssituatie slechts dankzij buitenlandse mogendheden nog enigszins stabiel is. Die relatieve rust is afhankelijk van diverse, moeilijk controleerbare factoren.
Iran
De regering-Netanyahu doet er wel alles aan om te voorkomen dat Iran een militaire aanwezigheid in Syrië opbouwt en er infrastructuur neerzet. Een volledige terugtrekking is geen haalbare kaart, maar Israël eist dat de Iraanse strijdkrachten en de milities onder hun gezag zich niet binnen een zone van vijftig kilometer van de demarcatielijn met Israël op de Golanhoogten vertonen. Die eis is door de aanwezigheid van de vele irreguliere strijders echter niet realistisch.
Sinds de feitelijke ineenstorting van de centrale Syrische overheid heeft Iran heimelijk geprobeerd om een demografische transitie in Syrië te bewerkstelligen. Zo infiltreerden leden van de Hezbollah sociale netwerken in steden en zetten ze daar lucratieve handeltjes op. Als de burgeroorlog eenmaal voorbij is, belet niets hun om daar te blijven zitten. Ze kunnen, zodra de hoogste leider van de Islamitische Republiek en de Revolutionaire Garde hen daartoe oproepen, gemobiliseerd worden en als guerrillaeenheden opduiken bij de Israëlische grens. De situatie wordt dan vergelijkbaar met die in de Gazastrook of in Zuid-Libanon.
De regering-Trump voert ten aanzien van het Iraanse regime een harde lijn. Blijven de sancties van kracht, dan is het zeker denkbaar dat de moellahs dusdanig onder druk komen te staan dat zij hun macht kwijtraken. Daardoor zou er een voorlopig einde komen aan de Iraanse expansie in de regio. Maar zolang Iran zijn geopolitieke ambities blijft koesteren, kan de Revolutionaire Garde buurland Syrië flink wat narigheid blijven bezorgen. Tegenover slapende illegale eenheden kan Rusland weinig beginnen, gesteld dat het dat zou willen.
Een heel andere factor maakt de situatie extra explosief: de Turkse aanwezigheid in het noordoosten van Syrië. Op 15 juli waarschuwde de Turkse president Erdogan de strijdende partijen geen offensief te beginnen in de provincie Idlib [in Noord-Syrië], die nu onder controle staat van de Syrische rebellen. Dit dreigement draagt bij aan de feitelijke opdeling van het Syrisch grondgebied in invloedssferen van regionale en internationale grootmachten. Ook pro-Iraanse Syrische milities, sommige net als Hezbollah door de Revolutionaire Garde op de been geholpen, controleren bepaalde gebiedsdelen. Als dergelijke Iraanse guerrillaeenheden inderdaad een plek krijgen, zal dat vervolgens weer aanleiding vormen voor soennitische rivalen om hun eigen guerrilla te beginnen.
Als de regio niet door een groot nieuw conflict wordt opgeschud, belooft de situatie in Syrië, ook gezien de bredere internationale context, chronisch instabiel te blijven. Deze instabiliteit lijkt sterk op de onrust die Syrië zelf decennialang in buurland Libanon zaaide. We hebben in feite te maken met een remake van het Libanese conflict. Dat is de funeste situatie waarin het Assad-regime het land sinds 2011 zonder enig mededogen heeft gebracht.