Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Guatemala, waar presidentsverkiezingen worden gehouden. Verschillende kandidaten werd verboden mee te doen en zelfs een hele partij dreigde te worden uitgesloten. Waarom?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is er aan de hand met de verkiezingen in Guatemala?
Op 25 juni vond de eerste ronde van de presidentsverkiezingen in Guatemala plaats, met een breed deelnemersveld. De aanloop naar deze verkiezingen was zeer onrustig, zoals The Economist omschrijft: ‘om niet overtuigende redenen verbood het kiestribunaal drie populaire presidentskandidaten zich kandidaat te stellen. Een rechtbank zette José Rubén Zamora, een prominente onderzoeksjournalist, gevangen’.
De resultaten van de eerste ronde van de presidentsverkiezingen waren verrassend, zo schrijft columnist Salvador Paiz van het Guatemalteekse Perspectiva. ‘De resultaten weken sterk af van wat de peilingen voorspelden en verrasten ons. Bernardo Arévalo, de presidentskandidaat van Movimiento Semilla, kwam in de peilingen nooit naar voren als “favoriet”. Desondanks eindigde hij op de tweede plaats met 11,8 procent van de stemmen. Hij werd in de eerste ronde verslagen door Sandra Torres van de partij Unión Nacional de la Esperanza (UNE), met een magere 15,8 procent van het totaal aantal uitgebrachte stemmen.’
Wat Paiz echter niet zegt is dat bijna vijfentwintig procent van de stemgerechtigden nulo of blanco stemde, een duidelijk signaal dat zij het vertrouwen in de democratie verloren zijn. Maar ook het aantal stemmen dat Arévalo met Semilla kreeg was een sterk signaal, zo benadrukte ook Will Freeman in Americas Quarterly. ‘Arévalo besloot de politiek in te gaan en hielp Semilla op te richten in de nasleep van de massale anticorruptieprotesten in 2015, die bekendstaan als de “Guatemalteekse lente”.’
Arévalo neemt het op tegen Sandra Torres, voormalig first lady, die uit het establishment van het Centraal-Amerikaanse land komt. Na de eerste ronde begon de echte onrust in het land: de elite begon zich zorgen te maken om de opkomst van Arévalo en zijn Semilla. ‘Guatemala’s verkiezingen in zwaar weer terwijl corrupte elite probeert aan de macht te blijven’, kopte InSight Crime. Enkele weken na de eerste ronde, opende het ministerie van Justitie een zaak tegen Semilla. Er zou met handtekeningen zijn gesjoemeld tijdens het registratieproces van de partij. De veelbelovende anticorruptiepartij mocht niet langer meedoen aan de verkiezingen, zo oordeelde de openbaar aanklager.
Wat waren de reacties op de uitsluiting van Semilla?
De kop van Al Jazeera na de beslissing van de Guatemalteekse regering loog er niet om: ‘Zorgen over democratie in Guatemala na schorsing leidende partij’. De website citeert politiek expert Marielos Chang, die de beslissing ‘een directe aanval op ons politieke systeem’ noemt. ‘Met hun acties proberen ze de deelname van de partij aan de tweede ronde te stoppen, waardoor onze democratie in gevaar komt’, aldus Chang.
De situatie werd nog complexer door de uitspraak van het kiestribunaal van Guatemala. Het onafhankelijke orgaan dat de verkiezingen overziet, was het niet eens met de uitspraak en verkondigde dat Semilla, en dus Arévelo, gewoon mee zou kunnen doen aan de tweede ronde. Een politieke partij kan niet geschorst worden tijdens verkiezingen, zo betoogde het kiestribunaal volgens The New York Times. ‘Ik geloof dat we voor een historisch moment staan’, aldus directeur Ramiro Muñoz. ‘We doen wat juist is.’
De reactie van de regering op het van oudsher onafhankelijke tribunaal liet niet lang op zich wachten, zo schrijft The Guardian. ‘Uren later, op donderdagochtend, deden agenten van het Openbaar Ministerie een inval in de kantoren van het kiestribunaal.’ Aanhangers van Semilla reageerden op de inval door de straat op te gaan en te demonstreren tegen wat zij een aanval op de democratie noemden.
Arévelo reageerde zelf bij CNN en Español, en zei dat Guatemala niet zal toestaan dat ‘een kleine groep corrupte en machtige mensen de stem van het volk het zwijgen oplegt. We zitten in de tweede ronde [en] op 20 augustus zullen we onze toekomst veranderen’. De politiek rivaal van Arévelo, Sandra Torres, liet volgens Deutsche Welle weten solidair te zijn en haar verkiezingscampagne stil te leggen. ‘We willen onze solidariteit tonen met de kiezers van Semilla. Als kandidaat wil ik onder gelijke voorwaarden concurreren’, aldus Torres.
Wat zegt dit verkiezingsproces over Guatemala?
Hoe de tweede ronde van de presidentsverkiezingen in Guatemala eruit gaat zien, blijft onduidelijk. Wel zeker is dat transparante en heldere verkiezingen niet langer mogelijk zijn in het Centraal-Amerikaanse land. Of zoals Claudia Méndez Arriaza schrijft in Americas Quarterly: ‘Sinds de resultaten van de eerste ronde bekend werden, hebben machtige politieke krachten die de status quo vertegenwoordigen alles in het werk gesteld om de resultaten teniet te doen en te voorkomen dat Arévalo doorgaat naar de tweede ronde. Anderen hebben zich gericht op een strategie om hem te verslaan als hij toch doorgaat. Beide pogingen kunnen slagen. En zelfs als Arévalo erin slaagt beide uitdagingen te overwinnen en het presidentschap te winnen, zullen dezelfde krachten de vele middelen die ze tot hun beschikking hebben blijven gebruiken om zijn regering te dwarsbomen en zinvolle hervormingen te voorkomen.’
Opiniemakers in Guatemala zijn verdeeld over de situatie. Zo schrijft Marcos Andrés Antil in Prensa Libre dat hij hoopvol is gestemd over de situatie: ‘De bevolking was tijdens de verkiezingen duidelijk over het afwijzen van groepen die geen verandering willen. Maar ze blijven het verkiezingsproces aanvallen en proberen het neer te halen of in diskrediet te brengen met ongegronde beschuldigingen van fraude. Gelukkig hebben de verkiezingsautoriteiten de beslissing van de burgers beschermd en gaat het democratische proces door.’
In La Hora schrijft Ramón Cadena over een marea golpista, oftewel een golf van coups. ‘Eerst tegen de kandidaten, toen tegen de verkiezingen en uiteindelijk tegen een politieke partij. Toen, aan het einde van de rit, hebben de staatsinstellingen het proces ogenschijnlijk weer op het spoor van de democratie gezet’, schrijft Cadena. ‘Ik zeg ogenschijnlijk, want de waarheid is dat het proces werd gered door het moedige volk van Guatemala, dat de straat op ging om te laten zien dat het de staatsgreep afwijst’.
Dat is momenteel de situatie in Guatemala: voorlopig gaat de tweede ronde van de presidentsverkiezingen op 20 augustus door, mét Sandra Torres en Bernardo Arévelo. Zowel een groot deel van de Guatemalteekse stemmers als het kiestribunaal TSE, dat ondanks de inval door het Openbaar Ministerie blijft functioneren, hebben daarvoor gezorgd. Belangrijke verkiezingen, schrijft de inheemse columnist Tanmi Tnam in El Siglo: ‘Deze keer moeten alle geregistreerde kiezers komen stemmen, want het land moet worden gered van corruptie en straffeloosheid. De poging om democratie op te bouwen moet gestimuleerd worden met nieuwe ideeën, nieuwe gezichten, nieuwe gedachten, levensvatbare en diverse beleidsvoorstellen met concrete resultaten voor de ontwikkeling van iedereen.’
Maar er kan veel gebeuren. Van uitstel van de verkiezingen tot een arrestatie van een presidentskandidaat, niets wordt uitgesloten. De democratie in Guatemala heeft afgelopen weken gewankeld. Op 20 augustus wacht een nieuw obstakel.
Lees ook:
